Question 1

Resmi memleket bankası faizi haram ba?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, Ханафий мәзһабына тиесілі мұсылман ретінде, ресми мемлекеттік банктер қолданатын пайыз мәселесіне қатысты сұрағыңызға Құран мен Сүннет негізінде жауап бергім келеді. Исламда пайыз (риба) түбегейлі харам етілген. Құран Кәрімде көптеген аяттарда пайыздан аулақ болуға бұйырылған. Мысалы, Бақара сүресінің 275-аятында былай делінеді: "Аллаһ сауданы халал етті, ал пайыздан тыйды." Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) де хадис-шарифтерінде пайыз алғанды, бергенді, жазғанды және куә болғанды лағынеттеген. Бұл жалпы үкім мемлекеттік банктер қолданатын пайыздарға да қатысты. Ханафий мәзһабында пайыздан харам екендігі туралы ешқандай пікір қайшылығы жоқ. Мемлекеттік банктердің жұмыс істеуі, коммерциялық қызмет сияқты көрінгенімен, негізінде пайыздық табыс табуына байланысты бұл жағдай жарамды деп саналмайды. Сондықтан, ресми мемлекеттік банктерден пайызбен ақша алу немесе пайызбен ақша беру, Ханафий мәзһабы бойынша харам болып табылады. Мұндай мәмілелерде болғандарға, мүмкіндігінше адал жолдарға бағытталуы ұсынылады. Аллаһтың разылығын алу жолындағы қадамдарыңызда сізге сәттілік тілеймін.

Question 2

Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) қандай күнәларды лағынеттеген?

Accepted Answer

Бисмиллаһир Рахманир Рахим. Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) лағынеттеген күнәлары – Алланың рақымынан алыстатуды талап ететін ауыр қылмыстар. Мұндай әрекеттер жеке тұлғаның да, қоғамның да тыныштығын бұзады. Ханафи мәзһәбі бойынша да бұл күнәлар харам болып табылады және олардан аулақ болу керек. Құран Кәрім мен Сүннет-и Сәнияда лағынеттелген кейбір күнәлар мыналар: Аллаға серік қосу (ширк): Одан басқаға құлшылық ету немесе Оған серік қосу – ең үлкен күнә. (Нахл сүресі, 105-аят) Ата-анаға ренжіту және оларға қарсы шығу: Оларды ренжіту, қорлау, бойұсынбау – ауыр күнәлардың бірі. (Исра сүресі, 23-аят) Нәпіл адам өлтіру: Бір жанды қию – Алланың алдындағы ең үлкен қылмыстардың бірі. (Маида сүресі, 32-аят) Өсім жеу және беру (риба): Өсіммен байланысты операциялар дүниеде де, ақыретте де үлкен зиянға әкеледі. (Бақара сүресі, 275-аят) Зина жасау: Намыс пен инабаттылыққа қатысты бұл ауыр күнә қоғамның адамгершілік негізін бұзады. Ұрлық жасау: Басқаның мүлкін рұқсатсыз алу – құл ақысына қол сұғу болып табылады. Жалған куәлік беру: Шындықты бұрмалау және басқаларды нәпіл айыптау – ауыр күнә. Адамдарға зұлымдық жасау және олардың құқықтарын таптау: Әділетсіз әрекеттер мен басқалардың құқықтарын тартып алу лағынеттелген. Жаман сөз айту және өсек тарату: Адамдардың арасын бұзатын, оларды ренжітетін сөздер айту – харам. Мазақтау және менсінбеу: Мұсылмандар арасында кек пен өшпенділік тудыратын әрекеттерден аулақ болу керек. Өлшем мен таразыда сатудан қалу: Саудада адалдық қағидасына қарсы шығу лағынеттелген. (Мутаффифин сүресі, 1-3-аяттар) Басқалардың намысына тию: Инабатты әйелдерге жала жабу – өте ауыр күнә. (Нұр сүресі, 23-аят) Бұл күнәлар Алланың ашуын тудыратын және Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) лағынеттеген істерінен. Мұсылман мұндай әрекеттерден аулақ болуы, тәубеге келуі және Алладан кешірім сұрауы тиіс. Алла Тағала баршамызды осындай күнәлардан сақтасын.

Question 3

Адамдарда күнә жазылу процесі қанша жастан басталады?

Accepted Answer

Қымбатты бауырым, Адамдарда күнә жазылу процесі, Ханафи мәзһәбі бойынша және жалпы ислами түсінікке сәйкес, ақыл-есі толысқан (бәлиғ) жасқа келуімен байланысты. Бұл жас, ерлер үшін әдетте 15 жас шамасында, ал қыздар үшін де 15 жас шамасында немесе етеккірі келген кезде белгіленеді. Бұл жағдайдың негізгі дәлелі – Құран Кәрімде және Сүннет-и Сәнийеде келтірілген мына қағида: "Әркім өз істегенінің кепілі." (Муззаммил сүресі, 8-аят) Бұл аят, адамның өз әрекеттері үшін жауапты болатынын білдіреді. Ақыл-есі толыспаған балалардың бұл жауапкершілікті көтеретіндей дәрежеге жетпегені қабылданған. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.)-тың бір хадис-и шәрифінде де былай делінген: "Үш топтан қалам (жауапкершілік) алынған: Оянғанға дейін ұйықтағаннан, есі кіргенге дейін есі ауысқаннан және ержеткенге дейін баладан." (Тирмизи, Жәнаиз, 20; Әбу Дәуд, Худуд, 22) Бұл хадис, ақыл-есі толысудың күнә мен сауап жазылуы тұрғысынан маңызды кезең екенін анық көрсетеді. Сондықтан, ақыл-есі толысып, жауапкершілік жасына келмей тұрып жасалған қателіктер немесе күнәлар үшін адам жауапты болмайды. Алайда, ақыл-есі толысқаннан кейін жасалған әрекеттер үшін адам сауап та, күнә да жағынан жауапты болады. Аллаға аманат болыңыз.

Question 4

Үлкен күнәлар, жеті кәбаир деген нелер?

Accepted Answer

Әрине, Ханафи мәзһабына сәйкес, Құран мен Сүннеттің жарығында үлкен күнәлар (кәбаир) туралы ақпарат берейін. Үлкен күнәлар – Алланың қатаң тыйым салған және жасалған жағдайда ауыр азап уәде етілген күнәлар. Олар кіші күнәлардан айырмашылығы, үлкенірек салдары бар іс-әрекеттер. Үлкен күнәлардың саны туралы ғалымдар арасында әртүрлі пікірлер болғанымен, танымал және жалпы қабылданған жеті үлкен күнә мыналар: 1. Аллаға серік қосу: Аллаға серік қосу – ең үлкен күнә және кешірілмейтін жалғыз күнә. Құран Кәрімде былай делінген: "Шын мәнінде, Алла Өзіне серік қосылуын кешірмейді. Одан басқа күнәларды қалаған кісісі үшін кешіреді." (Ниса сүресі, 48-аят) 2. Адам өлтіру: Негізсіз адам өлтіру – Исламдағы ең үлкен күнәлардың бірі. Құран Кәрімде бұл туралы қатаң ескертулер бар. 3. Сиқыр (дуана) жасау: Сиқыр, оны жасағанға да, жасатушыға да үлкен күнә болып саналады. 4. Намаз оқымау: Намаз – Исламның негізгі тіректерінің бірі. Себепсіз намазды тастау үлкен күнәлардан. 5. Зина жасау: Заңсыз қарым-қатынас болып табылатын зина, жеке адамға да, қоғамға да елеулі зиян келтіретін үлкен күнәлардан. 6. Ұрлық жасау: Басқаның мүлкін заңсыз алу – Исламда харам етілген үлкен күнәлардан. 7. Жалған куәлік беру: Шындыққа қайшы куәлік беру – әділеттілікке нұқсан келтіретін және үлкен күнә саналатын іс-әрекеттерден. Бұл аталғандар – үлкен күнәлардың тек бір бөлігі. Құран мен Сүннетте тағы да көптеген үлкен күнәлар айтылған. Маңыздысы – бұл күнәлардан аулақ болу және Алланың ризашылығын табуға тырысу. Алла Тағаладан баршамызды үлкен күнәлардан сақтауын тілеймін.

Question 5

Адал емес жолдармен айналысатын адаммен сауда жасауға бола ма?

Accepted Answer

Уа алейкум ассалям уа рахматуллахи уа баракятух. Адал емес жолдармен табыс табатын адаммен сауда жасаудың дұрыстығы мәселесі, ең алдымен, адал емес табыстың қайнар көзіне және сауданың сипатына байланысты. Ханафи мәзһабы бойынша, адал емес екені анықталған мүлікті сатып алу-сатуға болмайды. Алайда, адамның адал емес жолмен тапқан мүлігінің қайнар көзі күмәнді болса немесе адал мен адал емес аралас болса, жағдай өзгеруі мүмкін. Егер бір адам адал емес жолмен ақша тауып, бірақ сол ақшаға адал мүлік сатып алса және сатса, бұл мүліктің өзі адал емес болмаса, оны сатып алу-сатуда ешқандай зиян болмауы мүмкін. Бірақ бұл жағдай, адамның адал емес табысын заңдастыру дегенді білдірмейді. Құран Кәрімде былай делінеді: "Ей, иман келтіргендер! Мал-мүліктеріңді араларыңда жалған (адал емес) жолдармен жемеңдер. Бірақ, өзара ризашылыққа негізделген сауда болса, ол басқа." (Ниса сүресі, 29-аят) Бұл аят, барлық түрлі әділетсіз табысты тыйым салады және заңды сауданың өзара ризашылықпен болатынын білдіреді. Пайғамбарымыз Мұхаммед (саллаллаху алейхи уа сәлләм) де адал емес табыстан аулақ болу туралы көптеген хадистер айтқан. Мысалы, "Кімде-кім адал емес мүлік тапса, оны садақа етсе де қабыл болмайды және одан қалғаны өзі үшін тозақы болады." (Ибн Мәжа, Сауда, 4) деген. Бұл хадис, адал емес табыстың өзі және одан алынған нәрселер туралы маңызды ескерту болып табылады. Сондықтан, адал емес жолдармен айналысатын адаммен сауда жасағанда мұқият болу керек. Егер сауданың заты адал емес болса (мысалы, арақ сату сияқты) немесе адамның табысының басым бөлігі адал емес болса және бұл жағдай саудасына да әсер етсе, сол адамнан мүлік алу немесе оған мүлік сату Ханафи мәзһабы бойынша дұрыс болмауы мүмкін. Алайда, адамның күмәнді табысы болса да, егер сізге адал мүлік сатса және сіз де бұл мүліктің адал еместігіне сенімді болмасаңыз, мұқият зерттеу жүргізу және күмәндерді жою маңызды. Қорытындылай келе, адал емес табыс табатын адамнан, табысының қайнар көзі адал емес мүлікті алуға мүлдем болмайды. Табысының қайнар көзі күмәнді болса, алатын мүлікіңіздің адал екеніне көз жеткізуіңіз керек. Ең абзалы, адал еместіктен күмәнданған адамдардан аулақ болу. Алла Тағала баршамызды адал мен адал емес мәселесінде тура жолға салсын.

Question 6

Пайғамберлердің ағаштар мен даму тәртібін білесіз бе?

Accepted Answer

Іс, Пайғамберлердің ағаштар мен даму тәртібін беруге тырысамын. Ислам Пайғамберлері - Аллаһ тарапынан адамдарға жіберілген елшілер. Құран бойынша, барлық Пайғамберлер, Адамнан бастау алғанда, Исаға дейін бір сызық құрайды. Пайғамберлердің даму тәртібі, Құран мен Хадис мәліметтері бойынша:

Question 7

Исламда ниеттің маңызы қандай?

Accepted Answer

Исламда ниет - жасалған әрбір ғибадат пен амалдың жаны, сауап пен қабыл болудың қайнар көзі.

Question 8

Kүтпеген бір нәрсе болғанда неге субханАллаһ дейміз?

Accepted Answer

Қымбатты бауырым, Күтпеген жағдаймен бетпе-бет келгенде «СубханАллаһ» деуіміз – Алла Тағаланы барлық кемшіліктерден пәк деп білу және Оның шексіз құдіретін мойындау дегенді білдіреді. Ханафи мазһабы мен жалпы Ислам дәстүрінде бұл зікірдің таңғалу сәттерінде қолданылуының негізгі себептері мыналар: 1. Таңданыс пен таң қалуды білдіру: Мүмін күтпеген бір оқиғамен кездескенде бұл оқиғаның Алланың қалауымен жүзеге асқанын еске алады. «Алла не деген ұлы, Ол барлық кемшіліктерден пәк» деп Оның жарату өнері мен құдіретіне деген таңданысын тілге тиек етеді. 2. Сүннетке беріктік: Сүйікті Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) таңданған немесе қайран қалған жағдайларда «СубханАллаһ» деп реакция білдірген. Бір жолы хазірет Әбу Һұрайрамен кездескенінде, оның жүніп болғандықтан ұялып шегінгeni кезінде Ардақты Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) таңғалып: «СубханАллаһ! Мүмін ешқашан (нәжіспен) ластанбайды» деген (Бұхари, Ғұсыл 23; Муслим, Хайыз 115). 3. Алланы еске алу: Құран Кәрімде: «Көктер мен жерде не бар болса, Алланы пәктейді» (Хашр сүресі, 1) деп бұйырылған. Күтпеген жағдай кезінде бұл тәсбихті айту – құлдың әр сәтте Алланың бақылауында екенін білетінінің белгісі. Қорыта айтқанда, бір оқиға алдында «СубханАллаһ» деу – тек таңданыстың ғана емес, сол сәтті зікір мен ғибадатқа айналдырудың құралы. Алла бізді әрдайым Өзін зікір ететін құлдарынан етсін.

Question 9

Алла қалағанын кешіре ме, әлде лайықты болғанын ба?

Accepted Answer

Қымбатты бауырым, Ислам сеніміне және әсіресе Ханафи-Матуриди бағытына сәйкес, бұл сұрақтың жауабы Алланың абсолютті еркі мен шексіз даналығының тоғысқан жерінде жатыр. Алла Тағала – абсолютті билік иесі және қалағанын кешіру құзыретіне ие. Құран Кәрімде бұл ақиқат былай баяндалады: 'Көктердегі және жердегі нәрселердің бәрі Алланікі. Ол қалағанын кешіреді, қалағанын азаптайды. Алла – өте кешірімді, өте мейірімді.' (Әли Имран, 129). Алайда Алланың 'қалауы' кездейсоқ таңдау емес, Оның шексіз даналығына негізделеді. Алла құлының шынайы тәубесін, өкінішін және ізгі амалдарын кешірілуіне себеп қылады. Яғни, құл тәубе және иман арқылы кешірілуді 'талап етеді', Алла болса өз кеңшілігімен оны кешіруді 'қалайды'. Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде былай деген: 'Ешкім өз амалының арқасында (өздігінен лайық болып) жәннатқа кіре алмайды. 'Сіз де ме, уа Алланың Елшісі?' деп сұрады. 'Иә, Алла мені мейірімімен орамаса, мен де кіре алмаймын' деді.' (Муслим). Қорытындылай келе, ешкім 'мен бұған лайықпын' деп Алла алдында ақы талап ете алмайды. Кешірілу – Алланың кеңшілігі мен қалауы. Дегенмен, Алла шынайы тәубе еткендерді және әмірлеріне мойынсұнғандарды кешіретінін сүйіншілеп, бізге бұл қалауға бөленудің жолын көрсетті. Алла бізді мейірімімен ораған құлдарынан етсін.

Question 10

Намаздан кейінгі тәсбихтің қасиеті

Accepted Answer

Әссәләму алейкум, қадірлі бауырым. Намаздан кейін жасалатын тәсбих – құлшылықтың рухани ахуалын толықтыратын және құлдың Аллаға деген шүкірін білдіретін өте құнды сүннет. Ханафи мәзһабы бойынша, парыз намазынан кейін (егер болса, соңғы сүннет оқылғаннан кейін) жасалатын бұл зікірлер муаккад сүннет болып саналады. Намаздан кейінгі тәсбихтің қасиетін былайша түйіндеуге болады: 1. Күнәлардың кешірілуі: Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай деген: 'Кім әр намаздан кейін 33 рет Алланы пәктесе (Субханаллах), 33 рет Аллаға мадақ айтса (Әлхамдулилләһ) және 33 рет Алланы ұлықтаса (Аллаһу Әкбар), олардың барлығы 99 болады. Жүзіншісінде 'Лә иләһә иллаллаһу уахдаһу лә шәрикә ләһ, ләһул-мулку уә ләһул-хамду уә һууә алә кулли шәй'ин қадир' десе, күнәлары теңіз көбігіндей болса да кешіріледі.' (Муслим, Мәсажид, 146). 2. Рухани дәреженің көтерілуі: Тәсбих жүректі дүниеуи уайымдардан тазартады және құлды Аллаға жақындатады. Құран Кәрімде айтылғандай: 'Естеріңізде болсын, жүректер тек Алланы еске алумен тыныштық табады.' (Рағыд сүресі, 28). 3. Кемшіліктердің орнын толтыру: Намаз кезінде орын алуы мүмкін кішігірім қапылыстар мен кемшіліктердің орнын толтыруға себепші болады. 4. Жәннат қазынасы: Бұл зікірлер мүмін үшін ақыретте үлкен сауап және жәннат қазынасы болып табылады. Пайғамбарымыз кедей мұхажирлердің 'Байлар жоғары дәрежелер мен мәңгілік нығметтерді алып кетті' деген мұңдарына орай оларға осы тәсбихті ұсынған және мұнымен басқалардың оларға жете алмайтынын сүйіншілеген (Бұхари, Азан, 155). Қорытындылай келе, намаздан кейінгі тәсбих – аз еңбекпен өте үлкен сауаптарға кенелу және рухани тазару есігі. Раббым құлшылықтарыңызды қабыл етсін.

Question 11

Бай мұсылмандар жұмақтың жоғары дәрежелеріне қол жеткізді ме?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, бұл сұрақты сенің аср-ы саадетте (пайғамбарлық дәуірде) кедей сахабалардың өздері Пайғамбарымызға (с.а.у.) қойған болатын. Бұл мәселені Құран мен Сүннет аясында былайша түсіндіруге болады: Жұмақтағы жоғары дәрежелер тек байлыққа немесе тек кедейлікке байланысты емес. Дәрежелердің негізгі өлшемі – тақуалық, ықылас және Алланың разылығын көздеу. Бір күні кедей сахабалар Пайғамбарымызға келіп: «Уа, Алланың Елшісі! Бай бауырларымыз жоғары дәрежелер мен мәңгілік сый-сияпаттарға қол жеткізді. Себебі біз намаз оқимыз, олар да оқиды; біз ораза ұстаймыз, олар да ұстайды. Алайда олар садақа береді, біз бере алмаймыз; олар құл азат етеді, біз ете алмаймыз», – деп көңілдерінің кірбіңін білдірген еді. Пайғамбарымыз (с.а.у.) оларға байлардың атқаратын малмен өтелетін құлшылықтарына тең келетін зікірлерді (тәсбихатты) үйретті (Мүслім, Мәсажид, 142). Ханефи мәзһабының ғалымдары да атап өткендей, Исламда артықшылық малдың аздығымен немесе көптігімен емес, сол малдың қалай табылғанымен және қайда жұмсалғанымен өлшенеді. 1. Сабыр еткен кедей және шүкір еткен бай: Ислам ғалымдары «сабыр еткен кедей» мен «шүкір еткен байдың» Алланың алдындағы құндылығының жоғары екенін айтқан. Бай мұсылман өз малын Алла жолында жұмсап (инфақ етіп) ең жоғары дәрежелерге жете алады. Кедей мұсылман өз жағдайына сабыр етіп, құлшылықтарын жалғастыру арқылы сол дәрежелерге ие бола алады. 2. Есептің қиындығы: Пайғамбарымыз (с.а.у.) «Кедейлердің байлардан бес жүз жыл бұрын жұмаққа кіретінін» хабарлаған (Тирмизи, Зухд, 37). Бұл жағдай байлардың өз малдарының есебін беруінің уақыт алатындығынан туындайды. Алайда есеп бергеннен кейін, малын қайыр жолында жұмсаған байлардың дәрежелері өте жоғары болуы мүмкін. 3. Негізгі өлшем – тақуалық: Құран Кәрімде: «Алланың алдында ең ардақтыларың – ең тақуаларың» делінген (Хужурат сүресі, 13). Қорытындылай келе, бай мұсылмандар тек бай болғандықтары үшін емес, малдарын Алла жолында жұмсап, шүкір еткен жағдайда жоғары дәрежелерге жетеді. Кедей мұсылмандар сабырларымен және құлшылықтарымен бұл дәрежелерге ортақ болады. Жұмақ – мүмкіндігі барлардың жомарттығымен, мүмкіндігі шектеулілердің сабыры мен шынайылығының марапатталатын жері.

Question 12

Отбасында әділетсіздіктер болса, не істеуіміз керек?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, отбасындағы әділетсіздіктерге қатысты сұрағыңызға жауап беруге тырысамыз. Ислам діні отбасылық байланыстардың мықты болуына, өзара махаббат, құрмет және әділдік негізінде құрылуына үлкен мән береді. Құран Кәрім мен Сүннет-и Сенийеде бұл туралы көптеген өсиеттер мен үкімдер бар. Ең алдымен, отбасында әділетсіздік орын алған жағдайда, сабыр сақтап, жағдайды түсінуге тырысу керек. Бұл туралы былай делінген: «Ей, иман келтіргендер! Сабырмен және намазбен жәрдем тілеңдер. Расында, Алла сабыр етушілермен бірге.» (Бақара сүресі, 153-аят) Әділетсіздікке ұшыраған адам, ең алдымен, өзінің дұрыстығын дәлелдейтін, жанына батпайтын тілмен қарсы тарапты ескертуі керек. Мақсат – жағдайды түзету және әділдікті орнату. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) былай деген: «Бауырыңа көмектес, егер ол залым болса да, немесе мазлұм болса да.» Сахабалар сұрады: «Уа, Алланың Елшісі! Мазлұмға көмектесейік, ал залымға қалай көмектесеміз?» Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) былай деді: «Оны зұлымдықтан тыясың. Міне, осы да оған көмек.» (Бұхари, Мәзалим, 4) Бұл хадис-и шәриф отбасындағы әділетсіздіктердің алдын алу жолында бізге бағыт береді. Егер отбасы мүшесі әділетсіздік жасаса, оны бұл әрекетінен тыюға тырысу – оған жасалатын ең үлкен жақсылық. Егер сөйлесу немесе ескерту арқылы жағдай түзелмесе, Ханафи мәзһабының жалпы қағидалары аясында, отбасы ақсақалдарынан немесе сенімді, дана адамнан төрелік етуді сұрау да бір шешім бола алады. Бұл – делдалдық арқылы мәселені жақсылықпен шешуге тырысу. Ұмытпаған жөн, отбасы – қоғамды құрайтын ең кіші бірлік. Бұл бірліктің тыныштығы мен әділдігі – біздің дүниеміз бен ақыретіміз үшін үлкен маңызға ие. Алла Тағала отбасы мүшелерінің бір-біріне әділ болуын бұйырған. Бұл мәселедегі күш-жігеріңізге Алла жар болсын.

Question 13

Қиямет күні Раббымыз құлдарынан қалай есеп алады?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, Алейкум ассалам уа рахматуллаһи уа баракәтуһ. Қиямет күні – әділдіктің толық орнайтын, ешкімге ешқандай әділетсіздік жасалмайтын қасиетті күн. Ханафий мәзһабының үкімі мен Әһлі сүннет сенімі бойынша, Алла Тағала құлдарымен есептескенде, оларды Өзінің кеңшілігімен рахметіне бөлейді және нағыз әділдікпен қарым-қатынас жасайды. Қиямет күніндегі есептің мәні мен кезеңдері қысқаша мынадай: 1. Амал дәптерлерінің берілуі: Құлдарға дүниеде жасаған жақсылықтары мен жамандықтары жазылған дәптерлері оң немесе сол жақтарынан беріледі. Құран Кәрімде Исра сүресінің 13 және 14-аяттарында былай делінеді: "Әрбір адамның мойнына ілгенін (амалын) Біз байлап қойдық. Қиямет күні оған ашылған бір кітапты шығарамыз. "Кітабыңды оқы! Бүгін өзің есепке алушы ретінде жеткіліктісің", делінеді." 2. Мизан (Таразы): Істеген амалдарды өлшеу үшін әділет таразылары орнатылады. Кімнің жақсылықтары ауыр келсе, мәңгілік құтылады. Ағраф сүресінің 8-9-аяттарында: "Сол күні таразы – хақ. Кімнің таразылары ауыр келсе, міне, солар құтылушылар. Кімнің таразылары жеңіл келсе, міне, солар Біздің аяттарымызды инкaр еткендері үшін өздерін зиянға ұшыратқандар", делінеді. 3. Сұрау және есепке тартылу: Ханафий мәзһабының негізгі қайнар көздері болған хадис-шарифтерде, Пайғамбарымыз (с.а.у.) есептің қалай болатынын былай деп білдірген: "Ешбір құл қиямет күнінде; өмірін қайда өткізгенінен, ілімімен не істегенінен, малын қайдан тауып, қайда жұмсағанынан және денесін қайда сарп еткенінен сұралмайынша, бір қадам да жылжытылмайды." (Тирмизи, Қиямет, 1). Мүміндер үшін бұл есептесу, Алланың құлдарымен жеке қалып, күнәларын мойындатып, оларды кешіруі түріндегі шапағатты кездесу болады. Кәпірлер мен залымдар үшін әділ және ауыр сұрау болады. Ең дұрысын тек қана Әлемдердің Раббысы Алла біледі. Ол құлдарына қарай өте мейірімді және әділ. Раббым есебімізді жеңілдетсін.

Question 14

Heavy metal nemese rok musiqasın tıñdau caiz be?

Accepted Answer

Qúrmetti bauyırım, Islam dininde jäne siz Ustaz bolğan Xanafi mazhabında bir närseniñ halal nemese xaram bolwı, onıñ özine, mazmunına jäne adam ruhı men amaldarına äserine baylanıstı. Mwnıñ müzikasına qatıstı negizgi qağıdası da osı. Heavy metal nemese rok müzikası tıñdawdıñ ükimi tömendegi ölçemderge säykes bahalawğa boladı: 1. Sözderiniñ mazmunı: Müzikası sözderinde şirk (Allañğa ortaq qosw), dinge nemese jaratwşığa boysınbaw, küpir, älwrazdıq, zorlıq-zombılıq, işki nemese esirtkige ündew bolsa, bwl müzikası tıñdaw caiz emes. 2. Adamğa äseri: Tıñdalğan müzikası adamdı namaz sıyaqtı ğïbadatlardan alıstatadı, jürekke qïyınşılıq saladı, aşw men jawızdıqtı qozğaydı nemese ruhın Allañdı eske alwdan alıstatadı bolsa, xaramğa jatadı. 3. Belgiler men taqırıptar: Heavy metal jäne rok müzikasınıñ keybir alt türlerindegi şaytanï (satanïstik) belgiler, qarañğılıq jäne batıl senim taqırıptarı Islam ädep jäne senim negizderimen saykes kelmeydi. Derekközder (Ayat jäne Xadis): Qur'an-ı Kärim: Luqman Sürasiniñ 6-şı ayatında mäni boyınşa bılay delingen: "Adamdardıñ işinde sondaýları da bar, olar bilmeýinşe Allañ jolınan adastıratın jäne onı (sol joldı) qıwın etw üşin bos/paydasız sözderdi (lähwel-xadis) satıp aladı..." Müfessirlerdiñ jäne Xanafi ğulamaınıñ köpşiligi, adamdı Allañnan jäne onıñ jawapkerşilikterinen alıstatatın barşa jaman söz jäne müzikası osı ayattıñ ayasına jatqızğan. Xadis-i Şärip: Payğambarımız (s.ğ.w.) bılay degen: "Halal da anıq...

Question 15

Алла Тағала неліктен жыныстық қатынасты харам етті?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, Алланың саған сәлемі мен рақымы болсын. Бұл сұрағың Исламның адам табиғатына (фитратына) және қоғамдық тәртіпке берген маңызын түсіну тұрғысынан құнды. Ханафи мәзһәбі және жалпы ислам құқығы бойынша бұл тыйымның негізгі даналықтарын былайша қорытындылауға болады: 1. Табиғатты және жаратылыс мақсатын қорғау Алла адамды еркек және әйел ретінде, бір-бірін толықтыратындай етіп жаратты. Құран Кәрімде жұбайлардың бір-бірі үшін тыныштық пен махаббат көзі етілгені айтылады. Ері мен әйелінің жыныстық қатынасы адамның бұл табиғи жаратылыс реттеуіне (фитратына) қайшы көрінгендіктен харам етілген. 2. Ұрпақтың жалғасуы және отбасы институты Ислам құқығының негізгі мақсаттарының бірі – «ұрпақты қорғау» (хифзун-несл). Адам ұрпағының сауатты жалғасуы тек әйел мен еркектен құралған заңды отбасы құрылымымен ғана мүмкін. Ері мен әйелінің жыныстық қатынасы ұрпақтың көбеюіне және отбасы құрылымының сақталуына қызмет етпегендіктен тыйым салынған. 3. Әдептілік пен рухани тазарту Ислам жыныстық құмарлықтың тек белгілі бір тәртіп пен заңдылық (неке) аясында өмір сүруін талап етеді. Құранда Лұт пайғамбардың қауымы арқылы бұл әрекет «шектеуден шығу» және «ұятсыздық» деп сипатталған. Дереккөздер (Аят және Хадис): Аят: «Лұт та өз еліне: «Сендерден бұрын әлемде ешкім істемеген арсыздықты істейсіңдер ме? Сендер әйелдерді қойып, нәпсіқұмарлықпен еркектерге барасыңдар. Шынында, сендер шектен шыққан бір елсіңдер», – деді». (Ағраф сүресі, 80-81) Хадис: Алла Елшісі (с.а.с.) мұндай әрекеттерді істегендерге қатысты ауыр ескертулер жасап, табиғатқа қайшы әрекеттерден сақтануды бұйырған. (Тирмизи, Худуд, 24) Ханафи мәзһәбінің көзқарасы: Имам Ағзам Әбу Ханифа және оның шәкірттері бойынша бұл әрекет – үлкен күнә және Алланың белгілеген шекараларын бұзу. Ханафи фиқһ ғалымдары бұл әрекеттің қоғамның әдептілік құрылымына зиян келтіретінін және жаратылыс даналығына қайшы келетінін атап көрсетеді. Қорытындылай келе, бұл тыйым адамның ар-намысын, биологиялық құрылымын, ұрпағының болашағын және рухани тазалығын қорғауды мақсат еткен илаһи даналыққа негізделген. Алла әрбір бұйрығымен құлы үшін ең қайырлыны қалайды.

Question 16

Утека, яғни азат етілгендер намазы хадистерде кездесе ме?

Accepted Answer

Қымбатты ұлым, сен сұраған "Утека намазы" (Азат етілгендер намазы) Пайғамбарымыздан (с.а.у.) сахих сәнәдпен жеткен негізгі хадис қайнар көздерімізде (Күтуби Ситта сияқты) орын алмаған. Хадис ғалымдарының басым көпшілігі бұл намаздың оқылу тәртібі мен қасиеті туралы тараған риуаяттардың "мәузу" (ойдан шығарылған) немесе негізсіз екенін білдірген. Ислам құқығында және өзің ұстанатын Ханафи мәзһабында бір ғибадаттың арнайы атпен және пішінмен "сүннет" немесе "қасиетті ғибадат" ретінде қабылдануы үшін міндетті түрде сахих дәлелге сүйенуі керек. Негізі жоқ және дінде кейіннен пайда болған (бидғат) мұндай амалдардың орнына; Құран мен Сүннетте орны бекітілген тәһәжжуд, дұха немесе әууәбин сияқты нәпіл намаздарын оқуың сен үшін әлдеқайда қайырлы және сауапты. Раббымыз бізді Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сахих сүннетінен айырмасын.

Question 17

Пайғамбарлардың шежіресі және келу реті туралы ақпарат бере аласыз ба?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, ассалаумағалейкум уа рахматуллаһ. Алла Тағала адамзатты нұрландыру және тура жолды көрсету үшін Хазіреті Омар (Адам) пайғамбардан (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) біздің Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаға (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) дейін сансыз пайғамбарларды жіберген. Құран Кәрімде аты аталған пайғамбарлардың саны 25-ке тең. Алайда, хадис шәрифтерде айтылғандай, пайғамбарлардың жалпы саны бұдан әлдеқайда көп (Мүснәд, V, 178). Ханифи мәзһабының ғалымдары мен ислам тарихшыларының пайымдауынша, пайғамбарлардың шежіресі және келу реті жалпы түрде мынадай: 1. Хазіреті Омар (Адам) (Адамзаттың алғашқы адамы және алғашқы пайғамбар) 2. Хазіреті Ыдырыс 3. Хазіреті Нұх (Адамзаттың екінші атасы болып саналады) 4. Хазіреті Хұд (Ғад еліне жіберілген) 5. Хазіреті Салих (Сәмуд еліне жіберілген) 6. Хазіреті Ыбырайым (Халилуллаһ, пайғамбарлардың атасы) 7. Хазіреті Лұт (Хазіреті Ыбырайымның жиені) 8. Хазіреті Исмайыл және Хазіреті Исхақ (Хазіреті Ыбырайымның ұлдары) 9. Хазіреті Жақып 10. Хазіреті Жүсіп (Хазіреті Жақыптың ұлы) 11. Хазіреті Айюб 12. Хазіреті Шуғайб (Мәдиан халқына жіберілген) 13. Хазіреті Мұса және оның ағасы Хазіреті Харун 14. Хазіреті Зұлкіфл 15. Хазіреті Дәуіт 16. Хазіреті Сүлеймен (Хазіреті Дәуіттің ұлы) 17. Хазіреті Ілияс 18. Хазіреті Ілияса 19. Хазіреті Жүніс 20. Хазіреті Зәкәрия 21. Хазіреті Жақыя (Хазіреті Зәкәрияның ұлы) 22. Хазіреті Иса (Әкесіз, Мәриям анадан туған) 23. Хазіреті Мұхаммед Мұстафа (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын - Соңғы пайғамбар, Хатамул-әнбия) Сонымен қатар, Құран Кәрімде аты аталған, бірақ олардың арасындағы туыстық және уақыт байланысы туралы әртүрлі пікірлер бар Хазіреті Ұзайыр, Хазіреті Лұқман немесе Хазіреті Зұлқарнайын сияқты тұлғаларға қатысты да ғалымдарымыз сақтықпен қарауды ұстанған. Алла Тағала Құран Кәрімде пайғамбарлар арасында айырмашылық жасамауымыз керектігін былай деп баяндайды: "Пайғамбар өзіне Раббысынан түсірілгенге иман келтірді, мүміндер де (иман келтірді). Олардың әрқайсысы Аллаға, періштелеріне, кітаптарына және пайғамбарларына иман келтірді (және): 'Біз Оның пайғамбарларының ешбірін басқасынан айырмаймыз' деді..." (Бақара сүресі, 285). Алланың рақымы мен берекеті сіздерге болсын. Тағы да сұрағыңыз болса, қуана-қуана көмектесемін.

Question 18

Ханафи және Шафиғи есінді (Аср) намазының уақытын есептеу арасындағы айырмашылық неде?

Accepted Answer

Әссаләму алейкум уә рахмәтуллаһи уә бәрәкәтуһү құрметті бауырым. Екінді намазының уақытының кіруі мәселесінде Ханафи және Шафиғи мәзһабтары арасындағы негізгі айырмашылық заттың көлеңке ұзындығын негізге алу тәсілінен туындайды: 1. Шафиғи мәзһабы (және Жумһур/Көпшілік): Күн дәл төбеде тұрған кездегі тік көлеңкеден (фай-и зәуәл) басқа, бір заттың көлеңкесі өзінің бойына тең болған сәтте екінді уақыты басталады. Ислам фиқhында мұны "Аср-и әууәл" (Бірінші Екінді) деп атайды. 2. Ханафи мәзһабы (Имам Ағзам Әбу Ханифаның көзқарасы): Күн дәл төбеде тұрған кездегі көлеңкеден басқа, бір заттың көлеңкесі өзінің бойының екі есесіне жеткен сәтте екінді уақыты басталады. Мұны "Аср-и сәни" (Екінші Екінді) дейді. (Ескерту: Ханафи мәзһабындағы Имам Әбу Юсуф пен Имам Мухаммад Шафиғи мәзһабы сияқты ойлайды, бірақ мәзһабта пәтуаға негіз болған – Имам Ағзамның көзқарасы). Дәлелі (Хадис шәриф): Бұл ижтиһад айырмашылығы Жәбірейіл ғәләйһиссәламның Пайғамбарымызға (с.ғ.с.) намаз уақыттарын өзі оқытып үйреткені туралы риуаятқа сүйенеді. Жәбірейіл (ғ.с.) бірінші күні екінді намазын көлеңке бір есе болғанда, екінші күні көлеңке екі есе болғанда оқытқан (Тирмизи, Мәуәқит, 1; Әбу Дәууд, Сәләт, 2). Имам Ағзам хазіреттері ғибадатта сақтықты (ең қауіпсізін) негізге ала отырып, бесін уақытының шыққанына толық көз жеткізу үшін екі есе көлеңкені негізге алған. Бұл жағдай қайшылық емес, Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүннетiндегi жеңілдік пен рақым кеңдігі. Өзіңіз ұстанатын Ханафи мәзһабының күнтізбесіне сәйкес ғибадатыңызды көңіл тыныштығымен орындай аласыз. Раббым ғибадаттарыңызды қабыл етсін.

Question 19

Азаншылық қалай атқарылады?

Accepted Answer

Уа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракатуху. Азаншылық – мұсылмандарды құлшылыққа шақыратын және Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мақтауына ие болған өте құрметті қызмет. Сүйікті Пайғамбарымыз бір хадис шәрифінде былай деген: "Азаншылар қиямет күні адамдардың бойы ең ұзыны (ең құрметтісі және сауабы ең көп болғаны) болады." (Муслим, Салат, 14). Ханафи мәзһабы бойынша азаншылықтың сүннетке сай және дұрыс орындалуы қысқаша былай: 1. Дайындық және әдептері: Дәретті болу: азан мен қаматты дәретті күйде оқу сүннет. Құбылаға қарау: азан оқығанда түрегеп тұрып, құбылаға қарау негізгі шарт. Саусақтарды құлаққа қою: дауысты қаттырақ шығару және сырттағыларға азан айтылып жатқанын білдіру үшін сұқ саусақтарды құлақ тесігіне қою немесе қолды құлаққа апару сүннет. 2. Азанның оқылуы: Азан сөздері дауыстап, анық және әуенмен (баяу) оқылады. Оңға және солға бұрылу: кеудені құбыладан бұрмай; "Хайя алас-салах" (намазға асығыңдар) дегенде басты оңға, "Хайя алал-фалах" (құтылуға асығыңдар) дегенде басты солға бұрады. Таң намазының азанындағы айырмашылық: таң намазының азанында "Хайя алал-фалах"-тан кейін екі рет "Ас-салату хайрум минан-наум" (намаз ұйқыдан қайырлы) сөйлемі қосылады. 3. Қамат айту: Қамат жамағатпен немесе жеке парыз намазын бастаудан сәл бұрын айтылады. Қаматтың сөздері азанмен бірдей, бірақ азанға қарағанда тезірек оқылады. Қаматта "Хайя алал-фалах"-тан кейін екі рет "Қад қаматис-салах" (намаз басталды) делінеді. Қамат айтқанда саусақтар құлаққа қойылмайды және бас оңға-солға бұрылмайды. Азаншының адал, намаз уақыттарын жақсы білетін және жамағатқа сыпайы болуы әдептен. Жаратушы Иеміз қызметтеріңізді қабыл етсін.

Question 20

Allahqa iman etpewdin jazasy neden mäñgilik tozaqta qaluu bolyp tabylady?

Accepted Answer

Qadirli bawrym, 2 Surağyñyz adam aqyl men jürektin eñ köp qyzyqqan, hikmetin tüsinuge tırışqan tереñ mäselelerdin biri. Alla Tağalanın ädildigi men raxmeti ayasynda bul mäseleni Quran men Sünnet jarıqpen tómendegidey qorytyndylay alamyz: Bir qylmystın ülkenwigi is-äreket jasalğan waqytqa nemese mekenge emes, kimge qarsı jasalğanyna jäne qylmystın mänine qaray bağalanadı. Alla Tağala şeksiz ulylyq, şeksiz meyirim iei jäne xaqigi Jaratushymyz. Oğan iman etpew jäne Ony teriske şyğarw – adamnın öz erki menen Onyñ raxmet esikterin jabwy, Onyñ barlyğyn jäne özindegi nyğmetterin teriske şyğarwy. Qurani Kärimde käpirlerdin jağdayy osylay bildirilgen: « Käpir bolğan jäne ayattarymdy ötirikke şyğarğan jandar – mine, olar – tozaq ieleri jäne olar onda mäñgi qalady » (Baqara süresi, 39). İman – mäñgilik ömirdin kilti. Al teriske şyğarw – jürektin mäñgi baqi xaqniqatta qabyldamawdy tañdawy. Jännat pen tozaqtıñ mäñgilik bolwy kisi niyeti men bağıtına negizdelgen. Jännat ielerine mäñgilik nyğmet berilw sebebi olardın mäñgi senetin bolatyndylyğy sekildi, tozaq ielerinnin de (ayattarda körsetilgendey) eger düniege qaytarylsada, tağı sol teriske şyğarwdı jalğastyratyn minezde bolatyndyqtary. Uly Alla adamdarğa aqyl berdi, payğambarlar jiberdi jäne xaq pen batyldy aşıp körsetti. İman – adamnın erkin erkimen tañdağan eñ bağaly asyl qasieti. Alla Tağala jürekterimizdi xaq üstinde turaqty etsin jäne bizdi Ähli sünnet wäl-cemaat seniminen ayyrmasın. Salam jäne duamen.

Question 21

Аяз ата бар ма?

Accepted Answer

Балам, Ислам сеніміне сәйкес Аяз ата фигурасы шынайы болмыс емес; ол мәдени аңыз ғана. Ислам сенімінің негізі – тәухид, яғни Алланың бірлігі. Исламда ризық беруші, дұғаларды естуші және мұқтаждықтарды өтеуші тек Алла Тағала. Құран Кәрімде бұл жағдай былай баяндалады: "Көктерде және жердегілердің барлығы Одан сұрайды. Ол әр сәтте жарату үстінде." (Рахман сүресі, 29-аят). Сондықтан, балаларға сыйлық әкелетін, жасырын көмек жасайтын немесе қасиетті бір жағы бар деп есептелетін "Аяз ата" фигурасы – Исламның ақида негіздеріне қайшы келетін ойдан шығарылған кейіпкер. Мұсылман ретінде біз балаларымызға ризық пен нығметтің тек Алладан келетінін, ал жақсылық жасаудың тек жылдың белгілі бір уақытында емес, әрқашан және тікелей Алланың разылығы үшін жасалуы тиіс ғибадат екенін үйретуіміз керек. Қорыта айтқанда, бұл кейіпкер тек ертегі қаһарманы, Ислам сенімінде оның орны жоқ. Балаларымызға мұндай аңыздардың орнына Исламның көркем мінез-құлқы мен шынайы құндылықтарын түсіндіру ең дұрысы.

Question 22

Сәһу сәждесі қандай жағдайларда қажет болады және қалай жасалады?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, Ханифи мәзһабы бойынша сәһу сәждесі – намаздың парыздарының бірін ұмытып (немесе қателесіп) кешіктіргенде немесе уәжіптерінің бірін тәрк еткенде немесе кешіктіргенде жасалуы уәжіп болатын түзету сәждесі. Қасақана жіберілген қателіктерде немесе намаздың парызы тәрк етілгенде сәһу сәждесі намазды құтқармайды; намазды қайта оқу қажет. Сүннеттерді тәрк ету жағдайында сәһу сәждесі қажет болмайды. 1. Сәһу Сәждесі Қандай Жағдайларда Қажет Болады? Бір уәжіпті ұмытып тәрк ету: Мысалы; Фатиха сүресін немесе Фатихадан кейін қосымша сүре оқуды ұмыту, төрт рәкатты намаздарда бірінші отырысты (қәғдә-и улә) жасамай тұрып тұрып кету. Бір уәжіпті кешіктіру: Мысалы; бірінші отырыста «Тәхияттан» кейін «Аллаһумма Салли» оқып, үшінші рәкатқа тұруды кешіктіру. Бір парызды кешіктіру: Мысалы; қыраатты аяқтағаннан кейін ойға беріліп, рүкүғқа баруды кешіктіру. Бір парызды қайталау: Мысалы; бір рәкатта ұмытып екі рет рүкүғ немесе үш рет сәжде жасау. 2. Сәһу Сәждесі Қалай Жасалады? Ханифи мәзһабында ең кең таралған және дұрыс көрілген амал мынадай: 1. Намаздың соңғы отырысында тек «Тәхият» дұғасы оқылады. 2. Тәхият аяқталғаннан кейін тек оң жаққа сәлем беріледі (Екі жаққа да сәлем беруге болатындығы туралы риуаяттар болғанымен, жамағатпен оқылғанда шатасуды болдырмау және ханифи фақиһтерінің көпшілігінің қалауы бойынша тек оңға сәлем беру негізгі болып табылады). 3. «Аллаһу Әкбар» деп сәждеге барып, үш рет «Сүбханә Раббиял-ағлә» айтылады. 4. «Аллаһу Әкбар» деп отырылады, содан кейін тағы «Аллаһу Әкбар» деп екінші сәжде жасалады. 5. Екінші сәждеден кейін отырылады; кезекпен Тәхият, Салли-Бәрик және Раббәнә дұғалары оқылады. 6. Алдымен оңға, содан кейін солға сәлем беріп намаз аяқталады. Дәлелі (Сүннеттен Дәлел) Сәһу сәждесі – Пайғамбарымыздың (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) өзі жасаған және бұйырған сүннеті. Бір хадис-шарифте былай делінген: «Егер біреулерің намазда шатасса, неше рәкат оқығанын (үш немесе төрт) білмесе, шатасқанын тастап, анық білген санынша намазын толықтырсын. Сәлем бермей тұрып екі сәжде жасасын.» (Мүслім, Мәсажид, 88; Әбу Дәуд, Салат, 190) Алла Тағала ғибадаттарымызды және намаздарымызды қабыл етсін.

Question 23

Sapar namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary qandaý?

Accepted Answer

Raxman jäne Raxim Allanyñ atymen. Äziz twrıñız, Jwğarı Rabbymyz dіnіmіzde jeñildikti negіzge alğan jäne joldagı qwldarına erekşe sıy jasag'an. Qwr'an-Kärіmde bylajay oqylady: "Jer betіnde saparğa şyqqandañyzda... namazdy qysqartwlarıñyzda senderge künä joq." (Nïsa Sürеsі, 4/101) Peyğambarımız (s.a.w.) da saparda namazdy qysqartw Allanyñ sıyı ekendigіn bildirgen jäne "Allanyñ senderge bergen osı sadag'asyn qabıldañdar" (Müslim, Müsäfïrïn, 4) degen. Xanefï mezhebіne qaraý joldagı (sapardağı) namaz ükümdеrі jäne qysqartw şarttary tómendegіler: 1. Sapardag'ı Şarttar: Mäsilə Şartı: Sapardag'ı jer men baratın jer arasyndağy mäsilə eñ az 90 km (klassïkalıq aýtýmen 3 kün joldıq) bolwı qajet. Märtebe Şartı: Barğan jerde 15 künnen az qalatın bolwı nïet etilwi kerek. Eger 15 kün nemese odan köp qalatın bolsa, barğan jerge jetken soñ sapar bitedi. Sıñğırlar Arqylı Ötw: Sapardag'ı ükümdіñ bastalwı üşіn bolğan qalanıñ mesken jeri (qala sıñğırları/şığwı) ayrılğan bolwı şart. 2. Namazdar Ükіmі jäne Oqylwı: 4 Rakattyq Parzdar: Tws, Ïkіndі jäne Jaqsı namazdarynyñ 4 rakattyq parzdary 2 rakat etіp oqylady. Xanefï mezhebіne qaraý saparda namazdy qysqartw (qasr etw) ruxsat emes, wajibdіr. Bіle tura 4 rakat oqıw mäkrühtіr. Qysqartylmaýtyn Namazdar: Tañ namazy (2 rakat), Aqşam namazy (3 rakat) jäne Wïtіr namazy (3 rakat) özіnşe oqylady, qysqartw jasalmaýdy. Sünnet Namazdar: Sapardag'ı qınalw, şarşaw jäne qawіpsіzdіk bolmasa, parzdan basqa nafile/sünnet namazdar qaldyrylwı mümkіn. Alaýda qonğan jerde waqyt bolıp jäne qawіpsіzdіk bolsa, sünnetterdі oqıw jaqsı kösіlgen. Rabbym іbadatlarıñyzdy qabıldaýyn, saparlarıñyzdy aman etwіn tіleýmіn.

Question 24

Ғұсыл дәреттің парыздары мен сүннеттері қандай?

Accepted Answer

Уа алейкумуссалам, құрметті бауырым. Алла Тағала ғибадаттарымызды және тазалығымызды қабыл етсін. Ханифи мәзһабы бойынша ғұсыл (толық жуыну) дәреттің парыздары мен сүннеттері мыналар: Ғұсылдың парыздары (3): 1. Ауызды шаю (Мәзмәзә): Ауыздың ішін, тамаққа дейін жететіндей етіп мол сумен шаю. 2. Мұрынға су тарту (Истиншақ): Мұрынға, танауға дейін суды тартып тазалау. 3. Денені толық жуу: Бастан аяққа дейін, ине ұшындай да құрғақ жер қалдырмай, бүкіл денені жуу. Дереккөз: Ұлы Алла Құран Кәрімде былай дейді: "Егер (жыныстық қатынастан кейін) кір болсаңдар, онда (толық) жуыныңдар." (Маида сүресі, 5/6). Ауыз бен мұрынның іші де дененің сыртқы бөлігі саналғандықтан, Ханифи мәзһабында оларды жуу парыз. Ғұсылдың сүннеттері: 1. Ғұсылға ниет ету және "Бисмиллаһ" деп бастау. 2. Алдымен қолдар мен әурет жерлерді жуу, денедегі кірді тазалау. 3. Ғұсыл алдында, намаз дәреті сияқты толық дәрет алу. 4. Суды алдымен басына, содан кейін оң иығына, кейін сол иығына құйып, денені үш реттен жуу. 5. Суды алғаш құйғанда денені ысқылау. 6. Жуынған жерде су жиналып қалса, аяқты ең соңында жуу. Дереккөз: Айша анамыз (Алла оған разы болсын) Пайғамбарымыздың (с.а.с.) ғұсылды осылайша және осы ретпен алғанын риуаят еткен (Бұхари, Ғұсыл 1; Мүслім, Хайз 35). Алла Тағала бізге материалдық және рухани барлық кірлерден тазарған таза құл ретінде Өзіне бет бұруды нәсіп етсін.

Question 25

Адамды алдауға не себеп болады?

Accepted Answer

Мейірімді, Рақымшыл Алланың атымен. Құрметті бауырым, Адамзаттың дүние сынағындағы ең үлкен қауіптерінің бірі – "алдану" (ғурр) және ақиқаттан алыстау. Ислам ғалымдары Құран Кәрім мен Сүннет-и Сәния негізінде адамды алдауға жетелейтін басты себептерді былай анықтаған: 1. Дүние тіршілігінің тартымдылығына берілу Дүниенің өткінші рахаттарын мәңгілік деп санап, ақыретті ұмыту – алданыштың ең үлкен себебі. Аят-и Кәрима: "Ей адамдар! Расында Алланың уәдесі хақ. Дүние тіршілігі сендерді алдамасын..." (Фатыр Сүресі, 5) 2. Шайтанның азғыруы мен уәсуәсі Шайтан адамды жамандыққа итермелеп, кейде оны әсемдеп көрсетеді, кейде "Алла қалай болғанда да кешіреді" деп, адамды жалған сенімге жетелейді. Аят-и Кәрима: "...Алдаушы (шайтан) Алланың кешіріміне сендіріп, сендерді алдамасын." (Лұқман Сүресі, 33) 3. Нәпсінің қалауына (хәуә) еру Адамның өз қалаулары мен нәпсіқұмарлықтарын ақиқаттың алдына қоюы оның көзінің қарашығын байлап, оны алдауға жетелейді. Аят-и Кәрима: "Нәпсісінің қалауын құдай тұтқан кімді көрдің бе?..." (Жәсия Сүресі, 23) 4. Тұл-и әмәл (Өмірдің ұзақтығына сеніп, Тәубені кейінге қалдыру) Өлімді алыс көріп, "Қалай болғанда да әлі жаспын, кейін тәубе етермін" деген оймен амалдарды кейінге шегеру – үлкен ғафлет және алданыш. Хадис-и Шәриф: Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай деген: "Ақылды адам – нәпсін есепке алып, өлімнен кейінгі өмірге дайындалатын адам. Дәрежесі төмен адам – нәпсінің қалауына еріп, Алладан тілек тілейтін (кешірім күтетін) адам." (Тирмизи, Қиямет, 25) 5. Надандық және білімнен аулақ болу Дінінің бұйрықтары мен тыйымдарын білмеген адам не дұрыс, не бұрыс екенін ажырата алмай, жалғанды ақиқат деп санай отырып алданады. Қорытындылай келе, алданудың негізінде Алланы, өлімді және ақыретті ұмытып, нәпсі мен шайтанның соңынан еріп кету жатыр. Алла бізді көрегендік пен даналық иесі етіп, нәпсіміз бен шайтанның алдауларынан сақтасын. Әмин.

Question 26

C(Q)ûşlıq (duha) namazı qaşan oqıladı jäne onıñ fazileti qanday?

Accepted Answer

Qımbatlı oğlım/qızım, Cûşlıq (Duha) namazı Rabbimizge degen şükirligimizdiñ belgisi retinde oqılatın asa bereketli nâfile namaz retinde belgili. Hanafi mäzhabiniñ negizderine say bul namaz turalı mälumetter tömendegidey: Waqtı Qaşan? Cûşlıq namazınıñ waqtı kün şıqqannan keyin şamamen 45-50 minut ötken soñ (karahat waqtı şıqqannan keyin) bastaladı jäne tüs azanına şamamen 10-15 minut qalğanğa deyin (istiva waqtına deyin) jalğasadı. Hanafi faqıhteriniñ aytuınşa, bul namazdıñ eñ faziletti kezeñi kündizdirdiñ dörden biri ötkendegi, yağnı kün jaqsılaıp köterilgen waqıt. Neşe Rakat Oqıladı? Bul namaz keminde 2 rakat bolıp oqıladı. Hanafi mäzhabi boyınşa eñ fazilettisi 4 rakat oqu; alaıda qalağan adam 8 nemese 12 rakatqa deyin de oqıwına boladı. Fazileti Nedey? Pağambarımız (s.a.v.) bul namaz tanaımızdağı är bir buwın üşin berilwi tiyis sadaqanıñ ornın basatının süyinşilegen. Bir hädis-şärifte bılay delinedi: "Ärqaaysıñnıñ är bir buwını üşin künde bir sadaqa berwi kerek... Cûşlıq waqtında oqılatın eki rakat namaz – osıardıñ barlığınıñ ornın basadı." (Müslim, Müsâfirîn, 84) Sonday-aq, Alla Elşisi bul namazdı oqımdılardıñ künäleri teñiz köbigindey köp bolsa da keşiriletinin jäne bul namazdıñ "äwwabiyn" (Allağa köp bet buratındardıñ) namazı ekenin aytqan (Termizi, Witr, 15). Rabbım oqığan namazdarıñız ben dualarıñızdı öz dergahında qabıl etkey.

Question 27

Сұрақ: Иманның негіздерін түсіндіріп бересіз бе?

Accepted Answer

Құрметті бауырым, Алла Тағала жүрегімізді иман нұрымен нұрландырсын және бізді тура жолда тұрақтандырсын. Ислам дінінің негізі болып табылатын иманның негіздерін, Ханафи мәзһабының сенім бағыты болып табылатын Матуридилік түсінігі және классикалық фиқһ қайнарларымыз тұрғысынан былайша қорытындылауға болады: Иман сөзімен алғанда растау, сену және мойынсұну дегенді білдіреді. Истилахта (терминологияда) болса, Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) Алланың атынан әкелгені анық білінген уахилерді жүрекпен растап, тілмен мойындау. Иманның Алты Негізі Құран Кәрімде (Бақара, 285; Ниса, 136) және Жәбірейіл хадисі ретінде белгілі болған атақты хадис-шарифте айтылғандай, иманның алты негізі бар: 1. Аллаға Иман: Алланың бар екендігіне, бірлігіне, Оның серігі мен теңдесі жоқ екендігіне, барлық кемел сипаттармен сипатталғандығына сену. 2. Періштелерге Иман: Алланың нұрдан жаратқан, күнә істемейтін және тек Оған ғана құлшылық ететін нұрлы жандарға сену. 3. Кітаптарға Иман: Алланың пайғамбарларына уахи еткен кітаптарына сену. Құран Кәрім – бұл кітаптардың соңғысы және бұзылмағаны. 4. Пайғамбарларға Иман: Адамдарды тура жолға салу үшін Алла тарапынан таңдалған елшілерге сену. Алғашқы пайғамбар – Хазіреті Адам, соңғысы – Хазіреті Мұхаммед (с.ғ.с.). 5. Ақырет Күніне Иман: Қияметтің болатынына, адамдардың тіріліп, есеп берілетініне, жәннат пен тозақтың хақ екендігіне сену. 6. Тағдыр және Қазаға Иман: Жақсылық пен жамандықтың барлығы Алланың білімі, еркі және жаратылуымен болатынына сену. Классикалық Қайнарлар және Ханафи Көзқарасы Имам Ағзам Әбу Ханифаның "әл-Фиқһул-Акбар" атты еңбегі – бұл мәселедегі негізгі тірегіміз. Ханафи мәзһабының фиқһ қайнарларында иманның мәнісі былайша қарастырылады: Иманның Рүкіндері: Ханафи ғалымдарының пікірінше, иманның негізі "жүрекпен растау" болып табылады. Тілмен мойындау болса, адамның мұсылман ретінде қарастырылуы үшін қажетті шарт. Мергинанидің "әл-Хидая" және Ибн Абидиннің "Раддул-Мухтар" (Дуррул-Мухтар шархы) атты еңбектерінде айтылғанындай, тілсіздік сияқты бір себебі жоқ адамның сенімін тілімен білдіруі – дүниелік үкімдердің қолданылуы үшін шарт. Амал-Иман Қарым-қатынасы: Ханафи мәзһабы бойынша амал – иманның бір бөлігі (рүкні) емес. Сондықтан мұсылман адам, ғибадаттарында кемшілік болса да, діннен шықпайды, күнәһар мүмін болып саналады. Бұл мәселе – Шафиғи және Малики мәзһабтарынан айырмашылық тудыратын негізгі нүктелердің бірі. Олардың пікірінше, амал – иманның кемелдігі және иман артып, кеми алады. Ханафилерде болса, иманның негізі (растау) артпайды және кемімейді; алайда сенімділік пен күш жағынан айырмашылықтар болуы мүмкін. Фиқһи Келіспеушіліктерге Қысқаша Тоқталу Иманның негіздері (алты шарты) мәселесінде барлық Әһлі Сүннет мәзһабтары (Ханафи, Шафиғи, Малики, Ханбали) келісімде. Негізгі келіспеушілік – иманның анықтамасында және амалдың иманға кіретін-кірмейтіндігінде. Шафиғи мәзһабының ұлы имамы Имам Науауидің "әл-Межму" атты еңбегінде айтылғанындай, Шафиғилер амалды иманның бір бөлігі ретінде қабылдайды; сондықтан олардың пікірінше, "иман ғибадатпен артады, күнәмен кемиді". Ханафилер болса, иманды шайқалмайтын растау ретінде қарастыратындықтан, оның мәнісі бойынша өзгермейтінін қорғайды. Сәлем және дұғамен.

Question 28

Бұл арманды жору сұранысы. Ислам дереккөздеріне (Ибн Сирин, Наблуси және т.б.) сүйене отырып, жақсылыққа жорып, жақсы жаңалық пен ескерту тілінде түсіндіріңіз. Арман иесіне рухани кеңестер беріңіз. Нақтылықтан аулақ болыңыз (Аллаһ білуші). Арман иесі көргендер: Арманда көп адамды көру, ағаммен ұрысып жатқанымды көру

Accepted Answer

Бисмиллаһир Рахманир Рахиим. Құрметті бауырым, арманыңыз жақсылыққа болсын. Көрген арманыңызды ислам ғалымдарының (Ибн Сирин және Наблуси сияқты) әдістемесі бойынша және Ханафи мәзһабының тәрбиесімен былайша жорыуға болады: Арманда көп адамды көру, әдетте, жақсылыққа, берекеге және қоғамда беделге ие болуға ишара етеді. Көп адам, арман иесі үшін ризықтың кеңеюіне немесе айналасынан көретін рухани қолдауына дәлел болуы мүмкін. Ағаңызбен ұрысып жатқаныңызды көру, алғашқыда алаңдаушылық тудырса да, арман жору ілімінде армандағы ұрыс әдетте нақты өмірдегі ынтымаққа, махаббатқа және арадағы байланыстың нығаюына жорылады. Ағаңызбен болған бұл жанжал, шын мәнінде, одан пайда көретініңізге, бір қиындықта сізге қол ұшын беретініне немесе бір мәселеде келісімге келетініңізге ишара етеді. Яғни, бұл арман араларыңыздағы байланыстың одан әрі нығая түсетіні туралы жақсы жаңалық болып табылады. Рухани Кеңестер: 1. Туыстық қарым-қатынасты үзбеңіз: Пайғамбарымыз (с.а.у.) "Туыстық қарым-қатынасты үзген адам жұмаққа кірмейді" (Бұхари) деген. Ағаңызбен және басқа да отбасы мүшелеріңізбен байланыстарыңызды үнемі нығайтыңыз, егер реніштер болса, оларды жоюға тырысыңыз. 2. Сабырлы болыңыз: Көп адамды көру арманы кейде дүниелік алаңдаушылықтың артуына да ишара етуі мүмкін. Бұл кезеңде ғибадаттарыңызға жабысып, сабырлы болыңыз. 3. Зекет беріңіз: Арманыңыздың жақсылығының артуы және ықтимал қиындықтардың жойылуы үшін ниет етіп, аз да болса зекет беруіңіз жақсы болар еді. Есіңізде болсын, армандар тек белгілер ғана және өміріміздің нақты белгілеушісі емес. Барлығы Аллаһтың қалауымен болады. Аллаһу әъләм (Ең дұрысын Аллаһ біледі).

Question 29

Сұрақ: Таң намазында қандай дұғалар оқылады?

Accepted Answer

Уа алейкум ассалам уа рахматуллаһ, Құрметті бауырым, Аллаһ ғибадаттарыңызды қабыл етсін. Таң намазы – сүннетімен де, парызымен де мүміннің күнді тыныштықпен бастауын қамтамасыз ететін мүбарак ғибадат. Ханафи мазһабының фиқһ кітаптарына (мысалы, Марғинанидің «әл-Хидаясына» және Ибн Абидиннің «Рәддул-мухтарына») сәйкес таң намазында оқылатын дұғалар мен олардың реті төмендегідей: 1. Намазды бастағанда: Ифтитах тәкбірі алынғаннан кейін іштей Сүбханаке дұғасы оқылады. (Ханафи мазһабында Сүбханакени оқу – сүннет.) Артынша Әузу-Бәсмәлә айтылып, Фатиха сүресі және зәммү-сүре (Құраннан бір мөлшер аят немесе қысқа сүре) оқылады. 2. Рүкуғ пен сәжделерде: Rүкуғта кемінде үш рет «Сүбһанә раббиял-ғәзим», ал сәжделерде кемінде үш рет «Сүбһанә раббиял-әлә» делінеді. 3. Рүкуғтан түрегелгенде (Қаумә): Имам және жалғыз оқыған кісі рүкуғтан тұрғанда «Сәмиаллаһу лимән хамидәһ», толық тік тұрған кезде «Раббәнә ләкәл-хамд» дейді. 4. Құныт дұғалары мәселесі (Мазһабтар арасындағы пікірталас): Ханафи мазһабы бойынша, парыз намаздарда (үтірден басқа) үнемі Құныт дұғасы оқылмайды. Тек мұсылмандар жалпы бір пәлекетке (нәзилә) ұшыраған жағдайда ғана имам рүкуғтан кейін Құныт оқи алады. Ал Шафиғи мазһабында таң намазының парызының екінші ракатында рүкуғтан тұрғаннан кейін Құныт дұғасын оқу – сүннет. Ханафи мазһабында таң намазында күн сайын тұрақты түрде Құныт оқу мәкрух деп саналған. 5. Намаздың соңында (Тәхийғат): Әр екі ракаттың соңында және соңғы отырыста «Әт-Тәхиятү» оқылады. Соңғы отырыста сонымен қатар Салли-Барик дұғаларымен бірге Раббәнә әтинә және Раббәнәғфирли дұғалары оқылып сәлем беріледі. Намаздан кейін Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүнnetіне сай тәсбихат жасалады; 33 рет Сүбханаллаһ, 33 рет Әлхамдулиллаһ, 33 рет Аллаһу Әкбар делініп, дұғамен аяқталады. Күніңіздің берекелі әрі қайырлы болуын тілеймін. Дұғаларыңызда бізді де ұмытпаңыз.

Question 30

Сұрақ: Ақшам намазында қандай дұғалар оқылуы тиіс?

Accepted Answer

Әссаламу алейкум уә рахматуллаһ, Құрметті бауырым, ақшам намазында оқылатын дұғалар намаздың рүкіндері мен сүннеттеріне қарай өзгеріп отырады. Ханафи мәзһабының беделді фиқһ кітаптары «әл-Хидая» мен Ибн Абидиннің «Рәддү'л-Мұхтар» еңбектерінде айтылғандай, ақшам намазының оқылуы және бұл кезде оқылатын дұғалар төмендегідей: 1. Ифтитах тәкбірі және Субханакә: Намаз басталғанда тәкбір айтылып, қол байланған соң іштей Субханакә дұғасы оқылады. (Ханафи мәзһабында Субханакәні «Уә жәллә сәнәүк» сөзімен қосып оқу сүннет). 2. Фатиха және Зәммү-сүре: Парыз намаздардың алғашқы екі ракатында Фатихадан кейін бір зәммү-сүре немесе зәммү-сүре үкіміндегі аяттар оқылады. Ақшам намазы парызының алғашқы екі ракатында дауыстап (жәһри), үшінші ракатында іштей (хафия) оқылады. Үшінші ракатта тек Фатиха сүресі оқылады; Ханафи мәзһабы бойынша парыз намаздардың соңғы ракаттарында Фатихадан кейін зәммү-сүре оқылмайды. 3. Рүку және Сәжде тәсбихтері: Рүкуде кемінде үш рет «Субһанә раббиял-азим», ал сәжделерде де кемінде үш рет «Субһанә раббиял-ағла» делінеді. 4. Тәхийпат (Әт-Тәһиййәту): Екі ракат соңында (бірінші отырыста) және намаздың соңында (соңғы отырыста) отырғанда Әт-Тәһиййәту оқылады. Соңғы отырыста сондай-ақ Тәхийпаттан кейін «Аллаһуммә Салли» және «Аллаһуммә Бәрик» дұғалары мен «Раббәнә әтинә» және «Раббәнәғфирли» дұғаларын оқу Ханафи мәзһабы бойынша сүннет. 5. Намаздан кейін (Тәсбихат пен Дұға): Намаздың сәлемінен кейін үш рет «Әстағфируллаһәл-азим уә әтүбу иләйһ» делінеді және «Аллаһуммә әнтәс-сәләму уә минкәс-сәләм тәбәрәктә йә зәл-жәләли уәл-икрам» дұғасы оқылады. Артынша 33 реттен Субханаллаһ, Әлхамдулиллаһ және Аллаһу Әкбар тәсбихаттары жасалып, қол ашылып дұға етіледі. Ихтилаф (қайшылық) мәселесі: Ал Шафиғи мәзһабында соңғы отырыста Салли-Барик дұғаларын оқу парыз болып есептелсе, Ханафи мәзһабында сүннет болып табылады. Сондай-ақ Шафиғилерде қүнұт дұғасы тек таң намазында оқылса, Ханафи мәзһабында (Әбу Ханифа мен Имам Әбу Юсуф бойынша) уәтір намазынан басқа намаздарда қүнұт дұғасы оқылмайды. Аллаһ құлшылықтарыңызды қабыл етсін. Сәлем және дұғамен.