---
title: "Islamic Questions & Answers | Namoz Vaqtlari va Duo"
description: "Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah."
canonical_url: "https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar"
language: "uz"
source: "Dua ve Namaz Vakti (Diyanet İşleri Başkanlığı Takvimi İle Uyumlu)"
content_type: "text/markdown"
generated_at: "2026-11-04T05:03:53.985Z"
---

# Islamic Questions & Answers | Namoz Vaqtlari va Duo

> **Özet:** Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah.



[Namoz Vaqtlari va Duo](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz)    [Namoz Vaqtlari](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz#namaz-vakitleri)[Holy Quran](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/kuran-i-kerim)    Islomiy vositalar  [Qibla KompasiLive Qibla compass](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/kible-pusulasi)[Qazo NamozlariMissed prayers tracker](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/kaza-namazi-hesaplama)[Zakot HisoblaZakat calculator](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/zekat-hesaplama)[Namoz Qo'llanmasiStep-by-step prayer guide](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/namaz-nasil-kilinir)[🌙2027 Ramadan TimetableFasting & Iftar timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/imsakiye)[World TimesWorldwide prayer timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/dunya-namaz-vakitleri)    Qo'llanma va Mazmun  [Dini Suallar və CavablarIslamic Q&A Knowledgebase](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar)[Juma TabriklariFriday greetings & cards](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/cuma-mesajlari)[OyatlarDaily Quran Verses](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz#ayetler)[HadislarAuthentic Hadith selections](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz#hadisler)[Duolar & Elektron TasbehDaily Duas & Tasbih](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz#dualar)[Calculation MethodologyDiyanet & astronomical formulas](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/hesaplama-metodolojisi)[About & Editorial BoardMission & Fiqh Council](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/hakkimizda)            ❓  Question

## [Shirk nima va shirkning turlari qanday?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Bismillahir Rohmanir Rohim. Aziz birodarim, sizni Hanafiy mazhabiga mansub ekanligingizni hisobga olib, savolingizga Qur'on va Sunnat asosida, mazhabimizga muvofiq holda javob berishga harakat qilaman. Alloh taolo so'zlarimizni haqqa muvofiq qilsin. Shirk Nima...   # shirk nima  # alloga shirk keltirish  # islomdagi eng katta gunoh  # shirk turlari  # shirk-i akbar      📅  2-noyabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)               ❓  Question

## [Tesettürsüz ibodat bormi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Hanafi mazhabiga ko'ra, tesettürsiz ibodat, namoz kabi badaniy ibodatlarda sahih emas. Namoz, Allohning huzuriga chiqish bo'lgani uchun odobga muvofiq ravishda ado etilishi kerak. Bu odobga ko'ra, Hanafi mazhabiga ko'ra erkakning avrati, kindik bilan tizza qop...   # hijobsiz namoz  # hanafiy mazhabi  # avrat joylari  # namozda yopish  # boshsiz ibodat      📅  1-noyabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)               ❓  Question

## [Safar namozi hukmlari va qisqartirish shartlari qanday?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  Molikiy     📗  Ruling   Va alaykum assalom va rohmatullohi va barakotuh. Allohning salomi, rahmat va barokati sizlarga bo'lsin. Molikiy mazhabiga ko'ra, safar namozining hukmlari va qisqartirish shartlari haqida Qur'on va Sunnat asosida quyidagicha ma'lumot berishim mumkin: Safar Nam...   # safar namozi  # namozni qisqartirish  # qisqartirish shartlari  # malikiy mazhabi  # safar namozi hukmlari      📅  31-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [Qanday ibodat qilishim kerak?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)

🏛️  Shofe'iy     📗  Ruling   Aziz birodarim, Ibodat, Rabbimizga bo'lgan qullik vazifamizning eng oliy ifodasidir. Qanday ibodat qilish kerakligi savoli, hayotimizning eng muhim masalalaridan biridir. Alloh Taologa qullik, U bizga bildirgan shaklda, ya'ni Qur'oni Karim va Payg'ambarimiz (a...   # qanday ibodat qilish kerak  # islomda ibodat  # shofeiy mazhabi  # ro'za tutish  # namoz o'qish tartibi      📅  30-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)               ❓  Question

## [Ro'za tutish farzmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Albatta, Hanafiy mazhabiga muvofiq ushbu savolingizni Qur'on va Sunnat yoritgan holda javob beray. Ro'za tutish Islomning besh ruknidan biridir va farz ibodatdir. Shu sababli, har qanday uzrli sababi bo'lmagan har bir musulmon uchun ro'za tutish farzdir. Qur'o...   # roza tutish farzmi  # ramazon roza  # roza tutish vojib  # roza haqida  # islomning besh rukni      📅  29-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)               ❓  Question

## [Rasmiy davlat banklari foizi harommi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, Xanifiy mazhabiga mansub musulmon sifatida, rasmiy davlat banklari tomonidan qo'llaniladigan foiz masalasidagi savolingizga Qur'on va Sunnat asosida javob bermoqchiman. Iymonda foiz (riba) qat'iy harom qilingan. Qur'oni Karimda ko'plab oyatlard...   # davlat banki foizi harommi  # qarz harom islom  # riba harom  # hanafiy mazhabi foiz  # islomiy bank foiz      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)               ❓  Question

## [Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam qanday gunohlarni la'natlagan?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Bismillahir Rohmanir Rohim. Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam la'natlagan gunohlar, Allohning rahmatidan uzoqlashtirishni talab qiladigan katta jinoyatlardir. Bunday xatti-harakatlar ham shaxsiy, ham ijtimoiy osoyishtalikni buzadi. Hanafiy mazhabiga ko...   # payg'ambar lanatlagan gunohlar  # shirk  # ota-onaga ozor berish  # qotillik  # pora yeyish      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)               ❓  Question

## [Insonlarda gunoh yozilishi qaysi yoshdan boshlanadi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, Insonlarda gunoh yozilishi, Hanafiy mazhabiga ko'ra va umumiy islomiy tushunchaga muvofiq, balog'at yoshiga to'g'ri keladi. Bu yosh, erkaklar uchun odatda 15 yosh atrofida, ayollar uchun esa yana 15 yosh atrofida yoki hayz ko'rishni boshlashlar...   # gunoh yozilishi yoshi  # balog‘atga yetish yoshi  # islomda javobgarlik yoshi  # voyaga yetish  # gunohlar uchun mas'uliyat      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)               ❓  Question

## [Katta gunohlar, yetti kabira gunohlar nimalar?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Albatta, Hanafiylik mazhabiga muvofiq, Qur'on va Sunnat nurida katta gunohlar (kaboir) haqida ma'lumot beraman. Katta gunohlar – Allohning qat'iy ravishda taqiqlagan va sodir etilishi holatida jiddiy azob va'da qilingan gunohlardir. Ular kichik gunohlardan far...   # islomda katta gunohlar  # yetti kabira gunoh  # hanafi mazhabida katta gunohlar  # allaxga shirk keltirish  # qotillik gunohi islom      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)               ❓  Question

## [Haram yo'llar bilan ish yurituvchi kishi bilan savdo qilish joizmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Va alaykum assalom va rohmatullohi va barakotuh. Haram yo'llar bilan daromad topgan kishi bilan savdo qilishning joizligi masalasi, avvalo, harom daromadning manbasiga va savdoning mohiyatiga bog'liqdir. Hanafiy mazhabiga ko'ra, haromligi aniqlangan molni soti...   # harom daromadli odam bilan tijorat  # harom mol-mulk sotish  # islomiy savdo qoidalari  # shubhali daromad bilan savdo      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)               ❓  Question

## [Payg'ambarlarning soyaaggi va rivojlanish tartibini bilib berishingiz mumkinmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Ha, Payg'ambarlarning soyaaggi va rivojlanish tartibini bilib berishga harakat qilayman. Islom payg'ambarlari, Alloh tomonidan insonlarga yuborilgan elchilar. Qur'on ko'ra, barcha payg'ambarlar, Adomdan boshlab Isoga qadar bir zanjir hosil qiladi. Payg'ambarla...   # payg'ambarlarning-avlodi  # payg'ambarlarning-tartibi  # islam-payg'ambarlari  # quronda-payg'ambarlar  # tartibi-haqida      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [Islomda niyatning ahamiyati nima?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Islomda niyat, qilinadigan har bir ibodat va amalning ruhidir, savob va qabulning manbayidir.   # niyatning islomdagi ahamiyati  # niyat ibodatda  # maqsadning islomdagi ma'nosi  # solih amallar uchun ajr  # islomning asoslari      📅  28-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)               ❓  Question

## [Kutilmagan bir hodisa yuz berganda nima uchun subhanalloh deymiz?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, Kutilmagan vaziyatga duch kelganimizda "Subhanalloh" deyishimiz – Alloh taoloni har qanday nuqsondan poklash va Uning cheksiz qudratini e'tirof etish ma'nosini anglatadi. Hanafiy mazhabi va umumiy Islom an'anasida bu zikrning ajablanish lahza...   # subhanallah ma'nosi  # hayratlanishni ifoda etish  # qachon subhanallah deyiladi  # allohning qudrati va ulug'vorligi  # sünnet hayratlanish holatlarida      📅  27-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)               ❓  Question

## [Alloh xohlaganini kechiradimi yoki loyiq bo'lganinimi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, Islom e'tiqodiga va xususan Hanafiy-Moturidiy yo'nalishiga ko'ra, bu savolning javobi Allohning mutlaq irodasi bilan cheksiz hikmati birlashgan nuqtadadir. Alloh taolo mutlaq hukmdordir va xohlaganini kechirish vakolatiga egadir. Qur'oni kari...   # allohning mag'firati  # islomda tavba  # allohning irodasi  # gunohlarning kechirilishi  # allohning rahmati      📅  26-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)               ❓  Question

## [Namozdan keyin qilinadigan tasbehning fazilati](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Assalomu alaykum, qadrli birodarim. Namozlardan keyin qilinadigan tasbeh ibodatning ma'naviy iqlimini to'ldiruvchi va qulning Allohga bo'lgan shukrini ifoda etuvchi juda qimmatli bir sunnatdir. Hanafiy mazhabiga ko'ra, farz namozidan keyin (agar bo'lsa, so'ngg...   # namozdan keyin tasbeh  # tasbehning fazilati  # zikr namozdan so'ng  # gunohlarning mag'firati  # allahga tasbeh aytish      📅  25-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)               ❓  Question

## [Boyiboy musulmonlar jannatning yuksak darajalariga erishganlarmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qimmatli birodarim, bu savol sahobalar tomonidan Payg'ambarimizga (s.a.v.) ham berilgan. Bu masalani Qur'on va Sunnat doirasida quyidagicha izohlashimiz mumkin: Jannatdagi yuksak darajalar faqat boylikka yoki faqat faqirlikqa bog'liq emas. Darajalarning asosiy...   # jannat darajalari  # islomda boylik va kambag'allik  # taqvo va ixlos  # sadaqa va savob  # kambag'al sahobalar      📅  25-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)               ❓  Question

## [Agar oilada nomuvofiqchiliklar bo'lsa, nima qilishimiz kerak?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, oilada yuzaga kelgan nomuvofiqchiliklar qarshisida qanday harakat qilish kerakligi haqidagi savolingizga diqqat bilan javob berishga harakat qilamiz. Musulmon dini oilaviy rishtalarning mustahkam bo'lishiga, o'zaro sevgi, hurmat va adolat ustig...   # oiladagi adolatsizlik islom  # islomda oila huquqlari  # oilada sabr va adolat  # oilaviy muammolarni hal qilish  # qarindoshlar huquqi islom      📅  24-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)               ❓  Question

## [Qiyomat kunida Robbimiz bandalaridan qanday hisob-kitob qiladi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, Aleykum assalom va rohmatulloh. Qiyomat kuni – adolat to‘liq qaror topadigan, hech kimga ozgina ham zulm qilinmaydigan muqaddas kundir. Hanafiy mazhabining usuliga va Ahli sunnat aqidasiga ko‘ra, Alloh taolo bandalari bilan hisob-kitob qilganda...   # hisob kuni  # amal daftari  # qiyomat kuni  # islomda hisob berish  # oxirat hayoti      📅  24-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)               ❓  Question

## [Heavy metal yoki rok musiqasini tinglash joizmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodar, Islom dinida va siz mansub bo'lgan Hanafiy mazhabida biror narsaning halol yoki harom bo'lishi uning mohiyatiga, mazmuniga va inson ruhi hamda amallariga ta'siriga bog'liqdir. Musiqa borasidagi asosiy qoida ham shu. Heavy metal yoki rok musiqasin...   # musiqa eshitish harommi  # rok musiqa islomda  # heavy metal eshitish joizmi  # islomda musiqa hukmi  # musiqining qalbga ta'siri      📅  24-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)               ❓  Question

## [Alloh nega gey munosabatlarni harom qilgan?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, sizga Allohning salomi va rahmatlari bo'lsin. Sizning bu savolingiz Islomning inson tabiatiga (fitratiga) va jamiyat tartibiga qanchalik ahamiyat berishini tushunish uchun qimmatlidir. Hanafiy mazhabi va umumiy islom huquqiga ko'ra, bu taqiqotn...   # islomda gomoseksualizm hukmi  # nega gomoseksualizm harom  # fitratni saqlash islomda  # naslni saqlash hikmati  # islomda oila va tabiat      📅  24-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)               ❓  Question

## [Uteka, ya'ni ozod qilinganlar namozi hadislarda uchraydimi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz farzandim, so'ragan "Uteka namozi" (Ozod qilinganlar namozi) Payg'ambarimizdan (s.a.v.) sahih sanad bilan naql qilingan asosiy hadis manbalarimizda (Kutubi Sitta kabi) mavjud emas. Hadis olimlarining aksariyati bu namozning o'qilish shakli va fazilati haq...   # uteka namozi  # to'qima hadislar  # dindagi bid'at  # nafl namozlari  # ozod qilinganlar namozi      📅  24-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)               ❓  Question

## [Payg'ambarlarning nasabnomasi va kelish tartibi haqida ma'lumot bera olasizmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, assalomu alaykum va rohmatulloh. Alloh taolo insoniyatni hidoyatga boshlash va to'g'ri yo'lni ko'rsatish uchun Odam alayhissalomdan Payg'ambarimiz Muhammad Mustafogacha (sallallohu alayhi va sallam) ko'plab payg'ambarlarni yuborgan. Qur'oni k...   # payg'ambarlar shajarasi  # payg'ambarlar ketma-ketligi  # qur'onda zikr qilingan payg'ambarlar  # payg'ambarlar tarixi  # payg'ambarlar ismlari      📅  23-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [Hanafiylik va Shofiylikdagi Asr namozi vaqtini hisoblashdagi farq nimadan iborat?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu hurmatli birodarim. Asr namozi vaqti kirishi borasida Hanafiy va Shofiiy mazhablari orasidagi asosiy farq biror narsaning soya uzunligini asos qilib olish shaklidan kelib chiqadi: 1. Shofiiy mazhabi (va Jumhur/Ko‘...   # asr namozi vaqti  # hanafiy shofiiy farqi  # asri avval asri soniy  # asr namozi qachon  # soya uzunligi namoz vaqti      📅  23-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)               ❓  Question

## [Muezzinlik qanday qilinadi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Va alaykum assalom va rahmatullohi va barokatuh. Muezzinlik musulmonlarni ibodatga chaqiruvchi va Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning maqtovlariga sazovor bo‘lgan juda sharafli xizmatdir. Sevgili Payg‘ambarimiz bir hadisi shariflarida shunday marhama...   # muazzinlik qilish tartibi  # azon aytish qoidalari  # iqomat aytish  # muazzinlik fazilati  # islomda muazzinlik      📅  23-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [Allohga iymon keltirmaslikning jazosi nima uchun abadiy jahannamda qolishdir?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, Savolingiz inson aqli va qalbi eng ko'p qiziqadigan, hikmatini tushunishga harakat qiladigan tuban mavzulardan biridir. Alloh taoloning adolati va rahmati doirasida bu masalani Qur'on va Sunnat yog'dusida quyidagicha jamlay olamiz: Bir jinoya...   # abadiy jahannam  # kufrning jazosi  # allohning adolati  # nega abadiy azob  # islomda kufr      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)               ❓  Question

## [Qorbobo bormi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Farzandim, Islom e'tiqodiga ko'ra, Qorbobo (Noel Baba) figurasi haqiqiy mavjudot emas; u madaniy bir afsonadan iboratdir. Islom e'tiqodining asosi tavhid, ya'ni Allohning yagonaligidir. Islomda rizq beruvchi, duolarni eshituvchi va ehtiyojlarni qondiruvchi faq...   # islomda qorbobo  # qorbobo bormi  # islom aqidasi va qorbobo  # bolalar tarbiyasi islomda  # tavhid va rizq      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)               ❓  Question

## [Sahv sajdasi qanday holatlarda vojib bo'ladi va qanday qilinadi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, Hanafiylik mazhabiga ko'ra sahv sajdasi; namozning farzlaridan birini unutib (yoki adashib) kechiktirilganida yoki vojiblaridan birini tark etganida yoki kechiktirganida vojib bo'ladigan bir tuzatish sajdasidir. Qasddan qilingan xatolarda yoki ...   # sahv sajdasi  # sahv sajdasi qanday qilinadi  # namozdagi xatolar  # sahv sajdasi qachon qilinadi  # hanafiy mazhabi namoz      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [Safar namozi hukmlari va qisqartirish shartlari qanday?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Rahmatli va Rahmli Allohning nomi bilan. Aziz birodarim, Yuksak Robbimiz dinimizda yengillikni asos qilgan va safarda bo'lgan bandalariga maxsus bir ehson qilgan. Qur'oni Karimda shunday marhamat qilinadi: "Yurtda safarga chiqqan chog'ingizda... namozni qisqar...   # musofir namozi  # namozni qisqartirish  # safardagi namoz  # qasr namozi  # safarlik shartlari      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [G'usl tahorati farzlari va sunnatlari nimalardir?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Va alaykum assalom, qadrli birodarim. Rabbim ibodatlarimizni va tahoratimizni qabul qilsin. Hanafi mazhabiga ko'ra, g'usl (to'liq yuvinish) tahoratining farzlari va sunnatlari quyidagilardir: G'uslning Farzlari (3 tadir): 1. Og'izga suv olmoq (Mazmaza): Og'iz ...   # g'usl niyat qilish  # g'usl farzlari  # g'usl sunnatlari  # g'usl olish tartibi  # islomda poklanish      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)               ❓  Question

## [Insonni aldanishga olib boradigan sabablar nimalardir?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Rahmat va Rohim Alloh nomi bilan. Qadrli birodarim, Insoniyatning dunyo imtihonidagi eng katta xatarlaridan biri "aldanish" (g'urur) va haqiqatdan uzoqlashishdir. Islom olimlari Qur'oni Karim va Sunnat-i Seniyya nurida belgilagan, insonni aldanishga olib borad...   # insonni aldanishga olib keluvchi sabablar  # dunyo hayotining aldamchiligi  # shaytonning hiylalari va vasvasasi  # oxiratni unutish oqibatlari  # islomda g'urur va aldanish      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)               ❓  Question

## [Choshqa (duho) namozi qachon o‘qiladi va uning fazilati nima?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli farzandim, Choshqa (Duho) namozi Rabbimizga bo‘lgan shukronamiz nishonasi o‘laroq o‘qiladigan juda barokatli nafl namozdir. Hanafiy mazhabi asoslariga ko‘ra bu namoz haqida quyidagilar ma'lum: Vaqti Qachon? Choshqa namozining vaqti quyosh chiqqandan tax...   # zuho namozi  # zuho namozi vaqti  # zuho namozi fazilati  # zuho namozi necha rakat  # nafl namozlar      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)               ❓  Question

## [Imonning asosiy qoidalarini tushuntirib bera olasizmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, Rabbimiz qalbimizni imon nuru bilan munavvar aylasin va bizlarni hidoyatda sobit qilsin. Islom dinining asosini tashkil etuvchi imonning qoidalarini, Hanafiy mazhabining e'tiqodiy yo'nalishi bo'lgan Möturidiy ta'limoti va klassik fiqh manbala...   # iymon asoslari  # iymon shartlari  # iymon nima  # hanafiy mazhabi aqidasi  # islomda iymon      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)               ❓  Question

## [Bu bir rüya tabiri isteğidir. İslami kaynaklara (İbn-i Sirin, Nablusi vb.) göre hayra yorarak, müjdeleyici ve uyarıcı bir dille yorumla. Rüyayı gören kişi için manevi tavsiyelerde bulun. Kesinlik dilinden kaçın (Allahu a'lem de). Rüya sahibi şunları gördü: Rüyada kalabalık görmek abimle kavga ettigimi görmek](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Bismillahir Rohmanir Rohiym. Qimmatli birodarim, tushingiz xayrli bo'lsin. Ko'rgan bu tushingizni Islom olimlarining (Ibn Sirin va Nablusi kabi) uslubiga va Hanafiy mazhabi ta'limotiga ko'ra quyidagicha talqin qilishimiz mumkin: Rovdada ko'p odamni ko'rish, od...   # islomiy tush tabirlari  # tushda olomonni ko'rish  # tushda aka bilan urishish  # ibn sirin tush tabiri  # tushda janjallashish      📅  22-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)               ❓  Question

## [Savol: Bomdod namozida qaysi duolar o‘qiladi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Va alaykum us-salom va rahmatulloh, Qadrli birodrim, Alloh ibodatlaringizni qabul etsin. Bomdod namozi ham sunnati, ham farzi bilan moʻminning kunga xotirjamlik bilan boshlashini taʼminlaydigan muborak bir ibodatdir. Hanafiy mazhabining fiqh kulliyotiga (masal...   # bomdod namozi duolari  # hanafiy mazhabida bomdod namozi  # namozda o'qiladigan duolar  # subhanaka duosi  # bomdod namozi qanday o'qiladi      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)               ❓  Question

## [Savol: Shom namozida qaysi duolar o‘qilishi kerak?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Assalomu alaykum va rahmatulloh, Qadrli birodirim, shom namozida o‘qiladigan duolar namozning ruknlari va sunnatlariga ko‘ra farq qiladi. Hanafiy mazhabining mo‘tabar fiqh manbalari bo‘lgan "al-Hidoya" va Ibn Obidinning "Radd al-muhtor" asarlarida zikr qilinga...   # shom namozi duolari  # hanafiy mazhabi namoz  # namozda o'qiladigan duolar  # shom namozini o'qish tartibi  # subhanaka duosi      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [Savol: Ateist nima?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Hurmatli birodarim, alaykum us-salom va rahmatulloh. Ateist so'zi lug'aviy ma'noda "Xudoni tanimaydigan" deganidir. Islom istilohida va fiqh adabiyotida esa bu tushuncha to'g'ridan-to'g'ri "zindiq", "mulhid" yoki "dahriy" terminlari bilan ifodalanadi. Klassik ...   # ateist nima  # islomda ateizm  # allohni inkor etish  # islomiy e'tiqod  # ateistlar qur'onda      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)               ❓  Question

## [Sevgi nima?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Islam fikri va fiqh an'anasida 'sevgi' atamasi, hamda ijtimoiy va huquqiy oqibatlarga ega ducha bo'lgan hiss sifatida qabul qilinadi. Sevgi, eng umumiy ma'nada, bir narsa bilan bog'liq bo'lgan kuchli sevgi va bog'lanishdir. Islom olimlari bu atamani 'muhabbet'...   # islomda sevgi  # olllohga sevgi  # muhabbat  # ishq  # islomiy hislar      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)               ❓  Question

## [Savol: Hazrat Muhammadning hayoti haqida ma'lumot bering](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Bismillahirrohmanirrohim. Olamlar Robbi bo'lgan Allohga hamd, Uning quli va elchisi bo'lgan janobimiz Muhammad Mustafoga, oilasiga va sahobalariga salovot va salom bo'lsin. Aziz farzandim, ikki dunyo saydasi Hazrat Muhammadning (s.a.v.) hayoti biz mo'minlar uc...   # payg'ambarimiz hayoti  # siyrat darslari  # islom tarixi  # hanafiy mazhabi sunnat  # muhammad alayhissalom hayoti      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)               ❓  Question

## [Savol: Zakot kimga berilishi mumkin?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Hurmatli birodarim, Allohning salomi, rahmati va barokati ustingizda bo'lsin. Zakot Islomning besh ustunidan biri bo'lib, mol-mulkni poklash va jamiyatda ijtimoiy adolatni ta'minlashda katta hikmatga ega. Hanafiy mazhabiga ko'ra, zakot kimlarga berilishi Tavba...   # kimlarga zakot beriladi  # zakot oladiganlar  # hanafiy mazhabida zakot  # zakotning mohiyati  # zakot berishning shartlari      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)               ❓  Question

## [Savol: Karohiyat nima?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Va alaykumussalam va rahmatullohi va barokatuh. Karohiyat Hanafiy fiqhida harom bo'lmasada, tark etilishi istalgan va xush ko'rilmaydigan holatlarni ifodalaydi. Ya'ni, bir amal harom darajasiga yetmagan, lekin uni qilmaslik ko'proq savob bo'lgan holatlardir. B...     📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)               ❓  Question

## [Ishonish ehtiyaji tug'ma bo'ladimi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli qardoshim, Ishonish ehtiyaji, ha, insonga tug'ma ravishda berilgandir. Islom e'tiqodiga ko'ra har bir inson Allohni tanishga va Unga taslim bo'lishga moyil sof bir fitrat bilan dunyoga keladi. Buyuk Alloh Qur'oni Karimda A'rof surasining 172-oyatida (El...     📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)               ❓  Question

## [Tangri tushunchasi mantiq doirasida doimiy ravishda ziddiyatlarga aylanib qoladimi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, Aqlning Tangri tushunchasida ziddiyatga tushishi Yaratuvchini cheklangan inson aqli va maxluqotlarning o‘lchovlari bilan tushunishga harakat qilishidan kelib chiqadi. Imomi A’zam Abu Hanifa va Hanafiy-Moturidiy kalom an’anasiga ko‘ra, inson a...     📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)               ❓  Question

## [Savol: Lizak chaynash ro'zani buzadimi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Assalomu alaykum va rohmatullohi va barakotuh. Hanafiylar mazhabiga ko'ra, lizak chaynash ro'zani buzish-buzmasligi borasida ulamolar o'rtasida turli qarashlar mavjud. Ushbu masalani Qur'on va Sunnat nuqtai nazaridan, Hanafiylar mazhabining klassik manbalariga...   # saqich chaynash ro'zani buzadimi  # ro'zani buzadigan amallar  # hanafiy mazhabida ro'za  # ramazon ro'zasi  # ro'za hukmlari      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)               ❓  Question

## [Oqsillar paydo bo‘lishi uchun boshqa oqsillarning mavjud bo‘lishi kerakmi?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, assalomu alaykum. Bu savol ham zamonaviy ilm-fanni, ham koinotdagi ulug‘vor ilohiy tartibni tushunishimiz uchun juda qimmatlidir. Ilmiy jihatdan oqsillar sintezlanishi uchun DNK, RNK va maxsus fermentlar (oqsillar) kabi ko‘plab murakkab tuzil...   # oqsilning kelib chiqishi  # hayotning paydo bo'lishi  # yaratilish nazariyasi  # islom va fan  # ollohning yaratishi      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)               ❓  Question

## [Hodisa va mavjudotlarni yuzaki baholash ularni noto‘g‘ri tushunishga sabab bo‘lishi mumkinmi? Koinotdagi mukammal faoliyatni qanday baholash kerak?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, Hodisa va mavjudotlarni faqat tashqi ko‘rinishi bilan, ya'ni yuzaki baholash, albatta, katta xato va adashishga sabab bo‘ladi. Inson ko‘rib turgan zohiyriy parda ortidagi hikmatni, maqsadni va ilohiy san'atni ko‘ra olmasa, koinotdagi ulkan ha...   # hodisalarni yuzaki baholash  # olamning mukammal faoliyati  # tadbirkorlikning ahamiyati  # qur'on oyatlari  # imoni va ma'rifatni oshirish      📅  21-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)               ❓  Question

## [Savol: Boy bo‘lish uchun qaysi duoni o‘qishim kerak?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Aziz birodarim, salom va duo bilan. Sizning talabingizga binoan, Hanafiy fiqhi asoslari va Islomning umumiy axloqiy prinsiplari doirasida savolingizga javob beraman. Islomda rizq beruvchi Allohdir (Zariyot, 58). Boylik yoki keng rizq so‘rash qulning Allohga bo...   # boyish uchun duo  # rizq duosi  # islomda halol mehnat  # baraka duosi  # boylik so'rash      📅  20-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)               ❓  Question

## [Savol: Berishim kerak bo'lgan zakot miqdori qancha?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Bismillahir Rohmanir Rohim. Aziz birodarim, zakot Islomning besh ruknidan biri bo'lib, molni tozalash va baraka topish vositasidir. Hanafiy mazhabiga ko'ra, zakot miqdorini va hukmlarini quyidagicha umumlashtirishimiz mumkin: Zakot farz bo'lishining asosiy sha...   # zakot miqdori  # zakot qancha beriladi  # nisob miqdori  # zakot hisoblash  # zakot shartlari      📅  20-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [Musulmon kimdir?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli birodarim, assalomu alaykum va rahmatulloh. Musulmon, lug‘aviy ma’nosi bilan Allohga va Islom diniga taslim bo‘lgan kishi demakdir. Istilohda esa Islomning e’tiqod asoslarini qalban tasdiq etib, tili bilan iqror bo‘lgan va hukmlariga bo‘yin eggan shaxsd...   # musulmon kimdir  # musulmon ma'nosi  # musulmon bo'lish shartlari  # isomn iymoni  # allohga taslim bo'lish      📅  20-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)               ❓  Question

## [Olimlar Allohning mavjudligini dunyoda yaxshilik bo'lsin deb himoya qilmoqdalar, degan idovga qanday javob berish mumkin?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Qadrli farzandim, bu iddao haqiqatni faqat ijtimoiy manfaatga tushirib qo'yish bo'ladiki, bu tubdan xatodir. Allohning mavjudligi odamlarning Unga muhtojligidan yoki dunyoda tartib o'rnatish istagidan holi, mutlaq va obyektiv haqiqatdir. Hanafiy mazhabining e'...   # allohning mavjudligi  # ilmu iymon  # aql bilan allohning borligini isbotlash  # koinotdagi tartib  # yaratguvchi      📅  20-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)               ❓  Question

## [Uglerod tuproqda bo‘lmagani holda insonda bo‘lishi qanday izohlanishi mumkin?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

🏛️  Hanafiy     📗  Ruling   Va alaykum assalom farzandim, Avvalo shuni ta'kidlashim kerakki, zamonaviy ilmiy ma'lumotlar uglerodning tuproqda (organik moddalar, ko'mir va turli birikmalar shaklida) ko'p miqdorda mavjudligini tasdiqlaydi. Biroq, sen bergan savolni inson yaratilishidagi hi...   # insonning loydan yaratilishi  # insonning kelib chiqishi islomda  # uglerodning insonda bo'lishi  # qur'onda yaratilish izohlari  # inson yaratilgan modda      📅  20-oktabr, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

### 📱  Have an Islamic Question?

Ask scholars 24/7 directly and for free through our mobile app.

[▶ Ask via Mobile App](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.troya.duavenamazvakti&hl=uz)


## Sıkça Sorulan Sorular ve Cevaplar

### Shirk nima va shirkning turlari qanday?

Bismillahir Rohmanir Rohim. Aziz birodarim, sizni Hanafiy mazhabiga mansub ekanligingizni hisobga olib, savolingizga Qur'on va Sunnat asosida, mazhabimizga muvofiq holda javob berishga harakat qilaman. Alloh taolo so'zlarimizni haqqa muvofiq qilsin. Shirk Nima? Shirk - Allohga sherik qo'shish demakdir. Bu eng katta gunoh bo'lib, Allohning mag'firat qilmaydigan yagona gunohidir. Alloh taolo Qur'oni karimda shunday marhamat qiladi: "Albatta, Alloh O‘ziga sherik qo‘shiladigan gunohni kechirmaydi. Undan boshqa (gunohlarni) esa, xohlagan kishi uchun kechiradi." (Niso surasi, 48-oyat) Shirk - Allohning zotida, sifatlarida yoki fe'llarida Unga teng yoki teng bo'ladigan biror mavjudotni qabul qilishdir. Bu Allohning birligini (tavhidini) inkor etishdir. Shirkning Turlari Qanday? Shirk, umuman olganda, ikki asosiy bo'lim ostida o'rganiladi: 1. Shirk-i Akbar (Katta Shirk): Bu, insonni Islom doirasidan chiqarib yuboradigan, Allohning zotiga yoki sifatlariga teng hech qanday mavjudot yo'qligini aniq bilib qabul qilgan holda, yaratish, rizq berish, boshqarish kabi masalalarda Allohdan boshqasiga itoat qilish yoki undan yordam so'rash kabi fe'llar bilan yuzaga chiqadigan shirk turidir. Bu turdagi shirk, amallarning bekor ketishiga sabab bo'ladi. Rububiyyat Shirk'i: Allohning yaratuvchilik, rizq beruvchilik, ishlarni boshqarish kabi masalalarda Undan boshqasini ham bu sifatlarda ko'rish yoki U bilan birga boshqalarning ham tasarruf egasi ekanligiga ishonishdir. Uluhiyyat Shirk'i: Allohga ibodat qilingani kabi, Undan boshqasiga ham ibodat qilish, duo qilish, qurbonlik so'yish, nazr qilish kabi fe'llar bilan Allohga sherik qo'shishdir. Bu eng keng tarqalgan va eng xavfli shirk turidir. Ism va Sifat Shirk'i: Allohning ism va sifatlarida Unga teng mavjudotlar borligini qabul qilish yoki Allohning ism va sifatlarini boshqalarga berishdir. 2. Shirk-i Asğar (Kichik Shirk): Bu, insonni dindan chiqarmasa ham, ajrini kamaytiradigan yoki amallarini bekor qiladigan shirk turidir. Ko'pincha riyokorlik (ko'z-ko'z qilish) bilan bog'liq bo'lgan shirk turidir. Riyo (Ko'z-ko'z qilish): Bir ibodatni yoki xayrli amalni, Alloh rizosi uchun emas, balki insonlarning maqtovini qozonish, olqish to'plash kabi dunyoviy maqsadlarda qilishdir. Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) bu borada shunday buyurganlar: "Ummatim haqida eng ko'p qo'rqqan narsam - kichik shirk (riyo)dir." Sahobalar so'radilar: "Ey Allohning Rasuli, kichik shirk nima?" Payg'ambarimiz shunday dedilar: "Riyodir. Qiyomat kuni Alloh bandalariga: 'Amallaringizni kim uchun qilgandiz? Qarang, o'sha kimsalarning yonidan o'z ajringizni toping!' deydi." (Hadisi sharif) Shirkdan uzoq bo'lish, Allohning rizoyatiga erishish va jannatga yetishishning yagona yo'lidir. Allohning birligiga (tavhidiga) ishonish va faqat Ungagina ibodat qilish mo'minlikning asosidir. Alloh hammamizni shirkdan saqlasin. Vassalom.

### Tesettürsüz ibodat bormi?

Hanafi mazhabiga ko'ra, tesettürsiz ibodat, namoz kabi badaniy ibodatlarda sahih emas. Namoz, Allohning huzuriga chiqish bo'lgani uchun odobga muvofiq ravishda ado etilishi kerak. Bu odobga ko'ra, Hanafi mazhabiga ko'ra erkakning avrati, kindik bilan tizza qopqog'i orasidir. Ayolning esa yuzi, qo'llari va oyoqlaridan tashqari butun tanasi avratdir. Namazda bu avrat joylarini yopish farzdir. Agar namoz o'qiyotgan kishi bu avrat joylarini yopmasdan namoz o'qisa, namozi sahih bo'lmaydi. Shu sababli, tesettürsüz ibodat, ya'ni namoz, Hanafi mazhabiga ko'ra sahih emas. Biroq, tesettürning faqat namoz bilan cheklanmaganini, kundalik hayotda ham musulmon ayollarning Allohning amri bo'yicha tesettürli bo'lishlari kerakligini ham ta'kidlash lozim. Bu borada Qur'oni Karimda va Sunnat-i Seniyyada ochiq dalillar mavjud. Alloh Taolo shunday marhamat qiladi: "Ey Payg'ambar! Xotinlaringga, qizlaringga va mo'minlarning xotinlariga ayting: tashqariga chiqayotganda ro'mollarini (jilboblarini) yopib olsinlar. Bu ularning tanilishi va ozorlanmasliklari uchun eng munosib yo'ldir. Va Alloh, G'afurdir, Rohimdir." (Ahzob surasi, 59-oyat) Payg'ambarimiz (SAV) ham tesettür bilan bog'liq ko'plab hadis-i shariflar aytganlar. Bu hadislar, tesettürning ham farz ekanligini hamda ayollarning iffatini saqlashda muhim rol o'ynashini ochiq ko'rsatib beradi.

### Safar namozi hukmlari va qisqartirish shartlari qanday?

Va alaykum assalom va rohmatullohi va barakotuh. Allohning salomi, rahmat va barokati sizlarga bo'lsin. Molikiy mazhabiga ko'ra, safar namozining hukmlari va qisqartirish shartlari haqida Qur'on va Sunnat asosida quyidagicha ma'lumot berishim mumkin: Safar Namozining Hukmi: Sayohat qilayotgan musulmonning farz namozlarini (peshin, asr, shom va xufton) qisqartirib (qasr) o'qishi ruhsatdir, ya'ni vojib emas. Biroq, bu ruhsatdan foydalanish afzaldir. Bomdod va shom namozlari esa qisqartirilmaydi. Qisqartirish (Qasr) Shartlari: Molikiy mazhabiga ko'ra, bir kishining safarda deb hisoblanishi va namozlarini qisqartirishi uchun quyidagi shartlarning birgalikda mavjud bo'lishi kerak: 1. Niyat: Safarga niyat qilishi va uyidan chiqishi. Safar niyatisiz yo'lga chiqqan taqdirda ham safarda deb hisoblanmaydi. 2. Masofa: Boriladigan masofaning, urf-odatga ko'ra safar deb hisoblanadigan darajada bo'lishi. Molikiy mazhabida bu masofa odatda ikki kunlik safarga teng deb qabul qilinadi. Bu esa taxminan 80-85 kilometrga to'g'ri keladi. Hanefiy va boshqa mazhablarda bu masofa farq qilishi mumkin. 3. Turar joy: O'zining turar joyidan (yashab turgan joyidan) ajralgan bo'lishi. Uyidan, ish joyidan yoki doimiy yashaydigan joyidan ajralishi kerak. 4. Muddati: Safarning uzluksiz ravishda kamida uch kun (kecha-kunduz) davom etishi. Agar yo'lovchi bir joyda uch kun yoki undan ko'p qolishni niyat qilsa, safarda ekanlik holati tugaydi va namozlarini to'liq o'qiydi. Biroq, aniq muddat belgilamasdan yoki uch kundan kam qolish niyati bilan safarini davom ettirsa, safar hukmi davom etadi. 5. Makruh bo'lmagan safar: Safarning harom yoki makruh sababli bo'lmasligi kerak. Safar Namozining O'qilishi: Safar holatida bo'lgan kishi, peshin va asr namozlarini birlashtirib (jam'i taqdim yoki jam'i ta'xir bilan) o'qishi mumkin. Xuddi shunday, shom va xufton namozlarini ham birlashtirib o'qishi mumkin. Peshin va Asr Namozi: Peshin namozini vaqtida o'qib, darhol keyin asr namozini ham o'qishi mumkin (jam'i taqdim). Yoki peshin namozini vaqtida o'qib, asr namozi vaqtiga qadar kechiktirib, asr vaqtining kirishi bilan ikkalasini ketma-ket o'qishi mumkin (jam'i ta'xir). Shom va Xufton Namozi: Shom namozini vaqtida o'qib, darhol keyin xufton namozini ham o'qishi mumkin (jam'i taqdim). Yoki shom namozini vaqtida o'qib, xufton namozi vaqtiga qadar kechiktirib, xufton vaqtining kirishi bilan ikkalasini ketma-ket o'qishi mumkin (jam'i ta'xir). Har bir namozning farzi ikki rakatdan o'qiladi. Masalan, peshin namozi ikki rakat, asr namozi ikki rakat, shom namozi uch rakat (qisqartirilmaydi), xufton namozi esa ikki rakat o'qiladi. Muhim Eslatma: Safarda ekanlik holatining tugashi bilan, ya'ni uch kun yoki undan ko'p bir joyda qolishni niyat qilganda, namozlar yana to'liq o'qilaveradi. Qur'oni Karimda bu haqda shunday buyurilgan: "Siz yer yuzida safarga chiqqan paytingizda namozni qisqartirishingizda sizlarga gunoh yo'qdir." (Niso surasi, 102-oyat) Hadis-i shariflarda ham Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning safarda namozlarini qisqartirib o'qiganliklari rivoyat qilingan. Alloh safarlaringizni xayrli va barokatli qilsin. Bu haqda batafsil ma'lumotni Molikiy mazhabining fiqh kitoblaridan topishingiz mumkin. Allohga omonat bo'lingiz.

### Qanday ibodat qilishim kerak?

Aziz birodarim, Ibodat, Rabbimizga bo'lgan qullik vazifamizning eng oliy ifodasidir. Qanday ibodat qilish kerakligi savoli, hayotimizning eng muhim masalalaridan biridir. Alloh Taologa qullik, U bizga bildirgan shaklda, ya'ni Qur'oni Karim va Payg'ambarimiz (alayhissalom)ning Sunnatiga muvofiq ravishda qilinadi. Shofeiy mazhabi a'zosi sifatida, bu asosiy printsiplarga rioya etib ibodatlaringizni ado etishingiz mumkin. Asosiy Ibodatlar: Namozi: Farz bo'lgan besh vaqt namozni, o'z vaqtida, xushu va xuzu bilan ado etish eng muhim ibodatlardandir. Namozning shartlarini, ruknlarini va vojiblarini o'rganib, o'qishga harakat qiling. Shofeiy mazhabiga ko'ra namozning o'qilishida ba'zi o'ziga xos holatlar bo'lishi mumkin, bularni o'rganish uchun ishonchli ilmihol kitoblariga murojaat qilishingiz mumkin. Ro'za: Ramazon oyida ro'za tutish farzdir. Sog'ligingiz holatiga, safar kabi uzrli sabablarga ko'ra ruxsatlar mavjud. Zakat: Muayyan bir mol-mulkka ega bo'lganlarning, ehtiyojmandlarga berishi kerak bo'lgan bir ibodatdir. Kimlar zakot berishi va qancha berishi haqida batafsil ma'lumot olish muhimdir. Haj: Imkoni bo'lganlarning umrida bir marta Ka'bani ziyorat qilishi farzdir. Boshqa Ibodatlar va Yondashuvlar: Qur'on O'qish va Tafakkur qilish: Qur'oni Karimni tilovat qilish, ma'nosini tushunishga harakat qilish va ustida fikr yuritish katta savobdir. Duo Qilish: Har bir vaziyatda Rabbimizga duo qilish, Undan yordam so'rash, Unga yuzlanish qullikning bir talabidir. Zikr va Tasbeh: Allohni zikr qilish, uni tasbeh aytish qalbni taskin beradi va ma'naviy yuksalishga sabab bo'ladi. Ilm O'rganish: Diniy bilimlarni o'rganish, halol va haromni bilish, ibodatlarimizni to'g'ri qilish uchun zarurdir. Solih Amallar: Yaxshilik qilish, qo'shnichilik haqqiga rioya qilish, ota-onaga yaxshilik qilish, faqirlarga yordam berish kabi har qanday solih amal ibodatdir. Muhim Nuqtalar: Niyat: Barcha ibodatlarda niyatning xolis bo'lishi, faqat Alloh rizoyini ko'zlash asosdir. Riyodan Qochish: Ibodatlarni ko'z-ko'rona emas, samimiyat bilan qilish kerak. Bid'atlardan Qochish: Payg'ambarimiz (alayhissalom) o'rgatmagan, keyinchalik dinga qo'shilgan amallardan qochish muhimdir. Shofeiy mazhabi, ibodatlarda ayniqsa ba'zi detallarda o'ziga xos amallarga ega bo'lishi mumkin. Shu sababli, namozning, g'uslning, tahoratning, tayammumning va boshqa ibodatlarning usulini o'rganayotganda mazhabning fiqhiy qarashlarini hisobga olishingiz kerak. Unutmangki, Alloh Taolo bandalaridan O'zini tanib, Unga itoat etishlarini va Uning rizoyini qozonadigan amallarda bo'lishlarini istamoqda. Eng to'g'risini Alloh biladi. Rabbim ibodatlaringizni qabul qilsin.

### Ro'za tutish farzmi?

Albatta, Hanafiy mazhabiga muvofiq ushbu savolingizni Qur'on va Sunnat yoritgan holda javob beray. Ro'za tutish Islomning besh ruknidan biridir va farz ibodatdir. Shu sababli, har qanday uzrli sababi bo'lmagan har bir musulmon uchun ro'za tutish farzdir. Qur'oni Karimda shunday buyurilgan: "Ey imon keltirganlar! Sizlardan oldingilarga farz qilingani kabi, sizlarga ham ro'za farz qilindi. Shoyad taqvo qilsangiz."(Baqara surasi, 183-oyat) Payg'ambarimiz alayhissalom ham ro'zaning farzligini ko'plab hadis-i shariflari bilan bayon etganlar. Masalan, Jabroil alayhissalom Islomning asoslarini so'ragan mashhur hadisda ro'za ham farz sifatida zikr qilingan. Shuning uchun, aqli sog'lom, balog'at yoshiga yetgan va ro'za tutishga qodir bo'lgan har bir musulmon uchun Ramazon oyida ro'za tutish vojibdir. Biroq, kasallik, safar, homiladorlik yoki emizish kabi uzrli sabablari bo'lganlar uchun ro'zani kechiktirish yoki fidya berish kabi yengilliklar ham mavjud. Bu holatlar uchun Hanafiy mazhabida batafsil hukmlar mavjud.

### Rasmiy davlat banklari foizi harommi?

Aziz birodarim, Xanifiy mazhabiga mansub musulmon sifatida, rasmiy davlat banklari tomonidan qo'llaniladigan foiz masalasidagi savolingizga Qur'on va Sunnat asosida javob bermoqchiman. Iymonda foiz (riba) qat'iy harom qilingan. Qur'oni Karimda ko'plab oyatlarda foizdan uzoq turish buyurilgan. Masalan, Baqara surasining 275-oyatida shunday deyiladi: "Alloh savdoni halol, foizni esa harom qilgan." Payg'ambarimiz (sallallohu alayhi vasallam) ham hadisi shariflarida foiz olgan, bergan, yozgan va guvohlik qilganlarni la'natlagan. Bu umumiy hukm davlat banklari tomonidan qo'llaniladigan foizlar uchun ham amal qiladi. Xanifiy mazhabida foizning haromligi borasida hech qanday ixtilof yo'q. Davlat banklarining faoliyati tijoriy faoliyat kabi ko'rinsa-da, asosida foiz daromadi olishlari sababli bu hol caiz ko'rilmaydi. Shu sababli, rasmiy davlat banklaridan foiz evaziga pul olish yoki foiz evaziga pul berish, Xanifiy mazhabiga ko'ra haromdir. Bunday muomalalarda bo'lganlarga, imkon qadar halol yo'llarga murojaat qilish tavsiya etiladi. Allohning rizoligini qozonish yo'lida qadamlaringizda muvaffaqiyat tilayman.

### Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam qanday gunohlarni la'natlagan?

Bismillahir Rohmanir Rohim. Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam la'natlagan gunohlar, Allohning rahmatidan uzoqlashtirishni talab qiladigan katta jinoyatlardir. Bunday xatti-harakatlar ham shaxsiy, ham ijtimoiy osoyishtalikni buzadi. Hanafiy mazhabiga ko'ra, bu gunohlar haromdir va undan saqlanish kerak. Qur'oni Karim va Sunnat-i Saniyyada la'natlangan ba'zi gunohlar quyidagilardir: Allohga shirk keltirish: Undan boshqasiga ibodat qilish yoki Unga sherik qo'shish eng katta gunohdir. (Nahl surasi, 105-oyat) Ota-onaga aziyat berish va ularga qarshi chiqish: Ularni ranjitish, haqorat qilish, isyon qilish katta gunohlardandir. (Isro surasi, 23-oyat) Nohaqdan odam o'ldirish: Bir jonni olish, Alloh huzurida eng katta jinoyatlardan biridir. (Moida surasi, 32-oyat) Ribo (foiz) yeyish va berish: Riboli muomalalar ham dunyoda, ham oxiratda katta zararlarga olib keladi. (Baqara surasi, 275-oyat) Zino qilish: Nomus va iffatga qarshi bo'lgan bu katta gunoh, jamiyatning axloqiy tuzilishini buzadi. O'g'irlik qilish: Boshqaning molini izinsiz olish, qul haqqiga tajovuzdir. Yolg'on guvohlik berish: Haqiqatni buzish va boshqalarni nohaq ayblash katta gunohdir. Odamlarga zulm qilish va ularning haqlarini yeyish: Adolatsiz xatti-harakatlar va boshqalarning haqlarini tortib olish la'natlangan. Yomon so'z aytish va g'iybat tarqatish: Odamlarning orasini buzadigan, ularni ranjitadigan so'zlar aytish haromdir. Masxara qilish va kamsitish: Musulmonlar orasida kin va adovat tug'diradigan xatti-harakatlardan saqlanish kerak. O'lchov va tarozida aldash: Savdoda halollik tamoyiliga qarshi chiqish la'natlangan. (Mutaffifin surasi, 1-3-oyatlar) Boshqalarning nomusiga tegish: Iffatli ayollarga tuhmat qilish juda katta gunohdir. (Nur surasi, 23-oyat) Bu gunohlar, Allohning g'azabini qo'zg'atadigan va Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam la'natlagan amallardandir. Musulmon bunday xatti-harakatlardan saqlanishi, tavba qilishi va Allohdan mag'firat so'rashi kerak. Alloh Taolo barchamizni bunday gunohlardan saqlasin.

### Insonlarda gunoh yozilishi qaysi yoshdan boshlanadi?

Aziz birodarim, Insonlarda gunoh yozilishi, Hanafiy mazhabiga ko'ra va umumiy islomiy tushunchaga muvofiq, balog'at yoshiga to'g'ri keladi. Bu yosh, erkaklar uchun odatda 15 yosh atrofida, ayollar uchun esa yana 15 yosh atrofida yoki hayz ko'rishni boshlashlari bilan belgilanadi. Bu holatning asosiy dalili, Qur'oni Karimda va Sunnat-i Seniyyada joy olgan ushbu tamoyilidir: "Har kim o'z kasb qilgan narsasi bilan garovdadir." (Muzzammil surasi, 8-oyat) Bu oyat, insonning o'z fe'llaridan javobgar bo'lishini ifodalaydi. Balog'atga yetmagan bolalar esa hali bu javobgarlikni ko'tarishga yetarli darajada voyaga yetmagan deb hisoblanadi. Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning bir hadis-i shariflarida ham shunday buyurilgan: "Uch kishidan qalam ko'tarilgan: uyg'ongunicha uxlayotganidan, aqli kirgunicha devonasidan va balog'at yoshiga yetgunicha boladan." (Tirmiziy, Jandiz, 20; Abu Dovud, Hudud, 22) Bu hadis, balog'atga yetishning gunoh va savob yozilishi nuqtai nazaridan bir burilish nuqtasi ekanligini ochiq bildiradi. Shuning uchun, balog'atga yetib, javobgarlik yoshiga yetmasdan oldin qilingan xatolar yoki gunohlar uchun shaxs javobgar tutilmaydi. Biroq balog'atga yetgandan keyin qilingan fe'llardan esa ham savob, ham gunoh nuqtai nazaridan javobgar bo'ladi. Allohga omonat bo'lingiz.

### Katta gunohlar, yetti kabira gunohlar nimalar?

Albatta, Hanafiylik mazhabiga muvofiq, Qur'on va Sunnat nurida katta gunohlar (kaboir) haqida ma'lumot beraman. Katta gunohlar – Allohning qat'iy ravishda taqiqlagan va sodir etilishi holatida jiddiy azob va'da qilingan gunohlardir. Ular kichik gunohlardan farqli o'laroq, yanada katta oqibatlarga ega bo'lgan amallardir. Katta gunohlarning soni borasida ulamolar o'rtasida turli xil fikrlar mavjud bo'lsa-da, mashhur bo'lgan va odatda qabul qilingan yetti katta gunoh quyidagilardir: 1. Allohga shirk keltirish: Allohga sherik qilish, eng katta gunohdir va kechirilmaydigan yagona gunohdir. Qur'oni Karimda shunday buyuriladi: "Albatta, Alloh O'ziga shirk keltirilishini kechirmaydi. Undan boshqa gunohlarni esa O'zi xohlagan kishilar uchun kechiradi." (Niso surasi, 48-oyat) 2. Odam o'ldirish: Nohaqdan bir insonni o'ldirish, Islomda eng katta gunohlardan biridir. Qur'oni Karimda bu borada qattiq ogohlantirishlar mavjud. 3. Sehr (jodu) qilish: Sehr, ham qiluvchi, ham qildiruvchi uchun katta gunoh hisoblanadi. 4. Namaz o'qimaslik: Namoz, Islomning asosiy ustunlaridan biridir. Uzrsiz namozni tark etish katta gunohlardandir. 5. Zino qilish: G'ayriqonuniy munosabat bo'lgan zino, ham shaxs, ham jamiyat uchun jiddiy zararlari bo'lgan katta gunohlardandir. 6. O'g'rilik qilish: Boshqaning molini nohaqdan olish, Islomda harom qilingan katta gunohlardandir. 7. Yolg'on guvohlik berish: Haqiqatga zid guvohlik berish, adolatga putur yetkazadigan va katta gunoh sanaladigan amallardandir. Bu sanab o'tilganlar, katta gunohlarning faqat bir qismidir. Qur'on va Sunnatda yana ko'plab katta gunohlar zikr etilgan. Muhimi, bu gunohlardan saqlanish va Allohning roziligini qozonishga harakat qilishdir. Alloh taolodan barchamizni katta gunohlardan asrashini so'rayman.

### Haram yo'llar bilan ish yurituvchi kishi bilan savdo qilish joizmi?

Va alaykum assalom va rohmatullohi va barakotuh. Haram yo'llar bilan daromad topgan kishi bilan savdo qilishning joizligi masalasi, avvalo, harom daromadning manbasiga va savdoning mohiyatiga bog'liqdir. Hanafiy mazhabiga ko'ra, haromligi aniqlangan molni sotish va sotib olish joiz emas. Biroq, kishining harom yo'l bilan topgan molining manbasi shubhali bo'lsa yoki harom va halol aralash bo'lsa, vaziyat o'zgarishi mumkin. Agar bir kishi harom yo'l bilan pul topayotgan bo'lsa-yu, lekin shu pulga halol mol sotib olib sotsa, bu molning o'zi harom bo'lmagan ekan, uni sotish va sotib olishda hech qanday zarar bo'lmasligi mumkin. Lekin bu vaziyat, kishining harom daromadini qonuniylashtirish degani emas. Qur'oni Karimda shunday buyuriladi: "Ey imon keltirganlar! Mol-mulklaringizni o'zaro botil (harom) yo'llar bilan yemang. Faqat o'zaro rozi bo'lib qilingan tijorat bundan mustasnodir." (Niso surasi, 29-oyat) Bu oyat, har qanday nohaq topilgan daromadni taqiqlaydi va qonuniy tijoratning o'zaro rozi bo'lish bilan bo'lishini bildiradi. Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom ham harom daromaddan uzoq turish haqida ko'plab hadisi shariflar aytganlar. Masalan, "Kimki harom mol topgan bo'lsa, uni sadaqa qilsa ham qabul qilinmaydi va undan qolgani o'zi uchun jahannamlik bo'ladi." (Ibn Moja, Tijorat, 4) deganlar. Bu hadis, harom daromadning ham o'zi, ham undan olingan narsalar haqida muhim bir ogohlantirishdir. Shuning uchun, harom yo'llar bilan ish yurituvchi kishi bilan savdo qilayotganda ehtiyot bo'lish kerak. Agar savdoning mavzusi harom bo'lsa (masalan, aroq sotish kabi) yoki kishining daromadining katta qismi harom bo'lsa va bu vaziyat savdosiga ham ta'sir qilsa, o'sha kishidan mol sotib olish yoki unga mol sotish Hanafiy mazhabiga ko'ra joiz bo'lmasligi mumkin. Biroq, kishining shubhali daromadi bo'lsa-da, agar sizga halol bir mol sotayotgan bo'lsa va siz ham bu molning haromligidan amin bo'lmasangiz, ehtiyotkorlik bilan tadqiqot qilish va shubhalarni bartaraf etish muhimdir. Xulosa qilib aytganda, harom daromad topgan kishidan, daromadining manbasi harom bo'lgan molni sotib olish mutlaqo joiz emas. Daromadining manbasi shubhali bo'lsa, sotib oladigan molingizning halol ekanligiga ishonch hosil qilishingiz kerak. Eng fazilatli yo'li, haromdan shubhalanilgan kishilardan uzoq turishdir. Alloh taolo hammamizni halol va harom borasida hidoyat qilsin.

### Payg'ambarlarning soyaaggi va rivojlanish tartibini bilib berishingiz mumkinmi?

Ha, Payg'ambarlarning soyaaggi va rivojlanish tartibini bilib berishga harakat qilayman. Islom payg'ambarlari, Alloh tomonidan insonlarga yuborilgan elchilar. Qur'on ko'ra, barcha payg'ambarlar, Adomdan boshlab Isoga qadar bir zanjir hosil qiladi. Payg'ambarlarning rivojlanish tartibi, Qur'on va Hadis manbalariga ko'ra shunday:

### Islomda niyatning ahamiyati nima?

Islomda niyat, qilinadigan har bir ibodat va amalning ruhidir, savob va qabulning manbayidir.

### Kutilmagan bir hodisa yuz berganda nima uchun subhanalloh deymiz?

Qadrli birodarim, Kutilmagan vaziyatga duch kelganimizda "Subhanalloh" deyishimiz – Alloh taoloni har qanday nuqsondan poklash va Uning cheksiz qudratini e'tirof etish ma'nosini anglatadi. Hanafiy mazhabi va umumiy Islom an'anasida bu zikrning ajablanish lahzalarida qo'llanilishining asosiy sabablari quyidagilardan iborat: 1. Hayrat va lol qolishni ifoda etish: Mo'min o'zi kutmagan bir hodisaga duch kelganda, bu voqea Allohning taqdiri bilan sodir bo'lganini eslaydi. "Alloh naqadar buyuk, U har qanday nuqsondan pokdir" deb, Uning yaratuvchilik san'ati va qudratiga nisbatan hayratini tilga oladi. 2. Sunnatga sodiqlik: Sevimli Payg'ambarimiz (s.a.v.) ajablangan yoki hayratda qolgan holatlarida "Subhanalloh" deb munosabat bildirganlar. Bir safar hazrati Abu Hurayra bilan uchrashganlarida, Abu Hurayra junub bo'lgani uchun o'zini chetga olganda, Payg'ambarimiz (s.a.v.) hayratlanib: "Subhanalloh! Mo'min aslo (najas bilan) bulg'anmaydi", deganlar (Buxoriy, Gʻusl 23; Muslim, Hayz 115). 3. Allohni eslash: Qur'oni Karimda: "Osmonlarda va yerda nimaiki bo'lsa, Allohga tasbeh aytadi" (Hashr surasi, 1), deb buyuriladi. Kutilmagan vaziyatda bu tasbehni aytish – bandaning har lahzada Allohning nazoratida ekanini bilishining alomatidir. Xulosa qilib aytganda, biror hodisa qarshisida "Subhanalloh" deyish – ham ajablanish ifodasi, ham o'sha onni zikr va ibodatga aylantirish vositasidir. Alloh bizlarni doimo O'zini zikr etuvchi bandalaridan qilsin.

### Alloh xohlaganini kechiradimi yoki loyiq bo'lganinimi?

Qadrli birodarim, Islom e'tiqodiga va xususan Hanafiy-Moturidiy yo'nalishiga ko'ra, bu savolning javobi Allohning mutlaq irodasi bilan cheksiz hikmati birlashgan nuqtadadir. Alloh taolo mutlaq hukmdordir va xohlaganini kechirish vakolatiga egadir. Qur'oni karimda bu haqiqat shunday ifoda etiladi: 'Osmonlar va yerdagi narsalar Allohnikidir. U xohlaganini kechiradi, xohlaganini azoblaydi. Alloh kechiruvchi va rahmlidir.' (Oli Imron, 129). Biroq Allohning 'xohlashi' tasodifiy tanlov emas, balki Uning cheksiz hikmatiga asoslanadi. Alloh bandasining samimiy tavbasini, pushaymonligini va go'zal amallarini kechirilishiga sabab qiladi. Ya'ni, banda tavba va iymon bilan kechirilishni 'talab qiladi', Alloh esa o'z fazli bilan uni kechirishni 'xohlaydi'. Payg'ambarimiz (s.a.v) bir hadislarida shunday deganlar: 'Hech kim o'z amali tufayli (o'zicha haq qilib) jannatga kira olmaydi. 'Siz hammi, ey Allohning Rasuli?' deb so'rashdi. 'Ha, Alloh meni rahmatiga o'ramasa, men ham kira olmayman', dedilar.' (Muslim). Xulosa qilib aytganda, hech kim 'men buni haq qildim' deb Alloh ustidan haq da'vo qila olmaydi. Kechirilish Allohning fazli va irodasidir. Biroq Alloh samimiy tavba qilganlarni va amrlariga bo'ysunganlarni kechirishini xushxabar qilib, bizlarga bu irodaga erishish yo'lini ko'rsatib qo'ydi. Alloh bizlarni rahmatiga o'ragan bandalaridan qilsin.

### Namozdan keyin qilinadigan tasbehning fazilati

Assalomu alaykum, qadrli birodarim. Namozlardan keyin qilinadigan tasbeh ibodatning ma'naviy iqlimini to'ldiruvchi va qulning Allohga bo'lgan shukrini ifoda etuvchi juda qimmatli bir sunnatdir. Hanafiy mazhabiga ko'ra, farz namozidan keyin (agar bo'lsa, so'nggi sunnat o'qilgandan keyin) qilinadigan bu zikrlar muakkad sunnat hisoblanadi. Namozdan keyin qilinadigan tasbehning fazilatini quyidagicha xulosa qilishimiz mumkin: 1. Gunohlarning kechirilishi: Payg'ambarimiz (s.a.v.) shunday marhamat qilganlar: 'Kim har namozdan keyin 33 marta Allohni tasbeh etsa (Subhanalloh), 33 marta Allohga hamd aytsa (Alhamdulillah) va 33 marta Allohni ulug'lasa (Allohu Akbar), bularning hammasi 99 bo'ladi. Yuzinchisida esa 'La ilaha illallohu vahdahu la shariyka lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir' desa, gunohlari dengiz ko'pigicha bo'lsa ham kechiriladi.' (Muslim, Masojid, 146). 2. Ma'naviy darajaning yuksalishi: Tasbeh qalbni dunyoviy mashg'ulotlardan tozalaydi va qulni Allohga yaqinlashtiradi. Qur'oni Karimda buyurilganidek: 'Ogoh bo'lingki, qalblar faqat Allohni zikr qilish bilan orom topadi.' (Ra'd surasi, 28). 3. Kamchiliklarning o'rni to'lishi: Namoz vaqtida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan kichik g'aflatlar va kamchiliklarning o'rnini to'ldirishga vosita bo'ladi. 4. Jannat xazinasi: Bu zikrlar mo'min uchun oxiratda katta ajr va jannat xazinasi hisoblanadi. Payg'ambarimiz kambag'al muhojirlarning 'Boylar yuksak darajalar va abadiy ne'matlarni olib ketdilar' degan g'amginliklari ustiga ularga bu tasbehni tavsiya qilganlar va buning bilan boshqalar ularga yeta olmasligini xushxabar qilganlar (Buxoriy, Azon, 155). Xulosa qilib aytganda; namozdan keyingi tasbeh ozgina harakat bilan juda katta savoblar qozonish va ma'naviy poklanish eshigidir. Robbimiz ibodatlaringizni qabul qilsin.

### Boyiboy musulmonlar jannatning yuksak darajalariga erishganlarmi?

Qimmatli birodarim, bu savol sahobalar tomonidan Payg'ambarimizga (s.a.v.) ham berilgan. Bu masalani Qur'on va Sunnat doirasida quyidagicha izohlashimiz mumkin: Jannatdagi yuksak darajalar faqat boylikka yoki faqat faqirlikqa bog'liq emas. Darajalarning asosiy o'lchovi taqvo, ixlos va Allohning riziligini istashdir. Bir kun faqir sahobalar Payg'ambarimizning (s.a.v.) huzurlariga kelib: "Ey Allohning Rasuli! Boy birodarlarimiz yuksak darajalarga va abadiy ne'matlarga erishdilar. Chunki biz namoz o'qiymiz, ular ham o'qiydi; biz ro'za tutamiz, ular ham tutadi. Lekin ular sadaqa beradilar, biz bera olmaymiz; ular qul ozod qiladilar, biz qila olmaymiz", deb xafaliklarini bildirishgan. Payg'ambarimiz (s.a.v.) ularga boylarning moliyaviy ibodatlariga yetishish uchun zikr (tashbeh) o'rgatganlar (Muslim, Masojid, 142). Hanafi mazhabi olimlari ta'kidlaganidek, Islomda ustunlik molning kamligi yoki ko'pligi bilan emas, balki u molning qanday topilgani va qayerda sarflangani bilan o'lchanadi. 1. Sabr qilgan faqir va shukr qilgan boy: Islom olimlari "sabr qilgan faqir" va "shukr qilgan boy"ning Alloh huzuridagi qadrining yuksak ekanligini aytganlar. Boy musulmon o'z molini Alloh yo'lida sarflab (infak qilib) eng yuksak darajalarga erishishi mumkin. Faqir musulmon esa holiga sabr qilib ibodatlarini davom ettirib, shu darajalarga yetishishi mumkin. 2. Hisob-kitobning qiyinligi: Payg'ambarimiz (s.a.v.) "faqirlar boylardan besh yuz yil oldin jannatga kirishini" xushxabar berganlar (Termiziy, Zuhd, 37). Bu holat boylarning mol-mulklarining hisob-kitobini berishlari ko'p vaqt olishidan kelib chiqadi. Lekin hisob-kitobni berganlaridan so'ng, molini xayr yo'lida sarflagan boylarning darajalari juda yuksak bo'lishi mumkin. 3. Asosiy o'lchov taqvodir: Qur'oni Karimda: "Alloh huzurida eng ulug'ingiz, Undan eng ko'p qo'rqqaningizdir (taqvodorrog'ingizdir)" deyiladi (Hujurot surasi, 13). Xulosa qilib aytganda; boy musulmonlar faqat boy bo'lganliklari uchun emas, balki mol-mulklarini Alloh yo'lida sarflab, shukr qilsalar, yuksak darajalarga erishadilar. Faqir musulmonlar esa sabrlari va ibodatlari bilan bu darajalarga sherik bo'ladilar. Jannat - imkoniyat egalarining saxovatlari va imkoniyati cheklanganlarning sabrlari hamda samimiyatlarining mukofotlangan joyidir.", "uz": "Boyiboy musulmonlar jannatning yuksak darajalariga erishganlarmi?", "answer": "Qimmatli birodarim, bu savol sahobalar tomonidan Payg'ambarimizga (s.a.v.) ham berilgan. Bu masalani Qur'on va Sunnat doirasida quyidagicha izohlashimiz mumkin: Jannatdagi yuksak darajalar faqat boylikka yoki faqat faqirlikqa bog'liq emas. Darajalarning asosiy o'lchovi taqvo, ixlos va Allohning riziligini istashdir. Bir kun faqir sahobalar Payg'ambarimizning (s.a.v.) huzurlariga kelib: "Ey Allohning Rasuli! Boy birodarlarimiz yuksak darajalarga va abadiy ne'matlarga erishdilar. Chunki biz namoz o'qiymiz, ular ham o'qiydi; biz ro'za tutamiz, ular ham tutadi. Lekin ular sadaqa beradilar, biz bera olmaymiz; ular qul ozod qiladilar, biz qila olmaymiz", deb xafaliklarini bildirishgan. Payg'ambarimiz (s.a.v.) ularga boylarning moliyaviy ibodatlariga yetishish uchun zikr (tashbeh) o'rgatganlar (Muslim, Masojid, 142). Hanafi mazhabi olimlari ta'kidlaganidek, Islomda ustunlik molning kamligi yoki ko'pligi bilan emas, balki u molning qanday topilgani va qayerda sarflangani bilan o'lchanadi. 1. Sabr qilgan faqir va shukr qilgan boy: Islom olimlari "sabr qilgan faqir" va "shukr qilgan boy"ning Alloh huzuridagi qadrining yuksak ekanligini aytganlar. Boy musulmon o'z molini Alloh yo'lida sarflab (infak qilib) eng yuksak darajalarga erishishi mumkin. Faqir musulmon esa holiga sabr qilib ibodatlarini davom ettirib, shu darajalarga yetishishi mumkin. 2. Hisob-kitobning qiyinligi: Payg'ambarimiz (s.a.v.) "faqirlar boylardan besh yuz yil oldin jannatga kirishini" xushxabar berganlar (Termiziy, Zuhd, 37). Bu holat boylarning mol-mulklarining hisob-kitobini berishlari ko'p vaqt olishidan kelib chiqadi. Lekin hisob-kitobni berganlaridan so'ng, molini xayr yo'lida sarflagan boylarning darajalari juda yuksak bo'lishi mumkin. 3. Asosiy o'lchov taqvodir: Qur'oni Karimda: "Alloh huzurida eng ulug'ingiz, Undan eng ko'p qo'rqqaningizdir (taqvodorrog'ingizdir)" deyiladi (Hujurot surasi, 13). Xulosa qilib aytganda; boy musulmonlar faqat boy bo'lganliklari uchun emas, balki mol-mulklarini Alloh yo'lida sarflab, shukr qilsalar, yuksak darajalarga erishadilar. Faqir musulmonlar esa sabrlari va ibodatlari bilan bu darajalarga sherik bo'ladilar. Jannat - imkoniyat egalarining saxovatlari va imkoniyati cheklanganlarning sabrlari hamda samimiyatlarining mukofotlangan joyidir.

### Agar oilada nomuvofiqchiliklar bo'lsa, nima qilishimiz kerak?

Aziz birodarim, oilada yuzaga kelgan nomuvofiqchiliklar qarshisida qanday harakat qilish kerakligi haqidagi savolingizga diqqat bilan javob berishga harakat qilamiz. Musulmon dini oilaviy rishtalarning mustahkam bo'lishiga, o'zaro sevgi, hurmat va adolat ustiga qurilgan bo'lishiga katta ahamiyat beradi. Muqaddas Qur'oni Karim va Sunnat-i Seniyye'da bu borada ko'plab nasihat va hukmlar mavjud. Avvalo, oilada bir nomuvofiqchilik yuzaga kelganda, sabrli bo'lish va vaziyatni tushunishga harakat qilish kerak. Shunday buyurilgan: "Ey imon keltirganlar! Sabr va namoz ila madad so'rang. Albatta, Alloh sabr qiluvchilar bilan birgadir." (Baqara surasi, 153-oyat) Nomuvofiqchilikka uchragan kishi, avvalo, o'zining haqligini isbotlaydigan, xunuk bo'lmagan uslubda qarshi tarafni ogohlantirishi kerak. Maqsad, vaziyatni tuzatish va adolatni qaror toptirishdir. Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom shunday buyurganlar: "Din birodaringga yordam ber, zolim bo'lsin yoki mazlum." Sahobalar so'radilar: "Ey Allohning Rasuli! Mazlumga yordam beraylik, zolimga qanday yordam beramiz?" Hazrati Payg'ambar (s.a.v.) shunday dedilar: "Uni zulmdan qaytarsan. Bu ham unga yordamdir." (Buxoriy, Mezalim, 4) Bu hadis-i sharif, oiladagi nomuvofiqchiliklarni oldini olish borasida bizga yo'l ko'rsatadi. Agar bir oila a'zosi nomuvofiqchilik qilsa, uni bu xatti-harakatidan qaytarishga harakat qilish, unga qilinadigan eng katta yaxshilikdir. Agar gaplashish yoki ogohlantirishlar bilan vaziyat tuzalmasa, Hanafiy mazhabining umumiy tamoyillari doirasida, oila kattalaridan yoki ishonchli, hikmatli bir kishidan hakamlik qilishni so'rash ham bir yechim bo'lishi mumkin. Bu, vositachilik yo'li bilan masalani yaxshilik bilan hal qilishga urinishdir. Unutmaslik kerakki, oila, jamiyatni tashkil etuvchi eng kichik bo'g'indir. Bu bo'g'inning tinchligi va adolati, ham dunyomiz, ham oxiratimiz uchun katta ahamiyat kasb etadi. Alloh taolo, oila a'zolarining bir-biriga nisbatan adolatli bo'lishlarini amr etgan. Bu boradagi sa'y-harakatlaringizda Alloh yordamchingiz bo'lsin.

### Qiyomat kunida Robbimiz bandalaridan qanday hisob-kitob qiladi?

Aziz birodarim, Aleykum assalom va rohmatulloh. Qiyomat kuni – adolat to‘liq qaror topadigan, hech kimga ozgina ham zulm qilinmaydigan muqaddas kundir. Hanafiy mazhabining usuliga va Ahli sunnat aqidasiga ko‘ra, Alloh taolo bandalari bilan hisob-kitob qilganda, ularni ham o‘z rahmatiga g‘arq etadi, ham haqiqiy adolat bilan muomala qiladi. Qiyomat kunidagi hisob-kitobning mohiyati va bosqichlari qisqacha quyidagicha: 1. Amallar daftarining berilishi: Bandalarga dunyoda qilgan yaxshi va yomon amallari yozilgan daftar o‘ng yoki chap yelkalari bilan beriladi. Qur’oni karimda Isro surasining 13 va 14-oyatlarida shunday buyuriladi: "Har bir insonning qilgan amalini bo‘yniga ilib qo‘ydik. Qiyomat kuni uning uchun ochilgan bir kitob chiqarib beramiz. "Kitobingni o‘qi! Bugun o‘zing hisob-kitobchi sifatida kifoyasan", deyiladi." 2. Mizo‘n (Tarozi): Amallarni tortish uchun adolat tarozilari o‘rnatiladi. Kimning savoblari og‘ir kelsa, abadiy najot topadi. A’rof surasining 8-9-oyatlarida: "O‘sha kuni tarozilar haqdir. Kimning savoblari og‘ir kelsa, ana o‘shalar najot topguvchilardir. Kimning savoblari yengil kelsa, ana o‘shalar oyatlarimizni inkor etganlari sababli o‘zlarini ziyonga qo‘yganlardir", deyiladi. 3. So‘roq va hisob-kitobga tortilishi: Hanafiy mazhabining asosiy manbalari bo‘lgan hadis-i shariflarda, Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam) hisob-kitob qanday bo‘lishini shunday bildirganlar: "Har bir banda qiyomat kuni; umrini qayerda o‘tkazganidan, ilmi bilan nima qilganidan, molini qayerdan topib, qayerga sarflaganidan va badani bilan nima ishlar qilganidan so‘ralmaguncha bir qadam ham qo‘ymaydi." (Termiziy, Qiyomat, 1). Mo‘minlar uchun bu hisob-kitob, Allohning bandalari bilan xoli qolib, gunohlarini iqror qildirib, ularni mag‘firat qilishi shaklida shafqatli suhbat kabi bo‘ladi. Kofirlar va zolimlar uchun esa adolatli va og‘ir so‘roq bo‘ladi. Eng to‘g‘risini faqat Olamlar Rabbisi bo‘lgan Alloh biladi. U bandalariga nisbatan juda marhamatli va adolatli Zotdir. Rabbim hisobimizni oson qilsin.

### Heavy metal yoki rok musiqasini tinglash joizmi?

Aziz birodar, Islom dinida va siz mansub bo'lgan Hanafiy mazhabida biror narsaning halol yoki harom bo'lishi uning mohiyatiga, mazmuniga va inson ruhi hamda amallariga ta'siriga bog'liqdir. Musiqa borasidagi asosiy qoida ham shu. Heavy metal yoki rok musiqasini tinglashning hukmi quyidagi mezonlarga ko'ra baholanadi: 1. So'zlar mazmuni: Musiqa so'zlarida shirk (Alloga sherik qo'shish), din yoki yaratganga isyon, kufr, axloqsizlik, zo'ravonlik, ichkilik yoki giyohvandlikka undash bo'lsa, bunday musiqani tinglash joiz emas. 2. Insonga ta'siri: Tinglanayotgan musiqa kishini namoz kabi ibodatlardan chalg'itsa, qalbga xiralik bersa, g'azab va tajovuzkorlikni qo'zg'atsa yoki ruhni Allohni zikrdan uzoqlashtirsa, u harom qismiga kiradi. 3. Belgilar va mavzular: Heavy metal va rok musiqasining ba'zi kichik turlarida uchraydigan shaytoniy (satanistik) belgilar, qorong'ulik va botil e'tiqod mavzulari Islomning odob va e'tiqod asoslariga mos kelmaydi. Manbalar (Oyat va Hadis): Qur'oni Karim: Luqmon surasining 6-oyatida shunday marhamat qilinadi: "Odamlar orasida (shunday) kimsalar borki, (u) bilmasdan Allohning yo'lidan chiqarish va uni masxara qilish uchun behuda so'zlarni (lahvul-hadis) sotib oladi..." Tafsirchilar va Hanafiy olimlarining aksariyati, insonni Allohdan va uning mas'uliyatlaridan uzoqlashtiradigan har qanday yomon so'z va musiqani ushbu oyat doirasida baholaganlar. Hadisi Sharif: Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam) shunday deganlar: "Halol ham ma'lum...

### Alloh nega gey munosabatlarni harom qilgan?

Aziz birodarim, sizga Allohning salomi va rahmatlari bo'lsin. Sizning bu savolingiz Islomning inson tabiatiga (fitratiga) va jamiyat tartibiga qanchalik ahamiyat berishini tushunish uchun qimmatlidir. Hanafiy mazhabi va umumiy islom huquqiga ko'ra, bu taqiqotning asosiy hikmatlarini quyidagicha umumlashtirishimiz mumkin: 1. Tabiat va Yaratilish Maqsadini Himoya Qilish Alloh insonni erkak va ayol qilib, bir-birini to'ldiradigan qilib yaratgan. Muqaddas Qur'onda juftliklar bir-birlari uchun osoyishtalik va sevgi manbai qilingani aytiladi. Gey munosabatlar insonning bu tabiiy yaratilishiga (fitratiga) zid ko'rilgani uchun harom qilingan. 2. Naslning Davomiyligi va Oila Qurilmasi Islom huquqining asosiy maqsadlaridan biri "naslni himoya qilish"dir (hifzu'n-nasl). Inson naslining sog'lom davom etishi faqat erkak va ayoldan iborat bo'lgan qonuniy oila qurilmasi bilan mumkin. Gey munosabatlar naslning ko'payishiga va oila qurilmasining saqlanishiga xizmat qilmagani uchun taqiqlangan. 3. Axloqiy va Ma'naviy Poklanish Islom, shahvatning faqat ma'lum bir intizom va qonuniylik (nikoh) doirasida kechishini istaydi. Qur'onda Lut alayhissalom qavmi misolida bu amal "hadni oshish" va "hayosizlik" deb ta'riflangan. Manbalar (Oyat va Hadis): Oyat: "Va Lutni eslang. U o'z qavmiga: "Sizdan avval olamlardan biror kishi qilmagan fohisha ishni qilasizmi? Albatta, sizlar ayollarni qo'yib, shahvat bilan erkaklarga yaqinlashursiz. Balki, sizlar haddan oshgan qavmdirsiz", degan edi." (A'rof surasi, 80-81) Hadis: Rasululloh (s.a.v.) bunday ishlarni qilganlar haqida qattiq ogohlantirganlar va fitratga zid harakatlardan saqlanishni buyurganlar. (Termiziy, Hudud, 24) Hanafiy Mazhabi Fikri: Imom Abu Hanifa va uning shogirdlariga ko'ra, bu amal katta gunohdir va Allohning belgilagan chegaralarini buzishdir. Hanafiy faqihlari bu harakatning jamiyatning axloqiy tuzilishiga zarar yetkazishini va yaratilish hikmatiga zid ekanligini ta'kidlaydilar. Xulosa qilib aytganda; bu taqiqot insonning sha'nini, biologik tuzilishini, naslining kelajagini va ma'naviy pokligini himoya qilishni maqsad qilgan ilohiy hikmatga asoslangan. Alloh har bir amri bilan bandasi uchun eng xayrlisini istaydi.

### Uteka, ya'ni ozod qilinganlar namozi hadislarda uchraydimi?

Aziz farzandim, so'ragan "Uteka namozi" (Ozod qilinganlar namozi) Payg'ambarimizdan (s.a.v.) sahih sanad bilan naql qilingan asosiy hadis manbalarimizda (Kutubi Sitta kabi) mavjud emas. Hadis olimlarining aksariyati bu namozning o'qilish shakli va fazilati haqida tarqalgan rivoyatlarni "mavzu" (to'qima) yoki asossiz deb ta'kidlashgan. Islom huquqida va mansub bo'lganingiz Hanafiy mazhabida bir ibodatning maxsus nom va shakl bilan "sunnat" yoki "fazilatli ibodat" sifatida qabul qilinishi uchun albatta sahih dalilga tayanishi kerak. Asli bo'lmagan va dinda keyinchalik paydo bo'lgan (bid'at) bunday amallar o'rniga; Qur'on va Sunnatda o'rni sobit bo'lgan tahajjud, choshgoh (duho) yoki avvobin kabi nafl namozlarini o'qishingiz siz uchun ancha xayrli va savoblidir. Robbimiz bizlarni Payg'ambarimizning (s.a.v.) sahih sunnatidan ayirmasin.

### Payg'ambarlarning nasabnomasi va kelish tartibi haqida ma'lumot bera olasizmi?

Qadrli birodarim, assalomu alaykum va rohmatulloh. Alloh taolo insoniyatni hidoyatga boshlash va to'g'ri yo'lni ko'rsatish uchun Odam alayhissalomdan Payg'ambarimiz Muhammad Mustafogacha (sallallohu alayhi va sallam) ko'plab payg'ambarlarni yuborgan. Qur'oni karimda nomlari zikr etilgan payg'ambarlar 25 nafardir; ammo hadisi shariflarda xabar berilishicha, payg'ambarlarning umumiy soni bundan ancha ko'pdir (Musnad, V, 178). Hanafi mazhabining olimlari va islom tarixchilari nazdida, payg'ambarlarning nasabnomasi va kelish tartibi umumiy holda quyidagicha: 1. Hazrat Odam (Insoniyatning otasi va birinchi payg'ambar) 2. Hazrat Idris 3. Hazrat Nuh (Insoniyatning ikkinchi otasi hisoblanadi) 4. Hazrat Hud (Od qavmiga yuborilgan) 5. Hazrat Solih (Samud qavmiga yuborilgan) 6. Hazrat Ibrohim (Xalilulloh, payg'ambarlar otasi) 7. Hazrat Lut (Ibrohim alayhissalomning jiyani) 8. Hazrat Ismoil va Hazrat Is'hoq (Hazrat Ibrohimning farzandlari) 9. Hazrat Yaqub 10. Hazrat Yusuf (Yaqub alayhissalomning o'g'li) 11. Hazrat Ayyub 12. Hazrat Shuayb (Madyan ahli yuborilgan) 13. Hazrat Muso va ukasi Hazrat Horun 14. Hazrat Zulqifl 15. Hazrat Dovud 16. Hazrat Sulaymon (Dovud alayhissalomning o'g'li) 17. Hazrat Ilyos 18. Hazrat Alyasa 19. Hazrat Yunus 20. Hazrat Zakariyo 21. Hazrat Yahyo (Zakariyo alayhissalomning o'g'li) 22. Hazrat Iso (Otasiz holda Maryam onadan dunyoga kelgan) 23. Hazrat Muhammad Mustafo (sallallohu alayhi va sallam - So'nggi payg'ambar, Xotamul-anbiyo) Shuningdek, Qur'oni karimda nomlari zikr etilgan, ammo ular orasidagi nasab va zamon bog'liqligi borasida turli xil qarashlar mavjud bo'lgan Hazrat Uzayr, Hazrat Luqmon yoki Hazrat Zulqarnayn kabi zotlar haqida ham olimlarimiz ehtiyotkorona yondashuvni qabul qilganlar. Alloh taolo Qur'oni karimda payg'ambarlar orasida ajrim qilmasligimiz lozimligini shunday bayon etadi: "Payg'ambar o'z Parvardigoridan o'ziga nozil qilingan narsaga imon keltirdi, mo'minlar ham (imom keltirdilar). Har biri Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga va payg'ambarlariga imon keltirdilar va: 'Biz Uning payg'ambarlaridan birortasini ajrim qilmaymiz' dedilar..." (Baqara surasi, 285). Allohning rahmat va barokati sizlarga bo'lsin. Yana so'ramoqchi bo'lgan savolingiz bo'lsa, mamnuniyat bilan yordam beraman.

### Hanafiylik va Shofiylikdagi Asr namozi vaqtini hisoblashdagi farq nimadan iborat?

Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu hurmatli birodarim. Asr namozi vaqti kirishi borasida Hanafiy va Shofiiy mazhablari orasidagi asosiy farq biror narsaning soya uzunligini asos qilib olish shaklidan kelib chiqadi: 1. Shofiiy mazhabi (va Jumhur/Ko‘pchilik): Quyosh qoq tepada turganda mavjud bo‘lgan tik soya (fayi zavol)dan tashqari, biror narsaning soyasi o‘z bo‘yiga teng bo‘lgan onda Asr vaqti boshlanadi. Bunga islom fiqhida "Asri avval" (Birinchi Asr) deyiladi. 2. Hanafiylik mazhabi (Imomi A’zam Abu Hanifaning qarashlari): Quyosh qoq tepada turganda mavjud bo‘lgan soyadan tashqari, biror narsaning soyasi o‘z bo‘yining ikki barobariga yetgan paytda Asr vaqti boshlanadi. Bunga "Asri soniy" (Ikkinchi Asr) deyiladi. (Eslatma: Hanafiylik mazhabidagi Imom Abu Yusuf va Imom Muhammad Shofiiy mazhabi kabi fikrlashadi, biroq mazhabda fatvo uchun asosiy bo‘lgan Imomi A’zamning qarashidir). Asosi (Hadisi sharif): Bu ijtihodiy farq Jabroil alayhissalom Payg‘ambarimizga (s.a.v.) namoz vaqtlarini o‘rgatib, imom bo‘lib o‘qib berganlari haqidagi rivoyatga tayanadi. Jabroil (a.s.) birinchi kuni Asr namozini soya bir barobar bo‘lganda, ikkinchi kuni esa soya ikki barobar bo‘lganda o‘qib berganlar (Termiziy, Mavoqit, 1; Abu Dovud, Salot, 2). Imomi A’zam hazratlari ibodatda ehtiyotni (eng xavfsizini) asos qilib olib, peshin vaqti chiqqaniga qat’iy amin bo‘lish uchun ikki barobar soyani asos qilib olganlar. Bu holat ziddiyat emas, balki Payg‘ambarimizning (s.a.v.) sunnatidagi ruxsat va rahm-shafqat kengligidir. O‘zingiz amal qiladigan Hanafiylik mazhabi taqvimi bo‘yicha ibodatingizni xotirjam ado etishingiz mumkin. Robbimiz ibodatlaringizni qabul etsin.

### Muezzinlik qanday qilinadi?

Va alaykum assalom va rahmatullohi va barokatuh. Muezzinlik musulmonlarni ibodatga chaqiruvchi va Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning maqtovlariga sazovor bo‘lgan juda sharafli xizmatdir. Sevgili Payg‘ambarimiz bir hadisi shariflarida shunday marhamat qilganlar: "Muezzinlar qiyomat kunida odamlarning bo‘yi eng uzuni (eng sharaflisi va savobi eng ko‘pi) bo‘ladilar." (Muslim, Salot, 14). Hanafiy mazhabiga ko‘ra muezzinlikning sunnatga muvofiq va to‘g‘ri qilinishi qisqacha quyidagicha: 1. Tayyorgarlik va odoblar: Tahoratli bo‘lish: azon va iqomatni tahoratli holda o‘qish sunnatdir. Qiblaga yuzlanish: azon o‘qiyotganda tik turish va qiblaga yuzlanish asosiydir. Barmoqlarni quloqqa qo‘yish: ovozni balandroq chiqarish va tashqaridagilarga azon aytilayotganini bildirish uchun ko‘rsatkich barmoqlarni quloq teshigiga qo‘yish yoki qo‘llarni quloqqa olib borish sunnatdir. 2. Azonning o‘qilishi: Azon lafzlari baland ovozda, dona-dona va ovozni chiroyli qilib (sekin-asta) o‘qiladi. O‘ngga va chapga burilish: ko‘krak qibladan burilmagan holda; "Hayya alas-solah" (namozga shoshiling) deganda bosh o‘ngga, "Hayya alal-falah" (najotga shoshiling) deganda bosh chapga buriladi. Bomdod azonining farqi: bomdod azonida "Hayya alal-falah"dan keyin ikki marta "As-solatu xayrum minan-navm" (namoz uyqudan yaxshidir) jumlasi qo‘shiladi. 3. Iqomat aytish: Iqomat jamoat bilan yoki yolg‘iz farz namozini boshlashdan darhol oldin aytiladi. Iqomat lafzlari azon bilan bir xil, ammo azonga qaraganda tezroq va seriy o‘qiladi. Iqomatda "Hayya alal-falah"dan keyin ikki marta "Qod qomatis-solah" (namoz boshlandi) deyiladi. Iqomat aytayotganda barmoqlar quloqqa qo‘yilmaydi va bosh o‘ng-chapga burilmaydi. Muezzinning halol, namoz vaqtlarini yaxshi biladigan va jamoatga nisbatan xushmuomala kishi bo‘lishi odobdandir. Janobi Haq xizmatingizni qabul aylasin.

### Allohga iymon keltirmaslikning jazosi nima uchun abadiy jahannamda qolishdir?

Qadrli birodarim, Savolingiz inson aqli va qalbi eng ko'p qiziqadigan, hikmatini tushunishga harakat qiladigan tuban mavzulardan biridir. Alloh taoloning adolati va rahmati doirasida bu masalani Qur'on va Sunnat yog'dusida quyidagicha jamlay olamiz: Bir jinoyatning kattaligi amal bajarilgan vaqt yoki makonga emas, balki kimga qarshi sodir etilganiga va jinoyatning mohiyatiga qarab baholanadi. Alloh taolo cheksiz buyuklik, cheksiz rahm-shafqat egasi va haqiqiy Yaratuvchimizdir. Unga iymon keltirmaslik va Uni inkor etish insonning o'z irodasi bilan Uning rahmat eshiklarini yopishi, Uning mavjudligini va o'zidagi ne'matlarini rad etishidir. Qur'oni Karimda kofirlarning ahvoli quyidagicha bayon etilgan: "Kofir bo'lganlar va oyatlarimizni yolg'onga chiqarganlar — ana o'shanlar jahannam ahlidirlar va u yerda abadiy qolurlar." (Baqara surasi, 39) Iymon abadiy hayotning kalitidir. Inkor esa qalbning abadiy haqiqatga yopiq qolishini afzal ko'rishidir. Jannat va jahannamning abadiyligi kishining bu dunyodagi niyati va qasdiga tayanadi. Jannat ahliga abadiy ne'mat berilishining sababi ularning abadiy iymon keltiruvchi bo'lishlari bo'lganidek, jahannam ahlining ham (oyatlarda zikr qilinganidek) agar dunyoga qaytarilsalar, yana o'sha inkorlarini davom ettiradigan xarakterda bo'lishlaridir. Buyuk Alloh insonlarga aql berdi, payg'ambarlar yubordi va haq bilan botilni ochiq-oydin bayon qildi. Iymon insonning erkin irodasi bilan tanlagan eng qimmatli fazilatidir. Alloh taolo qalblarimizni haqiqat uzra sodit qilsin va bizni Ahli sunna val-jamoat e'tiqodidan ayirmasin. Salom va duolar ila.

### Qorbobo bormi?

Farzandim, Islom e'tiqodiga ko'ra, Qorbobo (Noel Baba) figurasi haqiqiy mavjudot emas; u madaniy bir afsonadan iboratdir. Islom e'tiqodining asosi tavhid, ya'ni Allohning yagonaligidir. Islomda rizq beruvchi, duolarni eshituvchi va ehtiyojlarni qondiruvchi faqat Allohdir. Qur'oni Karimda bu holat shunday ifoda etiladi: "Osmonlar va yerdagi barcha narsa Undan so'raydi. U har on yaratish holidadir." (Rahmon surasi, 29-oyat). Shu bois, bolalarga sovg'alar keltiradigan, yashirin yordamlar ko'rsatadigan yoki muqaddas bir tomoni bor deb hisoblanadigan "Qorbobo" figurasi Islom aqidasi asoslariga zid bo'lgan bir to'qimadir. Musulmonlar sifatida biz farzandlarimizga rizq va ne'mat faqat Allohdan kelishini, yaxshilik qilish esa yilning faqat ma'lum vaqtlarida emas, balki har doim va bevosita Alloh roziligi uchun qilinishi kerak bo'lgan ibodat ekanligini o'rgatishimiz kerak. Xulosa qilib aytganda, bu personaj shunchaki ertak qahramonidir, Islom e'tiqodida o'rni yo'q. Bolalarimizga bunday afsonalar o'rniga Islomning go'zal axloqi va haqiqiy qadriyatlarini tushuntirish eng to'g'risidir.

### Sahv sajdasi qanday holatlarda vojib bo'ladi va qanday qilinadi?

Aziz birodarim, Hanafiylik mazhabiga ko'ra sahv sajdasi; namozning farzlaridan birini unutib (yoki adashib) kechiktirilganida yoki vojiblaridan birini tark etganida yoki kechiktirganida vojib bo'ladigan bir tuzatish sajdasidir. Qasddan qilingan xatolarda yoki namozning farzi tark etilganida sahv sajdasi namozni qutqarmaydi; namozni qayta o'qish kerak bo'ladi. Sunnatlar tark etilganida esa sahv sajdasi vojib bo'lmaydi. 1. Sahv Sajdasi Qanday Holatlarda Vojib Bo'ladi? Bir vojibni unutib tark etish: Masalan; Fotiha surasini yoki Fotiha'dan keyin zam-m-surani o'qishni unutish, to'rt rakatli namozlarda birinchi o'tirishni (qo'da-i ulani) qilmay turib turib ketish. Bir vojibni kechiktirish: Masalan; birinchi o'tirishda "Tahiyyat"dan keyin "Allohumma Solli"ni o'qib uchinchi rakatga turishni kechiktirish. Bir farzni kechiktirish: Masalan; qiroatni tugatgandan keyin fikrga berilib rukuga ketishni kechiktirish. Bir farzni takrorlash: Masalan; bir rakatda unutib ikki marta ruk'u yoki uch marta sajda qilish. 2. Sahv Sajdasi Qanday Qilinadi? Hanafiylik mazhabida eng keng tarqalgan va afzal ko'rilgan usul quyidagicha: 1. Namazning oxirgi o'tirishida faqat "Tahiyyat" duosi o'qiladi. 2. Tahiyyat tugagandan keyin faqat o'ng tomonga salom beriladi (Ikki tomonga ham salom berish mumkinligiga oid rivoyatlar bo'lsa ham, jamoat bilan o'qilayotganda chalkashlikni oldini olish va hanafiy faqihlarining aksariyati tomonidan afzal ko'rilishi sababli faqat o'ngga salom berish asosdir). 3. "Allohu Akbar" deb sajda qilinadi va uch marta "Subhana Robbiyal-a'lo" deyiladi. 4. "Allohu Akbar" deb o'tiriladi, so'ngra yana "Allohu Akbar" deb ikkinchi sajda qilinadi. 5. Ikkinchi sajdadan keyin o'tiriladi; navbati bilan Tahiyyat, Solli-Borik va Robbana duolari o'qiladi. 6. Avval o'ngga, keyin chapga salom berib namoz tugatiladi. Dalil (Sunnatdan Hujjat) Sahv sajdasi, Payg'ambarimiz alayhissalomning shaxsan bajargan va buyurgan sunnatlaridandir. Bir hadis-sharifda bunday deyilgan: "Agar birortangiz namozida shakk qilsa-yu, necha rakat o'qiganini (uchmi, to'rtmi) bilmasa, shakkini tashlab, aniq bilgan raqamiga ko'ra namozini komil qilsin. Salom bermasidan oldin ikki marta sajda qilsin." (Muslim, Masojid, 88; Abu Dovud, Solat, 190) Alloh taolo ibodatlarimizni va namozlarimizni qabul aylasin.

### Safar namozi hukmlari va qisqartirish shartlari qanday?

Rahmatli va Rahmli Allohning nomi bilan. Aziz birodarim, Yuksak Robbimiz dinimizda yengillikni asos qilgan va safarda bo'lgan bandalariga maxsus bir ehson qilgan. Qur'oni Karimda shunday marhamat qilinadi: "Yurtda safarga chiqqan chog'ingizda... namozni qisqartirishingizda sizlarga gunoh yo'qdir." (Niso surasi, 4/101) Peyg'ambarimiz (s.a.v.) ham safarda namozni qisqartirish Allohning bir ehsoni ekanligini bildirgan va "Allohning sizlarga bergan ushbu sadaqasini qabul qiling" (Muslim, Musofirin, 4) degan. Hanafiylar mazhabiga ko'ra safarda (musofirlikda) namoz hukmlari va qisqartirish shartlari quyidagilardir: 1. Musofirlikning Shartlari: Masofa Sharti: Safarga chiqilgan joy bilan boriladigan manzil orasidagi masofa eng kamida 90 km (klassik ifoda bilan 3 kunlik yo'l) bo'lishi kerak. Muddati Sharti: Borilgan joyda 15 kundan kam qolish niyat qilingan bo'lishi kerak. Agar 15 kun yoki undan ko'p qolinadigan bo'lsa, borilgan joyga yetib kelingan zahoti musofirlik tugaydi. Chegaralarni O'tish: Safar hukmlarining boshlanishi uchun shaharning maskun mahallidan (shahar chegaralaridan/chiqishidan) ajralib chiqqan bo'lish shartdir. 2. Namozlarning Hukmi va O'qilishi: 4 Rakatli Farzlar: Peshin, Asr va Xufton namozlarining 4 rakatlik farzlari 2 rakat qilib o'qiladi. Hanafiylar mazhabiga ko'ra musofir holda namozni qisqartirish (qasr qilish) ruhsat emas, balki vojibdir. Bilimdan 4 rakat o'qish makruhdir. Qisqartirilmaydigan Namozlar: Bomdod namozi (2 rakat), Shom namozi (3 rakat) va Vitr namozi (3 rakat) xuddi o'sha holicha o'qiladi, qisqartirish qilinmaydi. Sunnat Namozlar: Safar shoshilinchligi, charchoq va xavfsizlik bo'lmasa, farzdan tashqari nafl/sunnat namozlar tark qilinishi mumkin. Lekin qo'ng'on joyda vaqt keng va xavfsizlik bo'lsa, sunnatlarni o'qish go'zal ko'rilgan. Rabbim ibodatlaringizni qabul aylasin, safarlaringizni salomat qilsin.

### G'usl tahorati farzlari va sunnatlari nimalardir?

Va alaykum assalom, qadrli birodarim. Rabbim ibodatlarimizni va tahoratimizni qabul qilsin. Hanafi mazhabiga ko'ra, g'usl (to'liq yuvinish) tahoratining farzlari va sunnatlari quyidagilardir: G'uslning Farzlari (3 tadir): 1. Og'izga suv olmoq (Mazmaza): Og'iz ichini, tomoqqa qadar yetadigan qilib ko'p suv bilan chayish. 2. Burunga suv tortmoq (Istinshoq): Burunga, xalqumgacha suv tortib tozalash. 3. Butun badanni yuvmoq: Boshi va oyoqlari bilan, igna uchi qadar ham quruq joy qoldirmay butun tanani yuvish. Manba: Yuksak Alloh Qur'oni karimda shunday marhamat qiladi: "Agar janozatda bo'lsangiz, tozalaning (yuvining)." (Moida surasi, 5/6). Og'iz va burun ichi ham badanning tashqi qismidan hisoblangani uchun, Hanafi mazhabida ularni yuvish farzdir. G'uslning Sunnatlari: 1. G'uslga niyat qilish va "Bismillah" bilan boshlash. 2. Avval qo'llarni va avrat joylarini yuvish, badandagi kirni tozalash. 3. G'usldan oldin, xuddi namoz tahorati kabi to'liq tahorat olish. 4. Suvni avval boshga, keyin o'ng yelka, keyin chap yelkaga to'kib, badanni uch martadan yuvish. 5. Suvni birinchi to'kkanida badanni uqalash. 6. Yuvilgan joyda suv to'planib qolsa, oyoqlarni eng oxirida yuvish. Manba: Hazrat Oisha (r.a.) onamiz, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning to'liq yuvinishini shu tartibda va shu tarzda olganliklarini rivoyat qilganlar (Buxoriy, G'usl 1; Muslim, Hayz 35). Rabbim moddiy va ma'naviy har turli kir-iflosliklardan tozalangan pok banda sifatida huzuriga chorlanishni nasib etsin.

### Insonni aldanishga olib boradigan sabablar nimalardir?

Rahmat va Rohim Alloh nomi bilan. Qadrli birodarim, Insoniyatning dunyo imtihonidagi eng katta xatarlaridan biri "aldanish" (g'urur) va haqiqatdan uzoqlashishdir. Islom olimlari Qur'oni Karim va Sunnat-i Seniyya nurida belgilagan, insonni aldanishga olib boradigan asosiy sabablar quyidagilardir: 1. Dunyo hayotining jozibasiga berilish Dunyoning o'tkinchi lazzatlarini doimiy deb bilish va oxiratni unutish aldanishning eng katta sababidir. Oyati-Karima: "Ey insonlar! Albatta, Allohning va'dasi haqdir. Bas, dunyo hayoti sizni aldatmasin..." (Fotir surasi, 5) 2. Shajtonning tuzoqlari va vasvasasi Shajton, insonni yomonlikka undashda ba'zan buni chiroyli ko'rsatadi, ba'zan esa "Alloh baribir kechiradi" deb, insonni soxta bir xavfsizlikka undaydi. Oyati-Karima: "...Sizni aldatuvchi (shajton) Allohning avfiga suyanib aldatmasin." (Luqmon surasi, 33) 3. Nafs arzulariga (havo) ergashish Insonning o'z havoyi istaklarini va xudbin xohishlarini haqiqatdan ustun qo'yishi, uning ko'zini bog'laydi va uni aldanishga olib boradi. Oyati-Karima: "Nafsini ilahtirib olgan kimsani ko'rdingmi?..." (Josiya surasi, 23) 4. Tul-i emal (Cheksiz dunyo istagi va tavbani kechiktirish) O'limni uzoq deb bilish, "Qanday bo'lsa ham, hali yoshman, keyin tavba qilaman" degan fikr bilan amallarni kechiktirish katta g'aflat va aldanishdir. Hadisi-Sharif: Payg'ambarimiz (s.a.v.) shunday deganlar: "Aqli raso kishi - o'z nafsini hisob-kitob qilgan va o'limdan keyingi hayot uchun amal qilgan kishidir. Ojiz kishi esa - nafsining havoyi istaklariga ergashib, Allohdan umidvor bo'lgan (mag'firat umid qilgan) kishidir." (Termiziy, Qiyomat, 25) 5. Jahl va ilmda uzoqlashish O'z dinining amr va nahylarini o'rganmagan kishi, nimaning to'g'ri, nimaning noto'g'ri ekanligini ajrata olmaydi va botilni haq deb o'ylab aldanadi. Xulosa qilib aytganda; aldanishning asosida Allohni, o'limni va oxiratni unutib, nafs va shajton ortidan yurish yotadi. Rabbim bizlarni basirat va hikmat egasi qilsin, nafs va shajtonning aldamchiliklaridan saqlasin. Amin.


---
*Kaynak: [Dua ve Namaz Vakti](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/uz/sorular-cevaplar) - Türkiye geneli 81 il ve tüm dünya için Diyanet İşleri Başkanlığı astronomik hesaplama kriterleriyle %100 uyumludur.*