Question 1

Расмий мамлекеттик банктын пайызы арамбы?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Ханифий мазхабына таандык мусулман катары, расмий мамлекеттик банктар колдонгон пайыз маселеси боюнча сурооңузга Куран жана Сүннөт негизинде жооп бергим келет. Исламда пайыз (риба) такыр тыюу салынган. Куранда көптөгөн аяттарда пайыздан алыс болууга буйрук берилген. Мисалы, Бакара сүрөсүнүн 275-аятында мындай деп айтылат: "Аллах сооданы адал, ал эми пайыздан тыйган." Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва саллам) да хадистеринде пайыз алганды, бергенди, жазганды жана күбө болгонду каргышка калтырган. Бул жалпы өкүм мамлекеттик банктар колдонгон пайыздарга да тиешелүү. Ханифий мазхабында пайыздын арам экендиги боюнча эч кандай талаш жок. Мамлекеттик банктардын иштөөсү, соода ишмердүүлүгү сыяктуу көрүнгөнү менен, негизинде пайыз кирешесин алуусуна байланыштуу бул жагдай жаиз көрүлбөйт. Ошондуктан, расмий мамлекеттик банктардан пайыз менен акча алуу же пайыз менен акча берүү, Ханифий мазхабы боюнча арам болуп саналат. Мындай иштерге баргандарга, мүмкүн болушунча адал жолдорго багыт алуу сунушталат. Аллахтын ыраазычылыгын табуу жолунда жасаган кадамдарыңызда сизге ийгилик каалайм.

Question 2

Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи васаллам) эмнелерди каргыштаган?

Accepted Answer

Бисмиллахир Рохмаанир Рохиим. Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи васаллам) каргыштаган куноолор – бул Аллахтын ырайымынан алыстатууга алып келген оор кылмыштар. Мындай аракеттер жеке адамдын да, коомдун да тынчтыгын бузат. Ханафий мазхабы боюнча да бул куноолор арам болуп эсептелет жана алардан алыс болуу зарыл. Куран Карим жана Сүннөт-и Санийада каргышталган кээ бир куноолор төмөнкүлөр: Аллахка ширк келтирүү: Андан башкага сыйынуу же Ага шерик кошуу – эн чон куноо. (Нахл сүрөөсү, 105-аят) Ата-энеге азап берүү жана аларга каршы чыгуу: Аларды таарылтуу, кордоо, баш ийбөө – чон куноолордон. (Исра сүрөөсү, 23-аят) Нажаатсыз адам өлтүрүү: Бир жанды кыюу – Аллахтын алдындагы эн чон кылмыштардын бири. (Маида сүрөөсү, 32-аят) Күмүш (пайыз) жеш жана берүү: Пайыздык бүтүмдөр дүйнөдө да, акыретте да чон зыянга алып келет. (Бакара сүрөөсү, 275-аят) Зина кылуу: Намыс жана абийирге каршы болгон бул чон куноо, коомдун адеп-ахлактык түзүмүн бузат. Уурулук кылуу: Башканын мүлкүн уруксатсыз алуу – кул акысына кол салуу болуп саналат. Жалган күбөлүк берүү: Чындыкты бурмалоо жана башкаларды нажаатсыз айыптоо – чон күнөө. Адамдарга зулумдук кылуу жана алардын укуктарын жеп коюу: Адилетсиз аракеттер жана башкалардын укуктарын тартып алуу каргышталган. Жаман сөз сүйлөө жана ушак таркатуу: Адамдардын ортосун буза турган, аларды таарынткан сөздөрдү сүйлөө арам. Мазактоо жана кемсинтүү: Мусулмандар арасында кек жана душмандык жараткан аракеттерден алыс болуу керек. Өлчөм жана таразада алдоо: Соодада чынчылдык принцибине каршы чыгуу каргышталган. (Мутаффифин сүрөөсү, 1-3-аяттар) Башкалардын абийирине шек келтирүү: Абийирдүү аялдарга жалаа жабуу – эн чон күнөө. (Нур сүрөөсү, 23-аят) Бул куноолор Аллахтын ачуусун келтирген жана Пайгамбарыбыздын (саллаллаху алейхи васаллам) каргыштаган иштеринен. Мусулман мындай аракеттерден алыс болуп, тообо кылып, Аллахтан кечирим суроосу керек. Аллах Таала баарыбызды мындай куноолордон сактасын.

Question 3

Адамдарда күнөө жазылуу процесси канча жаштан башталат?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Адамдарда күнөө жазылуу процесси, Ханафий мазхабы боюнча жана жалпы исламий түшүнүккө ылайык, балагатка жетүү жашына туура келет. Бул жаш, эркектер үчүн көбүнчө 15 жаш чамасында, кыздар үчүн да 15 жаш чамасында же этек кири башталганда белгиленет. Бул жагдайдын негизги далили, Куран Каримде жана Сүннөт-и Сенийеде жайгашкан төмөнкү принцип: «Ар ким өзүнүн тапкан нерсеси менен кепил болот.» (Муззаммил сүрөөсү, 8-аят) Бул аят, адамдын өз иш-аракеттери үчүн жооптуу болоорун билдирет. Балагатка жете элек балдардын болсо али бул жоопкерчиликти көтөрүүгө жетиштүү жетилбегендиги кабыл алынат. Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва саллам)дын бир хадис-и шарифинде да мындай деп айтылган: «Үч адамдан калем көтөрүлгөн: ойгонгончо уктап жаткандан, акылы киргенче жиндиден жана эр жеткенче баладан.» (Тирмизи, Жанаиз, 20; Абу Давуд, Худуд, 22) Бул хадис, балагатка жетүүнүн күнөө жана сооп жазылуусу жагынан бир бурулуш чекити экендигин ачык билдирет. Демек, балагатка жетип, жоопкерчилик жашына жеткенге чейин жасалган каталар же күнөөлөр үчүн адам жоопко тартылбайт. Бирок балагатка жеткенден кийин жасалган иш-аракеттер үчүн да сооп, да күнөө жагынан жооптуу болот. Аллахка аманат болуңуз.

Question 4

Чоң күнөөлөр, жети кебаир деген эмнелер?

Accepted Answer

Албетте, Ханафи мазхабына ылайык, Куран жана Сүннөт нурунда чоң күнөөлөр (кебаир) жөнүндө маалымат берейин. Чоң күнөөлөр – Аллахтын так тыюу салган жана жасалган учурда олуттуу азап убада кылынган күнөөлөр. Алар кичине күнөөлөрдөн айырмаланып, чоңураак кесепеттери бар иш-аракеттер. Чоң күнөөлөрдүн саны боюнча аалымдар арасында ар кандай пикирлер болгону менен, белгилүү болгон жана жалпы кабыл алынган жети чоң күнөө төмөнкүлөр: 1. Аллахка ширк кошуу: Аллахка шерик кошуу – эң чоң күнөө жана кечирилбес жалгыз күнөө. Куран Каримде мындай деп айтылат: "Чындыгында, Аллах Өзүнө шерик кошулганды кечирбейт. Мындан башка күнөөлөрдү каалаган кишилери үчүн кечирет." (Ниса сүрөсү, 48-аят) 2. Адам өлтүрүү: Негизсиз бир адамды өлтүрүү – Исламдагы эң чоң күнөөлөрдүн бири. Куран Каримде бул боюнча катуу эскертүүлөр бар. 3. Сыйкыр (бүбү-бакшылык) кылуу: Сыйкыр, аны жасаганга да, жасаткандарга да чоң күнөө катары кабыл алынат. 4. Намаз окубоо: Намаз – Исламдын негизги түркүктөрүнүн бири. Узүрлүү себепсиз намазды таштоо чоң күнөөлөрдөн. 5. Зына кылуу: Мыйзамсыз мамиле болгон зына, жеке адамга да, коомго да олуттуу зыяндары бар чоң күнөөлөрдөн. 6. Уурулук кылуу: Башканын малын негизсиз алуу – Исламда арам кылынган чоң күнөөлөрдөн. 7. Жалган жерге күбөлүк берүү: Чындыкка каршы күбөлүк берүү – адилеттүүлүккө шек келтирген жана чоң күнөө саналган иш-аракеттерден. Бул саналгандар – чоң күнөөлөрдүн бир гана бөлүгү. Куран жана Сүннөттө дагы көптөгөн чоң күнөөлөр айтылган. Маанилүүсү – бул күнөөлөрдөн алыс болуу жана Аллахтын ыраазычылыгын табууга аракет кылуу. Аллах Тааладан баарыбызды чоң күнөөлөрдөн сактоосун тилейм.

Question 5

Арам жол менен иштеген адам менен соода кылууга болобу?

Accepted Answer

Уа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракятух. Арам жол менен киреше тапкан адам менен соода кылуунун маселеси, биринчи кезекте, арам кирешенин булагына жана сооданын мүнөзүнө байланыштуу. Ханафий мазхабы боюнча, арам экендиги аныкталган мүлктү сатып алуу-сатууга болбойт. Бирок, адамдын арам жол менен тапкан мүлкүнүн булагы шектүү болсо же арам менен адал аралаш болсо, абал өзгөрүшү мүмкүн. Эгер бир адам арам жол менен акча таап, бирок ошол акча менен адал мүлк сатып алып сатса, бул мүлктүн өзү арам болбосо, аны сатып алуу-сатууда эч кандай зыян болбошу мүмкүн. Бирок бул абал, адамдын арам кирешесин мыйзамдаштыруу дегенди билдирбейт. Куран Каримде мындай деп айтылат: "О, ыйман келтиргендер! Мал-мүлкүңөрдү өз араңарда батыл (арам) жолдор менен жебегиле. Бирок, өз ара ыраазычылыкка негизделген соода болсо, ал башка." (Ниса сүрөөсү, 29-аят) Бул аят, ар кандай акыйкатсыз табышты тыюу салат жана мыйзамдуу сооданын өз ара ыраазычылык менен болоорун билдирет. Пайгамбарыбыз Мухаммад (саллаллаху алейхи уа саллам) да арам кирешеден алыс болуу боюнча көптөгөн хадистерди айткан. Мисалы, "Кимде-ким арам мүлк тапса, аны садака кылса да кабыл болбойт жана андан калганы өзү үчүн тозоктук болот." (Ибн Мажа, Соода, 4) деген. Бул хадис, арам кирешенин өзү жана андан алынган нерселер жөнүндө маанилүү бир эскертүү болуп саналат. Ошондуктан, арам жол менен иштеген адам менен соода кылганда этият болуу керек. Эгер сооданын предмети арам болсо (мисалы, арак сатуу сыяктуу) же адамдын кирешесинин көп бөлүгү арам болсо жана бул абал соодасына да таасир этсе, ал адамдан мүлк алуу же ага мүлк сатуу Ханафий мазхабы боюнча мүмкүн болбошу мүмкүн. Бирок, адамдын шектүү кирешеси болсо да, эгер сизге адал мүлк сатып жатса жана сиз да бул мүлктүн арамдыгына ишенбесеңиз, этияттык менен иликтөө жүргүзүү жана шектенүүлөрдү жоюу маанилүү. Жыйынтыктап айтканда, арам киреше тапкан адамдан, кирешесинин булагы арам болгон мүлктү алуу такыр мүмкүн эмес. Кирешесинин булагы шектүү болсо, ала турган мүлкүңүздүн адал экендигине ынанууңуз керек. Эң жакшысы, арамдан шектелген адамдардан алыс болуу. Алла Таала баарыбызды адал жана арам маселесинде туура жолго салсын.

Question 6

Пайгамберлердин агаштар жана өнүгүү тәртиби жөнүндө маалымат бере аласызбы?

Accepted Answer

Ээ, Пайгамберлердин агаштар жана өнүгүү тәртиби жөнүндө маалымат берүүгө аракет кылаарын. Ислам Пайгамберлери - Алла тарабынан адамдарга жөнөтүлгөн элчилер. Куранга караганда, бардык Пайгамберлер, Адамдан баштап, Исага чейин бир сызык түзөт. Пайгамберлердин өнүгүү тәртиби, Куран жана Хадис булактарына караганда:

Question 7

Исламда ниееттин мааниси эмнеде?

Accepted Answer

Исламда ниеет - жасалган ар бир ибадаттын жана амалдын руху, сооптун жана кабыл алуунун булагы.

Question 8

Күтпөгөн нерсе болгондо эмне үчүн субханаллах дейбиз?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Күтпөгөн кырдаалга туш болгондо «Субханаллах» дегенибиз – Алла Тааланы ар кандай кемчиликтерден аруулоо жана Анын чексиз кудуретин мойнубузга алуу дегенди билдирет. Ханафи мазхабында жана жалпы Ислам салтында бул зикирдин таңданган учурларда колдонулушунун негизги себептери төмөнкүлөр: 1. Таңданууну жана суктанууну билдирүү: Мүмин күтпөгөн окуяга кабылганда бул окуя Алланын тагдыры менен болгонун эстейт. «Алла андай улуу, Ал ар кандай кемчиликтен аруу» деп Анын жаратуу чеберчилигине жана кудуретине суктанганын тилге тийек кылат. 2. Сүннөткө берилгендик: Сүйүктүү Пайгамбарыбыз (с.а.в.) таңданган же таң калган учурларда «Субханаллах» деп жооп кайтарчу. Бир жолу хазирети Абу Хурайра менен жолукканда, анын жунуп болгондуктан тартынганын көрүп, Пайгамбарыбыз (с.а.в.) таңданып: «Субханаллах! Мүмин эч качан (нажис менен) кирдебейт» деген (Бухари, Гусул 23; Муслим, Хайыз 115). 3. Алланы эстөө: Курани Каримде: «Асманда жана жерде эмне болсо, баары Алланы аруулайт» (Хашр сүрөсү, 1) деп буюрулган. Күтпөгөн кырдаалда бул тасбихти айтуу – пенденин ар бир көз ирмемде Алланын көзөмөлүндө экенин билгенинин белгиси. Жыйынтыктап айтканда, бир окуяга байланыштуу «Субханаллах» деүү – бул таңдануунун гана белгиси эмес, ошол көз ирмемди зикир жана ибадатка айландыруунун бир жолу. Алла бизди ар дайым Өзүн зикир кылган пенделеринен кылсын.

Question 9

Алла каалаганын кечиреби же татыктуу болгондубу?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Ислам ишенимине жана өзгөчө Ханафи-Матуриди багытына ылайык, бул суроонун жообу Алланын абсолюттук эрки менен чексиз хикматынын (даналыгынын) бириккен жеринде жатат. Алла Таала абсолюттук бийлик ээси жана каалаганын кечирүү укугуна ээ. Куранда бул чындык мындайча баяндалат: 'Асмандардагы жана жердеги нерселердин баары Алланыкы. Ал каалаганын кечирет, каалаганын азаптайт. Алла – өтө кечиримдүү, өтө мээримдүү.' (Али Имран, 129). Бирок Алланын 'каалоосу' кокустук тандоо эмес, Анын чексиз хикматына негизделет. Алла кулунун чын жүрөктөн кылган тообасын, өкүнүүсүн жана жакшы амалдарын кечирилишине себеп кылат. Башкача айтканда, кул тооба жана ыйман менен кечирилүүнү 'талап кылат', Алла болсо өзүнүн кеңчилиги менен аны кечирүүнү 'каалайт'. Пайгамбарыбыз (с.а.в.) бир хадисинде мындай деген: 'Эч ким өз амалынын аркасында (өз алдынча татыктуу болуп) бейишке кире албайт. 'Сиз дагыбы, оо Алланын Элчиси?' деп сурашты. 'Ооба, Алла мени мээрими менен оробосо, мен да кире албайм' деди.' (Муслим). Жыйынтыктап айтканда, эч ким 'мен буга татыктуумун' деп Алланын алдында акы талап кыла албайт. Кечирилүү – Алланын кеңчилиги жана каалоосу. Бирок Алла чын жүрөктөн тооба кылгандарды жана буйруктарына баш ийгендерди кечирерин сүйүнчүлөп, бизге бул каалоого жетүүнүн жолун көрсөттү. Алла бизди мээрими менен оролгон кулдарынан кылсын.

Question 10

Намаздан кийинки тасбихтин пазилети

Accepted Answer

Ассаламу алейкум, урматтуу бир тууганым! Намаздан кийин аткарылган тасбих – ибадаттын руханий климатын толуктаган жана пенденин Аллахка болгон шүгүрүн билдирген өтө баалуу сүннөт. Ханафи мазхабы боюнча, парз намаздан кийин (эгер болсо, акыркы сүннөт окулгандан кийин) аткарылган бул зикирлер муаккад сүннөт болуп эсептелет. Намаздан кийинки тасбихтин пазилетин төмөнкүдөй жыйынтыктоого болот: 1. Күнөөлөрдүн кечирилиши: Пайгамбарыбыз (с.а.в.) мындай деген: «Ким ар бир намаздан кийин 33 жолу Аллахты тасбих кылса (Субханаллах), 33 жолу Аллахка мактоо айтса (Алхамдулиллах) жана 33 жолу Аллахты улуктаса (Аллаху Акбар), мунун баары 99 болот. Жүзүнчүсүндө «Ла илаха иллаллооху вахдаху ла шарика лах, лахул мулку ва лахул хамду ва хува ала кулли шайин кодир» десе, күнөөлөрү деңиз көбүгүндөй болсо да кечирилет» (Муслим, Масажид, 146). 2. Руханий даражанын жогорулашы: Тасбих жүрөктү дүйнөлүк түйшүктөрдөн тазалайт жана пендени Аллахка жакындатат. Куранда айтылгандай: «Билип койгула, жүрөктөр Аллахты зикир кылуу менен гана тынчтык табат» (Раад сүрөсү, 28). 3. Кемчиликтердин ордун толтуруу: Намаз учурунда болушу мүмкүн болгон майда алаксуулардын жана кемчиликтердин ордун толтурууга себеп болот. 4. Бейиш казынасы: Бул зикирлер момун үчүн акыретте чоң сооп жана бейиш казынасы болуп саналат. Пайгамбарыбыз кедей мухажирлердин «Байлар жогорку даражаларга жана түбөлүктүү нематтарга жетип кетишти» деген кайгыруусуна жооп катары аларга бул тасбихти сунуштап, муну менен башкалар аларга жете албастыгын сүйүнчүлөгөн (Бухари, Азан, 155). Жыйынтыктап айтканда, намаздан кийинки тасбих – аз аракет менен чоң соопторду алуунун жана руханий тазалануунун эшиги. Жараткан ибадаттарыңызды кабыл кылсын.

Question 11

Бай мусулмандар бейиштин жогорку даражаларына жетиштиби?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, сиз сураган бул суроону Аср-ы Саадат (Пайгамбар заманы) учурунда эле жакыр сахабалар Пайгамбарыбызга (с.а.в.) беришкен. Бул маселени Куран жана Сүннөт алкагында төмөнкүчө түшүндүрүп берели: Бейиштеги жогорку даражалар байлыкка же жакырчылыкка гана байланыштуу эмес. Даражалардын негизги өлчөмү – таква (Кудайдан коркуу), ыклас (чын дилинен ишенүү) жана Аллахтын ыраазычылыгын издөө. Бир күнү жакыр сахабалар Пайгамбарыбызга келип: "Оо, Аллахтын Элчиси! Бай бир туугандарыбыз жогорку даражаларды жана түбөлүк сыйлыктарды алып кетишти. Анткени биз намаз окусак, алар да окушат, биз орозо тутсак, алар да тутушат. Бирок алар садака беришет, биз бере албайбыз, алар кул азат кылышат, биз кыла албайбыз" деп, кайгыларын билдиришкен. Пайгамбарыбыз (с.а.в.) аларга байлардын кылган мал-мүлк менен жасаган ибадаттарына тең келе турган зикирлерди (ибадаттарды) үйрөткөн (Муслим, Месажид, 142). Ханефий мазхабынын аалымдары да баса белгилегендей, Исламда артыкчылык малдын аздыгы же көптүгү менен эмес, ал малдын кандай табылганы жана кайда сарпталганы менен өлчөнөт. 1. Сабыр кылган жакыр жана шүгүр кылган бай: Ислам аалымдары "сабыр кылган жакыр" жана "шүгүр кылган бай" Аллах алдында өтө жогору бааланарын белгилешкен. Бай мусулман өз байлыгын Аллах жолунда сарптап (инфак кылып) эң жогорку даражаларга жете алат. Жакыр мусулман болсо, абалына сабыр кылып, ибадаттарын улантуу менен ошол эле даражаларга жетиши мүмкүн. 2. Эсептин оордугу: Пайгамбарыбыз (с.а.в.) "Жакырлар байлардан беш жүз жыл мурда бейишке кирерин" кабарлаган (Тирмизи, Зухд, 37). Бул жакырлардын байлардын мал-мүлкүнүн эсебин берүүсүнүн убакытты талап кылышынан улам болот. Бирок, эсебин бергенден кийин, мал-мүлкүн жакшылык жолунда колдонгон байлардын даражалары өтө жогору болушу мүмкүн. 3. Негизги өлчөм – таква: Куранда: "Аллах алдында эң урматтууңар – эң таквалууңар (Кудайдан эң көп коркконуңар)" деп айтылат (Хужурат Сүрөсү, 13). Кыскача айтканда; бай мусулмандар жөн гана бай болгондуктары үчүн эмес, байлыктарын Аллах жолунда сарптап, шүгүр кылышса, жогорку даражаларга жетишет. Жакыр мусулмандар болсо, сабырлары жана ибадаттары менен бул даражаларга шерик болушат. Бейиш – мүмкүнчүлүгү барлардын берешендиги жана мүмкүнчүлүгү чектелгендердин сабыры менен ыкласынын сыйланган жери.

Question 12

Үй-бүлөдө адилетсиздиктер болсо, эмне кылышыбыз керек?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, үй-бүлөдө орун алган адилетсиздиктерге байланыштуу сурооңузга кылдаттык менен жооп берүүгө аракет кылалы. Ислам дини үй-бүлөлүк байланыштардын бекем болушуна, өз ара сүйүү, сый-урмат жана адилеттүүлүккө негизделишине чоң маани берет. Ыйык Куран жана Сүннөт-и Сенийеде бул боюнча көптөгөн насааттар жана өкүмдөр бар. Баарынан мурда, үй-бүлөдө адилетсиздик орун алган учурда, сабырдуу болуу жана кырдаалды түшүнүүгө аракет кылуу керек. Мындай деп айтылат: «О, ыйман келтиргендер! Сабыр жана намаз менен жардам сурагыла. Албетте, Алла сабыр кылуучулар менен бирге.» (Бакара сүрөсү, 153-аят) Адилетсиздикке учураган адам, эң алды менен, өзүнүн тууралыгын далилдей турган, жагымсыз болбогон ыкма менен каршы тарапты эскертүүсү керек. Максат – кырдаалды оңдоо жана адилеттүүлүктү орнотуу. Пайгамбарыбыз Мухаммед (саллаллаху алейхи ва саллам) мындай деген: «Бир тууганыңа жардам бер, ал заалым болсо да, же мазлум болсо да.» Сахабалар сурашты: «О, Алланын Элчиси! Мазлумга жардам берели, ал эми заалымга кантип жардам беребиз?» Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва саллам) мындай деди: «Аны зулумдуктан токтотосуң. Мына ушул да ага жардам.» (Бухари, Мазалим, 4) Бул хадиси шариф, үй-бүлөдөгү адилетсиздиктердин алдын алуу боюнча бизге жол көрсөтөт. Эгер үй-бүлө мүчөсү адилетсиздик кылса, аны бул жоруктан кайтарууга аракет кылуу – ага жасала турган эң чоң жакшылык. Эгер сүйлөшүү же эскертүүлөр менен кырдаал оңолбосо, Ханафий мазхабынын жалпы принциптеринин алкагында, үй-бүлө аксакалдарынан же ишенимдүү, даанышман адамдан калыстык кылууну сурануу да бир чечим боло алат. Бул – ортомчулук жолу менен маселени жакшылык менен чечүүгө аракет кылуу. Унутпаш керек, үй-бүлө – коомду түзгөн эң кичинекей бөлүк. Бул бөлүктүн тынчтыгы жана адилеттүүлүгү – дүйнөбүз жана акыретибиз үчүн чоң мааниге ээ. Алла Таала, үй-бүлө мүчөлөрүнүн бири-бирине карата адилеттүү болуусун буйруган. Бул маселедеги аракетиңизге Алла жардамчыңыз болсун.

Question 13

Кыямат күнү Раббибиз кулдарынан кантип эсеп алат?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Алейкум ассалам ва рахматуллохи ва барокатух. Кыямат күнү – адилеттүүлүк толук орун ала турган, эч кимге кичине да болсо адилетсиздик жасалбай турган ыйык күн. Ханафий мазхабынын усулуна жана Ахли сүннөт акыйдасына ылайык, Алла Таала кулдары менен эсептешкенде, аларды Өзүнүн ырайымына бөлөп, ошондой эле чыныгы адилеттүүлүк менен мамиле кылат. Кыямат күнүндөгү эсептин маңызы жана баскычтары кыскача төмөнкүдөй: 1. Амал дептерлеринин берилиши: Кулдарга дүйнөдө жасаган жакшылыктары жана жамандыктары жазылган дептерлери оң же сол жагынан берилет. Куран Каримде Исра сүрөсүнүн 13 жана 14-аяттарында мындай деп айтылат: "Ар бир адамдын моюнтундагы (амалын) Биз байлап койдук. Кыямат күнү ага ачылган бир китепти чыгарабыз. "Китебиңди оку! Бүгүн өзүң эсепкөөр катары жетиштүүсүң", деп айтылат." 2. Мизан (Тараза): Амалдарды өлчөө үчүн адилеттүүлүк таразалары орнотулат. Кимдин жакшылыктары оор келсе, түбөлүк кутулат. Аараф сүрөсүнүн 8-9-аяттарында: "Ал күнү тараза – акыйкат. Кимдин таразасы оор келсе, мына ошолор кутулуучулар. Кимдин таразасы жеңил келсе, мына ошолор Биздин аяттарыбызды четке каккандыктары үчүн өздөрүн зыянга учураткандар", деп айтылат. 3. Суракка алуу жана эсепке тартылуу: Ханафий мазхабынын негизги булактары болгон хадистерде, Пайгамбарыбыз (саллаллоху алейхи ва саллам) эсептин кандай болоорун мындай деп билдирген: "Эч бир кул кыямат күнү; өмүрүн кай жерде өткөргөндүгүнөн, илими менен эмне кылгандыгынан, малын кайдан таап, кай жерге сарптагандыгынан жана денесин кай жерде короткондугунан суралмайынча, бир кадам да жылдырылбайт." (Тирмизи, Кыямат, 1). Момундар үчүн бул эсептешүү, Алланын кулдары менен жекече жолугуп, күнөөлөрүн мойнуна алдырып, аларды кечирүүсү түрүндөгү ырайымдуу маек сыяктуу болот. Каапырлар жана заалымдар үчүн адилеттүү жана оор сурак болот. Эң туурасын тек гана Ааламдардын Раббиси болгон Алла билет. Ал кулдарына карата өтө ырайымдуу жана адилеттүү Зат. Раббим эсебибизди жеңил кылсын.

Question 14

Heavy metal же рок музыка угуу жаизбы?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууган, Ислам дининде жана сиз карманган Ханафий мазхабында бир нерсенин адал же арам болушу анын өзүнө, мазмунуна жана адамдын рухуна, иш-аракеттерине тийгизген таасирине жараша болот. Музыкага карата негизги эреже да ушул. Heavy metal же рок музыка угуунун өкүмү төмөнкү критерийлерге ылайык бааланат: 1. Сөздөрдүн мазмуну: Эгер музыканын сөздөрүндө ширк (Аллахка шерик кошуу), динге же Жаратканга каршы чыгуу, күфүр, адепсиздик, зомбулук, ичкилик же баңгизатка үндөө болсо, анда мындай музыканы угуу жаиз эмес. 2. Адамга тийгизген таасири: Угулуп жаткан музыка адамды намаз сыяктуу ибадаттардан алаксытса, жүрөккө муң-кайгы берсе, ачууну жана агрессияны козгосо же рухту Аллахты эскерүүдөн алыстатса, анда ал арамга кирет. 3. Символдор жана темалар: Heavy metal жана рок музыканын кээ бир түрлөрүндө кездешүүчү жин-шайтанга (сатанисттик) таандык символдор, караңгылык жана жалган ишенимдердин темалары Исламдын адеп-ахлак жана ишеним принциптерине туура келбейт. Булактар (Аят жана Хадис): Куран-и Карим: Лукман сүрөсүнүн 6-аятында мааниси боюнча мындай деп айтылат: "Адамдардан ошондой кишилер бар, алар билбестиктен Аллахтын жолунан адаштыруу жана аны (ал жолду) шылдыңдоо үчүн бош/пайдасыз сөздөрдү (лахвал-хадис) сатып алышат..." Муфассирлердин жана Ханафий аалымдарынын көбү, адамды Аллахтан жана анын жоопкерчилигинен алыстаткан ар кандай жаман сөздү жана музыканы ушул аяттын чегинде баалашат. Хадис-и Шариф: Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи васаллам) мындай деген: "Адал нерсе арам нерсе сыяктуу эле ачык...

Question 15

Эмне үчүн Аллах жыныстык катнашты арам кылган?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Аллахтын саламы жана ырайымы сизге болсун. Сиздин бул сурооңуз Исламдын адам табиятына (фитратына) жана коомдук тартипке берген маанисин түшүнүү үчүн баалуу. Ханафий мазхабы жана жалпы ислам укугу боюнча, бул тыюунун негизги сырларын төмөнкүчө жыйынтыктасак болот: 1. Табиятты жана жаратылуу максатын коргоо Аллах адамды эркек жана аял катары, бири-бирин толуктап тургандай кылып жараткан. Куранда жубайлар бири-бири үчүн тынчтык жана сүйүү булагы катары айтылат. Жыныстык катнаш, адамдын бул табигый жаратылуу жөндөөсүнө (фитратына) каршы келгендиктен арам кылынган. 2. Урпактын уланышы жана үй-бүлө институту Ислам укугунун негизги максаттарынын бири – "урпакты коргоо" (хифзун-несл). Адам урпагынын саламаттыкта уланышы, аял жана эркектен турган мыйзамдуу үй-бүлө курулушу менен гана мүмкүн. Жыныстык катнаштар урпактын көбөйүшүнө жана үй-бүлө курулушун сактоого кызмат кылбагандыктан тыюу салынган. 3. Адептүүлүк жана руханий тазалануу Ислам жыныстык каалоолордун белгилүү бир тартип жана мыйзамдуулук (нике) чегинде гана ишке ашышын талап кылат. Куранда Лут пайгамбардын коому аркылуу бул иш "чектен чыгуу" жана "уятсыздык" деп сыпатталган. Булактар (Аят жана Хадис): Аят: "Лут пайгамбар өз элине: «Силерден мурда дүйнөдө эч ким жасабаган уятсыздыкты кылып жатасыңарбы? Силер аялдарды таштап, шахуатыңар менен эркектерге барасыңарбы? Жок, силер чектен чыккан элсиңер»,- деди." (Аъраф сүрөсү, 80-81) Хадис: Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи васаллам) мындай иштерди жасагандар тууралуу оор эскертүүлөрдү берип, табиятка каршы келген иштерден сактанууну буйруган. (Тирмизи, Худуд, 24) Ханафий мазхабынын көз карашы: Имам Абу Ханифа жана анын окуучулары боюнча бул иш чоң күнөө жана Аллах койгон чекти бузуу болуп саналат. Ханафий факихтери бул иштин коомдун адептүүлүк түзүмүнө зыян келтирерин жана жаратылуу сырына каршы келерин баса белгилешет. Жыйынтыктап айтканда, бул тыюу адамдын кадыр-баркын, биологиялык түзүлүшүн, урпагынын келечегин жана руханий тазалыгын коргоону максат кылган илахий сырга негизделген. Аллах ар бир буйругу менен пендеси үчүн эң жакшысын каалайт.

Question 16

Утека, б.а. азат кылынгандар намазы хадистерде кезигеби?

Accepted Answer

Урматтуу балам, сен сураган "Утека намазы" (Азат кылынгандар намазы) Пайгамбарыбыздан (с.а.в.) сахих санжар менен жеткен негизги хадис булактарыбызда (Кутуби Ситта сыяктуу) орун алган эмес. Хадис аалымдарынын басым көпчүлүгү бул намаздын окулуш тартиби жана касиети тууралуу тараган риваяттардын "маузу" (ойдон чыгарылган) же негизсиз экенин билдиришкен. Ислам укугунда жана өзүң карманган Ханафи мазхабында бир ибадаттын атайын ат жана форма менен "сүннөт" же "касиеттүү ибадат" катары кабыл алынышы үчүн сөзсүз түрдө сахих далилге таянышы керек. Негизи жок жана динде кийинчерээк пайда болгон (бидъат) мындай амалдардын ордуна; Куран жана Сүннөттө орду бекитилген тахажжуд, духа же аввабин сыяктуу напил намаздарын окууң сен үчүн алда канча кайырлуу жана сооптуу. Раббибиз бизди Пайгамбарыбыздын (с.а.в.) сахих сүннөтүнөн ажыратпасын.

Question 17

Пайгамбарлардын тукум куучулук тартиби жана келиши боюнча маалымат бере аласызбы?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, салам алейкум ва рахматуллах. Улуу Аллах адамзатты агартуу жана туура жол көрсөтүү үчүн Адам атадан (ага Аллахтын саламдары болсун) Пайгамбарыбыз Мухаммед Мустафага (саллаллаху алейхи ва саллам) чейин сансыз пайгамбарларды жөнөткөн. Куранда ысымдары аталган пайгамбарлардын саны 25, бирок хадистерде айтылгандай, пайгамбарлардын жалпы саны мындан алда канча көп (Муснад, V, 178). Ханефий мазхабынын аалымдары жана ислам тарыхчылары боюнча, пайгамбарлардын тукум куучулук тартиби жана келиши жалпысынан төмөнкүдөй: 1. Адам пайгамбар (Биринчи адам жана биринчи пайгамбар) 2. Идрис пайгамбар 3. Нух пайгамбар (Адамзаттын экинчи атасы болуп эсептелет) 4. Худ пайгамбар (Ад коомуна жиберилген) 5. Салих пайгамбар (Самуд коомуна жиберилген) 6. Ибрахим пайгамбар (Халилуллах, пайгамбарлардын атасы) 7. Лот пайгамбар (Ибрахим пайгамбардын жээни) 8. Исмаил жана Исхак пайгамбарлар (Ибрахим пайгамбардын уулдары) 9. Жакуп пайгамбар 10. Жусуп пайгамбар (Жакуп пайгамбардын уулу) 11. Айюб пайгамбар 12. Шуайб пайгамбар (Мадьян элине жиберилген) 13. Муса пайгамбар жана анын бир тууганы Харун пайгамбар 14. Зулкифл пайгамбар 15. Дауд пайгамбар 16. Сулайман пайгамбар (Дауд пайгамбардын уулу) 17. Ильяс пайгамбар 18. Элиса пайгамбар 19. Юнус пайгамбар 20. Закария пайгамбар 21. Жахия пайгамбар (Закария пайгамбардын уулу) 22. Иса пайгамбар (Атасыз, Марям энеден төрөлгөн) 23. Мухаммед Мустафа (саллаллаху алейхи ва саллам - Акыркы пайгамбар, Хатамул-Анбия) Ошондой эле Куранда ысымдары аталган, бирок алардын тукумдук жана мезгилдик байланышы боюнча ар кандай пикирлер болгон Узайр пайгамбар, Лукман пайгамбар же Зулкарнайн сыяктуу инсандар тууралуу аалымдарыбыз этият мамиле жасашкан. Улуу Раббибиз Куранда пайгамбарлардын ортосунда айырмачылык кылбоо керектигин мындайча билдирет: "Пайгамбар өзүнө Раббиси тарабынан түшүрүлгөнгө ыйман келтирди, момундар да (ыйман келтиршти). Ар бири Аллахка, Анын периштелерине, китептерине жана пайгамбарларына ыйман келтирди жана "Алардын пайгамбарларынын эч кимисин экинчисинен айырмалабайбыз" дешти..." (Бакара Сүрөсү, 285). Аллахтын ырайымы жана берекеси силерге болсун. Дагы суроолоруңуз болсо, мен жардам берүүгө кубанычтамын.

Question 18

Ханефи жана Шафии аср намазынын эсептөөлөрүнүн ортосундагы айырмачылык эмнеде?

Accepted Answer

Ассаламу алейкум ва рахматуллоху ва баракятуху, кымбаттуу бир тууганым. Аср намазынын убактысынын кириши боюнча Ханефи жана Шафиий мазхабдарынын негизги айырмасы – бул нерсенин көлөкөсүнүн өлчөмүнө карата колдонулган ыкмадан келип чыгат: 1. Шафиий мазхабы (жана Жумхур/Көпчүлүк): Күн тике башында турган учурдагы көлөкө (фейи зеваал) эске алынбастан, бир нерсенин көлөкөсү өзүнүн бийиктигине барабар болгондо аср убактысы кирет. Буга ислам фикхинде "Аср-ы Эввел" (Биринчи Аср) деп аталат. 2. Ханефий мазхабы (Имам Азам Абу Ханифанын пикири): Күн тике башында турган учурдагы көлөкө эске алынбастан, бир нерсенин көлөкөсү өзүнүн бийиктигинен эки эсе болгондо аср убактысы кирет. Буга "Аср-ы Сани" (Экинчи Аср) деп аталат. (Эскертүү: Ханефий мазхабындагы Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммад Шафиий мазхабы сыяктуу ойлошот, бирок мазхабда фатвага негиз болгон Имам Азамдын пикири болуп саналат). Негизи (Хадис-и Шариф): Бул ижтихаддык айырмачылык, Жебрейил алейхиссалам Пайгамбарыбызга (саллаллоху алейхи ва саллам) намаз убакыттарын үйрөткөн риваятка негизделген. Жебрейил (алейхиссалам) биринчи күнү аср намазын көлөкө бир эсе болгондо, экинчи күнү көлөкө эки эсе болгондо окуткан (Тирмизи, Мавакит, 1; Абу Дауд, Салат, 2). Имам Азам хазреттери, ибадатта сактыкты (эң ишенимдүүсүн) негиз кылып, бешим убактысынын чыккандыгына так ишенүү үчүн эки эсе көлөкөнү негиз кылган. Бул карама-каршылык эмес, Пайгамбарыбыздын (саллаллоху алейхи ва саллам) сүннөтүндөгү жеңилдик жана ырайымдуулук кеңдиги. Сиз карманган Ханефий мазхабынын календарына ылайык ибадатыңызды тынчтык менен аткара аласыз. Аллах ибадаттарыңызды кабыл кылсын.

Question 19

Азанчылык кантип аткарылат?

Accepted Answer

Ва алейкум ассалам ва рахматуллохи ва баракатуху. Азанчылык – мусулмандарды ибадатка чакырган жана Пайгамбарыбыздын (с.а.в.) мактоосуна татыган өтө ардактуу кызмат. Сүйүктүү Пайгамбарыбыз бир хадисинде мындай деген: "Азанчылар кыямат күнү адамдардын бою эң узуну (эң кадырлуусу жана сообу эң көп болгону) болушат." (Муслим, Салат, 14). Ханафи мазхабы боюнча азанчылыктын сүннөткө ылайык жана туура аткарылышы кыскача мындай: 1. Даярдык жана адептери: Даараттуу болуу: азан жана кооматты даараттуу абалда окуу сүннөт. Кыбылага карап туруу: азан окууда тик туруп, кыбылага жүзүн буруу негизги шарт. Манжаларды кулакка коюу: үндү катуураак чыгаруу жана сырттагыларга азан айтылып жатканын билдирүү үчүн сөөмөйлөрдү кулактын тешигине коюу же колдорду кулакка алып баруу сүннөт. 2. Азандын окулушу: Азан сөздөрү бийик үн менен, даана жана үндү кооздоп (жай) окулат. Оңго жана солго бурулуу: көкүрөктү кыбыладан бурбай; "Хайя алас-салах" (намазга шашылгыла) дегенде башты оңго, "Хайя алал-фалах" (кутулууга шашылгыла) дегенде башты солго бурат. Багымдат азанынын айырмасы: багымдат азанында "Хайя алал-фалах"-тан кийин эки жолу "Ас-салату хайрум минан-наум" (намаз уйкудан кайырлуу) сүйлөмү кошулат. 3. Коомат айтуу: Коомат жамаат менен же жалгыз парз намазын баштоодон дароо мурун айтылат. Кооматтын сөздөрү азан менен бирдей, бирок азанга караганда тезирээк окулат. Кооматта "Хайя алал-фалах"-тан кийин эки жолу "Код коматис-салах" (намаз башталды) делет. Коомат айтып жатканда манжалар кулакка коюлбайт жана баш оңго-солго бурулбайт. Азанчынын чынчыл, намаз убакыттарын жакшы билген жана жамаатка карата сылык адам болушу адептен. Жараткан Аллах кызматыңыздарды кабыл кылсын.

Question 20

Аллага ыйман келтирбөө жазасынын себеби эмне үчүн түбөлүктүү тозокто калуу болуп саналат?

Accepted Answer

Кадырлуу бир тууганым, Сурооңуз адам акыл-эси жана жүрөгү эң көп кызыккан, хикметин түшүнүүгө аракет кылган терең маселелердин бири. Алла Тааланын адилеттиги жана ырайымы алкагында бул маселени Куран жана Сүннөт жарыгында төмөнкүчө жыйынтыктай алабыз: Бир кылмыштын чоңдугу аракет жасалган убакытка же мейкиндикке эмес, кимге каршы жасалганына жана кылмыштын маңызына жараша бааланат. Алла Таала чексиз улуулукка, чексиз мээримдүүлүккө ээ жана биздин чыныгы Жаратуучубуз. Ага ыйман келтирбөө жана Улук Затты тааныбоо – адамдын өз эрки менен Улук Заттын ырайым эшиктерин жаап салышы, Анын бар экенин жана өзүнө берген нематтарын четке кагышы. Курани Каримде каапырлардын абалы төмөнкүдөй баяндалган: "Каапыр болгондор жана аяттарыбызды жалганга чыгаргандар – мына ошолор тозок ээлери жана алар анда түбөлүк калышат." (Бакара сүрөсү, 39) Ыйман – түбөлүктүү жашоонун ачкычы. Ал эми тааныбоо (инкар) – жүрөктүн түбөлүккө акыйкатка жабык калууну тандашы. Бейиш менен тозоктун түбөлүктүү болуусу кишинин бул дүйнөдөгү ниетине жана багытына таянат. Бейиш ээлерине түбөлүктүү немат берилүүсүнүн себеби алардын түбөлүккө ишенүүчү боло тургандыгы болгону сыяктуу, тозок ээлеринин да (аяттарда белгиленгендей) эгер дүйнөгө кайтарылса кайра эле ошол тааныбоосун уланта турган мүнөздө боло тургандыгында. Улук Алла инсандарга акыл берди, пайгамбарларды жиберди жана хак менен батылды айкындап түшүндүрдү. Ыйман – адамдын эркин эрки менен тандаган эң баалуу аземи. Алла Таала жүрөктөрүбүздү хак үстүндө бекем кылсын жана бизди Ахли сүннөт уаль-жамаат ишениминен айрыбасын. Салам жана дуба менен.

Question 21

Аяз ата барбы?

Accepted Answer

Балам, Ислам ишенимине ылайык, Аяз ата фигурасы реалдуу бар болгон нерсе эмес; ал маданий бир уламыштан гана турат. Ислам ишениминин негизи – таухид, б.а. Алланын жалгыздыгы. Исламда ырыскы берүүчү, дубаларды угуучу жана муктаждыктарды чечүүчү бир гана Алла Таала. Куран Каримде бул абал мындайча баяндалат: "Асмандардагы жана жердегилердин баары Ошондон сурашат. Ал ар бир көз ирмемде жаратуу абалында." (Рахман сүрөсү, 29-аят). Ошондуктан, балдарга белек алып келген, жашыруун жардам берген же ыйык бир тарабы бар деп эсептелген "Аяз ата" фигурасы – Исламдын акыйда негиздерине карама-каршы келген ойдон чыгарылган нерсе. Мусулман катары биз балдарыбызга ырыскы менен нээматтын бир гана Алладан келерин, жакшылык кылуу болсо жылдын белгилүү бир убагында эмес, ар дайым жана түздөн-түз Алланын ыраазычылыгы үчүн жасалышы керек болгон ибадат экенин үйрөтүшүбүз керек. Кыскача айтканда, бул каарман жөн гана жомоктун каарманы, Ислам ишениминде анын орду жок. Балдарыбызга мындай уламыштардын ордуна Исламдын көркөм адеп-ахлагын жана чыныгы баалуулуктарын түшүндүрүү эң туурасы.

Question 22

Сехив саждасы кайсы учурларда керек жана кантип жасалат?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Ханифи мазхабы боюнча сехив саждасы; намаздын парздарынын бири жаңылыштык менен (унутуп же жаңылтып) кечиктирилгенде же важиптеринин бири ташталганда же кечиктирилгенде жасалышы важип болгон толуктоочу сажда. Атайылап жасалган каталарда же намаздын парзы ташталганда сехив саждасы намазды куткарбайт; намазды кайра окуу керек. Сүннөттөр ташталган учурда болсо сехив саждасы талап кылынбайт. 1. Сехив Саждасы Кайсы Учурларда Керек? Бир важиптин жаңылыштык менен ташталышы: Мисалы; Фатиха сүрөсүн же Фатихадан кийин замми сүрө окууну унутуу, төрт рекеттүү намаздарда биринчи отурушту (каъда-и уула) жасабай туруп кетүү. Бир важиптин кечиктирилиши: Мисалы; биринчи отурушта "Тахиййаттан" кийин "Аллахумма Салли" окуп, үчүнчү рекетке турууну кечиктирүү. Бир парздын кечиктирилиши: Мисалы; кыраатты бүтүргөндөн кийин ойго батып, рүкүгө барууну кечиктирүү. Бир парздын кайталанышы: Мисалы; бир рекетте жаңылыштык менен эки жолу рүкү же үч жолу сажда жасоо. 2. Сехив Саждасы Кантип Жасалат? Ханифи мазхабында эң кеңири таралган жана артыкчылык берилген ыкма төмөнкүдөй: 1. Намаздын акыркы отурушунда гана "Тахиййат" дуасы окулат. 2. Тахиййат бүткөндөн кийин гана оң тарапка салам берилет (Эки тарапка тең салам берилсе болот деген риваяттар болгону менен, жамаат менен окулганда башаламандыкты болтурбоо жана Ханифи факихтеринин көпчүлүгүнүн тандоосу боюнча гана оңго салам берүү негизги болуп саналат). 3. "Аллаху Акбар" деп саждага барылат жана үч жолудан "Субхаана Раббияль-аълаа" деп айтылат. 4. "Аллаху Акбар" деп отурулат, андан кийин кайрадан "Аллаху Акбар" деп экинчи сажда жасалат. 5. Экинчи саждадан кийин отурулат; ырааттуулук менен Тахиййат, Салли-Барик жана Раббана дуалары окулат. 6. Алгач оңго, андан кийин солго салам берилип намаз аяктайт. Негизи (Сүннөттөн далил) Сехив саждасы, Пайгамбарыбыздын (саллаллаху алейхи ва саллам) өзү колдонгон жана буйруган сүннөтү. Нимки бир хадиси шарифте мындай деп айтылган: "Бириңер намазында шектенсе жана канча рекет окуганын (үчпү, төртпү) билбесе, шекти таштасын жана так билген санына жараша намазын толуктасын. Салам берүүдөн мурун да эки сажда кылсын." (Муслим, Масажид, 88; Абу Дауд, Салат, 190) Аллах Таала ибадаттарыбызды жана намаздарыбызды кабыл кылсын.

Question 23

Sapar namazynyñ ökmöndörü jana кыскартуу шарттары кандай?

Accepted Answer

Ырайымдуу жана Мээримдүү Аллахтын ысымы менен. Урматтуу бир тууганым, Улуу Раббибиз динибизде жеңилдикти негиз кылган жана сапардагы пенделерине өзгөчө бир сыйлык берген. Куран-Каримде мындай деп айтылат: "Жер жүзүндө сапарга чыкканыңарда... намазды кыскартууңарда силерге күнөө жок." (Ниса сүрөсү, 4/101) Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи васаллам) да сапарда намазды кыскартуу Аллахтын бир сыйлыгы экендигин билдирип, "Аллахтын силерге берген бул садакасын кабыл алгыла" (Муслим, Мусафирин, 4) деген. Ханифий мазхабына ылайык, сапарда (мусапырчылыкта) намаз өкмөндөрү жана кыскартуу шарттары төмөнкүлөр: 1. Мусапырчылыктын Шарттары: Аралык Шарт: Сапарга чыккан жер менен бара турган жердин ортосундагы аралык эң аз 90 км (классикалык түрдө 3 күндүк жол) болушу керек. Мөөнөт Шарт: Барган жерде 15 күндөн аз болуу ниети кылынган болушу керек. Эгер 15 күн же андан көп боло турган болсо, барган жерге жеткенде эле мусапырчылык бүтөт. Чек араларды Кесип өтүү: Сапар өкмөндөрүнүн башталышы үчүн жашаган жеринен (шаардын чектеринен/чыгуусунан) чыккан болуш шарт. 2. Намаздардын Өкүмү жана Окулушу: 4 Рекеттик Парздар: Бешим, Аср жана Куптан намаздарынын 4 рекеттик парздары 2 рекет болуп окулат. Ханифий мазхабына ылайык, мусапыр кезинде намазды кыскартуу (каср кылуу) рухсат эмес, важиб. Билбей 4 рекет окуу макрух. Кыскартылбаган Намаздар: Багымдат намазы (2 рекет), Шам намазы (3 рекет) жана Витр намазы (3 рекет) ошол бойдон окулат, кыскартылбайт. Сүннөт Намаздар: Сапардын шашылышы, чарчоо жана коопсуздук болбосо, парздан тышкары нафил/сүннөт намаздар калтырылышы мүмкүн. Бирок, конуп турган жерде убакыт мүмкүнчүлүк берсе жана коопсуздук болсо, сүннөттөрдү окуу жакшы деп эсептелет. Раббим ибадаттарыңарды кабыл кылсын, сапарларыңарды саламат кылсын.

Question 24

Гусул даараттын парздары жана сүннөттөрү эмнелер?

Accepted Answer

Ва алейкум ассалам, урматтуу бир тууганым. Аллахым ибадаттарыбызды жана тазалыгыбызды кабыл кылсын. Ханифий мазхабы боюнча гусул (толук жуунуу) дааратынын парздары жана сүннөттөрү төмөнкүлөр: Гусулдун парздары (3): 1. Оозду чайкоо (Мазмаза): Ооздун ичин, тамакка чейин жете тургандай кылып, көп суу менен чайкоо. 2. Мурунга суу тартуу (Истиншак): Мурунга, таноого чейин сууну тартып тазалоо. 3. Дененин баарын жуу: Баштан бутка чейин, ийненин учундай да кургак жер калтырбай, бүт денени жуу. Маалымат: Улуу Алла Таала Куранда мындай дейт: "Эгер (жыныстык катнаштан кийин) таза эмес болсоңор, анда (толук) жуунуп тазалангыла." (Маида сүрөсү, 5/6). Ооздун жана мурундун ичи да дененин сырткы бөлүгү болуп саналгандыктан, Ханифий мазхабында аларды жуу парз. Гусулдун сүннөттөрү: 1. Гусулга ниет кылуу жана "Бисмиллах" деп баштоо. 2. Адегенде колду жана аврат жерлерди жуу, денедеги кирди тазалоо. 3. Гусулдан мурда, намаз даараты сыяктуу толук даарат алуу. 4. Сууну алды менен башына, андан кийин оң ийинге, анан сол ийинге куюп, денени үч жолудан жуу. 5. Сууну биринчи куйганда денени сүртүү. 6. Жуунган жерде суу топтолуп калса, бутту эң акырында жуу. Маалымат: Азирети Айша (Алла андан ыраазы болсун) энебиз, Пайгамбарыбыздын (саллаллаху алейхи ва саллам) гусулду ушул тартипте жана ушул ыкмада алганын баяндаган (Бухарий, Гусул 1; Муслим, Хайз 35). Алла Таала бизге материалдык жана руханий бардык кирлерден тазаланган, таза пенде катары Өзүнө бет алууну насип кылсын.

Question 25

Адамды азгынчылыкка эмнелер алып келет?

Accepted Answer

Ырайымдуу, Боорукер Аллахтын аты менен. Урматтуу бир тууганым, Адамзаттын бул дүйнөдөгү сыноосундагы эң чоң коркунучтардын бири – бул "азгырылуу" (гурр) жана чындыктан алыстоо. Ислам аалымдары Куран Карим жана Сүннөт-и Сания жарыгында адамды азгынчылыкка алып келүүчү негизги себептерди төмөнкүчө аныкташкан: 1. Дүйнө жашоосунун азгырыгына алдыруу Дүйнөнүн өткөөл ырахаттарын түбөлүктүү деп эсептеп, акыретти унутуу – азгырылуунун эң чоң себеби. Аят-и Карима: "О, адамдар! Чынында Аллахтын убадасы акыйкат. Дүйнө жашоосу силерди алдабасын..." (Фатыр Сүрөсү, 5) 2. Шайтандын тузактары жана азгырыктары Шайтан адамды жамандыкка түртүп жатканда, кээде аны кооздоп көрсөтөт, кээде "Аллах баары бир кечирет" деп, адамды жалган ишенимге жетелейт. Аят-и Карима: "...Алдап туруучу (шайтан) Аллахтын кечиримине ишендирип, силерди алдабасын." (Лукман Сүрөсү, 33) 3. Напсинин каалоолоруна (хава) баш ийүү Адамдын өз каалоолорун жана эгоисттик тилектерин чындыктын алдына коюусу анын көрүүсүн сокур кылып, аны азгынчылыкка алып барат. Аят-и Карима: "Напсисинин каалоосун кудай туткан кимди көрдүң беле?..." (Жасия Сүрөсү, 23) 4. Тул-и эмел (Түбөлүккө созулган дүйнө каалоосу жана тообону кийинкиге калтыруу) Өлүмдү алыс көрүп, "Кандай болгон күндө да, мен али жашмын, кийин тообо кылам" деген ой менен амалдарды кийинкиге калтыруу – чоң гафлет жана азгырылуу. Хадис-и Шариф: Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва саллам) мындай деген: "Акылдуу адам – өзүн-өзү эсепке алган жана өлүмдөн кийинки жашоо үчүн аракет кылган адам. Алсыз адам – напсисинин каалоолоруна ээрчип, Алладан тилек кылган (кечирим күткөн) адам." (Тирмизи, Кыямат, 25) 5. Билимсиздик жана илимден алыс болуу Дининин буйруктарын жана тыюуларын билбеген адам эмне туура, эмне туура эмес экенин айырмалай албай, жалганды чындык деп ойлоп азгырылат. Жыйынтыктап айтканда; азгырылуунун негизинде Алланы, өлүмдү жана акыретти унутуп, напсинин жана шайтандын артынан баруу жатат. Раббим бизди көрөгөчтүк жана акылмандык менен сыйлап, напсибиздин жана шайтандын азгырыктарынан сактасын. Оомийин.

Question 26

Чүштүк (духа) намазы качан окулат жана анын пазилети кандай?

Accepted Answer

Урматтуу перзентим, Чүштүк (Духа) намазы Роббибизге болгон шүгүрүбүздүн бир белгиси катары окулуучу абдан берекелүү напил намаз болуп саналат. Ханафи мазхабынын негиздерине ылайык бул намаз тууралуу төмөнкүлөр айтылат: Убактысы Качан? Чүштүк намазынын убактысы күн чыккандан кийин болжол менен 45-50 мүнөт өткөндөн кийин (карахат убактысы чыккандан кийин) башталат жана түш азанына болжол менен 10-15 мүнөт калганга чейин (истива убактысына чейин) уланат. Ханафи факихтеринин айтымында, бул намаздын эң пазилеттүү убактысы күндүн төрттөн бири өткөн, б.а. күн абдан жогору көтөрүлгөн убак. Канча Ракат Окулат? Бул намаз эң аз дегенде 2 ракат болуп окулат. Ханафи мазхабы боюнча эң пазилеттүүсү 4 ракат окуу; бирок каалоочу 8 же 12 ракатка чейин да окуй алат. Пазилети Эмнеде? Пайгамбарыбыз (с.а.в.) бул намаз денебиздеги ар бир муун үчүн берилиши керек болгон садаканын ордун басарын сүйүнчүлөгөн. Бир хадисте мындай делет: "Ар бириңиздин ар бир муунуңуз үчүн күн сайын бир садака беришиңиз керек... Чүштүк убагында окулган эки ракат намаз болсо мунун баарынын ордун толтурат." (Муслим, Мусафирин, 84) Ошондой эле Алланын Элчиси бул намазды окугандардын күнөөлөрү деңиз көбүгүндөй көп болсо да кечирилерин жана бул намаз "эввабиндердин" (Аллага көп кайрылгандардын) намазы экенин билдирген (Тирмизи, Витир, 15). Жраткан окуган намаздарыңызды жана дубаларыңызды өз даргаhында кабыл кылсын.

Question 27

Ыймандын негиздерин түшүндүрүп бересизби?

Accepted Answer

Урматтуу бир тууганым, Раббибиз жүрөгүбүздү ыйман нуру менен жарык кылсын жана бизди туруктуулукка бекемдесин. Ислам дининин негизи болгон ыймандын негиздерин, Ханафий мазхабынын ишеним багыты болгон Матуридийлик түшүнүгү жана классикалык фикх булактарыбыздын негизинде төмөнкүчө жалпылап айта алабыз: Ыйман, сөздүк маанисинде тастыктоо, ишенүү жана баш ийүү дегенди билдирет. Истлахта болсо Пайгамбарыбыз Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) Аллах тарабынан алып келген, сөзсүз билиниши керек болгон вахийлерди жүрөк менен тастыктоо, тил менен моюнга алуу. Ыймандын Алты Негизи Куран-и Керимде (Бакара, 285; Ниса, 136) жана Жибрил хадиси катары белгилүү болгон даңазалуу хадиси шарифте айтылгандай, ыймандын алты негизи бар: 1. Аллахка Иман: Аллахтын бар экендигине, бирдигине, шериги жана теңдеши жок экендигине, бардык кемчиликсиз сыпаттарга ээ экендигине ишенүү. 2. Периштелерге Иман: Аллахтын нурдан жараткан, күнөө кылбаган жана бир гана Ага сыйынган нурдуу жаратылыштарга ишенүү. 3. Китептерге Иман: Аллахтын пайгамбарларына вахий кылган китептерине ишенүү. Куран-и Керим – бул китептердин акыркысы жана бурмаланбаганы. 4. Пайгамбарларга Иман: Адамдарды туура жолго салуу үчүн Аллах тарабынан тандалган элчилерге ишенүү. Алгачкы пайгамбар Адам ата, акыркысы Мухаммед пайгамбар (саллаллаху алейхи васаллам). 5. Кыямат күнүнө Иман: Кыямат болооруна, адамдардын тирилерине жана эсепке тартылаарына, бейиш менен тозоктун акыйкат экендигине ишенүү. 6. Тагдырга жана Кадага Иман: Жакшылык жана жамандык бардык нерселердин Аллахтын илими, ирдеси жана жаратуусу менен болооруна ишенүү. Классикалык Булактар жана Ханафий Көрүнүшү Имам Азам Абу Ханифанын «Эл-Фикхул-Акбар» китеби бул маселедеги негизги таянычыбыз. Ханафий мазхабынын фикх булактарында ыймандын маңызы төмөнкүчө каралат: Ыймандын Рүкүндөрү: Ханафий аалымдарынын пикири боюнча ыймандын негизи "жүрөк менен тастыктоо" болуп саналат. Тил менен моюнга алуу болсо, адамдын мусулман катары мамиле кылынышы үчүн зарыл болгон шарт. Мергинанинин «Эл-Хидая» жана Ибн Абидиндин «Раддул-Мухтар» (Дуррул-Мухтардын шархы) аттуу эмгектеринде белгиленгендей, тилдин кемчилиги сыяктуу себеби жок адамдын ыйманын тили менен билдирүүсү дүйнөлүк өкүмдөрдүн аткарылышы үчүн шарт. Амал-Ыйман Мамилеси: Ханафий мазхабына ылайык, амал (ибадат) ыймандын бир бөлүгү (рүкнү) болуп саналбайт. Ошондуктан мусулман адам, ибадаттарында кемчилик болсо да, динден чыкпайт, күнөөкөр момун деп эсептелет. Бул жагдай Шафиий жана Маликий мазхабдарынан айырмаланган негизги учурлардын бири болуп саналат. Аларга ылайык, амал ыймандын толуктугунан болот жана ыйман артып, азайышы мүмкүн. Ханафийлерде болсо ыймандын негизи (тастыктоо) артпайт жана азайып кетпейт; бирок ишенимдин күчтүүлүгү жана бекемдиги жагынан айырмачылыктар болушу мүмкүн. Фикхтик Айтылуучу Пикирлерге Кыскача Токтолуу Ыймандын негиздери (алты шарты) боюнча бардык Эхл-и Сүннөт мазхабдары (Ханафий, Шафиий, Маликий, Ханбалий) бир пикирде. Негизги айырмачылык ыймандын аныктамасында жана амалдын ыйманга киреби же кирбейби деген маселеде. Шафиий мазхабынын улуу имамы Имам Нававинин «Эл-Межму» аттуу эмгегинде белгиленгендей, Шафиийлер амалды ыймандын бир бөлүгү катары кабыл алышат; ошондуктан аларга ылайык "ыйман ибадат менен артат, күнөө менен азаят". Ханафийлер болсо ыйманды бекем тастыктоо катары көргөндүктөн, анын өзү боюнча өзгөрбөстүгүн жакташат. Салам жана дуба менен.

Question 28

Бул түш жооруу боюнча суроо. Ислам булактарына (Ибн Сирин, Наблуси ж.б.) таянып, жакшылыкка жооруп, кубанычтуу жана эскертүүчү тилде чечмелеңиз. Түш көргөн адамга руханий кеңештер бериңиз. Так сүйлөөдөн алыс болуңуз (Аллах билет). Түш көргөн адам төмөнкүлөрдү көрдү: Түшүндө көп адамды көрүү, агам менен урушуп жатканымды көрүү

Accepted Answer

Бисмиллахир Рохмаанир Рохиим. Урматтуу бир тууганым, түшүңүз жакшылыкка болсун. Көргөн түшүңүздү ислам аалымдарынын (Ибн Сирин жана Наблуси сыяктуу) ыкмасы боюнча жана Ханафий мазхабынын тарбиясы менен мындайча чечмелесек болот: Түшүндө көп адамды көрүү, адатта, жакшылыкка, берекеге жана коомдо кадыр-баркка ээ болууга ишарат кылат. Көп адам, түш көргөн адам үчүн ырыскынын кеңейишине же айлана-чөйрөсүнөн ала турган руханий колдоого далил боло алат. Агаңыз менен урушуп жатканыңызды көрүү, биринчи караганда тынчсыздандырса да, түш жооруу илиминде түшүндөгү уруш, чындыгында жашоодогу биримдикке, сүйүүгө жана ортодогу байланыштын бекемделишине жорулат. Агаңыз менен болгон бул талаш-тартыш, чындыгында андан пайда көрөөрүңүзгө, бир кыйынчылыкта сизге жардам колун сунарына же бир маселеде пикир келишүүгө жетишериңизге ишарат кылат. Башкача айтканда, бул түш ортоңуздагы байланыштын мындан ары да бекемделишине кабар берген мааниге ээ. Руханий Кеңештер: 1. Туугандык байланышты бекемдеңиз: Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва саллам) "Туугандык байланышты үзгүлөргө бейишке кирүү арам" (Бухари) деген. Агаңыз жана башка үй-бүлө мүчөлөрүңүз менен болгон байланыштарыңызды ар дайым бекем сактаңыз, эгерде таарынычтар болсо, аларды жоюуга аракет кылыңыз. 2. Сабырдуу болуңуз: Көп адамды көрүү түшү кээде дүйнө иштеринин көбөйүшүнө да ишарат кылышы мүмкүн. Бул учурда ибадаттарыңызга бекем карманып, сабырдуулугуңузду сактаңыз. 3. Садака бериңиз: Түшүңүздүн жакшылыгы артып, мүмкүн болгон кыйынчылыктардан арылуу үчүн ниетиңиз менен аз да болсо садака бергениңиз жакшы болот. Унутпаңыз, түштөр белгилер гана жана жашообуздун чечкиндүү аныктоочусу эмес. Бардыгы Аллахтын тагдыры менен ишке ашат. Аллаху аълам (Эң туурасын Аллах билет).

Question 29

Суроо: Багымдат намазында кайсы дубалар окулат?

Accepted Answer

Уа алейкум ассалам уа рахматуллаһ, Урматтуу бир тууганым, Алла таала ибадаттарыңызды кабыл кылсын. Багымдат намазы – сүннөтү менен да, парзы менен да мүминдин күндү бейпилдик менен башташын камсыз кылган мүбарек ибадат. Ханафи мазхабынын фикх китептерине (мисалы, Маргинанинин «Ал-Хидаясына» жана Ибн Абидиндин «Рэддул-мухтарына») ылайык багымдат намазында окулуучу дубалар жана алардын тартиби төмөндөгүчө: 1. Намазды баштоодо: Ифтитах такбири алынгандан кийин ичтен Субханаке дубасы окулат. (Ханафи мазхабында Субханакени окуу – сүннөт.) Артынан Аузу-Бисмилла айтылып, Фатиха сүрөсү жана зәммү-сүрө (Курандан бир мөлчөр аят же кыска сүрө) окулат. 2. Руку жана саждаларда: Рукууда кеминде үч жолу «Субхана раббиял-азим», ал эми саждаларда кеминде үч жолу «Субхана раббиял-аала» делинет. 3. Рукудан турганда (Каумө): Имам жана жалгыз окуган киши рукудан турганда «Самиаллаху лиман хамидаһ», толук тик турганда «Раббана лякал-хамд» дейт. 4. Кунут дубалары маселеси (Мазхабтар арасындагы пикир келишпестик): Ханафи мазхабы боюнча, парз намаздарда (утирден башкасы) дайыма Кунут дубасы окулбайт. Бир гана мусулмандар жалпы бир кырсыкка (назилә) кабылган учурда имам рукудан кийин Кунут окуй алат. Ал эми Шафии мазхабында багымдат намазынын парзынын экинчи рекетинде рукудан тургандан кийин Кунут дубасын окуу – сүннөт. Ханафи мазхабында багымдат намазында күн сайын туруктуу түрдө Кунут окуу макрух деп саналган. 5. Намаздын соңунда (Тахийят): Ар бир эки рекеттин соңунда жана акыркы отурушта «Эт-Тахийятү» окулат. Акыркы отурушта ошондой эле Салли-Барик дубалары менен кошо Раббана атина жана Раббанағфирли дубалары окулуп салам берилет. Намаздан кийин Пайгамбарыбыздын (с.а.в.) сүннөтүнө ылайык тәсбихат жасалат; 33 жолу Субханаллах, 33 жолу Альхамдулиллах, 33 жолу Аллаху Акбар делинип, дуба менен аяктайт. Күнүңүздүн берекелүү жана кайырлуу өтүшүн тилеймин. Дубаларыңызда бизди да унутпаңыз.

Question 30

Суроо: Акşam (кечки) намазында кайсы дубалар окулушу керек?

Accepted Answer

Ассаламу алейкум ва рахматуллах, Кадырлуу бир тууганым, акşam намазында окула турган дубалар намаздын рукндарына жана сүнөттөрүнө жараша өзгөрөт. Ханафи мазхабынын кадырлуу фикх булактары болгон "ал-Хидая" жана Ибн Абидиндин "Раддул-мухтар" эмгектеринде айтылгандай, акşam намазынын окулушу жана бул учурда окула турган дубалар төмөнкүлөр: 1. Ифтитах такбири жана Субханаке: Намаз башталганда такбир айтылып, колдор байланганда ичинен Субханаке дубасы окулат. (Ханафи мазхабында Субханакени "Ва жалла санаук" кошумчасы менен окуу сүннөт). 2. Фатиха жана Заммы сүрө: Фарз намаздардын алгачкы эки закатында Фатихадан кийин бир заммы сүрө же заммы сүрө өкүмүндөгү аяттар окулат. Акşam намазынын фарзынын алгачкы эки закатында үн чыгарып (жахрий), үчүнчү закатында ичинен (хафий) кыраат кылынат. Үчүнчү закатта гана Фатиха сүрөсү окулат; Ханафи мазхабы боюнча фарз намаздардын акыркы закаттарында Фатихадан кийин заммы сүрө окулбайт. 3. Руку жана Сажда тасбихтери: Рукууда кеминде үч жолу "Субхана раббиял-азим", саждаларда болсо кайра эле кеминде үч жолу "Субхана раббиял-а'ла" айтылат. 4. Тахийят (Ат-Тахиййату): Эки закаттын аягында (биринчи отурушта) жана намаздын аягында (акыркы отурушта) отурганда Ат-Тахиййату окулат. Акыркы отурушта ошондой эле Тахийяттан кийин "Аллахумма Салли" жана "Аллахумма Барик" дубалары менен бирге "Раббана атина" жана "Раббанагфирли" дубаларын окуу Ханафи мазхабы боюнча сүннөт. 5. Намаздан кийин (Тасбихат жана дуба): Намаздын саламынан кийин үч жолу "Астагфируллахал-азим ва атубу илайх" делинет жана "Аллахумма антас-саламу ва минкас-салам табаракта йа зал-жалали вал-икрам" дубасы окулат. Андан кийин 33 жолудан Субханаллах, Алхамдулиллах жана Аллаху Акбар тасбихаттары кылынып, кол ачылып дуба кылынат. Карама-каршылык (ихтилаф) маселеси: Ал эми Шафии мазхабында акыркы отурушта Салли-Барик дубаларын окуу фарз деп кабыл алынса, Ханафи мазхабында сүннөт. Ошондой эле Шафиилерде кунут дубасы тек гана багымдат намазында окулса, Ханафи мазхабында (Абу Ханифа жана Имам Абу Юсуф боюнча) витр намазынан башка намаздарда кунут дубасы окулбайт. Аллах ибадаттарыңыздарды кабыл кылсын. Салам жана дуба менен.