İcmə nədir? Neçə növü var?

Esselamu aleykum və rəhmətullahi və bərəkatuh. İcmə, İslam hüququnda bir dəlil mənbəyidir. Söz mənasında "bir araya gəlmək, razılaşmaq" deməkdir. Termin olaraq isə, Peyğəmbər Əfəndimizin (sallallahu aleyhi və səlləm) vəfatından sonra, hər hansı bir dövrdəki müctəhidlərin (İslam hüququ sahəsində dərin bilik sahibi alimlərin) bir məsələnin hökmü üzərində fikir birliyinə varmasıdır. İcmə, Qurani-Kərim və Sünnədən sonra üçüncü dəlil mənbəyi olaraq qəbul edilir. Allah Teala belə buyurur: "Kimə doğru yol açıq-aşkar bəlli olduqdan sonra peyğəmbərə qarşı çıxsa və möminlərin yolundan başqasına uysa, Biz onu istədiyi yolda buraxarıq və Cəhənnəmə daxil edərik. Ora nə pis aqibətdir!" (Nisa Surəsi, 115. Ayə). Bu ayə, möminlərin ümumi yoluna tabe olmağın zəruriliyini vurğulayır ki, bu da icmaya işarə edir. Hənəfi məzhəbinə görə icmə, qəti dəlil (kat'i dəlil) sayılır. Yəni icmə ilə sabit olan bir hökmü inkar etmək, insanı İslam dairəsindən çıxara bilər. İcmə növləri barədə alimlər arasında fərqli görüşlər olsa da, ümumilikdə iki əsas başlığa görə incələnir: 1. Açıq İcmə (İcmə-i Sarih): Müctəhidlərin bir məsələnin hökmü haqqında açıqca və tərəddüdsüz bir şəkildə razılığa gəlmələridir. Hər bir müctəhidin öz fikrini bildirməsi və bu fikirlərin bir araya gələrək fikir birliyi yaratması bu növə aiddir. 2. Zimni İcmə (İcmə-i Sukuti): Müctəhidlərdən birinin bir məsələnin hökmü haqqındakı fikrini bildirməsi və digər müctəhidlərin bu fikrə etiraz etməməsi, sakit qalmasıdır. Bu sakitlik, onların da həmin fikri təsdiqlədiyi şəklində şərh olunur. Lakin Hənəfi məzhəbində zimni icmanın dəlil olması barədə ehtiyatlı davranılır və açıq icma qədər qəti qəbul edilmir. Bu məlumatların faydalı olmasını Allahdan diləyirəm. Va aleykumusselam və rəhmətullahi və bərəkatuh.