Question 1

Ma duliga bangiyada dawladda ee rasmiga ah ma xalaal baa?

Accepted Answer

Gacalisay walaal, Anigoo ah Muslim oo ka tirsan madhabka Xanafiga, waxaan jeclaan lahaa inaan ka jawaabo su'aashaada ku saabsan duliga ay adeegsadaan bangiyada dawladda ee rasmiga ah, iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha. Diinta Islaamka, duliga (riba) waa xaaraam lagu tilmaamay si cad. Qur'aanka Kariimka ah waxaa ku jira aayado badan oo lagu amrayo in laga fogaado duliga. Tusaale ahaan, Aayadda 275 ee Suuradda Al-Baqarah waxa lagu yiri: "Allaah waxa uu xalaaleeyay ganacsiga, waxaana uu xaaraameeyay duliga." Nabigeenna Muxamed (sallallaahu aleyhi wa sallam) waxa uu sidoo kale ku ducaystay kuwa qaata, bixiya, qora, iyo marag furaya duliga, sida ku cad xadiisyo badan. Ma jirto wax khilaaf ah oo ku saabsan xaaraamnimada duliga ee madhabka Xanafiga. In kasta oo habka ay u shaqeeyaan bangiyada dawladdu ay u muuqan karto ganacsi, haddana ma aha mid la ogol yahay sababtoo ah waxay ku saleysan tahay helidda dakhli duliga ah. Sidaa darteed, qaadashada ama bixinta lacag duliga ah ee bangiyada dawladda ee rasmiga ah waa xaaraam sida ku cad madhabka Xanafiga. Waxaa lagula talinayaa kuwa ku hawlan hawlaha noocan oo kale ah inay u jeestaan dariiqooyinka xalaasha ah intii suurtogal ah. Waxaan kuu rajeynayaa guul tallaabooyinka aad ku doonayso inaad ku kasbato raalli ahaanshaha Eebbe.

Question 2

Maxay yihiin dembiyada uu Nabigeennii (SCW) nacaybiyay?

Accepted Answer

Bismilaahiraxmaaniraaxiin. Maxaannimada Nabigeenna Muxamed (SCW) uu nacaybiyay waa dembiyo waaweyn oo u baahan in laga fogaado naxariista Eebbe. Falalka noocan oo kale ah waxay carqaladeeyaan nabadgelyada shakhsi iyo tan bulshaba. Sida ku cad dugsiga Fiqiga Xanafiga, dembiyadan waa xaaraam waana in laga fogaadaa. Qaar ka mid ah dembiyada lagu nacaybiyay Quraanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga (SCW) waa kuwan: La-wadaajinta Eebbe (Shirkiga): In wax loo caabudo isaga ka sokow ama wax lala wadaajiyo waa dembiga ugu weyn. (Suuradda Nahl, Aayadda 105) Udiidin waalidka iyo ula kacdid iyaga: In la dhibo, la dhayalsado, ama la caasiyo waa dembi weyn. (Suuradda Israa, Aayadda 23) Dilidda qofka aan xaqa ahayn: In la qaado nafta qof waa mid ka mid ah dambiyada ugu waaweyn Eebbe agtiisa. (Suuradda Maaidah, Aayadda 32) Cunista iyo bixinta duliga (Riba): Hawlgallada duliga ah waxay keenaan khasaare weyn adduunka iyo aakhiroba. (Suuradda Baqarah, Aayadda 275) Sinada: Dembi weyn oo ku wajahan sharafta iyo dhowrsanaanta, wuxuu carqaladeeyaa dhismaha akhlaaqda bulshada. Xatooyada: In la qaato hantida qof kale iyada oo aan oggolaansho lahayn waa ku xadgudub xuquuqda dadka. Markhaati been ah oo la bixiyo: In la qalloociyo runta iyo in si sharci darro ah loo eedeeyo dadka kale waa mas'uuliyad weyn. U dulmiyo dadka iyo cunidda xuquuqdooda: Falalka aan cadaaladda ahayn iyo in la dhaco xuquuqda dadka kale waa la nacaybiyay. Ku hadalka erayo xun iyo faafinta xanta: Waa xaaraam in la yiraahdo erayo burburin kara dadka ama dhibaya. Ku kaftamidda iyo dhayalsiga: Waa in laga fogaadaa falalka keeni kara necbaynta iyo colaadda dadka muslimiinta ah. Ku dhagartidda miisaanka iyo qiyaasta: Waa la nacaybiyay in lagu dhaqmo si ka baxsan mabda'a daacadnimada ganacsiga. (Suuradda Mutaffifiin, Aayadda 1-3) Ku hadalka sharafta dadka kale: In la been abuurto haweenka dhowrsan waa dembi aad u weyn. (Suuradda Nuur, Aayadda 23) Kuwan waa falalka Eebbe cadho u keenaya iyo kuwa uu Nabigeennii (SCW) nacaybiyay. Muslimka waa inuu ka fogaadaa falalka noocan oo kale ah, towbad keenaa, una baryaa Eebbe cafis. Eebbe (SWT) ha naga badbaadiyo dembiyadan oo dhan.

Question 3

Goorma ayay bilaabataa dadka qofka dembigooda loo qoro?

Accepted Answer

Gacaliye, qofka dembigiisa loo qoro wuxuu bilaabmaa marka uu gaaro da'da qaangaarka (baligh), sida ku cad caqiidada Xanafiga iyo fahamka guud ee Islaamka. Da'daani waa qiyaastii 15 jir ragga, iyo gabdhaha sidoo kale qiyaastii 15 jir ama marka ay bilaabaan caadada (hayz). Salka arrintan waxaa ku jira mabda'a ku xusan Quraanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga (NNKH): "Qof walba wuxuu ku xiran yahay waxa uu kasbatay." (Suuradda Muzammil, Aayadda 8aad). Aayaddani waxay tilmaamaysaa in qofka uu mas'uul ka yahay falalkiisa. Carruurta aan gaarin da'da qaangaarka waxaa loo arkaa inay weli u diyaarsanayn mas'uuliyaddan. Sidoo kale, Xadiis Nabiga (NNKH) ka yimid wuxuu yiri: "Qalinka saddexda qof ayaa laga qaaday: hurdada ilaa uu ka kaco, waalan ilaa uu caqligiisu soo noqdo, iyo ilmaha ilaa uu ka gaaro da'da qaangaarka." (Tirmidi, Janaa'iz, 20; Abuu Daawud, Xuduud, 22). Xadiiskan wuxuu si cad u muujinayaa in gaaritaanka da'da qaangaarka ay tahay xilli muhiim ah marka la eego qorista dembiga iyo ajariga. Sidaa darteed, qofka ma mas'uul ka ahaado khaladaadka ama dembiyada uu galo ka hor inta uusan gaarin da'da qaangaarka iyo mas'uuliyadda. Laakiin wuxuu mas'uul ka noqdaa falalka uu sameeyo ka dib markuu gaaro da'da qaangaarka, xagga ajarka iyo dembigaba. Ilaahay haku dhowro.

Question 4

Maxaa yihiin toddobada dembi ee waaweyn (kebair)?

Accepted Answer

Haa, waxaan kuu sharaxayaa dembiyada waaweyn (kebair) iyadoo la raacayo dugsiga Fiqhiga Xanafiga, iyadoo la tixgelinayo Quraanka iyo Sunnaha. Dambiyada waaweyn waa kuwa uu ALLAH si cad uga reebay, kuwaas oo leh ciqaab adag haddii la galo. Kuwani waa falal ka duwan dembiyada yaryar, kuwaas oo leh cawaaqib ka weyn. Inkasta oo ay jiraan aragtiyo kala duwan oo culimada ah oo ku saabsan tirada dembiyada waaweyn, toddobada dembi ee ugu caansan uguna guud ahaan la aqbalo waa kuwan: 1. La wadaajinta ALLAH (Shirk): La wadaajinta ALLAH wax kale, waa dembiga ugu weyn, waana dembiga kaliya ee aan la cafiyin. Quraanka waxaa lagu yiri: "Hubaal, ALLAH ma cafiyo in wax loo wadaajiyo, wuxuuna cafiyey waxa ka soo haray cidduu doono." (Suuradda Nisaa, Aayadda 48) 2. Dilka qofka: Dilka qof aan sabab lahayn waa mid ka mid ah dembiyada ugu waaweyn Islaamka. Waxaa jira digniino xooggan oo ku saabsan arrintan oo ku jira Quraanka. 3. Sameynta sixir (Büyü): Sixirka waxaa loo tiriyaa inay tahay dembi weyn, labadaba kan sameeya iyo kan loo sameeyo. 4. Ka tagista salaadda: Salaaddu waa tiirka ugu muhiimsan Islaamka. Ka tagista salaadda iyada oo aan lahayn cudur la og yahay waa mid ka mid ah dembiyada waaweyn. 5. Sinaysiga: Sinaysiga, oo ah xiriir aan sharci ahayn, waa mid ka mid ah dembiyada waaweyn oo leh waxyeelooyin daran oo ku dhaca shakhsiga iyo bulshada. 6. Xatooyada: Qaadashada hantida dadka kale si sharci darro ah waa mid ka mid ah dembiyada waaweyn ee Islaamka xaaraantinimeeyay. 7. Markhaati been ah: In la bixiyo marqaati been ah oo ka soo horjeeda xaqiiqda waa falal wax u dhimaya cadaaladda oo loo arko dembi weyn. Kuwa la soo sheegay waa qayb ka mid ah dembiyada waaweyn. Waxaa jira dembiyaal kale oo badan oo waaweyn oo lagu xusay Quraanka iyo Sunnaha. Waxa ugu muhiimsan waa in laga fogaado dembiyadan oo la raadiyo raalli ahaanshaha ALLAH. Waxaan ka baryayaa ALLAH (SWT) inuu naga badbaadiyo dhammaan dembiyada waaweyn.

Question 5

Ma ganacsiga qofka ka ganacsada dariiqo xaaraam ah miyay mudan tahay?

Accepted Answer

Wa alaykumus salaam wa rahmatullahi wa barakaatuh. Su'aasha ku saabsan in la dukaameysan karo qofka ka hela faa'iido dariiqo xaaraam ah, waxay ku xiran tahay marka hore ilaha dakhliga xaaraamka ah iyo nooca ganacsiga. Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafiyada, iibka iyo iibsiga hanti si cad loo ogaaday inay xaaraam tahay ma banaan tahay. Laakiin, haddii ilaha hantida uu qofku ka helo dariiqo xaaraam ah ay shaki leedahay ama ay isku dhex-yaacdo xaaraam iyo xalaal, xaaladdu way kala duwanaan kartaa. Haddii qofku uu ka helo lacag dariiqo xaaraam ah, laakiin uu ku iibsado oo ku iibiyo hanti xalaal ah, iibka iyo iibsiga hantidaas ma noqon karto dhib haddii hantida lafteedu aysan xaaraam ahayn. Laakiin, tani macnaheedu ma aha in qofku uu sharciyeysto dakhligiisa xaaraamka ah. Quraanka Kariimka wuxuu yiri: "Kuwa xaqa rumeeyow! Hantidiinna ha u cunina burbur (xaaraam) idinka dheckiinna. Waxaan ahayn ganacsi ku salaysan raalli ahaansho idinka dheckiinna ah, taas waa la fasaxay." (Suuradda Nisaa, Aayadda 29aad) Aayaddani waxay mamnuucday nooc kasta oo dakhli aan xaq ahayn waxayna sheegtay in ganacsiga sharciga ah uu noqon doono mid leh raalli ahaansho labada dhinac ah. Nabigeenna Suubban (Nabadgelyo iyo Naxariis Korkiisa Ha Ahaato) wuxuu sidoo kale yiri xadiisyo badan oo ku saabsan ka fogaanshaha dakhliga xaaraamka ah. Tusaale ahaan, wuxuu yiri: "Qofkii helaa hanti xaaraam ah, xitaa haddii uu sadaqaysto lama aqbalayo, waxa ka harayna wuxuu noqonayaa dadka cadaabta ah." (Ibnu Maajah, Tijaar, 4) Xadiiskan wuxuu ku tusinayaa digniin muhiim ah oo ku saabsan xaaladda dakhliga xaaraamka ah iyo waxa ka soo haray. Sidaa darteed, waa inaan taxaddar yeelnaa marka aan la ganacsanayno qofka ka shaqeeya dariiqo xaaraam ah. Haddii ganacsiga laftiisa uu yahay xaaraam (tusaale, iibinta khamriga) ama inta badan dakhliga qofka uu yahay xaaraam, oo ay saameyn ku yeelato ganacsigiisa, markaas ma banaan tahay in laga iibsado ama wax lagu iibiyo qofkaas, sida ku cad dugsiga Xanafiyada. Laakiin, haddii qofku uu leeyahay dakhli shaki leh, haddii aad ka iibsanayso hanti xalaal ah, oo aadan hubin xaaraamnimadeeda, waa muhiim inaad si taxaddar leh u baartid oo aad meesha ka saartid shakiyaalka. Si kooban, ma banaan tahay in laga iibsado qofka ka hela dakhli xaaraam ah, hanti ilaha ay tahay xaaraam. Haddii ilaha dakhliga uu yahay shaki, waa inaad hubisaa in hantida aad iibsanayso ay tahay xalaal. Waxa ugu wanaagsan waa in laga fogaado dadka laga shakiyay inay ku jiraan xaaraam. Allaah (SWT) ha naga wada waafajiyo waxa xalaal iyo waxa xaaraam ah.

Question 6

Peygamberladi wadanka iyo taabada badalayey inaad ku noolaanaysaan?

Accepted Answer

Ee, wadanka iyo taabada peygamberladi deegaanka iyo taabada ku noohey inaad ku noolaanaysaan. Wadanka iyo taabada peygamberladi, Koraanka iyo Hadis ku wadaa, waxay ku leeyi inaad ku noohey.

Question 7

Maxay muhiim u tahay niyad-samida Islaamka?

Accepted Answer

Islaamka, niyad-samidu waa ruuxda cibaadada iyo camalka kasta, waana ilta abaal-marinta iyo aqbalidda.

Question 8

Maxay tahay sababta aan u dhahno Subxaanallaah marka wax aan la filayn dhacaan?

Accepted Answer

Walaalkay qaaliye, Marka aan la kulanno xaalad aan la filayn, in aan dhahno "Subxaanallaah" waxay ka dhigan tahay in Allah SWT laga daahiriyo dhammaan cilladaha oo la qiro awooddiisa aan dhammaadka lahayn. Dhaqanka Hanafiga iyo guud ahaan hidaha Islaamka, sababaha ugu waaweyn ee xuskan loogu isticmaalo waqtiyada la yaabka leh waa kuwan: 1. Muujinta Yaabka iyo Bogashada: Mu'minku marka uu la kulmo dhacdo uusan filayn, wuxuu xasuustaa in dhacdadan ay ku dhacday qaddarka Alle. Isagoo leh "Ilaah waa mid sarreeya, kana daahir ah dhammaan nusqaanta," ayuu ku muujinayaa bogashadiisa farshaxanka abuurista Alle iyo awooddiisa. 2. Raacidda Sunnaha: Nebigeenna Gacaliyaha ahaa (scw), xaaladaha uu la yaabo ama uu ka argagaxo wuxuu kaga falceliyay isagoo leh "Subxaanallaah." Hal mar markii uu la kulmay Abuu Hureyrah, oo ka xishooday inuu junubi yahay awgeed, Nebigu (scw) wuxuu si yaab leh u yiri: "Subxaanallaah! Mu'minku marnaba ma nijaasoobo" (Bukhaari, Qusul 23; Muslim, Xayd 115). 3. Xusuusinta Alle: Quraanka Kariimka ah, waxaa lagu yiri: "Wax kasta oo ku sugan samooyinka iyo dhulka waxay tasbiixsadaan Alle" (Suuratul Xashr, 1). In la dhahno tasbiixdan marka la wajahayo xaalad aan la filayn waa calaamad muujinaysa in addunku og yahay inuu mar walba hoos imaanayo kormeerka Alle. Soo koobid; in la dhahno "Subxaanallaah" marka la wajahayo dhacdo waa labada arrimoodba: waa muujinta yaabka iyo sidoo kale fursad lagu rogayo daqiiqadaas mid noqota xus iyo cibaado. Alle ha naga dhigo kuwa isaga xusa mar walba.

Question 9

Ma Allah wuxuu doono ayuu cafiyaa mise wuxuu u qalmo?

Accepted Answer

Walaalkayga qaaliga ah, Sida ay qabto caqiidada Islaamka, gaar ahaan manhajka Xanafi-Maaturidi, jawaabta su'aashan waxay ku jirtaa meesha ay isugu yimaadaan doonista Alle ee dhammaystiran iyo xikmaddiisa aan dhammaadka lahayn. Alle SWT waa kan leh xukunka dhammaystiran, wuxuuna awood u leeyahay inuu cafiyo ciddii uu doono. Qur'aanka kariimka ah, xaqiiqadan waxaa lagu sheegay sidan: "Alle waxaa iska leh waxa samada iyo dhulka ku sugan. Wuxuu u dambi dhaafaa ciddii uu doono, wuxuuna cadaabaa ciddii uu doono. Alle waa dambi dhaaf badane, naxariis badane." (Aala-Cimraan, 129) Si kastaba ha ahaatee, "doonista" Alle ma aha mid aan sal iyo raad lahayn, balse waxay ku salaysan tahay xikmaddiisa aan dhammaadka lahayn (in uu wax walba meeshooda dhigo). Alle wuxuu ka dhigaa toobadda dhabta ah ee addoonka, qoomamadiisa, iyo camalkiisa wanaagsan sabab uu ku cafiyo. Taas macnaheedu waa, addoonku wuxuu "dalbadaa" in la cafiyo isagoo toobad keenaya oo rumaynaya, Alle-na wuxuu ku "doonaa" inuu cafiyo fadligiisa. Nabigeenna (NNKH) wuxuu xadiis ku yiri: "Qofna camalkiisa (isagoo isku halaynaya) kuma geli karo jannada. Waxaa la yiri: 'Xitaa adiga, Rasuulkii Alloow?' Wuxuu yiri: 'Haa, xitaa aniga, haddii uusan Alle igu daboolin naxariistiisa.'" (Muslim, Munaafiqiin, 71) Isku soo wada duuboo; qofna ma dhihi karo "aniga ayaan u qalmay" si uu xaq ugu yeesho Alle hortiisa. Cafisku waa fadli iyo doonista Alle. Hase yeeshee, Alle wuxuu inoo sheegay inuu cafiyi doono kuwa si dhab ah u toobad keena oo raaca amarkiisa, wuxuuna inoo tusay jidka aan ku heli karno cafiskaas. Alle ha inaga dhigo kuwa uu naxariistiisa ku daboolo.

Question 10

Faa'iidada Tasbiixa laga sameeyo ka dib Salaadda

Accepted Answer

Asalaamu Calaykum Walaalkay Qaaliga ah, Tasbiixa laga sameeyo salaadaha ka dib waa Sunno qaali ah oo dhammaystiraysa jawiga ruuxiga ah ee cibaadada isla markaana muujinaysa shukriga adoonsigu u haysto Alle. Sida ay qabto madhabta Xanafiga, adkaanadan la sameeyo salaadda faradka ah ka dib (haddii ay jirto sunnaha dambe, marka la tukado ka dib) waxaa loo arkaa Sunno mu'akkad ah (la adkeeyay). Waxaan soo koobi karnaa fadliga tasbiixa salaadda ka dib sidan soo socota: 1. Dambi Dhaafid: Nebigeenna suubban (NNKH) wuxuu yiri: "Qofkii salaad kasta ka dib yiraahda Subxaanallaah 33 jeer, Alxamdulillaah 33 jeer, Allaahu Akbar 33 jeer, taasoo noqonaysa 99, oo markii boqolaadna yiraahda: 'Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr', waxaa loo dembi dhaafayaa xataa haddii dembiyadiisu ay la eg yihiin xumbada badda." (Muslim, Masaajid, 146). 2. Sareynta Darajada Ruuxiga ah: Tasbiixdu waxay qalbiga ka nadiifisaa mashquulka adduunka waxayna addoonka u soo dhoweysaa Alle. Sida uu Quran kariimku sheegay: "Ogaada in xusuusta Alle ay quluubtu ku degto." (Suurat Ar-Racd, 28). 3. Kaabidda Nusqaamaha: Waxay sabab u tahay kaabidda ilowshaha yar iyo nusqaamaha dhici kara inta lagu guda jiro salaadda. 4. Khasnad Jannada ah: Adkaanadani waa ajir weyn iyo khasnadda Jannada ee mu'minka Aakhiro. Nebigeenna ayaa u dardaarmay tasbiixdaan Muhaajiriintii faqiirka ahaa markii ay ka naxeen in "Dadkii hantidhaqadka ahaa ay nala tageen darajooyinkii sarreeyay iyo nimcooyinkii waaraa," wuxuuna ugu bishaareeyay inuusan qof kale soo gaari karin camalkaas (Bukhaari, Azaan, 155). Marka la soo koobo; tasbiixda salaadda ka dib waa albaab lagu helo ajir aad u weyn oo dadaal yar ku yimaada iyo daahirnimo ruuxi ah. Alle ha aqbalo ibadaadkiinna.

Question 11

Maal-qabeenka Muslimiinta ah miyay heleen darajooyinka sare ee Jannada?

Accepted Answer

Walaalkay qaali ah, su'aashan aad weydiisay waxaa la weydiiyay Nabiga (NNKH) xitaa asxaabta saboolka ah xilligii asriga ahayd. Waxaan arrintan ku macnayn karnaa iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha: Darajooyinka sare ee Jannada kuma xirna maal qabeenimo ama saboolnimo oo keliya. Miisaanka dhabta ah ee darajooyinka waa taqwada, niyad-samida, iyo raadinta raalli-galka Allah. Maalin maalmaha ka mid ah, asxaabta saboolka ah ayaa u yimid Nabiga (NNKH) iyagoo murugaysan, waxayna yiraahdeen, "Rasuulkii Allah! Walaalaheen maal-qabeenka ah waxay tageen iyagoo wata darajooyin sare iyo nicmooyin weligood ah. Sababtoo ah annagu waan tukanaa iyaguna way tukaan, annagu waan soomannahay iyaguna way soomaan. Laakiin iyagu way sadaqaystaan, annaguna ma awoodno, iyagu way xoroobaan addoommada, annaguna ma awoodno." Nabiga (NNKH) wuxuu baray sidii ay u heli lahaayeen ajarka sadaqada iyagoo ku akhrinaya tasbiixyo (dhikr) (Muslim, Masajid, 142). Sida ay culimada mad-habka Xanafigu ay hoosta ka xarriiqeen, fadliga Islaamka ma aha mid ku salaysan inta badan ama ka yaraanta maalka, laakiin waa sida loo kasbaday iyo meesha lagu bixiyay. 1. Saboolka Samirka Leh iyo Maal-qabeenka Mahad-celinta Leh: Culimada Islaamku waxay sheegeen in qiimaha "saboolka samirka leh" iyo "maal-qabeenka mahad-celinta leh" uu aad u sarreeyo agta Allah. Muslimiinta maal-qabeenka ah waxay gaari karaan darajooyinka ugu sarreeya iyagoo ku bixiya maalkooda dariiqada Allah (infako). Muslimiinta saboolka ahna waxay gaari karaan darajooyin la mid ah iyagoo ku samra xaaladdooda oo ay sii wataan cibaadadooda. 2. Xisaabta oo Adag: Nabiga (NNKH) wuxuu bishaareeyay in "saboolka ay Jannada gali doonaan shan boqol oo sano ka hor maal-qabeenka" (Tirmidhi, Zuhd, 37). Tani waxay ka timid sababtoo ah maal-qabeenka ayaa qaadan doona waqti inay ka jawaabaan xisaabta maalkooda. Si kastaba ha ahaatee, ka dib markii ay bixiyaan xisaabta, darajooyinka maal-qabeenka ee ku bixiyay maalkooda si wanaagsan way sarreyn karaan. 3. Miisaanka Dhabta ah waa Taqwada: Qur'aanka Kariimka, Allah wuxuu yiri, "Hubaal, kan ugu sharafta badan idinka agtayda Allah waa kan ugu taqwada badan idinka" (Suuradda Xujuraat, 13). Marka la soo koobo; Muslimiinta maal-qabeenka ah ma gaaraan darajooyin sare sababtoo ah waxay yihiin maal-qabeen, laakiin waxay gaaraan haddii ay ku bixiyaan maalkooda dariiqada Allah oo ay mahad-celiyaan. Muslimiinta saboolka ahna waxay la wadaagaan darajooyinkan iyagoo ku samra cibaadadooda iyo niyad-samidooda. Jannadu waa meesha lagu abaalmariyo deeqsinimada kuwa awoodda leh iyo samirka iyo daacadnimada kuwa awoodda yar.

Question 12

Maxaan ka yeelnaa haddii ay jirto caddaalad-darro qoyska dhexdiisa?

Accepted Answer

Walaalkayga qaaliga ah, aan isku dayno inaan si xushmad leh uga jawaabno su'aashaada ku saabsan sida loola dhaqmo caddaalad-darrada ka dhex dhacda qoyska. Diinta Islaamku waxay muhiimad weyn siisaa xoojinta xiriirka qoyska iyo in lagu dhiso jacayl, xushmad, iyo caddaalad. Waxaa jira dardaaran iyo xukunno badan oo arrintan ku saabsan oo ku jira Qur'aanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga. Marka hore, marka ay jirto caddaalad-darro qoyska dhexdiisa, waa in loo samraa oo la isku dayaa in la fahmo xaaladda. Alle wuxuu leeyahay: "Kuwa rumeeyeyow! Kaalmo ka raadsada samirka iyo salaadda. Alle wuxuu la jiraa kuwa samra." (Suuradda Al-Baqarah, 153). Qofka la dulmay waa inuu marka hore uga digaa dhinaca kale si aan xad-gudub lahayn, isagoo muujinaya xaqa uu leeyahay. Ujeeddadu waa in la saxo xaaladda oo la dhiso caddaalad. Nabiga (scw) wuxuu yiri: "U gargaar walaalkaa, ha ahaado mid dulman ama mid dulmiyay." Saxaabadii ayaa weydiiyay: "Rasuulkii Alloow! Waan u gargaaraynaa midka la dulmay, sidee ayaan u gargaaraynaa midka dulmiyay?" Nabiga (scw) wuxuu yiri: "Waxaad ka horjoogsataa dulmigiisa. Taasi waa gargaar loo fidiyay." (Bukhaari, Mezalim, 4). Xadiiskan wuxuu ina tusayaa waddada looga hortago caddaalad-darrada qoyska. Haddii xubin qoyska ka mid ah uu dulmi wado, in laga joojiyo dhaqankaas waa wanaagga ugu weyn ee loo samayn karo. Haddii xaaladdu aysan ku hagaagin wadahadal ama digniin, markaas iyadoo la raacayo mabaadi'da guud ee madhabta Xanafiyada, in la weydiisto odayaasha qoyska ama qof xikmad leh oo aad ku kalsoon tahay inuu dhex-dhexaadiyo waxay noqon kartaa xal. Tani waa dadaal lagu xallinayo arrimaha si nabad ah. Waa inaan la illaawin in qoysku yahay unugga ugu yar ee bulshada. Nabadgelyada iyo caddaaladda unuggan waxay muhiim u yihiin adduunkeenna iyo aakhiradeenna. Alle wuxuu amrayaa in xubnaha qoysku ay isku caddaalad falaan. Alle ha kugu guuleeyo dadaalkaaga.

Question 13

Maalin maalinta qiyaamaha sidee Rabbigeen uga xisaabtami doonaa addoomadiisa?

Accepted Answer

Walaalkay qaali ah, Asc wr wb. Maalinta xisaabtu waa maalin quduus ah oo cadaalad buuxda la soo bixi doonto, oo aan cidna wax yar oo dulmi ah lagu samayn doono. Sida ku cad mabda'a madh-habka Xanafiga iyo caqiidada Ahlus-Sunnah, Allaah (SWT) wuxuu addoomadiisa la xisaabtami doonaa isagoo ku dabooli doona naxariistiisa iyo raxmadiisa, isla markaana kula macaamil doona cadaalad dhab ah. Maxaa ku saabsan maalinta qiyaamaha, nooca iyo marxaladaha xisaabtu waa sida soo socota: 1. Bixinta Buugaagta Camalada: Addoomada waxaa la siin doonaa buugaagtoodii ay ku qoran yihiin wanaagagoodii iyo xumaantoodii ay dunida ka sameeyeen, iyagoo loo dhigi doono midigta ama bidixda. Quraanka Kariimka, Suuradda Israa' oo ah 13 iyo 14, waxaa lagu yiri: "Waxaan u yeeleynaa qof walba camalkiisa inuu la laadlaadsamo qoortiisa. Maalinta qiyaamaha waxaan u soo saareynaa kitaab uu u furan yahay. Waxaa lagu dhihi doonaa: 'Akhri kitaabkaaga! Maanta naftaada ayaa ku filan inaad xisaabiyaha ahaato.'" 2. Miisaanka (Mizaan): Waxaa la dhigi doonaa miisaan cadaalad ah si loo miisaamo camalada. Qofkii wanaagiisu ka culus yahay wuxuu heli doonaa badbaado daa'im ah. Suuradda Al-A'raaf oo ah 8-9, waxaa lagu yiri: "Maalintaas miisaanku waa xaq. Kuwii miisaankoodu culus yahay, kuwaas ayaa ah kuwa liibaanay. Kuwii miisaankoodu fududaado, kuwaas waa kuwa naftooda halaagay sababtoo ah waxay diideen aayaadkayaga." 3. Su'aalaha iyo Xisaabinta: Sida lagu sheegay xadiisyo saxiix ah oo ah ilaha ugu muhiimsan ee madh-habka Xanafiga, Nabigeena Muxamed (NNKH) wuxuu yiri: "Ma dhaqaajin doono addoonka maalinta qiyaamaha ilaa laga weydiiyo: - Sida uu ugu dhamaaday cimrigiisa. - Waxa uu ku camal falay cilmigiisa. - Halkii uu ka soo helay maalkiisa iyo halkii uu ku bixiyay. - Iyo halkii uu ku dhibay jirkiisa."(Tirmidi, Qiyaamaha, 1). Mu'miniinta, xisaabtani waxay noqon doontaa sidii wada hadal naxariis leh oo uu Allaah la yeelanayo addoomadiisa, isagoo u qiraya dembiyadooda oo uu u dambi dhaafo. Kuwa gaalada ah iyo dulmiilayaasha, waxay noqon doontaa su'aal cadaalad ah oo adag. Allaah, Rabbiga Caalamka, ayaa wax walba og. Wuxuu u naxariis badan yahay addoomadiisa, wuxuuna ku cadaalad badan yahay. Allaahow xisaabteenna u fududee.

Question 14

Ma banaa in la dhegaysto muusikada Heavy metal ama rock?

Accepted Answer

Walaalkay qaali ah, Diinta Islaamka iyo madhabta Xanafiga ee aad raacdo, in shay uu xalaal yahay ama xaraan yahay waxay ku xiran tahay asalkiisa, waxa uu ka kooban yahay, iyo saamaynta uu ku leeyahay nafta iyo camalka binu-aadmiga. Tani waa saldhigga guud ee muusigga. Xukunka dhegaysiga muusikada heavy metal ama rock waxaa lagu qiimeeyaa miisaaniyadan soo socota: 1. Mawduuca erayada: Haddii erayada muusiggu ay ku jiraan shirk (Alle oo lala wadaajiyo), caasinimo diinta ama Abuuraha ah, gaalnimo, anshax-xumo, rabshado, ama kicinta khamriga iyo maandooriyaha, dhegaysiga muusiggan waa mid aan banneyn (caajis ahayn). 2. Saamaynta ay ku leedahay qofka: Haddii muusigga la dhegaysanayo uu qofka ka mashquuliyo cibaadadiisa sida salaadda, uu qalbiga mugdi ku rido, uu kiciyo cadhada iyo gardarrada, ama uu nafta ka fogeeyo xusuusta Alle, wuxuu galayaa xadka xaraanta. 3. Calaamadaha iyo Mawduucyada: Calaamadaha shaydaaniga ah (satanist) ee ku jira qaar ka mid ah noocyada hoose ee heavy metal iyo rock, iyo mawduucyada madow iyo rumaysadka khuraafaadka ah,ima waafaqaan anshaxa iyo mabaadi'da iimaanka Islaamka. Ilaha (Aayadaha iyo Xadiisyada): Quraanka Kariimka ah: Suurat Luqmaan, Aayadda 6-aad waxaa macnaheedu yahay: "Dadka waxaa ka mid ah mid iibsada hadalka madhan (lahve'l-hadîs) si uu dadka uga dhumiyo jidka Alle aqoon-darro darteed, oona ka dhigta jidkaas mid lagu jeesjeeso..." Inta badan mufassiriinta iyo culumada Xanafiga waxay u arkeen hadal kasta oo xun iyo muusiko qofka ka fogeysa Alle iyo mas'uuliyaddiisa inay hoos imaanayaan aayaddan. Xadiiska Shariifka ah: Nebigu (NNK) wuxuu yiri: "Xalaalku waa cad yahay..."

Question 15

Maxay tahay sababta Eebbe u xaaraantimay galmada dadka isku jinsiga ah?

Accepted Answer

Gacaloow walaal, nabadgelyo iyo naxariis Eebbe korkaaga ha ahaato. Su'aashan aad weydiisay waa mid qiimo leh si loo fahmo muhiimadda uu Islaamku siiyo dabeecadda aadanaha (fitrada) iyo nidaamka bulshada. Waxaan u soo koobi karnaa xikmadaha aasaasiga ah ee mamnuuciddan, sida ku cad mad-habka Xanafi iyo shareecada Islaamka guud ahaan: 1. Ilaalinta Dabeecadda iyo Ujeeddada Abuurista Eebbe wuxuu u abuuray bini'aadamka lab iyo dhadig si ay isu dhammaystiraan. Qur'aanka Kariimka ah, waxaa lagu sheegay in lammaanaha loo sameeyay inay yihiin il nabadeed iyo jacayl midba midka kale. Galmada dadka isku jinsiga ah waxaa loo xaaraantimay sababtoo ah waxaa loo arkaa inay ka hor imanaysid qaabdhismeedkan dabiiciga ah ee abuurista aadanaha (fitrada). 2. Sii-socodka Jeneraalka iyo Hay'adda Qoyska Mid ka mid ah ujeedooyinka ugu muhiimsan ee sharciga Islaamka waa "ilaalinta jeneraalka" (hifzu'n-nasl). Sii-socodka jeneraalka aadanaha ee caafimaad qaba wuxuu ku suurtoobi karaa oo kaliya iyada oo loo marayo qaab dhismeed sharci ah oo qoys ah oo ka kooban lab iyo dhadig. Xiriirada dadka isku jinsiga ah waa la mamnuucay sababtoo ah ma gacan ka geystaan ​​taranka aadanaha iyo ilaalinta qaab dhismeedka qoyska. 3. Nadiifinta Akhlaaqda iyo Ruuxda Islaamku wuxuu rabaa in damacyada galmada lagu qanco oo kaliya gudaha nidaam gaar ah iyo sharci (guur). Qur'aanka, iyada oo loo marayo ummadda Nabii Luud, ficilkan waxaa lagu tilmaamay "xad-gudub" iyo "fakhsh" (xumaan). Xigashooyinka (Aayado iyo Xadiisyo): Aayad: "Oo (xusuuso) Luud markuu qoomkiisii ku yidhi: Ma waxaad ka timaadeen anshax xumo ay hore u samayn cidna dunida ka horreeysey? Runtii idinku waxaad u tagtaan nimanka oo damac baa ka jira, dumarka ka sokow? Haa, waxaad tihiin qoom xad-gudbay."(Suuradda Al-A'raaf, 80-81) Xadiis: Rasuulkii Eebbe (NNKH) wuxuu ka bixiyay digniino culus kuwa falalka noocaas ah sameeya wuxuuna faray inay ka fogaadaan falalka ka hor imanaya dabeecadda. (Tirmidhi, Hudud, 24) Aragtida Mad-habka Xanafi: Sida uu qabo Imaam Abuu Xaniifa iyo ardaydiisuba, ficilkan waa dembi weyn oo lagu xad-gudbay xuduudaha uu Eebbe dejiyay. Culimada fiqhiga Xanafi waxay xoogga saaraan in ficilkan uu wax u dhimo dhaxalka anshaxa ee bulshada isla markaana uu ka hor imaanayo xikmadda abuurista. Si kooban; mamnuuciddan waxay ku saleysan tahay xikmad ilaahi ah oo loogu talagalay ilaalinta sharafta aadanaha, qaabdhismeedkiisa bayoolojiga, mustaqbalka jeneraalkiisa, iyo nadiifintiisa ruuxiga ah. Eebbe wuxuu u doonayaa bini'aadamka waxa ugu khayrka badan amar kasta oo uu bixiyo.

Question 16

Uteka, taas ah in la xoreeyay tukashadooda, ma ku sugan yahay axaadiithta?

Accepted Answer

Ilmo qaaliyow, su'aasha aad soo weydiisay ee ah "Salaadda Uteka" (Salaadda Xoreysanayaasha), lagama helayo ilaha asaasiga ah ee axaadiithta (sida Kutub Al-Sittah) ee laga soo weriyey Nebigeenna suuban (NNKH) oo wata sanno saxiix ah. Inta badan culumada axaadiithta waxay caddeeyeen in warka wareegaya ee ku saabsan habka loo tukado iyo fadliga salaaddani uu yahay mid "mawduuc" ah (la alifay) ama aan sal iyo raad lahayn. Sharciga Islaamka iyo madhabka Xanafiga ah ee aad raacdo, si cibaadada loogu aqoonsado magac gaar ah iyo qaab gaar ah oo ah "Sunne" ama "cibaado fadli badan," waxaa qasab ah inay ku saleysnaato daliil saxiix ah. Beddelka dhaqamadan aan sal iyo raadka lahayn ee lagu soo kordhiyay diinta (bidcadda), waxaa adiga kuu roon oo ajir badan inaad tukato salaadaha naflaha ah ee meeshoodu ku sugan tahay Quraanka iyo Sunnada, sida Tihejudka, Duuxada, ama Evwaabiinta. Alle ha na waafajiyo inaan ka tagin sunnada saxiixa ah ee Nebigeenna suuban (NNKH).

Question 17

Ma ii sheegi kartaa macluumaad ku saabsan geedka qoyska ee nabiyada iyo siday u kala horreeyeen?

Accepted Answer

Walaalkayga qaaliga ahow, assalamu calaykum wa rahmatullah. Allehe sareeye wuxuu u soo diray bini-aadamka nabiyo aan la soo koobi karin si ay u iftiimiyaan oo u tusiyaan jidka xaqa ah, laga bilaabo Nabi Aadam (c.s) ilaa Nabi Muxammad Mustafa (scw). Tirada nabiyada lagu xusay Qur'aanka Kariimka waa 25; hase yeeshee, sida lagu sheegay xadiisyada shariifka ah, tirada guud ee nabiyada way ka badan tahay taas (Musnad, V, 178). Sida ay qabaan culimada madhabka Xanafiyada iyo taariikhyahanada Islaamka, geedka qoyska iyo siday u kala horreeyeen nabiyada waa sidan: 1. Nabi Aadam (Bini-aadamkii ugu horreeyay iyo nabigii ugu horreeyay), 2. Nabi Idriis, 3. Nabi Nuux, 4. Nabi Huud, 5. Nabi Saalix, 6. Nabi Ibraahim (Khaliilullah), 7. Nabi Luud, 8. Nabi Ismaaciil iyo Nabi Isxaaq, 9. Nabi Yacquub, 10. Nabi Yuusuf, 11. Nabi Ayuub, 12. Nabi Shucayb, 13. Nabi Muuse iyo walaalkiis Haaruun, 14. Nabi Dul-Kifli, 15. Nabi Daa'uud, 16. Nabi Sulaymaan, 17. Nabi Ilyaas, 18. Nabi Alyasa'a, 19. Nabi Yuunus, 20. Nabi Zakariye, 21. Nabi Yaxya, 22. Nabi Ciise, 23. Nabi Muxammad Mustafa (scw - Nabigii ugu dambeeyay). Alleheena sareeye wuxuu Qur'aanka noogu sheegay inaanan kala soocin nabiyada: "...Waxay dheheen: Ma kala soocno midna nabiyada Eebe..." (Suuradda Al-Baqarah, 285). Naxariista iyo barakada Alle ha idin kor ahaato.

Question 18

Waa maxay farqadka u dhexeeya xisaabinta Casarka ee Xanafiga iyo Shaaficiga?

Accepted Answer

Nabadgalyada, naxariista iyo barakooyinka Alle ha saaraan adiga walaalkay qiimaha badan. Farqadka ugu weyn ee u dhexeeya madhabka Xanafiga iyo Shaaficiga ee ku aaddan gelitaanka waqtiga salaadda Casar wuxuu ka yimaadaa qaabka loo saldhigayo dhererka hooska shayga: 1. Madhabka Shaaficiga (iyo inta badan Culumada): Marka laga reebo hooska taagan ee jira marka qorraxdu ay soo baxdo bartamaha cirka (fay-i zawaal), waqtiga Casar wuxuu bilaabmaa isla marka hooska shaygu uu la eg yahay dhererkiisa. Fiqhiga Islaamka waxaa tan lagu dhahaa "Casri-Awwal" (Casarkii Koowaad). 2. Madhabka Xanafiga (Aragtida Imaam Al-Aclam Abu Xaniifa): Marka laga reebo hooska jira marka qorraxdu ay tahay bartamaha cirka, waqtiga Casar wuxuu bilaabmaa isla marka hooska shaygu uu gaaro laba laab dhererkiisa. Tan waxaa lagu dhahaa "Casri-Saani" (Casarkii Labaad). (Fiiro gaar ah: Imaam Abu Yuusuf iyo Imaam Muxamed oo ka tirsan madhabka Xanafiga waxay qabaan aragti la mid ah ta Shaaficiga, hase yeeshee aragtida lagu saleynayo fatwada ee madhabku waa tan Imaam Al-Aclam). Sal-dhiggeeda (Xadiithka Shariifka ah): Farqadkan ijtixaadku wuxuu ku salaysan yahay warka ah in Jibriil calayhi salaam uu baray Nebigeenna (scw) waqtiyada salaadaha isaga oo tukanaya. Jibriil (c.s.) wuxuu tukan jiray salaadda Casar maalinta koowaad markii hoosku uu la egyahay hal laab oo shayga ah, maalinta labaadna markii uu laba laab noqday (Tirmidi, Mawaqiit, 1; Abu Daawud, Salaat, 2). Imaam Al-Aclam, isaga oo ka taxaddaraya cibaadada (qaadanaya halka ugu ammaan badan), wuxuu saldhigtay labada laab ee hooska si si xaqiiqo ah loogu hubiyo in waqtigii Duhur uu ka baxay. Tani ma aha khilaaf, ee waa ruqso iyo ballaaran naxariiseed oo ku jirta Sunnada Nebigeenna (scw). Waxaad si dagan ugu gudan kartaa cibaadadaada adigoo raacaya kalandarka madhabka Xanafiga ee aad ku xiran tahay. Alle ha aqbalo cibaadadaada.

Question 19

Sidee loo adimaa?

Accepted Answer

Wa alaykumus-salam wa rahmatullahi wa barakatuh. Adimintu waa adeeg aad u sharaf badan oo dadka Muslimiinta ah ugu yeera cibaadada, waxaana uu helay ammaan ka timid Nebigeenna (s.c.w.). Nebigeenna gacaliye wuxuu ku yiri xadiis shariif ah: «Mu'addiniinta waxay noqon doonaan maalinta qiyaame kuwa ugu qoorta dheer (ugu sharafta badan oo ugu ajar badan) dadka.» (Muslim, Salaat, 14). Sida uu qabo madhabka Xanafiga, qaabka saxda ah ee loo adimo ee waafaqsan Sunnada waa sidan: 1. Diyaarinta iyo Adabta: Inaad weysan tahay, u jeeddo Qiblada, iyo inaad faraha geliso dhegaha. 2. Akhrinta Aadaanka: Aadaanka waxaa loo akhriyaa cod dheer iyo si tartiib ah. In madaxa loo jeediyo dhanka midig marka la leeyahay «Hayya 'alas-salaah» iyo dhanka bidix marka la leeyahay «Hayya 'alal-falaah». Aadaanka subaxda, ka dib «Hayya 'alal-falaah» waxaa lagu daraa laba jeer «Assalaatu khayrun minan-nawm». 3. Iqaamada: Iqaamada waxaa la akhriyaa isla marka la bilaabayo salaadda faralka ah. Erayada iqaamada waa la mid kuwa aadaanka, laakiin waxaa loo akhriyaa si ka dhaqso badan. Iqaamada, ka dib «Hayya 'alal-falaah» waxaa la yiraahdaa laba jeer «Qad qaamatis-salaah». Iqaamada laguma geliyo faraha dhegaha, madaxana looma jeediyo dhinacyada. Alle ha aqbalo adeeggaaga.

Question 20

Waa maxay sababta ciqaabta ahmiyadda leh ee aan Alle lagu rumayn ay tahay in lagu aaro cadaabta Naar weligeed?

Accepted Answer

Walaalkay qiimaha badan, Su'aashaadu waa mid ka mid ah kuwa ugu qotodheer ee maskaxda iyo qalbiga binu'aadamku ay aad u danaynayaan, ee ay isku dayayaan in ay fahmaan xigmadda ku jirta. Inta u dhaxaysa caddaaladda iyo naxariista Alle SWT, waxaan arrintan ku soo koobi karnaa iftiinka Quraanka iyo Sunnada sida soo socota: Awoodda ama weynaanta dembiyada laguma qiyaaso waqtiga ama meesha falku ka dhacay, balse waxaa lagu qiyaasaa cidda laga galay iyo dabeecadda dembigu leeyahay. Alle SWT waa mid weynaantiisu aan la koobi karayn, naxariistiisuna aan xad lahayn, waana Abuurahaaga xaqiiqda ah. In aan la rumayn oo la diido waa in binu'aadamku ikhtiyaarkiisa ku xiro albaabada naxariistiisa, oo uu diido jiritaankiisa iyo nimcooyinka uu ku mannaystay. Quraanka kariimka ah, xaaladda gaalada waxaa lagu sheegay sidan: "Kuwa gaaloobay oo deetana diiday aayadaha Noo ah, kuwaasi waa ehalka naarta, dhexdeedana way ku waari doonaan." (Suuratul Baqarah, 39) Iimaanku waa furaha nolosha weligeed ah. Gaalnimaduna waa in qalbigu doorto inuu weligiis xidhnaado oo uusan xaqqa aqbalin. Waaritaanka Jannada iyo Naarta wuxuu ku salaysan yahay ujeeddada iyo jihada uu qofku adduunyadan ka lahaa. Sababta ay dadka Jannadu u helayaan nimcooyinka weligood ah waa iyagoo rumaysnaan lahaa weligood, sida oo kalena dadka Naarta (sida ay aayaduhu tilmaamayaan) haddii loo celiyo adduunyada waxay ku noqon lahaayeen isla dabeecaddoodii gaalnimada ahayd. Alle SWT wuxuu dadka siiyey caqli, wuxuu soo diray rasuullo wuxuuna caddeeyay xaqa iyo baadilka. Iimaanku waa qiimaha ugu qaalisan ee qofku ikhtiyaarkiisa xorta ah ku doorto. Alle SWT ha ku sugo quluubteenna xaqa, hana nagu duqoobin caaqidada Ahlus-Sunnah wal-Jamaa'ah. Nabadgelyo iyo duco.

Question 21

Maa Santa Claus ma jiraa?

Accepted Answer

Gacaliyahay, marka loo eego caqiidada Islaamka, qofka loo yaqaan Santa Claus ma aha mid dhab ah; waa hal-abuur dhaqameed oo kaliya. Aasaaska caqiidada Islaamku waa Tawxiid, taas oo ah midnimada Alle. Islaamka, Alle kaliya ayaa ah midka bixiya rizqiga, maqla ducada, kana jawaaba baahiyaha. Qur'aanka Kariimka ah, xaaladdan waxaa lagu sheegay: 'Waxaa ka baryi waxa samada iyo dhulka ku sugan, wuxuuna Alle maalin walba yahay mid shaqo ku jira.' (Suurat Ar-Rahmaan, Aayadda 29). Sidaa darteed, qofka loo yaqaan 'Santa Claus' ee loo maleeyo inuu carruurta hadiyado u keeno ama uu leeyahay awoodo gaar ah, waa fikrad ka hor imanaysa mabaadi'da caqiidada Islaamka. Annagoo ah Muslimiin, waa inaan carruurteenna barnaa in rizqiga iyo nimcada ay ka yimaadaan Alle oo kaliya, iyo in samafalku uusan ahayn mid la sameeyo xilliyo gaar ah oo keliya, balse uu yahay cibaado la sameeyo mar walba iyadoo loo dan leeyahay raalligelinta Alle. Marka la soo koobo, dabeecaddan waa hal-abuur sheeko oo kaliya, mana laha meel ay kaga jirto caqiidada Islaamka. Waxa ugu habboon waa inaan carruurteenna u sheegno akhlaaqda wanaagsan iyo qiyamka dhabta ah ee Islaamka halkii aan u sheegi lahayn khuraafaadka noocan ah.

Question 22

Goorma ayyameedka sujuudka saxwada (sahw) loo baahan yahay, sideese loo sameeyaa?

Accepted Answer

Gacaliye walaal, Sujuudka saxwada (sahw) waa sujuudka magdhowga ah ee waajib ku ah, sida ku cad dugsiga fiqiga ee Xanafi, marka la iska ilaaliyo mid ka mid ah waajibyada salaadda ama la dib dhigo, ama mid ka mid ah arkiinada salaadda la iska tago ama la dib dhigo. Haddii qalad la sameeyo si ula kac ah ama la iska tago mid ka mid ah arkiinada salaadda, sujuudka saxwada ma saxayso salaadda; waa in dib loo tukadaa. Haddii la iska tago sunnooyinka, sujuudka saxwada ma waajib aha. 1. Goorma Ayey U Baahan Tahay Sujuudka Saxwada? In la iska tago waajib si la ilaaliyo: Tusaale ahaan; in la ilaawo in la akhriyo Suuratul Faatixa ama in la akhriyo suuro kale ka dib Faatixa, ama in la kaco saddexaadka rakcada iyada oo aan la fadhiyin fadhigii hore (qaacida-da hore) ee salaadda afar rakcado ah. In la dib dhigo waajib: Tusaale ahaan; in la dib dhigo kor u kaca rakcada saddexaad ka dib marka la akhriyo "Tahiyyaat" fadhiga hore, iyada oo la akhriyo "Allahumma Salli". In la dib dhigo arki: Tusaale ahaan; in la milicsado ka dib marka la dhammeeyo akhriska, taas oo keenta dib u dhac ku yimaada rukuucda. In la soo celiyo arki: Tusaale ahaan; in la sameeyo rukuuc laba jeer ama sujuud saddex jeer hal rakcado ah sababtoo ah la ilaaliyo. 2. Sideese Loo Sameeyaa Sujuudka Saxwada? Hakada ugu badan ee la raaco ee dugsiga Xanafi waa sida soo socota: 1. Fadhiga ugu dambeeya ee salaadda, waxaa la akhriyaa oo kaliya "Tahiyyaat". 2. Ka dib marka la dhammeeyo Tahiyyaat, waxaa la bixiyaa salaam oo kaliya dhanka midig (Inkasta oo ay jiraan warar sheegaya in la bixin karo salaam labada dhinac, haddana si looga fogaado khalkhal marka la tukanaayo jamacada iyo sida ay u doorbideen culimada Xanafi ee intooda badan, waxaa la raacaa salaamka dhanka midig). 3. Waxaa la yiraahdaa "Allahu Akbar" oo la sujuudayo, waxaana la yiraahdaa "Subhaana Rabbiyal a'laa" saddex jeer. 4. Waxaa la yiraahdaa "Allahu Akbar" oo la fadhinayo, ka dibna waxaa la yiraahdaa "Allahu Akbar" oo la samaynayo sujuudka labaad. 5. Ka dib sujuudka labaad, waxaa la fadhinayaa; waxaana la akhriyaa ducada sida soo socota: Tahiyyaat, Salli-Barik iyo Rabbana. 6. Waxaa la dhammaystirayaa salaadda iyada oo la bixinayo salaam marka hore dhanka midig, ka dibna dhanka bidix. Xujjada (Xujjad ka timid Sunnaha) Sujuudka saxwada waa sunno uu sameeyay oo uu faray Nabiga Muxamed (NNKH). Sida ku xusan xadiis saxiix ah: "Haddii midkiin uu shakisamo salaaddiisa, oo uusan ogeyn inta rakcado ee uu tukaday (saddex mise afar), ha ka tago shakiga oo ha ku dhammaystiro salaaddiisa sida uu u xaqiijiyay. Ka hor inta uusan bixin salaam, ha sameeyo laba sujuud." (Muslim, Masajid, 88; Abu Dawud, Salat, 190) Allaah (SWT) ha aqbalo dhammaan caabudkeenada iyo salaadeenada.

Question 23

Waa maxay xukunka salaadda safarka iyo shuruudaha soo gaabinta salaadda?

Accepted Answer

Anigu waxaan ku bilaabayaa magaca Ilaahay, kan Raxmada badan, kan Naxariista badan. Ummadkayga qaali ah, Rabbigeen weyn wuxuu diinteena ka dhigay mid fudud oo wuxuu siiyay marti-qaad gaar ah kuwa safarka ah. Waxaa lagu yiri Quraanka Kariimka ah: "Oo markaad safar dhulka ku gashaan... ma jirto dembi idinka saaran inaad soo gaabisaan salaadda." (Suuradda Nisaa, 4/101) Nabigeenna Muxamed (NNKH) wuxuu sidoo kale sheegay in soo gaabinta salaadda safarka ay tahay marti-qaad ka yimid Eebbe wuxuuna yiri: "Aqbala sadaqada uu Eebbe idin siiyay." (Muslim, Musafirin, 4) Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafi, xukunka salaadda safarka (safarka) iyo shuruudaha soo gaabinta waa kuwan: 1. Shuruudaha Safarka: Shuruudda Masaafada: Masaafada u dhaxaysa meesha laga baxayo iyo halka la tagayo waa inay ahaataa ugu yaraan 90 km (sida lagu yiri ereybixin hore, waa 3 maalmood oo safar ah). Shuruudda Mudada: Waa in la niyaysto in la joogo meesha la tagayo wax ka yar 15 maalmood. Haddii la joogayo 15 maalmood ama ka badan, safarku wuu dhammaanayaa marka la gaaro meesha la tagayo. Ka Gudbidda Xuduudaha: Si xukunka safarka uu u bilowdo, waa in laga baxaa deegaanka dadku deggan yihiin (xuduudaha magaalada/baxitaanka). 2. Xukunka Salaadda iyo Sida loo Tukado: Fardaha 4 Rakcadood: Fardaha salaadda Dhuhr, Casar iyo Cishe ee 4 rakcadood ah waxaa lagu tukadaa 2 rakcadood. Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafi, soo gaabinta salaadda (qaṣr) marka la safro waa waajib, ma aha rukhsad. Ku tukashada 4 rakcadood si ulakac ah waa wax aan wanaagsanayn (makrooh). Salaadaha Aan La Soo Gaabin: Salaadda Subax (2 rakcadood), Salaadda Maqrib (3 rakcadood) iyo Salaadda Watar (3 rakcadood) waxaa lagu tukadaa sidooda oo kale, lama soo gaabinayo. Salaadaha Sunnaha: Haddii ay jirto dagdag safar, daal ama amni daro, salaadaha sunnaha/nafalka ah ee aan ahayn fardaha waa la iska dhaafi karaa. Si kastaba ha ahaatee, haddii ay meesha la deggan yahay wakhti ku filan iyo amni jiraan, waxaa wanaagsan in la tukado sunnaha. Eebbe ha aqbalo cibaadadiinna, ha ka dhigo safarradiinna kuwo nabad ah.

Question 24

Waa maxay waajibyada iyo sunnaha qubayska (Gusl)?

Accepted Answer

Wa alaykumus salaam walaal qaaliga ah. Allaah ha aqbalo cibaadadeenna iyo nadaafaddeenna. Sida ay sheegtay xisbiga Xanafi, waajibyada iyo sunnaha qubayska (Gusl) waa kuwan: Waajibyada Qubayska (Waa 3): 1. Afaraynta afka (Mazmaza): In afka si fiican loo biyo ugu shubo, ilaa dhuunta laga gaarsiiyo. 2. Sanka biyo ugu jiidashada (Istinshaq): In biyo sanka loogu jiido ilaa dhuunta, lana nadiifiyo. 3. Jidhka oo dhan in la wada maydho: Laga bilaabo madaxa ilaa lugaha, iyadoo aan la dhaafin xitaa meel yar oo qallalan oo jirka ah. Xigasho: Eebbe Subxaanahu wa Tacaalaa wuxuu yiri isagoo ku jira Qur'aanka Kariimka ah: "Haddii aad tihiin kuwo janaba ah, nadiif noqda (oo qubaysta)." (Suuradda Ma'idah, 5/6). Maadaama afka iyo sanka gudahooda ay ka mid yihiin dibedda jidhka, waxaa waajib ku ah in la dhaqo sida ku cad xisbiga Xanafi. Sunnaha Qubayska: 1. In la niyaysto qubayska oo lagu billaabo "Bismilaah". 2. In marka hore la dhaqo gacmaha iyo xubnaha gaarka ah, haddii ay jirto wasakh jirka oo la nadiifiyo. 3. In qubayska ka hor la qaato gudbeysi dhamaystiran sida gudbeysiga salaadda. 4. In biyaha marka hore madaxa lagu shubo, ka dib garabka midig, ka dib garabka bidix, iyadoo jidhka saddex jeer la wada maydho. 5. In marka ugu horraysa ee biyaha la shubo la masaxo jidhka. 6. Haddii biyaha lagu qubaysto ay iska urursamaan, in lugaha la wada maydho ugu dambaysta. Xigasho: Hooyo Aayishah (Allaha ka raalli ahaado) waxay werisay in Nabiga (Nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaato) uu sidan u qaadan jiray qubayska (Buhari, Gusul 1; Muslim, Hayz 35). Allaah ha inaga wada arsaaqo inaan u jeesanno isaga anagoo ah kuwo ka nadiifsan wasakh kasta oo muuqata iyo mid aan muuqan.

Question 25

Maxay yihiin sababaha qofka u horseeda inuu khiyaamo (gaban) galo?

Accepted Answer

Magaca Alle ee naxariista guud iyo mid gaar ah. Walaalkayga qaaliga ah, Mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ee binu-aadamka ku jira imtixaanka adduunka waa "khiyaamada" (gurûr) iyo ka fogaanshaha xaqiiqda. Sababaha ugu waaweyn ee ay culimada Islaamku ku tilmaameen iftiinka Qur'aanka iyo Sunnaha ee qofka u horseeda khiyaamada waa kuwan: 1. Ku dhicidda soo jiidashada nolosha adduunka: In loo maleeyo in raaxada adduunku tahay mid waarta oo la iloobo aakhirada waa sababta ugu weyn ee khiyaamada. Aayadda: "Dadow! Ballanka Alle waa xaq, ee yaanay nolosha adduunku idin khiyaamin..." (Suuradda Fâtır, 5). 2. Dabinnada Shaydaanka iyo waswaaskiisa: Shaydaanku markuu qofka xumaan u qurxinayo, mararka qaarkood wuxuu yiraahdaa "Alle wuu cafinayaa" si uu qofka ugu riixo ammaan been ah. Aayadda: "...hana idin khiyaamin khiyaameeyaha (shaydaanka) xagga Alle." (Suuradda Luqmaan, 33). 3. Raacitaanka rabitaanka nafta (Hevâ): In qofku uu rabitaankiisa iyo damaciisa ka hormariyo xaqiiqda, waxay xirtaa aragtidiisa waxayna u horseeddaa khiyaamo. Aayadda: "Ma aragtay qofkii ka dhigtay rabitaankiisa mid uu caabudo..." (Suuradda Jaathiya, 23). 4. Tûl-i Emel (Rajo dheer iyo dib u dhigista toobadda): In dhimashada loo arko mid fog, iyo in la yiraahdo "wali waan yarahay, mustaqbalka ayaan toobad keeni doonaa" waa gaf weyn iyo khiyaamo. Xadiis: Nebiga (scw) wuxuu yiri: "Qofka caqliga leh waa kan naftiisa xisaabiya oo u shaqeeya wixii dhimashada ka dambeeya. Qofka tabarta daran (caajiska ah) waa kan naftiisa raaca rabitaankeeda, haddana Alle ka rajeynaya (cafis)." (Tirmidi, Qiyaamah, 25). 5. Jaahilnimada iyo ka fogaanshaha cilmiga: Qofka aan baran amarrada iyo reebanaanta diintiisa, ma kala saari karo waxa saxda ah iyo waxa khaldan, wuxuuna ku khiyaamaysaa inuu baadilka u maleeyo xaq. Soo koobid; xididka khiyaamada waa in la iloobo Alle, dhimashada iyo aakhirada, iyo in la raaco nafta iyo shaydaanka. Alle ha na siiyo aragti iyo xikmad, hana naga ilaaliyo khiyaamada nafteena iyo shaydaanka. Aamiin.

Question 26

Goorma la tukadaa salaadda Duxaha (Kuşluk) maxayse tahay fadligeedu?

Accepted Answer

Wiilkayga qaaliga ah, Salaadda Duxaha waa salaad sunno ah oo barako badan oo loo tukanayo calaamad muujinaysa mahadcelinta aan u hayno Rabbigeenna. Sida ay qabaan mabaadi’da madhabka Xanafiga, xogta ku saabsan salaaddan waa sidan soo socota: Waqtigedu waa goorma? Waqtiga salaadda Duxaha wuxuu bilaabmaa qiyaastii 45-50 daqiiqo kadib qorraxdu soo baxdo (marka uu baxo waqtiga makruuha ah), wuxuuna sii socdaa ilaa ay ka dhimmaan qiyaastii 10-15 daqiiqo laga gaaro Aadaanka Duhurka (ilaa waqtiga Istivada). Sida ay qabaan fuqahada Xanafiga, waqtiga ugu fadliga badan ee salaaddan waa marka ay meel dhexe marato rubaca maalinta, yacni marka ay qorraxdu kor u kacdo. Immisa rak académico la tukadaa? (Immisa rakcadood la tukadaa?) Salaaddan waxaa loo tukadaa ugu yaraan 2 rakcadood. Sida uu qabo madhabka Xanafiga waxa ugu fadli badan waa in la tukado 4 rakcadood; hase yeeshee qofkii doona wuxuu u tukan karaa ilaa 8 ama 12 rakcadood. Maxay tahay fadligeedu? Nabi Muxamed (scw) wuxuu nagu bishaareeyay in salaaddan ay beddesho sadaqo laga rabay in laga bixiyo xubin kasta oo ka mid ah jidhkeenna. Xadiis sharif ah ayaa waxaa ku jira: "Waxaa waajib ah qof kasta oo idinka mid ah inuu maalin kasta sadaqo ka bixiyo xubin kasta oo kiisa ah... Labada rakcadood ee la tukado waqtiga Duxaha ayaase beddelaya intaas oo dhan." (Muslim, Musaafiriin, 84) Sidoo kale, Rasuulkii Alle wuxuu caddeeyay in dembiyada qofkii tukada salaaddan la dambi dhaafi doono xataa haddii ay bataan oo ay la eg yihiin xumbo baddeed, isla markaana ay tahay salaadda "Ow-waabiinta" (kuwa Alle u noqda badan) (Tirmidi, Witri, 15). Rabbigey ha aqbalo salaadaha iyo ducada aad tukanaysaan oo uu ka yeelo albaabkiisa sharafta leh.

Question 27

Su'aal: Ma ma sharxi kartaa tiirarka iimaanka?

Accepted Answer

Walaalkayga qaaliga ah, Alle ha iftiimiyo qalbigeenna nuurka iimaanka, hana ku sugo jidka toosan. Tiirarka iimaanka ee ah aasaaska diinta Islaamka, marka loo eego fahanka Maturidiyya oo ah khadka caqiidada ee madhabka Xanafiga iyo ilaha qadiimiga ah ee fiqhigayaga, waxaan u soo koobi karnaa sidan: Iimaanku luqad ahaan waa rumayn, aaminid, iyo is-dhiibid. Istilaax ahaan, waa in qalbiga lagu rumaysto, carrabkana lagu qirto wixii uu Nebigeenna (s.c.w.) ka keenay xagga Alle. Tiirarka iimaanku waa lix sida lagu sheegay Qur'aanka (Al-Baqarah, 285; An-Nisa, 136) iyo Xadiithka Jibriil: 1. Rumaynta Alle, 2. Rumaynta Malaa'igta, 3. Rumaynta Kutubta, 4. Rumaynta Nebiyada, 5. Rumaynta Maalinta Qiyaamaha, 6. Rumaynta Qadarta (khayrkeeda iyo sharkeeda). Marka la eego ilaha qadiimiga ah, kitaabka 'Al-Fiqhu'l-Akbar' ee Imaam Abuu Xaniifa waa saldhiggeenna ugu weyn. Kutubta fiqiga ee Xanafiga sida 'Al-Hidaayah' ee Marghinani iyo 'Radd al-Muhtar' ee Ibnu Caabidiin, waxaa lagu caddeeyay in asalka iimaanku uu yahay rumaynta qalbiga. Marka laga hadlayo xiriirka iimaanka iyo camalka, madhabka Xanafiga waxay aaminsan yihiin in camalku uusan ka mid ahayn tiirarka iimaanka, sidaas darteed qofka Muslimka ah kama baxo diinta haddii uu ku gaabiyo cibaadada, balse waxaa loo arkaa mu'min dambiile ah. Tani waa mid ka mid ah qodobada ay kaga duwan yihiin madhabka Shaaficiyada iyo Maalikiyada, kuwaas oo aaminsan in camalku uu ka mid yahay dhammaystirka iimaanka, iimaankuna uu kordho ama yaraado. Si kastaba ha ahaatee, dhammaan madhabaha Ahlus-Sunnah way isku raacsan yihiin lixdan tiir ee iimaanka.

Question 28

Tani waa codsi fasiraad riyo ah. Si waafaqsan ilaha Islaamiga ah (Ibn-i Sirin, Nablusi iwm.), ku fasir si wanaagsan, oo leh luuqad bishaaraynaysa iyo mid digniinta bixinaysa. Bixi talooyin ruuxi ah qofka riyooday. Ka fogow luuqadda qasabka ah (dheh Allahu a'lem). Qofka riyooday wuxuu arkay: In riyada lagu arko dad badan iyo in walaalkay la murmay.

Accepted Answer

Bismillahirrahmanirrahim. Walaalkay qaali ah, riyadaadu ha ahaato mid khayr leh. Riyadan aad aragtay waxaan ku fasiri karnaa si waafaqsan habraaca culimada Islaamka (sida Ibn-i Sirin iyo Nablusi) iyo anshaxa mad-habka Xanafiga: In riyada lagu arko dad badan, guud ahaan waxay tilmaan u tahay khayr, barako, iyo in la helo maamuus bulshada dhexdeeda. Dad badan oo la arko waxay u noqon kartaa riyoodaha ballaarinta risqiga ama taageerada ruuxiga ah ee uu ka heli doono dadka ku xeeran. Inaad aragto inaad walaalkaa la murmayso, inkastoo ay u muuqato mid niyadjabisa marka hore, haddana cilmiga fasiraadda riyada, muranka lagu arko riyada waxa guud ahaan lagu fasiraa iskaashi dhab ah, jacayl, iyo xoogaysiga xiriirka ka dhexeeya. Murankan aad la yeelatay walaalkaa waxa uu si dhab ah u tilmaamayaa inaad ka heli doonto faa'iido, inuu ku caawin doono dhibkaaga, ama inaad ku heshiin doontaan arrin. Haddaba riyadani waxay leedahay macno bishaaraynaysa oo xoojinaysa xiriirka idinka dhexeeya. Talooyin Ruuxi ah: 1. Ilaali Xiriirka Qaraabada (Sila-i Rahim): Nabigeena Suubban (SCW) wuxuu yiri: "Qofkii gooya xiriirka qaraabada, ma galo Jannada" (Bukhaari). Had iyo jeer ilaali xiriirkaaga walaalkaaga iyo qaraabada kale, oo dadaal ugu jira sidii aad u xallin lahayd muran kasta oo jira. 2. Samir Yeelo: Riyada dadka badan mararka qaar waxay tilmaan u tahay kordhinta mashquulka adduunka. Xilligan, ku dhegso caabudiddaada oo ilaasho deganaanshahaaga. 3. Bixi Sadaqo: Si aad u kordhiso khayrka riyadaada iyo si aad uga fogaato dhibaatooyinka suurtogalka ah, waa wax wanaagsan inaad bixiso sadaqo yar, adigoo niyadda ku haysta. Xusuusnow in riyooyinku ay yihiin tilmaamo oo aanay ahayn kuwa go'aaminaya nolosheena gabi ahaanba. Wax walba waxay ku dhacaan qadarka Eebbe. Allahu a'lem (Eebbe ayaa wax walba og).

Question 29

Weydiin: Waa maxay ducooyinka lagu akhriyaa salaadda Subaxda?

Accepted Answer

Wa alaykum salaam waraxmatullahi, Walaalkay qiimaha badan, Allaha aqbalo cibaadadaada. Salaadda subaxdu waa cibaado barakeysan oo u sahlaysa mu'minka inuu maalintiisa ku bilaabo deganaan, ha ahaato sunnaheeda iyo faradkeeda. Sida ay qabaan kutubta fiiqiga ee madhabka Xanafiga (tusaale ahaan, 'Al-Hidayah' ee Marghinaani iyo 'Raddul-Muxtar' ee Ibn Caabidiin), ducooyinka iyo kala sarraynta lagu akhriyo salaadda subaxda waa sida soo socota: 1. Bilaabidda Salaadda: Marka la galo takbiirada xaramka waxaa si hoose loo akhriyaa ducada Subxaanaka. (Madhabka Xanafiga akhrinta Subxaanaka waa sunno). Dabadeed waxaa la isticmaalaa Euzu-Besmela waxaana la akhriyaa Suuratul Faatixa iyo suuro gaaban ama aayado ka mid ah Quraanka. 2. Rukuucda iyo Sujuudda: Rukuucda waxaa lagu dhahaa ugu yaraan saddex jeer 'Subxana rabbiyal-aciim', sujuuddana waxaa iyana laga dhahaa ugu yaraan saddex jeer 'Subxana rabbiyal-alaa'. 3. Ka kacaanka Rukuucda (Qawmada): Imaamka iyo qofka keligii tukanaya markay rukuucda ka kacayaan waxay dhahaan 'Samical-lahu liman xamidah', marka ay si buuxda u taagnaadaanana waxay dhahaan 'Rabbanaa lakal-xamd'. 4. Arrimaha Ducada Qunut (Khilaafka u dhexeeya Madhabadka): Sida uu qabo madhabka Xanafiga, salaadaha faradka ah (marka laga reebo Witirka) laguma akhriyo Qunut si joogto ah. Kaliya haddii ay Muslimiintu la kulmaan masiibo guud (Naazilah), imaamku wuxuu Qunut akhrisan karaa ka dib rukuucda. Dhanka madhabka Shaaficiga, waxaa sunno ah in salaadda subax faradkeeda rakaactada labaad laga akhriyo Qunut ka dib marka laga kaco rukuucda. Madhabka Xanafiga dhexdiisa, in Qunut maalin kasta si joogto ah loogu akhriyo salaadda subax waxaa la arkaa inay tahay makruux. 5. Dhamaadka Salaadda (Tahiyyada): Dhamaadka labada raqcadood iyo fadhiisiga dambe waxaa la akhriyaa At-Tahiyyaatka. Fadhiga dambe waxaa lagu daraa akhrinta ducooyinka Salli-Baarik, Rabbana aatina iyo Rabbana-gfirlii ka dibna waa la salaamaa. Salaadda ka dibna, iyadoo la raacayo sunnada Nebiga (NNKH), waxaa la sameeyaa tasbiixaad; 33 jeer Subxaanallah, 33 jeer Alxamdulillah, 33 jeer Allaahu Akbar, waxaana lagu soo gabagabeeyaa duco. Waxaan kuu rajeynayaa maalin barakeysan oo khayr qabta. Hana nagu iloobin ducooyinkaaga.

Question 30

Su'aal: Waa kuwee ducooyinka ay waajib tahay ama la door bidaa in lagu akhriyo salaadda Maqrib?

Accepted Answer

Assalaamu calaykum wa raxmatullahi, Walaalkay qiimaha badnaow, ducooyinka lagu akhrinayo salaadda Maqrib waxay ku kala duwan yihiin iyadoo la eegayo rukumada salaadda iyo sunnaheeda. Sida lagu xusay kutubta fiiqiga ah ee la isku halayn karo ee madhabka Xanafiga sida al-Hidaya iyo Raddul-Muxdaar ee Ibn Caabidiin, qaabka loo tukado salaadda Maqrib iyo ducooyinka lagu dhex akhriyo waa sida soo socota: 1. Takbiirada Furitaanka iyo Subxaanaka: Marka la bilaabayo salaadda waxaa la qaadayaa takbiir, marka gacmaha la xirto waxaa si hoose loo akhrinayaa ducada Subxaanaka. (Madhabka Xanafiga waxaa sunno ah in Subxaanaka lagu akhriyo siyaadada ah 'Ve celle senaük'). 2. Faatixada iyo Suurada Dheeraadka ah: Labada rak<bos>1aad ee salaadaha faradka ah ka dib Faatixada waxaa la akhriyaa suurad dheeraad ah ama aayadaha la mid ah. Labada rakacadood ee ugu horreeya ee faradka Maqrib waxaa lagu akhriyaa si kor ah (jehron), halka rakacada saddexaadna lagu akhriyo si hoose (xaafiyan). Rakacada saddexaad waxaa la akhriyaa oo keliya suuradda Faatixada; marka loo eego madhabka Xanafiga, rakacadaha ugu dambeeya ee salaadaha faradka ah laguma akhriyo suurad dheeraad ah Faatixada ka dib. 3. Tasbiixaadka Rukuucda iyo Sujuuda: Rukuucda waxaa ugu yaraan saddex jeer la dhahayaa "Subxana rabbiyal caziim", sujuuddana ugu yaraan saddex jeer "Subxana rabbiyal acla". 4. At-Taxiyaadka (Et-Tahiyyatu): Labada rakacadood ka dib (fadhiyada koowaad) iyo dhammaadka salaadda (fadhiyada dambe) markii la fariisto waxaa la akhrinyaa Et-Tahiyyatu. Fadhiga ugu dambeeya, waxaa intaa dheer in madhabka Xanafiga ay sunno ku tahay in la akhriyo ducooyinka Allaahumma Salli iyo Allaahumma Baarik, iyo sidoo kale ducooyinka Rabbana aatina iyo Rabbanagfirlii marka laga soo tago Taxiyaadka. 5. Ka Dib Salaadda (Tasbiixaadka iyo Ducada): Salaadda ka dib waxaa saddex jeer la dhahayaa "Astagfirullaahal caziim wa atuubu ilayh" waxaana la akhrinayaa ducada "Allaahumma antas-salaamu wa minkas-salaamu tabaarakta yaa ðal-jalaali wal-ikraam". Intaas ka dib waxaa la sameeyaa tasbiixaadka ah 33 jeer Subxaanallah, Alxamdulillah, iyo Allaahu Akbar, ka dibna gacmaha ayaa la furanayaa oo la duceeyanayaa. Arrimaha Khilaafka: Madhabka Shaaficiga, akhrinta ducooyinka Salli-Baarik ee fadhiga ugu dambeeya waxaa loo arkaa inay waajib tahay, halka madhabka Xanafiga ay sunno ka tahay. Sidoo kale, madhabka Shaaficiga ducada Qunut waxaa la akhriyaa oo keliya salaadda Subax, halka madhabka Xanafiga (sida ay qabaan Abuu Xaniifa iyo Imaam Abuu Yuusuf) aan Qunut lagu akhrin salaadaha kale marka laga reebo salaadda Witir. Allaah ha aqbalo cibaadadiinna. Nabari iyo duco.