Îcma çi ye? Çend cure ye?

Silav li we be û rehmet û bereketên Xwedê. Îcma di hiqûqa Îslamê de çavkaniyek delîlan e. Di wateya lêkerî de, tê wateya "li hev kom bûn, lihevkirin". Di wateya terminolojîk de, piştî wefata Pêxemberê me (sallallahu aleyhi we sellem), lihevkirina mûçtehîdan (alimên ku di warê hiqûqa Îslamê de xwedî zanîna kûr in) li ser hikmeta meseleyekê di her serdemekê de ye. Îcma wekî çavkaniya sêyemîn a delîlan, piştî Qur'ana Pîroz û Sunnetê tê qebûlkirin. Xwedê Teala wiha dibêje: "Û kîjan kesî li dijî Pêxember derkeve, piştî ku rêya rast ji bo wî zelal bûye û bi riya bawermendan bi cîh bîne, em ê wî ber bi wê riya ku çûyî ve bihêlin û wî têxin dojehê. Û ew çiqasî cîhekî xirab e!" (Sûreya Nîsa, ayeta 115). Ev ayet girîngiya şopandina riya giştî ya bawermendan destnîşan dike, ku ev jî îşaret bi îcma dike. Li gorî mezheba Hanefî, îcma wekî delîlekî qetî (delîlê qetî) tê hesibandin. Yanî înkarkirina hikmekê ku bi îcma ve hatiye sabît kirin, dikare mirov ji daxuyaniya Îslamê derxe. Her çend di derbarê cureyên îcma de di nav aliman de nêrînên cuda hebin jî, bi gelemperî di du sernivîsan de têne lêkolîn kirin: 1. Îcma ya Aşkere (Îcma-i Sarih): Lihevkirina mûçtehîdan bi awayekî aşkere û bêdudilî li ser hikmeta meseleyekê. Di vê cureyê de her mûçtehîdî nêrîna xwe tîne ziman û ev daxuyanî li hev dicivin û yekîtî çêdikin. 2. Îcma ya Zihni (Îcma-i Sukûtî): Nêrîna mûçtehîdekî li ser hikmeta meseleyekê tê pêşxistin û mûçtehîdên din li dijî vê nêrînê dernekevin, bêdeng bimînin. Ev bêdengî wekî pejirandina wan a wê nêrînê tê şîrove kirin. Lêbelê, di mezheba Hanefî de, di derbarê bûn delîla îcma ya zihni de bi hişyariyê tevdigerin û ew qasî îcma ya aşkere ne qetî tê qebûlkirin. Ji Xwedayê mezin daxwaz dikim ku ev agahî bibin sûdwer. Û li ser we jî silav û rehmet û bereketên Xwedê be.