Сұрақ: Атеист дегеніміз не?

Құрметті бауырым, әлейкум әс-сәләм уә рахматуллаһ. Атеист сөзі тілдік мағынада «Құдайды мойындамайтын» дегенді білдіреді. Ислам терминологиясы мен фиқһ әдебиетінде бұл ұғым дәл мағынада «зындық», «мүлхид» немесе «дәһри» терминдерімен сәйкес келеді. Классикалық Ислам көздерінде бұл тұлғалар Жаратушының бар екендігі мен бірлігін, пайғамбарлықты және ақырет күнін жоққа шығаратын кісілер ретінде сипатталады. Құран Кәрімде бұндай сенімдегі кісілердің уәждері былайша хабарланады: «Олар: «Бұл өмір тек біздің дүниедегі өміріміз ғана, өлеміз және тірілеміз, бізді тек заман (дәһр) ғана жойып жібереді», – деді.» (Жәсия сүресі, 24-аят) Ханафи мазһабының негізгі фиқһ көздерінде, әсіресе Сарасидің «әл-Мәбсут» атты еңбегінде және Ибн Абидиннің «Рәддул-мұхтар» кітабында бұл мәселе кәләм және ақида бөлімдерінде қарастырылады. Ханафи фиқһы бойынша атеизм немесе мүлдем жоққа шығару иман негіздерінің барлығын жоққа шығаруды білдіретіндіктен, кісінің Ислам үкімдері алдындағы құқықтық мәртебесіне тікелей әсер етеді. Классикалық кезеңдегі Ханафи, Шафии, Мәлики және Ханбали мазһабтарының ортақ ұстанымы – Исламның сенім негіздерін жүрекпен растап, тілмен мойындау түпкі мәнінде бірдей дегенге саяды. Жаратушыны жоққа шығарған кісі фиқһ категориясы тұрғысынан Ислам сенімінен тыс болып табылады. Басқа мазһабтарда да (мысалы, Шафиидің «әл-Үмм» атты еңбегінде) жоққа шығарушылардың жағдайы осыған ұқсас түрде ақида және риддет (діннен қайту немесе Исламнан тыс қалу) үкімдері аясында бағаланған. Алайدا ғұлама әрі мүмін ретіндегі міндетіміз – бұндай көзқарастағы адамдарға ашумен емес, даналықпен, көркем үгітпен және логикалық дәлелдермен жақындау. Шын мәнінде, Ұлы Раббымыз Құран Кәрімде былай дейді: «Раббыңның жолына даналықпен, көркем үгітпен шақыр және олармен ең көркем түрде тартыс!» (Нахл сүресі, 125-аят) Мәселені ғылыми және ақылға қонымды дәлелдермен қарастыру, күмәндарды сейілту және ақиқатты ең көркем түрде көрсету – әрбір мұсылманның міндеті. Алла Тағаладан баршамызға сират әл-мүстақим үстінде шайқалмайтын иман мен даналық нәсіп етуін тілеймін.