اجماع څه دی؟ څو ډوله دی؟

السلام علیکم و رحمت الله و برکاته. اجماع په اسلامي فقه کې د دلیل یو سرچینه ده. په لغوي معنی "یوځای کیدل، موافقه کول" دی. په اصطلاح کې، وروسته له دې چې حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) وفات شو، په کومه دوره کې چې مجتهدین (د اسلامي فقهې ژور پوهان) په یوه مسئله کې په یوه حکم سره موافق شي. اجماع، د قرآن کریم او سنت وروسته د دلیل دریم سرچینه ګڼل کیږي. الله تعالی فرمایي: "او څوک چې له پیغمبر سره مخالفت وکړي، وروسته له دې چې هدایت (سمه لاره) ورته روښانه شوه، او د مؤمنانو له لارې پرته له بلې لارې پیروی وکړي، نو هغه به په هغه لاره پریږدو چې تللی دی او په جهنم کې به یې واچوو. او دا ډیره بده پایله ده!" (سورت نساء، آیت ۱۱۵). دا آیت د مؤمنانو په عمومي لاره د پیروي کولو اړتیا ټینګار کوي، چې دا اجماع ته اشاره کوي. د حنفي مذهب له مخې اجماع، د یقیني دلیل (قطعي دلیل) په توګه ګڼل کیږي. یعنې د اجماع له لارې ثابت شوي حکم انکار کول، یو چاته د اسلام له دایرې څخه د وتلو سبب کیدی شي. که څه هم د اجماع په ډولونو کې د علماوو ترمنځ اختلاف نظر شته، خو په عمومي ډول په دوو اصلي برخو ویشل کیږي: ۱. ښکاره اجماع (اجماع صریح): دا هغه وخت دی چې مجتهدین د یوې مسئلې په حکم کې په ښکاره او بې دریغه سره موافق شي. هر مجتهد خپل نظر بیانوي او دا بیانونه سره یوځای کیږي او د نظر اتفاق رامنځته کوي. ۲. پټ اجماع (اجماع سکوتي): دا هغه وخت دی چې یو مجتهد د یوې مسئلې په حکم کې خپل نظر بیانوي او نور مجتهدین له دې نظر سره مخالفت نه کوي، چوپ پاتې کیږي. دا چوپتیا د دوی لخوا د هغه نظر تایید ګڼل کیږي. خو په حنفي مذهب کې د پټ اجماع د دلیل په اړه احتیاط کیږي او د ښکاره اجماع په څیر قطعي نه ګڼل کیږي. له الله تعالی څخه هیله کوم چې دا معلومات ګټور وي. وعلیکم السلام و رحمت الله و برکاته.