Ijmo nima? Necha turga bo'linadi?

Assalomu alaykum va rohmatullohi va barakotuh. Ijmo Islom huquqida dalil manbalaridan biridir. Lug'aviy ma'nosi "bir joyga to'planish, kelishib olish" degani. Istilohiy ma'noda esa, Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom vafot etgandan so'ng, har qanday davrdagi mujtahidlar (Islom huquqi bo'yicha chuqur bilimga ega bo'lgan olimlar) bir masalaning hukmi ustida fikr birligiga kelishlaridir. Ijmo, Qur'oni Karim va Sunnatdan keyin uchinchi dalil manbasi sifatida qabul qilinadi. Alloh Taolo shunday marhamat qiladi: "Kimki, o'ziga hidoyat (to'g'ri yo'l) aniq ravshan bo'lganidan keyin Payg'ambarga qarshi chiqsa va mo'minlarning yo'lidan boshqasiga ergashib ketsa, uni o'zi ergashgan yo'lida qo'yib beramiz va jahannamga kiritamiz. Qanday yomon joy u!" (Niso surasi, 115-oyat). Bu oyat mo'minlarning umumiy yo'liga ergashish zarurligini ta'kidlaydi, bu esa ijmoda ishora qiladi. Hanafiylik mazhabiga ko'ra ijmo, qat'iy dalil hisoblanadi. Ya'ni ijmo bilan sobit bo'lgan hukmni inkor qilish, insonni Islom doirasidan chiqarishi mumkin. Ijmo turlari borasida olimlar orasida turlicha qarashlar bo'lsa-da, umumiy holda ikki asosiy boshliq ostida o'rganiladi: 1. Ochiq Ijmo (Ijmo-i Sarih): Mujtahidlarning bir masalaning hukmi haqida ochiqchasiga va ikkilanmasdan kelishib olishlaridir. Har bir mujtahidning o'z fikrini bayon qilishi va bu bayonlarning birlashib fikr biriligini hosil qilishi ushbu turga kiradi. 2. Zimniy Ijmo (Ijmo-i Sukutiy): Mujtahidlardan birining bir masalaning hukmi haqidagi fikrini bayon qilishi va boshqa mujtahidlarning bu fikrga qarshi chiqmasligi, sukut saqlashidir. Bu sukut, ularning ham ushbu fikrni tasdiqlagani sifatida talqin qilinadi. Biroq, Hanafiylik mazhabida zimniy ijmoning dalil bo'lishi borasida ehtiyotkorlik bilan yondashiladi va ochiq ijmo qadar qat'iy qabul qilinmaydi. Bu ma'lumotlar foydali bo'lishini Alloh taolodan so'rayman. Va alaykum assalom va rohmatullohi va barakotuh.