Question 1

Ninawezaje kufanikiwa kuwa na ikhlasi na ninawezaje kuacha nia zangu zote za siri na mawazo yangu?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, ikhlasi (usafi wa nia) na kusafisha moyo ndio ufunguo mkuu wa furaha ya muumini duniani na akhera. Ninakupongeza kwa juhudi hii njema. Katika mtazamo wa kifiqhi wa madhehebu ya Hanafi, usahihi wa matendo ndio msingi, lakini katika mapokeo ya tasawwuf na maadili, usafi wa moyo yaani ikhlasi ndio msingi. Ili kufikia ikhlasi na kushinda nia za siri (kama riya ya siri, kiburi, na majivuno), lazima ufuate hatua hizi: 1. Fanya upya nia yako mwanzoni mwa kila jambo. Mtume (s.a.w.) amesema: "Matendo ni kwa mujibu wa nia..." (Bukhari). Kabla ya kila tendo jema, sema: "Ewe Mola, nafanya hili kwa ajili ya radhi yako pekee." 2. Usisahau kuwa uko mbele ya Allah kila wakati. Ishi kwa ufahamu wa ihsan. Mtume (s.a.w.) amefafanua ihsan: "Ni kumuabudu Allah kama vile unamuona..." (Muslim). 3. Usikwame kwenye nia za siri, pambana nazo. Mawazo mabaya au wasiwasi yanaweza kuingia moyoni. Muhimu si kuingia kwa mawazo hayo, bali kutokuridhia na kukimbilia kwa Allah. Mtume (s.a.w.) kuhusu wasiwasi amesema: "Hiyo ni ishara ya imani iliyo wazi" (Muslim). 4. Sawazisha sifa na lawama. Ikiwa unafanya jambo ili watu wakusifu, ikhlasi inaharibika. Utoe moyo wako kwenye tathmini ya watu na uishi kwa kutazama radhi ya Muumba pekee. 5. Shikamana na dua na istighfari. Allah anasema katika Quran: "Nao hawakuamrishwa isipokuwa wamuabudu Allah kwa kumtakasia dini..." (Surah Al-Bayyinah, 5). Muombe Allah kila mara akurekebishie moyo wako. Kumbuka kuwa ikhlasi si kitu kinachopatikana mara moja, bali ni juhudi ya maisha yote. Allah aifanye nia yako kuwa safi.

Question 2

Namazu hufanyikaje?

Accepted Answer

Assalamu alaykum wa rahmatullah. Ndugu yangu mpendwa, swala ni nguzo ya dini na safari ya mja wa Mwenyezi Mungu. Kulingana na madhehebu ya Hanafi, namna ya kuswali imeelezewa kwa undani katika vyanzo vyetu vya fiqhi chini ya "sharti za swala" na "nguzo za swala". Hii hapa ni namna ya kuswali kwa mujibu wa vyanzo vikuu vya fiqhi ya Hanafi: Maandalizi ya Swala (Masharti) Baada ya kukamilika kwa masharti ya nje ya swala (kutakasika kutokana na hadathi, kutakasika kutokana na najsi, kuficha 'awra, kuelekea Qibla, wakati, nia na takbira ya kufungua sala) ndipo swala huanza. Namna ya Kuswali 1. Takbira ya Kufungua (Iftitah Takbir): Baada ya nia, mikono huinuliwa hadi kwenye viwango vya masikio na takbira hufanywa kwa kusema "Allahu Akbar". Katika madhehebu ya Hanafi, wanaume huinua mikono yao hadi kwenye viwango vya masikio, na wanawake huinua hadi kwenye viwango vya mabega. Mikono hufungwa chini ya kitovu. 2. Qiyam na Qira'ah: Wakiwa wamesimama, kwanza husomwa "Subhanaka", kisha "A'udhu billahi minash-shaytanir-rajim" na "Bismillahir-Rahmanir-Rahim" na baada ya hapo husomwa Surah Al-Fatihah na aya chache za ziada (zamm-i surah). (Al-Hidayah, I/50) 3. Rukuu: Kwa kusema takbira, huenda kwenye rukuu. Hapa husemwa "Subhane Rabbiyal Adhim" angalau mara tatu. Ni sunnah kuitunza migongo ikiwa sawa wakati wa rukuu. 4. Qiyam na Sajda: Wakati wa kuinuka kutoka rukuu, husemwa "Sami Allahu liman hamidah", na wakikamilisha kusimama, husemwa "Rabbana lakal hamd". Kisha kwa kusema "Allahu Akbar", huenda kwenye sijda. Katika sijda husemwa "Subhane Rabbiyal A'la" mara tatu. Kuna kukaa kwa muda mfupi kati ya sijda mbili. 5. Migao (Qa'dah): Katika swala za rakaa mbili, hukaa mwishoni mwa rakaa ya pili, na katika swala za rakaa nne, hukaa katika rakaa ya pili na ya mwisho. Katika kukaa kwa kwanza husomwa "Attahiyyat". Katika kukaa kwa mwisho husomwa dua za "Attahiyyat, Salli-Barik na Rabbana". 6. Salam: Kwa kusema "Assalamu alaykum wa rahmatullah", hutoa salamu kwanza kulia, kisha kushoto, na hivyo huisha swala. (Raddul Muhtar, I/450) Kumbuka Fupi Kuhusu Hitilafu za Fiqhi Katika madhehebu ya Hanafi, nguzo na masharti ya swala ni kama hivi, lakini kuna tofauti kadhaa katika madhehebu mengine. Kwa mfano; katika madhehebu ya Shafi'i, kusoma Fatiha ni nguzo na imamu anayefuatwa na makmumi pia lazima asome; lakini katika madhehebu ya Hanafi, makmumi hawasomi qira'ah, bali husikiliza tu. (Al-Mabsut, I/160). Pia, masuala kama mahali pa kufunga mikono (chini ya kitovu au juu ya kifua) ni tofauti za usuli zinazotokana na tafsiri tofauti za riwaya za sunnah. Kumbuka Muhimu: Katika kila mwendo wa swala (intiqalat), kusema "Allahu Akbar" ni sunnah. Kuswali kwa khushu', kwa kutekeleza haki za mwendo kwa ukamilifu (ta'dil-i arkan) ni wajib. Mwenyezi Mungu ailapeke swala zako zote.

Question 3

Swali: Sala inasaliwaje?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, Mwenyezi Mungu akubali swali ulizoswali na utakazoswali. Kulingana na madhehebu ya Shafi'i, utendaji wa swala hupangwa kwa mujibu wa nguzo za msingi na Sunnah kwa namna hii: Masharti ya Usahihi wa Swala: Kuwa na udhu, kufunika uchi, kuelekea Qibla, kukusudia, na kuingia kwa wakati. Hitilafu za Kifiqhi na Vyanzo: Kama ilivyoelezwa katika vyanzo vya msingi vya madhehebu ya Shafi'i, 'Al-Umm' ya Imam Shafi'i na 'Al-Majmu' ya An-Nawawi; kusoma Surah Al-Fatiha katika madhehebu ya Shafi'i ni faradhi...

Question 4

Je, vitisho vya moto wa jehanamu katika Qur'an vinaharibu uhuru wa watu?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, swali lako hili ni muhimu sana kuelewa lengo la kuumbwa kwa mwanadamu na wajibu wake. Kwa mujibu wa mtazamo wa Maturidi, ambao ndio msingi wa kiitikadi wa madhehebu ya Hanafi, uhuru wa uchaguzi wa mwanadamu (irada-i cüz'iyye) ni sharti la msingi la uwajibikaji. Vitisho vya moto wa jehanamu katika Qur'an Tukufu haviharibu uhuru wa mwanadamu; kinyume chake, vinathibitisha kuwepo kwa uhuru na jinsi uhuru huo unavyobeba jukumu kubwa. Tunaweza kueleza hali hii kwa mambo matatu mafupi yafuatayo: 1. Uhuru Unahitaji Uwajibikaji: Kuwa na uhuru kunamaanisha kuwa na jukumu la kukabiliana na matokeo ya maamuzi unayofanya. Kama mwanadamu asingekuwa na uhuru, basi kumwadhibu au kumtuza kungekuwa si haki. Vitisho vya jehanamu ni ushahidi kwamba mwanadamu ana uwezo wa kuchagua. 2. Onyo Ni Mwongozo: Maonyo katika Qur'an yanafanana na alama iliyowekwa kando ya shimo inayosema "Tahadhari! Kuna shimo". Alama hii haiwezi kuchukua uhuru wako wa kutembea; bali inakusaidia kutumia uhuru wako kwa usahihi na usalama kwa kukujulisha kuhusu hatari iliyo mwisho wa njia uliyochagua. 3. Uwezekano Unadumu: Kama vitisho hivi vingaliharibu uhuru, hakuna mtu angeweza kutenda dhambi au kukufuru duniani. Ukweli kwamba mwanadamu bado anaweza kutenda dhambi au kuchagua kutokuamini ni dalili dhahiri zaidi ya kuendelea kwa uhuru wake. Mola wetu Mlezi anasema: "Sema: Haki imetoka kwa Mola wenu Mlezi. Basi mwenye atakaye, na aamini, na mwenye atakaye, na ayakufuru." (Surah Al-Kahf, Aya ya 29) Kadhalika, kanuni iliyotajwa katika aya ya 256 ya Surah Al-Baqarah, "Hakuna kulazimishwa katika dini", ni ishara kubwa zaidi ya thamani inayopewa na Uislamu kwa utashi wa mwanadamu. Kwa hiyo, katika Uislamu, uhuru si uhuru wa kutojali; bali ni uwezo wa kufanya uchaguzi huku ukijua matokeo yake na kuchukua jukumu." la.

Question 5

Katika madhehebu ya itikadi, hukumu itatolewa kulingana na madhehebu ya mtu?

Accepted Answer

Ndugu yangu mtukufu, kwa mujibu wa imani ya Kiislamu, mamlaka ya kutoa hukumu ya mwisho ni ya Mwenyezi Mungu pekee. Madhehebu ya kiitikadi (Maturidiyyah na Ash'ariyyah) ni miongozo inayoeleza ukweli uliomo katika Quran na Sunnah kwa njia ya mpangilio na kumwongoza muumin kwenye itikadi sahihi. Muislamu ambaye ni mfuasi wa madhehebu ya Hanafi mara nyingi hufuata njia iliyopangwa na Imam Maturidi katika masuala ya itikadi. Hata hivyo, siku ya Kiyama, hukumu haitatolewa kwa kuzingatia tu jina la madhehebu analolibeba mtu, bali itatolewa kulingana na ikhlasi yake mbele ya Mwenyezi Mungu, usahihi wa imani yake ya Tawhiid, na kama aliishi kulingana na imani hiyo. Vipimo vya msingi kuhusu suala hili ni: 1. Taqwa na Ikhlasi: Katika Quran Tukufu, inasemekana: "Hakika aliye mtukufu zaidi kati yenu mbele ya Mwenyezi Mungu ni yule anayemcha zaidi" (Al-Hujurat, 13). Hukumu haitegemei lebo ya madhehebu, bali inategemea uchamungu uliomo moyoni. 2. Kushikamana na Sunnah: Mtume wetu (s.a.w.) alieleza kuwa watakaookoka ni "wale walio katika njia niliyokuwa nayo mimi na masahaba zangu" (Tirmidhi, Iman, 18). Madhehebu ya Ahlus-Sunnah yanalenga kulinda njia hii. 3. Nia: Kwa mujibu wa Hadithi, "Matendo hulingana na nia" (Bukhari, Bad'ul-Wahy, 1), lengo la mtu katika kufuata madhehebu linapaswa kuwa kutafuta radhi za Mwenyezi Mungu na imani sahihi. Kwa ufupi; madhehebu si lengo lenyewe, bali ni nyenzo ya kufikia ukweli na imani sahihi. Mbele ya Mwenyezi Mungu, hukumu itatolewa kulingana na usafi, usahihi, na unyenyekevu wa imani ambayo mtu ameifikia kupitia nyenzo hii.

Question 6

Je, viumbe vina rekodi nyingine nje ya Ilm-i Ilahi (Elimu ya Mwenyezi Mungu) na Levh-i Mahfuz (Ubao Uliohifadhiwa)?

Accepted Answer

Ndugu yangu mtukufu, Asante kwa swali lako. Mwenyezi Mungu aongeze elimu na ufahamu wako. Makadirio ya viumbe kabla ya kuumbwa, hatima yao, na kila kitu kitakachotokea kimeandikwa katika chanzo kikuu, ambacho ni elimu ya milele ya Mwenyezi Mungu (Ilm-i Ilahi) na Levh-i Mahfuz, ambayo ni ubao wa elimu hiyo. Kwa mujibu wa itikadi ya Ahl-i Sunnah, kila kitu kilichotokea na kitakachotokea ulimwenguni kimeandikwa kikamilifu katika Levh-i Mahfuz. Hata hivyo, katika mwanga wa Qur'ani Tukufu na Sunnah, tunaona kuwa kuna rekodi nyingine nje ya Levh-i Mahfuz. Tunaweza kuziorodhesha kwa ufupi kama ifuatavyo: 1. Rekodi za Malaika (Kirâmen Kâtibîn): Kila aina ya matendo mema na mabaya wanayofanya wanadamu hurekodiwa na malaika walinzi katika madaftari ya matendo. Qur'ani inasema: "Na hakika juu yenu wapo walinzi, waandishi watukufu (Kirâmen Kâtibîn). Wanajua mnayoyatenda." (Surah Al-Infitar, 10-12). 2. Daftari la Matendo la Mwanadamu: Siku ya Kiyama, kila mtu atapewa daftari lake la matendo ambamo yameandikwa yale aliyoyatenda duniani. "Soma kitabu chako! Nafsi yako inakutosha leo kuwa mhasibu wako." (Surah Al-Isra, 14). 3. Ushahidi wa Ardhi na Viungo: Ardhi hurekodi matendo yote mema na mabaya yanayotendeka juu yake na itayatoa habari hizo Siku ya Kiyama. Vilevile, siku hiyo, mikono, miguu, na viungo vingine vya mwanadamu vitashuhudia matendo yake, na hivyo kuwasilisha rekodi. Kwa mujibu wa misingi ya madhehebu ya Hanafi na itikadi ya Ahl-i Sunnah; wakati Ilm-i Ilahi na Levh-i Mahfuz ni rekodi kuu na zenye kujumuisha kila kitu, rekodi za malaika na madaftari ya matendo ni rekodi mahususi na za kina. Jambo la msingi na la kipaumbele ni kwamba kila kitu kimeandikwa mbele ya Mwenyezi Mungu na katika Levh-i Mahfuz. Amani na dua ziwe nawe.

Question 7

Ni tofauti gani kati ya imani kwa Mwenyezi Mungu na imani kwa sanamu?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, salaam aleikum. Tofauti ya msingi kati ya imani kwa Mwenyezi Mungu na imani kwa sanamu ni lengo la ibada na kuelekeza; yaani, pengo kati ya Muumba na kiumbe. Imani kwa Mwenyezi Mungu ni kujihusisha na Muumba pekee aliyeumba kila kitu kutoka hakuna, ambaye hana mshirika wala mfano wake, na ambaye tunamwabudu kwa hiari yetu. Yeye ni Mwenye kusikia, Mwenye kuona, na elimu yake inahusisha kila kitu. Mtu anayemwamini, moyo wake unajihusisha naye tu, anaomba msaada kwake, na anajisalimisha kwake. Katika Qur'ani Tukufu, katika Surah Al-Ikhlas, inasema hivi: "Sema: Yeye ni Mwenyezi Mungu, Mmoja tu. Mwenyezi Mungu ni wa milele (watu wote wanahitaji kwake, yeye hajihitaji kwa kitu chochote). Hakuzaliwa wala hakuzalwa. Na hakuna yeyote anayelingana naye." Kwa upande wa imani kwa sanamu, ni kuwapa miungu vitu ambavyo mtu amevitengeneza kwa mikono yake kutoka kwa mawe, miti, au madini, ambavyo havina nguvu wala uwezo wowote, na ambavyo haviwezi kuleta faida wala madhara. Masanamu ni viumbe visivyo na uhai na bila utashi. Katika Qur'ani Tukufu, ulemavu wa masanamu unaelezewa kupitia maneno ya Nabii Ibrahim (amani imshukie) hivi: "Je, mnayaabudu mnayochonga? Na Mwenyezi Mungu amekuumbeni nyinyi na mnachokifanya." (Surah As-Saffat, 95-96). Kama ilivyosisitizwa katika misingi ya fiqhi na itikadi ya madhehebu ya Hanafi; Uungu wa kweli unamhusu tu Mola wa walimwengu. Kuwapa uungu wengine au kuabudu wengine badala yake (shirk) ni dhuluma kubwa inayopotosha akili na fitra ya mwanadamu. Naomba Mwenyezi Mungu Atupe uhakika na ajaze nyoyo zetu kwa kumjua Yeye tu.

Question 8

Je mtu anayempenda zaidi mama yake, baba yake, na watoto wake kuliko Allah na Mtume wake, anahesabiwa kuwa ameamini?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, salaam aleikum. Jibu fupi la swali lako ni hili: Kwa Muislamu, ni sharti kumpenda Allah, Mtume wake na Uislamu zaidi kuliko wazazi, watoto na watu wote ili kufikia ukamilifu wa imani. Kuhusu suala hili, Mtume wetu mpendwa Hz. Muhammad (s.a.w.) amesema: "Hakuna kati yenu atakayekuwa muumini kamili mpaka mimi niwe mpenzi kwake zaidi kuliko baba yake, mwanawe, na watu wote." (Bukhari, Iman, 8; Muslim, Iman, 69-70). Kama wanachuoni wa madhehebu ya Hanafi walivyoeleza, maana ya "anahesabiwa kuwa ameamini?" hapa si kupoteza imani kabisa, bali ni kufikia kiini na ukamilifu wa imani. Yaani, mtu huwapenda wazazi wake, huu ni hisia ya asili; lakini kuweka upendo wa Allah na Mtume wake juu ya kila kitu, kupitisha amri za Mwenyezi Mungu mbele ya kila upendo mwingine wa kidunia, ni ishara ya imani ya kweli. Mwenyezi Mungu Ta'ala anasema katika Qur'ani Tukufu: "Sema: Ikiwa baba zenu, na wana wenu, na ndugu zenu, na wake zenu, na jamaa zenu, na mali mlizoyapata, na biashara mnayoikhofia kufilisika, na majumba mnayoyapenda, ni vipenzi kwenu kuliko Allah na Mtume wake na kupigana Jihadi katika Njia yake, basi ngojeni mpaka Allah alete amri yake. Na Allah hawaongoi watu mafisadi." (Surah At-Tawbah, 24). Na Mwenyezi Mungu Ta'ala ajaze nyoyo zetu kwa upendo wake na upendo wa Mtume wake. Nikusaidie na maswali mengine yoyote utakayokuwa nayo.

Question 9

Kuna tofauti gani kati ya nguzo ya imani kwa Akhera na nguzo nyingine za imani?

Accepted Answer

Ndugu zangu wapendwa, aleykum asalam warahmatullah. Kila moja ya misingi ya imani ni sehemu moja kamili na yote yana umuhimu mkubwa. Hata hivyo, kipengele kinachotofautisha wazi nguzo ya imani kwa Akhera na misingi mingine ya imani ni kwamba inaleta maana katika maisha ya dunia ya mwanadamu na kusimamisha moja kwa moja ufahamu wa wajibu wa kimaadili (taqwa). Kulingana na misingi ya madhehebu ya Hanafi na itikadi ya Ahlus-Sunnah, wakati misingi mingine ya imani (imani kwa Mwenyezi Mungu, malaika zake, vitabu vyake, mitume yake, na Qadar na Qadha) kwa ujumla inahitaji uthibitisho wa siri na imani; imani kwa Akhera, kama matokeo ya imani hii, inaashiria mamlaka ya mwisho ya haki ambapo matendo ya mwanadamu yatawajibishwa. Katika Qur'ani Tukufu, Mwenyezi Mungu Mtukufu mara nyingi ametaja waamini karibu kwa karibu kama "wale wanaoamini Mwenyezi Mungu na Siku ya Mwisho." Hii inaonyesha kwamba imani kwa Akhera ni udhihirisho na tunda la misingi mingine ya imani katika maisha ya vitendo. Kwa mfano, katika Surah Al-Baqarah, aya ya 4, sifa za wacha Mungu zinapotajwa, inasemekana: "Na wao wanaamini kwa yakini Akhera." Imani kwa Akhera inatoa ufahamu kwamba mwanadamu hakuachwa bure duniani. Inaweka usawa wa kiroho kwa kuleta bishara njema kwamba haki za wale wanaodhulumiwa hazitapotea na kwamba matendo mema hayatakosa malipo. Wakati nguzo nyingine zinaunda misingi ya imani, imani kwa Akhera inakamilisha ufahamu wa kimaadili na kivitendo wa wajibu ambao jengo hilo linasimamia. Mola wetu atujalie sote kujiandaa kwa Akhera kwa ufahamu unaostahiki. Muwe na amani ya moyo.

Question 10

Je, unaweza kuelezea kwa ufupi misingi ya imani?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, asalamu alaykum. Misingi ya imani ya Kiislamu inategemea nguzo sita ambazo moyo unazithibitisha na ulimi unazikiri. Hizi huitwa "Nguzo za Imani". Misingi hii, ambayo pia inaunda kiini cha itikadi (imani) katika madhehebu ya Hanafi, imetajwa katika "Hadithi maarufu ya Jibril" ambapo Malaika Jibril (amani iwe juu yake) alimuuliza Mtume wetu (s.a.w.): 1. Kumwamini Mwenyezi Mungu: Ni kuamini kuwepo kwa Mwenyezi Mungu, upweke wake, kwamba hakuna mungu isipokuwa Yeye, na kwamba Yeye ndiye Muumba wa kila kitu na Mola pekee anayestahili kuabudiwa. 2. Kuziamini Malaika Zake: Ni kukubali kuwepo kwa malaika ambao Mwenyezi Mungu amewaumba kutokana na nuru, hawana matakwa binafsi, na wanatekeleza amri zake pekee. 3. Kuziamini Kitabu Zake: Ni kuamini kwamba vitabu vya kiungu ambavyo Mwenyezi Mungu aliviteremsha kupitia mitume kuongoza ubinadamu ni vya kweli. (Kurani Tukufu ndiyo kitabu cha mwisho na hukumu yake itadumu hadi Siku ya Kiyama). 4. Kuwamini Mitume Yake: Ni kuamini kwamba mitume yote kuanzia Nabii Adam hadi Nabii Muhammad (s.a.w.) ni wajumbe wa kweli waliochaguliwa na Mwenyezi Mungu. 5. Kuiamini Siku ya Kiyama: Ni kuamini kwamba maisha ya dunia yana mwisho, Kiyama kitasimama, watu watafufuliwa ili kuhesabiwa matendo yao, na kuwepo kwa Pepo na Moto. 6. Kuamini Kadha na Kadr, Kwamba Kheri na Shari zinatoka kwa Mwenyezi Mungu: Ni kuamini kuwa kila kitu katika ulimwengu huu, mema na mabaya, kheri na shari, hutokea kwa makadirio, ujuzi, na matakwa ya Mwenyezi Mungu. Mola wetu Mtukufu anasema katika Kurani Tukufu: "Enyi mlio amini! Mwamini Mwenyezi Mungu, na Mtume wake, na Kitabu alichokiteremsha kwa Mtume wake, na Kitabu alichokiteremsha kabla yake. Na anayemkanusha Mwenyezi Mungu, na malaika wake, na vitabu vyake, na mitume yake, na siku ya mwisho, basi hakika amepotea upotevu ulio mbali." (Surat An-Nisa, 136) Mwenyezi Mungu Mtukufu adumishe imani yako na unyenyekevu wako. Ikiwa una swali lingine lolote, nitafurahi kukusaidia.

Question 11

Swali: Pendeke dua ya istighfar

Accepted Answer

Ndugu mpendwa, salamu, rehema na baraka za Mwenyezi Mungu ziwe juu yako. Istighfar ni ishara nzuri zaidi ya mja kurudi kwa Mola wake. Katika madhehebu yetu ya Hanafi na mila ya jumla ya Kiislamu, kuna mifano mingi mizuri ya istighfar inayotokana na Qur'an na Sunnah. Njia bora zaidi ya istighfar ni dua hii ambayo Mtume wetu (SAW) aliielezea kama "Sayyidul Istighfar" (Bwana wa Istighfar): "Allahumma anta Rabbi la ilaha illa Anta, khalaqtani wa ana abd-uka wa ana ala ahdika wa wa'dika mastata'tu. A'udhu bika min sharri ma sana'tu, abuu'u laka bini'matika alayya wa abuu'u bidhanbi faghfirli fa innahu la yaghfirudh-dhunuba illa Anta." Maana yake: "Ewe Mwenyezi Mungu! Wewe ni Mola wangu. Hakuna mungu mwingine ila Wewe. Umeniumba na mimi ni mja wako, na mimi niko juu ya ahadi na ahadi zako kwa uwezo wangu wote. Ninajikinga kwako kutokana na shari ya yale niliyoyafanya, ninakiri kwako neema zako juu yangu, na ninakiri dhambi zangu. Niwie radhi; kwani hakuna awezaye kusamehe dhambi isipokuwa Wewe." (Bukhari, De'awat, 2; Tirmidhi, De'awat, 15) Katika vyanzo vyetu vya fiqh Hanafi, hasa katika kitabu "Raddu'l-Muhtar" cha Ibn Abidin, inasisitizwa kuwa istighfar huonyesha unyenyekevu wa mja kwa Mwenyezi Mungu, na umuhimu wa sharti za kutubu (shurutu't-tawbah) kama vile majuto, kuacha dhambi, na azma ya kutokurudia tena kwa ajili ya kukubaliwa kwa toba. Pia katika vyanzo vya msingi kama vile Al-Hidayah, inasisitizwa kuwa istighfar haipaswi kufanywa kwa ulimi tu, bali kwa majuto ya moyoni. Zaidi ya hayo, unaweza kusoma daima dua hizi fupi na zenye maana nyingi kutoka katika Qur'an Tukufu: 1. "Rabbighfir li" (Mola wangu, nisamehe.) 2. "Rabbana dhalamna anfusana wa in lam taghfir lana wa tarhamna lanakoonanna minal khasirin." (Mola wetu! Tumejidhulumu nafsi zetu. Na kama hutatusamehe na kutuhurumia, tutakuwa wenye kukhasirika.) (A'raf, 23) Kwa mtazamo wa fiqh, hakuna tofauti kati ya madhehebu kuhusu maudhui ya istighfar; madhehebu zote huweka msingi wa istighfar kufanywa kwa majuto ya moyoni. Katika madhehebu ya Shafi'i pia, kufanya istighfar kwa maneno haya kunachukuliwa kama fadhila kubwa. Mwenyezi Mungu awajalie kukubali toba zenu, na ajaze nyoyo zenu kwa utulivu.

Question 12

Ni zipi dalili zilizomo katika kauli: 'pamoja na vyombo vinavyopita baharini kwa ajili ya manufaa ya watu, na viumbe vyote alivyotawanya duniani'?

Accepted Answer

Wa alaykumussalam wa rahmatullah, ndugu yangu mpendwa. Kauli unayotaja inapatikana katika Surah Al-Baqarah, aya ya 164 ya Qur'ani Tukufu. Katika aya hii, Mwenyezi Mungu Mtukufu anabainisha kuwa mpangilio na uwiano mkuu uliopo ulimwenguni umejaa dalili zilizo wazi zinazoonyesha umoja na uwezo Wake. Dalili za kiungu na hekima zilizotajwa katika aya hii tukufu ni hizi: Kwanza, ni vyombo vinavyopita baharini kwa ajili ya manufaa ya watu. Ni sheria kuu ya kiungu kwamba vyombo vikubwa vya chuma ambavyo vingepaswa kuzama, vinaelea juu ya maji na kubeba watu pamoja na mizigo yao kwenda nchi za mbali. Mwenyezi Mungu ameumba maji katika hali inayoweza kubeba vyombo hivyo, na akafanya upepo na sheria za kifizikia ziwe rafiki kwa usafiri huu. Hii ni dalili ya wazi ya kupewa mwanadamu uwezo wa kutawala bahari kupitia neema ya akili na ukarimu wa Muumba. Pili, ni kutawanywa kwa kila aina ya viumbe duniani. Aina nyingi za wanyama walioenea kila pembe ya dunia; kwa maumbo yao tofauti, rangi, sauti, na namna wanavyopata riziki zao, ni jambo la kustaajabisha. Kuumbwa kwa kila kiumbe kwa namna inayolingana na asili na huduma kwa mwanadamu, na kupewa riziki zao kikamilifu, ni sheria kuu ya kuwepo kwa Muumba mwenye elimu, utashi, na uwezo. Kama ilivyokubalika katika misingi ya madhehebu ya Hanafi na itikadi ya Ahlus-Sunnah, mpangilio huu uliopo ulimwenguni hauwezi kuwa wa bahati nasibu. Kama ilivyoelezwa mwishoni mwa aya, yote haya yana 'dalili kwa watu wenye akili' juu ya kuwepo na umoja wa Mwenyezi Mungu. Mola atujaalie kuwa miongoni mwa waja wanaotambua hekima hizi ulimwenguni na kushukuru kwa neema. Kwa salamu na dua.

Question 13

Je, nafasi ya vitabu katika mfumo wa mawazo na imani ni ipi?

Accepted Answer

Ndugu yangu mtukufu, Katika mapokeo ya kiakili ya Kiislamu, na hasa katika mbinu ya madhehebu ya Hanafi inayounganisha akili na maandiko (nakl), vitabu ndiyo msingi wa mfumo wa mawazo na imani. Tunaweza kufupisha jukumu la vitabu katika mchakato huu katika mambo yafuatayo matatu: 1. Chanzo na Uhifadhi wa Maarifa: Amri ya kwanza ya Uislamu inaanza na wito wa "Soma!" (Al-Alaq, 1). Vitabu ndiyo kumbukumbu ya kuaminika zaidi inayorithisha neno la Mwenyezi Mungu na Sunnah za Mtume wetu (s.a.w.) kutoka kizazi hadi kizazi. Imani sahihi inajengwa tu kwa maarifa sahihi. Vitabu huweka imani katika msingi thabiti kwa kuisafisha akili kutokana na ngano na ushirikina. 2. Tafakari na Kufikiri: Mwanzilishi wa madhehebu ya Hanafi, Imam Abu Hanifa, aliona akili kama chombo cha kuelewa ufunuo. Vitabu vinampa mwanadamu nyenzo za kutafakari (kufikiria kwa kina). Katika Qur'ani Tukufu, inasemwa, "Je, wako sawa wale wanaojua na wale wasiojua?" (Az-Zumar, 9), ikisisitiza kwamba maarifa yanayopatikana kupitia kusoma na kujifunza yatamuongoza mwanadamu kwenye ukweli. 3. Nyoofu na Kujinasua na Uigaji Kipofu: Vitabu humwokoa mtu kutokana na uigaji wa kipofu na kumfikisha kwenye kile tunachokiita "imani ya uchunguzi na uthibitisho" (tahqiqi iman), ambayo ni imani isiyotikisika inayotegemea ushahidi. Mtume wetu (s.a.w.) alisema, "Kutafuta elimu ni faradhi kwa kila Muislamu" (Ibn Majah, Introduction, 17), akionyesha kwamba ulimwengu wetu wa mawazo lazima uhifadhiwe hai kwa kusoma na kujifunza kila mara. Kwa ufupi, vitabu ndiyo njia kuu zinazofunza akili, zinazotia nuru moyo, na kumtambulisha Mola wake kwa usahihi mja. Ulimwengu wetu wa mawazo unaundwa na vitabu, na imani yetu imejengwa juu ya mawazo haya thabiti. Wasalaam na dua.

Question 14

Je, kujua hoja za ukweli wa imani ni lazima, na kuzipuuza ni haramu, je, hii ni Hadith?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, kauli uliyouliza, yaani "Kujua hoja za ukweli wa imani ni lazima, na kuzipuuza ni haramu" si Hadith-i Sharif hata kidogo. Baadhi ya wanazuoni wa elimu ya kalamu wa Ahlus-Sunnah wamezingatia umuhimu wa mtu kuondoa taklid (kufuata bila elimu) katika imani yake na kuijengea juu ya elimu na hoja. Hata hivyo, kauli hii si maneno ya Mtume wetu Muhammad (s.a.v.), bali ni kauli inayoakisi maoni au mijadala ya wanazuoni wengine wa Kiislamu (wanazuoni wa kalamu) katika vipindi vya baadaye. Katika Uislamu, msingi ni kukiri kwa moyo na kuthibitisha kwa ulimi. Mwenyezi Mungu anasema katika Qur'ani Tukufu: "Watu wa jangwani husema: "Tumeamini." Sema: "Hamkuamini; lakini semeni "Tumejinamisha" (tumeisalimu amri), kwani imani haijaingia katika nyoyo zenu." (Al-Hujurat, 14) Mtume wetu mpendwa (s.a.v.) katika riwaya maarufu inayojulikana kama Hadith ya Jibril, alifupisha imani kama ni kumwamini Allah, Malaika Wake, Vitabu Vyake, Mitume Wake, Siku ya Mwisho, na Qadar (ubashiri wa Mwenyezi Mungu), na hakufanya kujua hoja ngumu za falsafa kuwa sharti la imani kwa kila mtu. Kwa muhtasari; kauli hii si Hadith. Ni faradhi kwa kila Muislamu kukiri kwa moyo misingi ya imani, lakini kujua hoja za falsafa na elimu ya kalamu kwa undani si faradhi au lazima kwa kila mtu. Na Mwenyezi Mungu ndiye Mjuzi zaidi. Kwa salamu na dua.

Question 15

Ikiwa Mwenyezi Mungu yuko mbali na wakati na mahali, je, kauli ya 'alikaa juu ya Arshi' si kinyume?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, swali ulilouliza ni jambo muhimu linaloshughulisha akili, lakini jibu lake limetatuliwa wazi kwa mwongozo wa Qur'an na Sunnah kwa mujibu wa imani ya Ahlus-Sunnah. Msimamo wa wanazuoni wa Ahlus-Sunnah, ikiwemo madhehebu ya Hanafi, kuhusu suala hili ni kama ifuatavyo: Kwanza, kama ulivyosema, Mwenyezi Mungu yuko mbali na wakati na mahali; Yeye haingii ndani ya mipaka ya mahali popote na hawezi kutoshea mahali. Kwa sababu Yeye ndiye aliyeumba mahali na wakati. Kauli katika Qur'an Tukufu inayosema 'alikaa juu ya Arshi' (istawa), inategemea sheria za lugha ya Kiarabu na sanaa ya sitiari (majazi) wakati Qur'an ilipoteremshwa. Katika itikadi ya Ahlus-Sunnah, aya za namna hii (mutashabihat) hushughulikiwa kwa njia mbili kuu: 1. Njia ya Tafwid: Kukabidhi ukweli wa maana hiyo kwa Mwenyezi Mungu. Tunasema: 'Tunaamini kuwa aya hii ina maana inayostahiki utukufu wa Mwenyezi Mungu, lakini haipaswi kueleweka kwa kumfananisha na viumbe.' Kwani katika Surah Ash-Shura, aya ya 11, imesemwa wazi: 'Hakuna chochote kinachofanana Naye. Yeye ni Mwenye kusikia, Mwenye kuona.' 2. Njia ya Ta'wil: Kama ilivyokubaliwa na Imamu Mkuu Abu Hanifa na wanazuoni wa Maturidi, ni kurejea maana za sitiari za neno hilo katika lugha ya Kiarabu. Kwa mujibu wa hili, 'istawa' haimaanishi kukaa au kutulia mahali, bali inamaanisha kuwa Mwenyezi Mungu anashikilia Arshi na ulimwengu wote chini ya hukumu na uwezo Wake bila kudhoofika, na anauendesha. Kwa ufupi; 'istawa' ya Mwenyezi Mungu juu ya Arshi si kukaa kimwili au kuchukua mahali. Kauli hii ni sitiari ya uungu Wake, utukufu Wake, na mamlaka Yake kamili juu ya ulimwengu. Sababu ya kuonekana kama kinyume katika akili ni kwa sababu akili ya mwanadamu imezoea kufikiri kwa sifa za viumbe (wakati na mahali). Hata hivyo, Muumbaji hawezi sifiwa kwa sifa zozote za viumbe Vyake. Mwenyezi Mungu azithibitishe akili na nyoyo zetu juu ya haki.

Question 16

Je, mtu anayeacha dini hana haki ya kuishi?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, katika dini ya Kiislamu, utakatifu wa maisha ya binadamu ni msingi mkuu. Kama ilivyoelezwa wazi katika Qur'an Tukufu, Surah Al-Ma'idah, aya ya 32: "Mwenye kumuua mtu bila ya yeye kuua, au kufanya uharibifu katika nchi, basi ni kama amewaua watu wote." Katika Uislamu, suala la kuacha dini (irtidad) limejadiliwa katika vitabu vya fiqhi kuhusiana na chaguo la kidini la mtu na uhusiano wake na utaratibu wa kijamii. Kwa mujibu wa Imam Abu Hanifa, mwanzilishi wa madhehebu ya Hanafi, wanawake walioritadi (walioacha dini) hawawezi kuuawa kamwe; wao hufungwa na kualikwa kurejea katika Uislamu. Kuhusu wanaume walioritadi, hukumu hii haihusiani sana na kutokuamini kwa mtu binafsi, bali inahusiana na uhalifu wa kisiasa na kijeshi kama vile uasi dhidi ya utaratibu wa kijamii wa wakati huo, uhaini, na hali ya vita (kuvuruga amani ya kijamii kwa kuchochea fitina). Katika fiqhi ya Hanafi, mwanamume aliyeritadi hupewa muda wa kutubu. Ikiwa hatatubu, katika kipindi cha kale, kwa vile hali hii ilichukuliwa kuwa sawa na uhaini na ushirikiano na adui, mamlaka ya serikali ingeweza kutekeleza adhabu. Hata hivyo, kwa kuzingatia sheria za kimataifa za sasa, mahusiano ya kimataifa, na mfumo wa kisasa wa serikali, wanazuoni wengi wa Kiislamu wanaeleza kuwa suala hili linahusiana na hali ya kisiasa na kijamii ya wakati huo. Kwa ufupi, katika Uislamu, si halali kamwe kukatisha maisha ya mtu asiye na hatia bila haki. Adhabu ya mtu aliyeacha dini, badala ya kuwa ni suala la uhuru wa kuamini, ni utekelezaji wa kisheria na wa muda uliolenga kulinda usalama wa kijamii na umoja wa kisiasa wa jamii ya Kiislamu. Mwenyezi Mungu anajua zaidi.

Question 17

Imani kwa Allah unapaswa kuwa vipi?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, imani kwa Allah ni kuamini kwa moyo juu ya uwepo wake, umoja wake, sifa zake na majina yake bila shaka yoyote na kuithibitisha kwa matendo. Kulingana na kanuni za msingi za akida ya Ahlus-Sunnah, ambayo pia inafuata madhehebu ya Hanafi, kanuni za msingi za imani kwa Allah ni hizi zifuatazo: 1. Tawhid (Umoja): Ni kuamini kwamba Allah ni mmoja katika Dhati yake, Sifa zake na Vitendo vyake, na kwamba hakuna mungu mwingine isipokuwa Yeye. Katika Qur'ani Tukufu, Allah (SWT) anasema: "Sema: Yeye ni Allah Mmoja tu. Allah ni As-Samad (Mwenye kuhitajika na kila kitu, naye hajihitaji kitu chochote). Hakuzaliwa wala hakuzaliwa. Na hakuna yeyote anayelingana naye." (Surah Al-Ikhlas, 1-4) 2. Kuamini Sifa Kamili: Ni kuamini kwamba Allah ana sifa za milele na za daima zinazolingana na Dhati yake, kama vile uhai, elimu, kusikia (sam'i), kuona (basari), mapenzi (irada), uwezo (qudra), na maneno (kalam), na kwamba Yeye ametakasika (mbali) na kasoro zote. 3. Kithibitisho na Utii: Imani hii iliyothibitishwa kwa moyo inapaswa kuimarishwa kwa kukiri kwa ulimi na mtu kutii amri za Allah. Mtume Muhammad (SAW) katika riwaya inayojulikana kama Hadithi ya Jibril, alifafanua imani kama ifuatavyo: "Imani ni kumwamini Allah, Malaika wake, Vitabu vyake, Mitume wake, Siku ya Mwisho, na Qadar (kipimo cha Mwenyezi Mungu); kwamba kheri na shari zote zinatoka kwa Allah." (Muslim, Iman, 1) Imani kwa Allah inamaanisha kuishi kati ya hofu na matumaini, kwa ufahamu wa ibada kana kwamba unamuona, na kwa kutafuta hifadhi katika rehema zake. Mola wangu Ajaalie imani yetu idumu na ikamilike.

Question 18

Je, ni makosa kuleta dalili kwa ajili ya halisi za imani?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, assalamu aleikum. Kuleta dalili kwa ajili ya halisi za imani, yaani kueleza masuala ya kidini kwa dalili za kiakili na za kimapokeo (nakli), si makosa kamili; bali ni njia ambayo imehimizwa na Quran Tukufu na Sunnah. Mwenyezi Mungu Mtukufu katika Quran amewaita watu kutafakari juu ya dalili zilizoko ulimwenguni akasema: "Hakika katika kuumbwa mbingu na ardhi, na kukhitalifiana usiku na mchana, ziko ishara (dalili) kwa wenye akili." (Al-Imran, 190) Mtume wetu (s.a.w.) pia katika shughuli zake za utangazaji ametoa aya na pia ameeleza ukweli kwa dalili za kiakili. Mwanzilishi wa madhehebu ya Hanafi, Imam Azam Abu Hanifa, pia alitumia dalili za kiakili na kimantiki kwa ufanisi katika kulinda misingi ya imani (katika elimu ya kalamu). Kwa ufupi; kuwekea dalili halisi za imani, kuridhisha nyoyo, kuondoa shaka, na kuitetea Uislamu kwa njia nzuri ni njia sahihi na ya lazima. Jambo la muhimu ni kufanya hivi wakati wa kuleta dalili hizi kwa nia ya dhati na kwa mtindo unaofaa maadili. Mwenyezi Mungu Mtukufu aongeze elimu na ufahamu wetu.

Question 19

Je, Allah anahisi kuchoka kwa sababu yeye ni mmoja na wa pekee?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, asante kwa swali lako zuri. Mwenyezi Mungu yuko mbali kabisa na kufanana na viumbe katika sifa na asili Yake. Hali kama kuchoka, kuhisi upweke, au kuhuzunika ni sifa za kibinadamu na za viumbe ambazo zinaashiria udhaifu, upungufu, na mabadiliko. Allah Ta'ala yuko mbali na kila aina ya upungufu na Yeye ni mkamilifu. Katika Qur'ani Tukufu, kuna aya zinazobainisha kuwa Yeye hahitaji chochote. Katika Surah Al-Ikhlas, imesemwa: "Sema: Yeye ni Allah, Mmoja. Allah ni Samad (Mwenye kutegemewa na viumbe vyote, naye hahitaji chochote). Hakuzaa wala hakuzaliwa. Wala hana anayefanana naye hata mmoja." (Surah Al-Ikhlas, 1-4). Aidha, kama ilivyoelezwa katika Ayatul-Kursi: "Haukumshika usingizi wala kulala." (Surah Al-Baqarah, 255). Dhiki za kiroho au za kimwili wanazopitia viumbe hazimstahiki Yeye hata kidogo. Kabla ya kuumba ulimwengu na vilivyomo, Yeye alikuwa akijitosheleza kwa dhati Yake, yaani, hakuhitaji chochote wala yeyote ili kuwepo. Kuumba kwake ulimwengu hakukutokana na upweke au kuchoka, bali ni kwa sababu ya kutaka kudhihirisha elimu Yake isiyo na mwisho, uwezo Wake, na majina Yake mazuri (Al-Asma al-Husna). Kwa mujibu wa itikadi ya Maturidi, ambayo inaainisha misingi ya imani ya madhehebu ya Hanafi, dhati na sifa za Allah Ta'ala ni za milele; hakuna hisia au mabadiliko yanayoweza kutokea ndani Yake. Kwa kuhitimisha; kuchoka kwa Allah Ta'ala hakuwezi kufikiriwa kamwe. Yeye ni Muumba Mkuu ambaye hahitaji chochote, na kila kitu kinamhitaji Yeye.

Question 20

Ni njia gani tunapaswa kufuata kwa wale walioathiriwa na maandishi dhidi ya Uislamu?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, njia ya kufuata kwa wale ambao akili zao zimechanganyikiwa au kuwa na shaka kutokana na kuathiriwa na maandishi dhidi ya Uislamu ni njia ya hekima, huruma na elimu, ikiongozwa na Qur'ani Tukufu. Kwa kuzingatia usawa kati ya akili na uhamisho, ambao huunda msingi wa madhehebu ya Hanafi, unapaswa kufuata hatua zifuatazo: 1. Mkaribie kwa Hekima na Mawaidha Mazuri: Mola wetu asema katika Qur'ani Tukufu: "Waite watu kwenye njia ya Mola wako kwa hekima na mawaidha mazuri; na jadiliana nao kwa njia iliyo bora zaidi." (Surat An-Nahl, 125). Badala ya kuingia kwenye mabishano au kumhukumu mtu, unapaswa kutumia lugha ya upole huku ukijaribu kuelewa mashaka yao. Ukali utawafanya watu wawe mbali zaidi na ukweli. 2. Utaalam wa Kisayansi na Taarifa Sahihi: Mashaka mara nyingi hutokana na ukosefu wa habari au tafsiri mbaya. Wapeleke watu hawa kwenye kazi za wanazuoni wenye sifa ambao wanajua vyanzo vya msingi vya Uislamu na historia ya masuala hayo. Mila ya Hanafi-Maturidi inaona akili kama chombo cha kuelewa ufunuo. Kwa hivyo, ni muhimu kutoa maelezo ya kimantiki na ya kushawishi. 3. Kuwa Mfano kwa Lugha ya Hali (Hali ya Maisha): Uislamu hauhubiriwi tu kwa maneno, bali pia kwa kuishi. Mtume wetu (SAW) alisema: "Fanyeni mambo yawe rahisi, msiyafanye magumu; hubirisheni habari njema, msichukie watu." (Bukhari, Elimu, 11). Maadili yako mema, uaminifu na huruma ni ushahidi wenye nguvu zaidi kuliko maandishi mabaya waliyosoma. 4. Subira na Dua: Uongofu unatoka kwa Mwenyezi Mungu pekee. Badala ya kutegemea mtu akubali mara moja, kaa naye kwa subira na umuombee kwa dhati kwa ajili ya uongofu wake. Kwa maana Mwenyezi Mungu pekee ndiye anayeyageuza mioyo. Kwa muhtasari; kuonyesha msimamo unaokumbatia badala ya kutenga, wenye elimu badala ya ujinga, na wenye heshima badala ya hasira ndiyo njia sahihi zaidi. Mwenyezi Mungu awasaidie.

Question 21

Je, ni lazima kwa mtu kuchunguza shaka zake zinazohusu imani?

Accepted Answer

Ndugu zangu wapendwa, kuhisi wakati mwingine wasiwasi au shaka katika imani ni ishara ya moyo kuwa hai na juhudi za kulinda imani. Maswahaba pia wakati mwingine walipata mawazo ya aina hii na kumwendea Mtume (SAW). Kwa mujibu wa mtazamo wa fiqhi na elimu ya kalam ya madhehebu ya Hanafi, si lazima kwa mtu kuzingatia wasiwasi na shaka hizo zinazoingia bila ya hiari yake na kutupwa moyoni mwake. Hata kuzishughulikia huku kunaharibu utulivu wa mtu. Mtume (SAW) aliwashauri wale wenye uzoefu wa hali hii hivi: "Ibilisi humjia mmoja wenu na kusema, 'Nani aliyeumba kitu hiki, nani aliyeumba kile?' Hatimaye husema, 'Nani aliyeumba Mola wako?' Mwenye kupata hili, basi ajikinge kwa Mwenyezi Mungu na (aache fikra hii)." (Bukhari, Bad'ul-Khalq 11; Muslim, Iman 212). Hata hivyo, hali hii hugawanywa katika sehemu mbili: 1. Wasiwasi unaokuja bila ya hiari, nje ya utashi: Hizi hazidhuru imani, hazina lazima ya kuchunguzwa. Kinyume chake, kutozipa uzito ni ukamilifu wa imani. 2. Mashaka yenye mizizi yanayotokana na ukosefu wa elimu au matakwa ya kukataa: Ikiwa moyoni mwa mtu kumetokea shaka kubwa inayotikisa imani yake, ni faradhi kwake kujifunza elimu ya kutosha na kuchunguza ili kuiondoa. Kwa sababu imani huimarishwa na elimu sahihi. Kwa muhtasari; ni lazima kutozipa uzito wasiwasi unaokuja nje ya utashi na kutojishughulisha nao. Lakini ni lazima kwa mtu kuondokana na mashaka yake yanayotikisa imani yake, kwa kujifunza na kuuliza wataalamu wa elimu ndani ya vipimo vya Ahlus-Sunnah. Mwenyezi Mungu aongoze mioyo na akili zetu zote.

Question 22

Je, inawezekanaje kuelezea miujiza inayofanywa na wafuasi wa dini za batili?

Accepted Answer

Ndugu zangu watukufu, kwa mujibu wa itikadi ya Kiislamu, Mwenyezi Mungu Mtukufu amewapa manabii wake miujiza ili kuthibitisha ukweli wa utume wao. Mambo ya ajabu yanayoonekana mikononi mwa wasio Waislamu, wachawi, au wafuasi wa dini za batili si miujiza, bali ni hali zinazoitwa kwa majina tofauti. Kwa mujibu wa misingi ya imani ya Maturidi ya madhehebu ya Hanafi, hali hizi zinaelezwa kama ifuatavyo: 1. Istidraj: Ni hali za ajabu zinazotokea mikononi mwa watu waovu, wenye dhambi, au makafiri, ambazo Mwenyezi Mungu anazifanya ili kuwasogeza hatua kwa hatua kwenye adhabu (kwa kuongeza ukafiri na uasi wao). Hali hii haionyeshi kuwa wako kwenye haki, bali inaonyesha kuwa wanazidi kuzama katika upotofu. Katika Qur'ani Tukufu, Surah Al-A'raf, aya ya 182, inasema: "Na wale walio zikanusha ishara zetu, tutawaangamiza kidogo kidogo kwa njia wasiyo ijua (istidraj)." 2. Uchawi na Uganga: Ni udanganyifu unaopotosha hisia za watu, unaofanywa kwa ujanja wa mikono au kwa msaada wa mashetani. Kama ilivyotokea katika kisa cha Nabii Musa na wachawi wa Firauni, hali ya kamba na vijiti kuonekana kama nyoka si muujiza wa kweli, bali ni uchawi na ndoto. 3. Hali ya Wachawi na Wadanganyifu: Mtume (s.a.w.) ametoa habari kwamba watu watakaozua fitina kama Dajjal wataonyesha mambo ya ajabu, lakini amebainisha kuwa haya hayataweza kuwapotosha waumini. Kwa ufupi; miujiza iliyoonyeshwa na manabii inaita kwenye imani na ina sifa ya changamoto. Mambo ya ajabu yanayoonyeshwa na watu wa batili ni ya aina ya istidraj au uchawi, na yanalenga kufunga nyoyo kwenye batili badala ya haki. Wajibu wa Muislamu si kutegemea mambo ya ajabu kama kipimo, bali kuzingatia uafikiano na Qur'ani na Sunnah. Mwenyezi Mungu ndiye anayejua zaidi.

Question 23

Mtoto aliyezaliwa katika familia ya Kiislamu anapofikia umri wa kuwajibika (baleghe), akisema "Mimi si Muislamu", je, anapata adhabu ya kuritadi, au hali ya mtu wakati wa kuanza kwa wajibu ndiyo inayozingatiwa?

Accepted Answer

Mwanangu mpendwa, swali lako limejadiliwa katika fiqhi ya Kiislamu chini ya mada ya "mwanzo wa taklif" (wajibu) na "irtidad" (kuritadi). Kwa mujibu wa madhehebu ya Hanafi, wajibu wa kidini wa mtoto huanza na baleghe. Hata hivyo, ili mtu ahesabiwe kuwa "murtadi", ni sharti awe amekubali Uislamu kwa hiari na ufahamu wake. Mtoto anayezaliwa katika familia ya Kiislamu huchukuliwa kuwa Muislamu kulingana na asili (fitra). Ikiwa kijana anapobaleghe anaukataa Uislamu, kwa sababu hajathibitisha imani yake kwa hiari na ufahamu kamili, hahesabiwi kuwa "murtadi" katika istilahi ya kifiqhi na hapewi adhabu ya kuritadi. Kuritadi ni kuacha imani ambayo mtu alikuwa ameikubali kwa ufahamu. Kwa kijana ambaye bado hajajenga imani kwa ufahamu, kukataa huku huchukuliwa kama kuchanganyikiwa. Badala ya kuadhibiwa, anapaswa kuelimishwa kwa hekima, mashaka yake yaondolewe, na uzuri wa Uislamu uelezwe. Mtume (s.a.w.) amesema: "Kalamu imenyanyuliwa kwa watu watatu: aliyelala mpaka aamke, mwenda wazimu mpaka apone, na mtoto mpaka abalehe." (Abu Dawud). Kwa ufupi, hali ya kiakili na moyo wa mtu wakati wa kuanza kwa wajibu ndiyo inayozingatiwa. Mwenyezi Mungu ndiye anayejua zaidi.

Question 24

Imani yetu inakosekana na mantiki yetu, tunaweza kufanyaje?

Accepted Answer

Dada zangu na ndugu zangu, kwanza kabisa ni lazima tujue kwamba; Dini ya Kiislam inawaita watu wenye akili na kuinua akili. Mwenyezi Mungu ameandika katika Qur'an mara nyingi 'Je, hamfikirini?' 'Je, mnafikiri?' (Bakara 44; Al-Imran 65) akituonyesha umuhimu wa akili. Imam Abu Hanifa ameipa akili na rij'ah umuhimu mkubwa katika misingi yake. Kwa hivyo, imani halali ya kidini na akili safi hazipingiani kamwe. Ikiwa tutakutana na hali ambayo inaonekana kuna tofauti au upinzani kati ya imani yetu na mantiki yetu, sababu ya msingi inaweza kuwa moja kati ya zifuatazo: 1. Au tunaelewa vibaya suala au ushahidi. 2. Au akili ya kibinadamu haiwezi kufunika mambo yote ya ulimwengu na hekima ya Mungu kwa undani wake.

Question 25

Je, hadith unaosema "Imani bila vitendo au vitendo bila imani havina faida" ni sahihi?

Accepted Answer

Aleykumus-selam na rehema za Allah, ndugu yangu mpendwa. Swali lako hili muhimu linahusu moja ya misingi mikuu ya aqida ya Kiislamu. Kwanza, nataka kueleza kuwa, kwa maneno halisi, hakuna hadith maalumu iliyo na kauli "Imani bila vitendo, na vitendo bila imani havina faida". Hata hivyo, kauli hii, kwa maana, inalingana na roho ya jumla ya Qur'ani Tukufu na Sunnah. Katika Qur'ani Tukufu, imani na vitendo mara nyingi vimetajwa pamoja na kuashiria ulazima wa vyote viwili kwa ajili ya wokovu. Kwa mfano, katika Surah Al-Asr, Mwenyezi Mungu anasema: "Isipokuwa wale walioamini na wakafanya vitendo vizuri, na wakausia kweli, na wakausia subira." (Surah Al-Asr, 2-3) Mtazamo wa madhehebu yako, madhehebu ya Hanafi (aqida ya Ahlus-Sunnah), kuhusu suala hili ni kama ifuatavyo: Imani ni kukubali kwa moyo na kutamka kwa ulimi. Vitendo (ibada na mambo mema) si sehemu ya imani, bali ni tunda na ukamilifu wake. Kulingana na hayo: 1. Kutofanya vitendo (kufanya dhambi au kuacha ibada) hakunyondui imani ya mtu mradi tu anathibitisha imani moyoni mwake; lakini hudhoofisha imani hiyo na kuifanya haina tunda. Yaani, mtu akifanya dhambi kubwa hatakuwa kafiri, bali atakuwa "muumini mwenye dhambi". 2. Vitendo kukubaliwa na kuwa sahihi mbele ya Allah vinawezekana tu kwa imani sahihi. Vitendo vizuri vilivyofanywa bila imani havina malipo ya "thawabu" kwa upande wa ahera. Kwa ufupi; imani na vitendo ni vitu viwili tofauti, lakini kimoja hakikamiliki bila kingine. Ikiwa imani ni mti, basi vitendo ni tunda lake. Mti usio na tunda, hata kama hautakufa, haumpi mmiliki wake faida inayotarajiwa. Allah Atukufu atukubalie imani yenye vitendo vizuri na atufanye...

Question 26

Je, watu wanadanganyika vipi katika masuala ya imani?

Accepted Answer

Ndugu yangu mtukufu, kudanganyika kwa watu katika masuala ya imani kwa kawaida hutokana na hila za nafsi, wasiwasi wa shetani, na kudanganyika na mapambo ya muda ya maisha ya dunia. Katika mwanga wa Qur'ani Tukufu na Sunnah, njia kuu za udanganyifu huu ni kama ifuatavyo: 1. Kujiamini kwa imani bila matendo (Kujidanganya): Watu wengi huacha ibada na kuendelea na dhambi wakisema, "Moyo wangu ni safi, Mwenyezi Mungu ni mwenye kusamehe." Hata hivyo, imani si madai tu; ni kusadikisha kwa moyo, kukiri kwa ulimi, na kutenda kwa viungo. Mwenyezi Mungu anasema katika Qur'ani: "...wala asikudanganyeni mdanganyifu (shetani) kuhusu Mwenyezi Mungu." (Surah Luqman, 33). 2. Kuwa na matumaini marefu (Kusahau kifo na Akhera): Watu hufanya kazi kwa ajili ya dunia kana kwamba hawatakufa kamwe, huku wakipuuza Akhera. Mtume wetu mpendwa (rehema na amani zimshukie) amesema: "Mwanadamu anazeeka, lakini mambo mawili ndani yake hubaki kijana: mapenzi ya dunia na matumaini marefu (hamu ya kuishi kana kwamba hatakufa)." (Bukhari, Riqaq, 5). 3. Kudanganyika kwa kuangalia wingi: Watu wanapopima ukweli, hudhani njia ya wengi ni ya haki kwa kusema "Kila mtu anafanya hivi." Kanuni ya msingi ni kwamba haki haiamuliwi na wingi, bali na Qur'ani na Sunnah. Katika Surah Al-An'am, aya ya 116, inasema: "Na ukiwatii wengi katika waliomo duniani, watakupoteza na njia ya Mwenyezi Mungu..." 4. Kuahirisha toba: Wazo la "Nitatubu baadaye" ni mojawapo ya mitego mikubwa ya shetani. Kwa kuwa kifo hakijulikani kitakuja lini, kuahirisha huku ni udanganyifu mkubwa. Njia ya kujinasua na udanganyifu huu ni kushikamana na elimu, kutenda kwa ikhlasi, na kuweka moyo macho kwa kukumbuka kifo kila mara. Mwenyezi Mungu atujaalie sote kuijua haki na kuifuata, na kuijua batili na kuiepuka.

Question 27

Kuna bishara gani kwa wale wanaojihusisha na huduma ya Qur'ani na imani?

Accepted Answer

Ndugu zangu wapendwa, Kutumikia Qur'ani na imani ni moja ya vyeo vitukufu zaidi ambavyo mja anaweza kuvifikia katika dunia hii. Mwenyezi Mungu Mtukufu ameahidi bishara kubwa sana kwa waja wake wanaohifadhi Qur'ani - ambayo ni Neno Lake la Milele - na imani, na wanaojitahidi kuifikisha kwa wanadamu. Kwa mwangaza wa Qur'ani na Sunnah, ambazo pia ndio msingi katika mtazamo wa kifiqhi wa madhehebu ya Hanafi, baadhi ya bishara zinazoahidiwa kwa wale wanaotembea katika njia hii ni: 1. Msaada wa Kimungu na Imara: Mwenyezi Mungu Mtukufu ameahidi kuwasaidia wale wanaotumikia Qur'ani na dini. Katika Surah Muhammad, aya ya 7, inasemekana: "Enyi mlioamini! Mkimsaidia Mwenyezi Mungu (kwa kusimamia dini Yake na Qur'ani Yake), naye atakusaidia na kuimarisha miguu yenu." 2. Kusamehewa Madhambi na Pepo: Umepewa bishara kwamba uovu wa wale wanaoamini na kufanya vitendo vyema katika njia hii utasamehewa. Katika Surah Muhammad, aya ya 2, inasemekana: "Na wale walioamini na wakatenda mema, na wakaamini yaliyoteremshwa kwa Muhammad - nayo ni haki kutoka kwa Mola wao Mlezi - Mwenyezi Mungu amewafutia makosa yao na akatengeneza hali zao." 3. Ujira Usio na Kikomo na Wema: Huduma ya Qur'ani na imani ni biashara ambayo malipo yake yatazidishwa mara dufu. Katika Hadith tukufu, Mtume wetu mpendwa (s.a.v.) amesema: "Mbora wenu ni yule anayejifunza Qur'ani na kuifundisha." (Bukhari, Fada'il al-Qur'an, 21). Wale walio katika huduma hii wanakuwa kiungo katika mnyororo huu wa ummah bora zaidi. 4. Usalama na Rehema Siku ya Kiyama: Wale wanaojitahidi kutumikia Uislamu na imani, na kuwatoa watu kutoka gizani kwenda kwenye nuru, watakuwa chini ya rehema maalumu na ulinzi wa Mwenyezi Mungu katika siku hiyo ngumu ya Kiyama. Kwa muhtasari, mtu anayejishughulisha na huduma ya Qur'ani na imani hupata utulivu wa moyo na uthabiti wa kiroho katika ulimwengu huu, na anapewa bishara ya Pepo na radhi za Mwenyezi Mungu huko Akhera. Kutembea katika njia hii kwa subira na ikhlas ni wajibu mkubwa kwa kila Maislamu. Mwenyezi Mungu ajaalie huduma zetu zote ziwe zenye kuafikiana na radhi Zake.

Question 28

Maana ya dua ya kurejesha imani inayoanza na "Allahümme inni euzu bike en üşrike bike…" ni ipi?

Accepted Answer

Ndugu yangu mtukufu, dua hii uliyoiuliza ni ombi lenye hekima kubwa ambalo muumini huisoma ili kulinda imani yake na kujikinga kwa Mwenyezi Mungu kutokana na shirki kubwa na ndogo (kujionyesha kwa siri). Maandishi kamili na maana ya dua hiyo ni kama yafuatayo: Usomaji wa Kiarabu: "Allahümme innî eûzü bike en üşrike bike şey’en ve ene a’lemü ve estağfiruke limâ lâ a’lemü inneke ente allâmü’l-guyûb." Maana yake: "Ewe Mwenyezi Mungu! Ninajikinga Kwako na kumshirikisha na chochote kwa kujua. Na nakuomba msamaha kwa yale niliyoyafanya bila kujua (shirki na dhambi). Hakika Wewe ndiye Mjuzi Mkuu wa mambo yote yaliyofichika." Hekima na Chanzo chake: Mtume wetu (Swallallahu alayhi wa sallam) alieleza kuwa shirki imejificha kuliko sauti ya mguu wa sisimizi, na akapendekeza kwa ummah wake kusoma dua hii. Katika vitabu vya fiqh na itikadi vya Hanafi, dua hii inachukuliwa kuwa ni dhikr inayopendeza (mustahabb) kusomwa asubuhi na jioni ili kurejesha imani na kujitakasa kutoka kwa uchafu wa kiroho. Chanzo: (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 4/403; Bukhari, al-Adabu al-Mufrad, uku. 250) Mola wangu ailinde imani yetu dhidi ya kila aina ya shaka.

Question 29

Je, mtu anayesema bia na raki ni halali anatoka katika uislamu?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, asalaam alaykum. Katika dini ya Kiislamu, kila aina ya kileo ambacho kinalewa ni haramu. Katika Qur'ani Tukufu, Surah Al-Ma'idah, aya ya 90, inasema hivi: "Enyi mlioamini! Hakika pombe, kamari, vigingi vya kuabudiwa, na mishale ya kubahatisha ni uchafu katika kazi ya Shetani; basi jiepusheni navyo ili mpate kufanikiwa." Mtume wetu (s.a.w.) pia amesema katika Hadithi tukufu: "Kila kinacholevya ni pombe na kila pombe ni haramu" (Muslim, Ashriba, 7). Kwa makubaliano ya madhehebu yote ya haki, kuanzia madhehebu ya Hanafi, matumizi ya bia, raki na vinywaji vingine vinavyofanana na hivyo vyenye kileo ni haramu. Ikiwa mtu anajua hukumu ya wazi iliyowekwa na Mwenyezi Mzizi na Mtume Wake kuwa ni haramu bila shaka yoyote ile (kwa mfano, uharamu wa pombe), akaikataa kwa makusudi kwa kuikana na kusema "ni halali", basi atakuwa amepinga amri ya msingi ya dini na kukataa itikadi ya msingi ya Kiislamu. Hali hii inatishia imani ya mtu huyo. Lakini ikiwa mtu anajua hukumu ya Uislamu lakini akatii matamanio yake ya nafsi, akatenda dhambi na kunywa pombe, halafu akasema, "Laiti singekunywa, nafanya dhambi", basi yeye anakuwa fasiki (mwenye dhambi) lakini hatoki katika Uislamu. Hali ya kutoka katika Uislamu hutokea kwa kuichukua haramu kuwa ni halali, yaani kukataa hukumu ya Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu ndiye anayejua zaidi. Mwenyezi Mungu Mkuu atujaalie tuishi kulingana na radhi Yake na athibitishe nyayo zetu kwenye Njia Iliyonyooka (Sirat al-Mustaqim).

Question 30

Hakuna mwenye madhara zaidi kuliko yule anayepima dini kwa akili yake. Je, kauli ya "Mwisho wa zama amini kama bibi kizee" ni hadithi?

Accepted Answer

Ndugu yangu mpendwa, Assalamu alaykum wa rahmatullah. Swali lako ni muhimu sana kuhusu uwiano wa akili na mapokezi (naqli) pamoja na usahihi wa hadithi. "Kupima dini kwa akili" kunamaanisha kuhukumu wahyi na sunnah kulingana na matamanio ya mtu binafsi. Wanazuoni wa Ahlus-Sunnah wanasema akili ni hoja katika dini, lakini mipaka yake imewekwa na wahyi. Akili ipo kwa ajili ya kufahamu wahyi, si kuukataa. Kuhusu kauli ya "amini kama bibi kizee", hii si hadithi ya Mtume (s.a.w), bali ni msemo unaotumiwa kusisitiza imani safi isiyo na shaka. Usahihi wa hadithi haupimwi kwa imani ya "bibi kizee", bali kwa sayansi ya "Usul al-Hadith" iliyowekwa na wanazuoni kama Bukhari na Muslim. Muislamu ni yule anayetumia akili yake kuelewa wahyi na anayezingatia hadithi kwa misingi ya kielimu. Mwenyezi Mungu akubali ibada zetu na utafutaji wetu wa elimu.