چه عواملی انسان را به سوی فریب خوردن سوق می‌دهد؟

برادر گرامی‌ام، در پرتو قرآن و سنت، عوامل اصلی که انسان را به سوی فریب خوردن، یعنی دور شدن از حقیقت و دچار شدن به زیان سوق می‌دهد، به شرح زیر است: 1. آرزوها و تمایلات افراطی نفس (هوا): بزرگ‌ترین تله‌ای که انسان را شیفته خود می‌کند و اشتباهات را زیبا جلوه می‌دهد، خواسته‌های نفسانی مهارنشده است. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «آیا دیدی کسی را که هوای نفس خود را معبود خود برگزیده است؟» (فرقان، ۴۳). 2. جاذبه فریبنده زندگی دنیا: دنیا ممکن است با زینت‌های موقتی خود انسان را طوری بفریبد که گویی اقامتگاهی ابدی است. پیامبر عزیز ما (صلی الله علیه و آله و سلم) بیان فرموده‌اند که محبت دنیا سرچشمه هر خطایی است. در قرآن نیز با این فرموده هشدار داده شده است: «پس مبادا زندگی دنیا شما را بفریبد» (لقمان، ۳۳). 3. وسوسه و زینت دادن شیطان: شیطان با زیبا جلوه دادن بدی‌ها در نظر انسان، او را از راه به‌در می‌کند. در آوره ۵ سوره فاطر آمده است: «و مبادا [شیطانِ] فریبکار شما را درباره خدا بفریبد». 4. جهل (بی‌علمی): ناآگاهی از حقیقت، و نیاموختن دین و زندگی از منابع درست، انسان را به سوی ساده‌لوحی و راه‌های نادرست پرتاب می‌کند. همان‌طور که در فقه حنفی نیز تأکید شده است، بر هر مکلفی واجب است به اندازه اصلاح حال خود، اصول عقاید، عبادات و احکام را بیاموزد. بی‌سوادی انسان را مستعد خطا می‌کند. 5. دوست و محیط بد: دین و اخلاق انسان تحت تأثیر طبع دوستانش قرار می‌گیرد. پیامبر اکرم (ص) فرموده‌اند که انسان بر دین دوست خود خواهد بود، به همین دلیل هم‌نشینی با افراد صالح را توصیه کرده‌اند. راه نجات از این تله‌ها عبارت است از: چنگ زدن به علم، محاسبه نفس (حساب‌رسی از خود)، و همراهی با محیطی صالح. خوندگار متعال همه ما را بر حق ثابت‌قدم بدارد و از شر فریبکاران حفظ نماید. با سلام و دعا.