Иҷмо чист? Чанд навъ аст?

Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Иҷмо, дар фиқҳи исломӣ як манбаи далил аст. Аз ҷиҳати луғатӣ маънояш "гирди ҳам омадан, мувофиқат кардан" аст. Аз ҷиҳати истилоҳӣ бошад, пас аз вафоти Паёмбари гиромӣ (сallallohu alayhi va sallam), дар ҳар даврае, ки муҷтаҳидон (олимони амиқи ҳуқуқи исломӣ) дар бораи ҳукми масъалае ба иттифоқ расидаанд. Иҷмо, баъд аз Қуръони Карим ва Суннат, севвумин манбаи далил ба ҳисоб меравад. Худованди Мутаъол мефармояд: "Ва ҳар ки бо Паёмбар мухолифат кунад, баъд аз он ки ҳидоят (роҳи рост) барои ӯ равшан гардидааст, ва аз роҳи мӯъминон ба ғайр аз он пайравӣ кунад, ӯро ба ҳамон роҳе, ки рафтааст, мегузорем ва ӯро ба ҷаҳаннам медарорем. Ва он ҷо бадтарин сарнавишт аст!" (Сураи Нисо, ояти 115). Ин оят зарурати пайравӣ аз роҳи умумии мӯъминонро таъкид мекунад, ки ин ба иҷмо ишора мекунад. Ба гуфтаи мазҳаби ҳанафӣ, иҷмо далели қатъӣ (далили қатъӣ) ҳисобида мешавад. Яъне, инкор кардани ҳукме, ки бо иҷмо собит шудааст, метавонад шахсро аз доираи ислом хориҷ кунад. Дар бораи навъҳои иҷмо байни олимон ихтилоф вуҷуд дорад, аммо умуман онҳо дар ду бахши асосӣ таҳлил мешаванд: 1. Иҷмои Сореҳ (Иҷмои Сореҳ): Ин аст, ки муҷтаҳидон дар бораи ҳукми масъала ба таври ошкоро ва бешак ба мувофиқат мерасанд. Ҳар як муҷтаҳид фикри худро баён мекунад ва ин баёнҳо якҷо шуда, иттифоқи назарро ташкил медиҳанд. 2. Иҷмои Зимнӣ (Иҷмои Сукутӣ): Ин аст, ки яке аз муҷтаҳидон назари худро дар бораи ҳукми масъала баён мекунад ва дигар муҷтаҳидон ба ин назар эътироз намекунанд, хомӯш мемонанд. Ин хомӯшӣ ҳамчун тасдиқи онҳо ба он назар маънидод мешавад. Аммо дар мазҳаби ҳанафӣ, дар бораи далел будани иҷмои зимнӣ эҳтиёткорӣ карда мешавад ва он ба андозаи иҷмои сореҳ қатъӣ қабул намешавад. Аз Худованди Мутаъол таманно дорам, ки ин маълумотҳо муфид бошанд. Ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ.