Ижма деген эмне? Канча түрү бар?

Ассаламу алейкум ва рохматуллохи ва барокотух. Ижма – ислам укугунда далилдердин бир булагы болуп саналат. Сөздүк мааниси – "бир жерге чогулуу, макулдашуу" дегенди билдирет. Ал эми терминдik мааниде, Пайгамбарыбыз Мухаммед (саллаллоху алейхи ва саллам) каза болгондон кийин, кайсыл доордогу муштахиддердин (ислам укугу боюнча терең билимге ээ болгон аалымдардын) бир маселенин өкүмү боюнча бир пикирге келиши. Ижма Курани Карим жана Сүннөттөн кийинки үчүнчү далил булагы катары кабыл алынат. Алла Таала мындай дейт: "Кимде-ким, өзүнө туура жол ачык-айкын көрүнгөндөн кийин, Пайгамбарга каршы чыгып, момундардын жолунан башка жолго түшсө, аны барган жолунда калтырабыз жана тозокко салабыз. Ал кандай жаман орун!" (Ниса сүрөсү, 115-аят). Бул аят момундардын жалпы жолуна баш ийүүнүн зарылдыгын баса белгилейт, бул ижмага ишаарат кылат. Ханифий мазхабы боюнча ижма – анык далил (кат'ий далил) болуп эсептелет. Башкача айтканда, ижма менен бекитилген өкүмдү четке кагуу адамды ислам чөйрөсүнөн чыгарышы мүмкүн. Ижманын түрлөрү боюнча аалымдар арасында ар кандай пикирлер болгону менен, жалпысынан эки негизги баш ичинде каралат: 1. Ачык Ижма (Ижма-и Сарих): Муштахиддердин бир маселенин өкүмү боюнча ачык жана шексиз макулдашуусу. Ар бир муштахиддин өз пикирин билдириши жана бул пикирлердин биригип, бир пикирди түзүшү ушул түрүнө кирет. 2. Кыйытылган Ижма (Ижма-и Сукути): Муштахиддердин биринин бир маселенин өкүмү боюнча пикирин билдириши жана башка муштахиддердин бул пикирге каршы чыкпай, унчукпай калышы. Бул унчукпай калуу, алардын да ошол пикирди колдогону катары чечмеленет. Бирок, Ханифий мазхабында кыйытылган ижманын далил болуусуна байланыштуу этияттык менен мамиле кылынат жана ачык ижмадай анык кабыл алынбайт. Бул маалыматтардын пайдалуу болушун Жараткан Алладан тилейм. Ва алейкум ассалам ва рохматуллохи ва барокотух.