Alloh xohlaganini kechiradimi yoki loyiq bo'lganinimi?

Qadrli birodarim, Islom e'tiqodiga va xususan Hanafiy-Moturidiy yo'nalishiga ko'ra, bu savolning javobi Allohning mutlaq irodasi bilan cheksiz hikmati birlashgan nuqtadadir. Alloh taolo mutlaq hukmdordir va xohlaganini kechirish vakolatiga egadir. Qur'oni karimda bu haqiqat shunday ifoda etiladi: 'Osmonlar va yerdagi narsalar Allohnikidir. U xohlaganini kechiradi, xohlaganini azoblaydi. Alloh kechiruvchi va rahmlidir.' (Oli Imron, 129). Biroq Allohning 'xohlashi' tasodifiy tanlov emas, balki Uning cheksiz hikmatiga asoslanadi. Alloh bandasining samimiy tavbasini, pushaymonligini va go'zal amallarini kechirilishiga sabab qiladi. Ya'ni, banda tavba va iymon bilan kechirilishni 'talab qiladi', Alloh esa o'z fazli bilan uni kechirishni 'xohlaydi'. Payg'ambarimiz (s.a.v) bir hadislarida shunday deganlar: 'Hech kim o'z amali tufayli (o'zicha haq qilib) jannatga kira olmaydi. 'Siz hammi, ey Allohning Rasuli?' deb so'rashdi. 'Ha, Alloh meni rahmatiga o'ramasa, men ham kira olmayman', dedilar.' (Muslim). Xulosa qilib aytganda, hech kim 'men buni haq qildim' deb Alloh ustidan haq da'vo qila olmaydi. Kechirilish Allohning fazli va irodasidir. Biroq Alloh samimiy tavba qilganlarni va amrlariga bo'ysunganlarni kechirishini xushxabar qilib, bizlarga bu irodaga erishish yo'lini ko'rsatib qo'ydi. Alloh bizlarni rahmatiga o'ragan bandalaridan qilsin.