---
title: "Islamic Questions & Answers | Вақтҳои Намоз ва Дуо"
description: "Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah."
canonical_url: "https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar"
language: "tg"
source: "Dua ve Namaz Vakti (Diyanet İşleri Başkanlığı Takvimi İle Uyumlu)"
content_type: "text/markdown"
generated_at: "2026-11-04T02:33:30.088Z"
---

# Islamic Questions & Answers | Вақтҳои Намоз ва Дуо

> **Özet:** Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah.



[Вақтҳои Намоз ва Дуо](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg)    [Вақти Намоз](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg#namaz-vakitleri)[Holy Quran](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/kuran-i-kerim)    Асбобҳои исломӣ  [Qibla CompassLive Qibla compass](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/kible-pusulasi)[Missed PrayersMissed prayers tracker](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/kaza-namazi-hesaplama)[Zakat CalculatorZakat calculator](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/zekat-hesaplama)[Prayer GuideStep-by-step prayer guide](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/namaz-nasil-kilinir)[🌙2027 Ramadan TimetableFasting & Iftar timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/imsakiye)[World TimesWorldwide prayer timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/dunya-namaz-vakitleri)    Роҳнамо ва мундариҷа  [Islamic Q&AIslamic Q&A Knowledgebase](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar)[Friday MessagesFriday greetings & cards](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/cuma-mesajlari)[ОятҳоDaily Quran Verses](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg#ayetler)[ҲадисҳоAuthentic Hadith selections](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg#hadisler)[Дуоҳо & Тасбеҳи ЭлектронӣDaily Duas & Tasbih](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg#dualar)[Calculation MethodologyDiyanet & astronomical formulas](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/hesaplama-metodolojisi)[About & Editorial BoardMission & Fiqh Council](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/hakkimizda)            ❓  Question

## [Ширк чист ва навъҳои ширк кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим. Бародари азиз, азбаски шумо аз мазҳаби ҳанафӣ ҳастед, кӯшиш мекунам ба суоли шумо дар рӯшноии Қуръон ва Суннат, мувофиқи мазҳаби мо ҷавоб диҳам. Худованд суханони моро ҳақ муқаррар кунад. Ширк чист? Ширк ин аст, ки ба Худо шарик қои...   # ширк чист  # шарик овардани аллох  # бузургтарин гунох дар ислом  # намудхои ширк  # ширк-и акбар      📅  2 Ноябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)               ❓  Question

## [Омори бе, ки дар он пӯшидани бадан (тасаввур) лозим нест?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Тибқи мазҳаби Ҳанафӣ, ибодати бе тасаввур, аз қабили намоз, ки ибодати ҷисмонӣ аст, қабул намешавад. Азбаски намоз ибодати дар ҳузури Аллоҳ будан аст, он бояд мувофиқи одоб ба ҷо оварда шавад. Тибқи ин одоб, аз рӯи мазҳаби Ҳанафӣ, аврати мард аз ноф то зону ва...   # намоз бе пӯшиш  # мазҳаби ҳанафӣ  # ҷузъҳои бадан, ки бояд пӯшида шаванд  # пӯшидан дар намоз  # ибодат бе ҳиҷоб      📅  1 Ноябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)               ❓  Question

## [Ҳукмҳо ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар (сафарӣ) кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  Моликӣ     📗  Ruling   Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Салом, раҳмат ва баракоти Аллоҳ бар шумо бод. Тибқи мазҳаби Моликӣ, дар мавриди аҳком ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар, дар нури Қуръон ва Суннат метавонам чунин иттилоот диҳам: Ҳукми Намози Сафарӣ: Барои...   # namozi safar  # qisqartirib o'qish  # sharthoi qisqartirish  # mazhabi malikiy  # hukmi namozi safar      📅  31 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [Чӣ тавр ибодат кунам?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)

🏛️  Шофеӣ     📗  Ruling   Бародари азизам, Ибодат баландтарин ифодаи вазифаи бандагии мо нисбат ба Парвардигори мост. Саволи "Чӣ тавр ибодат кунам?" яке аз муҳимтарин масъалаҳои ҳаёти мост. Бандагӣ ба Аллоҳ Таоло ба он гунае, ки Ӯ ба мо омӯхтааст, яъне мувофиқи Қуръони Карим ва Суннати...   # чизгибодат кунем  # ибодат дар ислом  # мазхаби шофеъӣ  # руза доштан  # тарзи намоз хондан      📅  30 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)               ❓  Question

## [Остӯшӣ лозим аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Албатта, бо риояи мазҳаби ҳанафӣ ба ин суоли шумо дар рӯшноии Қуръон ва Суннат ҷавоб медиҳам. Рӯза гирифтан яке аз панҷ рукни асосии ислом ва ибодати фарз аст. Бинобар ин, барои ҳар як мусалмони дорои узри шаръӣ, рӯза гирифтан фарз аст. Дар Қуръони Карим омада...   # ruza doshtan farz ast  # ruza dar mohi ramazon  # ruza doshtan vojib  # ruza chi ast  # panj ustuni islom      📅  29 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)               ❓  Question

## [Оё фоидаи бонки давлатии расмӣ ҳаром аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Ҳамчун як мусалмони пайрави мазҳаби ҳанафӣ, мехоҳам ба саволи шумо дар бораи фоидаи бонкҳои давлатии расмӣ, дар рӯшноии Қуръон ва Суннат ҷавоб диҳам. Дар Ислом, рибо (фоида) қатъиян ҳаром гардонида шудааст. Дар Қуръони Карим дар бисёр оятҳо аз д...   # фоизи бонки давлатӣ ҳаром  # қарз ҳаром ислом  # рибо манъ аст  # мазҳаби ҳанафӣ фоиз  # бонкдории исломӣ фоиз      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)               ❓  Question

## [Гуноҳоне, ки Паёмбари мо (с) онҳоро лаънат кардаанд, кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бисмиллоҳирраҳмонирраҳим. Гуноҳоне, ки Расули Худо (с) онҳоро лаънат кардаанд, ҷиноятҳои бузурге мебошанд, ки моро аз раҳмати Аллоҳ дур месозанд. Чунин рафторҳо ҳам оромии фард ва ҳам ҷомеаро халалдор мекунанд. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ низ ин гуноҳон ҳаром буда, б...   # гуноҳони мазамматшудаи паёмбар  # ширк  # озор додани волидайн  # куштор  # хӯрдани рибо      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)               ❓  Question

## [Дар бораи инсонҳо, аз кадом синну сол сабти гуноҳ оғоз мешавад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Сабти гуноҳ дар инсонҳо, мувофиқи мазҳаби ҳанафӣ ва фаҳмиши умумии исломӣ, ба синни балоғат рост меояд. Ин синну сол барои мардон одатан тақрибан 15-солагӣ ва барои духтарон низ тақрибан 15-солагӣ ё бо оғози ҳайз муайян карда мешавад. Асоси асос...   # синни навиштани гуноҳ  # синни балоғат  # синни масъулият дар ислом  # балоғат  # масъулият барои гуноҳон      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)               ❓  Question

## [Гуноҳҳои кабира, ҳафт гуноҳи кабираи бузург кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Албатта, мувофиқи мазҳаби Ҳанафӣ, дар рӯшноии Қуръон ва Суннат, дар бораи гуноҳҳои кабира (кабоир) маълумот медиҳам. Гуноҳҳои кабира гуноҳҳое ҳастанд, ки Аллоҳ таъоло онҳоро қатъиян манъ кардааст ва барои анҷоми онҳо ваъдаи азоби сахт дода шудааст. Инҳо амалҳо...   # гуноҳҳои кабира дар ислом  # ҳафт гуноҳи кабира  # гуноҳҳои кабираи ҳанафӣ  # ширк ба аллоҳ  # куштор дар ислом      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)               ❓  Question

## [Оё муомила бо шахсе, ки аз роҳҳои ҳаром мол ба даст меорад, ҷоиз аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Масъалаи ҷоиз будан ё набудани тиҷорат бо шахсе, ки аз роҳҳои ҳаром даромад ба даст меорад, пеш аз ҳама ба манбаи даромади ҳаром ва моҳияти тиҷорат вобаста аст. Бино ба мазҳаби Ҳанафӣ, хариду фурӯши моле, ки ҳаро...   # тиҷорат бо даромади ҳаром  # хариди фурӯши моли ҳаром  # қоидаҳои тиҷорат дар ислом  # тиҷорат бо пули ҳаром      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)               ❓  Question

## [Ҳамчунин, фақат дар бораи пайғамбарон сояи пайғамбарон дар ҷои худ омаданӣро чӣ мекунед?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ҳа, барои пешниҳои пайғамбарон сояи пайғамбарон дар ҷои худ омаданӣро дар роҳи Коръон ва Суннат аз рӯи ахборҳои баҳсӣ мекунам.   # пейгамбарҳои ҷисм  # пейгамбарҳои таратиб  # исломӣ пейгамбар  # куръани пейгамбар  # таратиби ҳақиқӣ      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [Аҳамияти ният дар ислом чист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Дар ислом, ният ҷони ҳар ибодат ва амал буда, манбаи савоб ва қабулшавии онҳост.   # аҳамияти ният дар ислом  # ният дар ибодат  # маънои қасд дар ислом  # мукофот барои аъмоли нек  # асосҳои ислом      📅  28 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)               ❓  Question

## [Чаро ҳангоми рух додани ягон ҳодисаи ғайричашмдошт «Субҳоналлоҳ» мегӯем?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари арҷманд, Гуфтани «Субҳоналлоҳ» ҳангоми рӯ ба рӯ шудан бо вазъияти ғайричашмдошт маънои аз ҳар гуна нуқсон пок доштани Аллоҳи Таоло ва эътироф кардани қудрати бепоёни У-ро дорад. Дар мазҳаби Ҳанафӣ ва суннати умумии исломӣ сабабҳои асосии истифодаи ин ...   # субҳоналлоҳ маъно  # ифодаи ҳайрат дар ислом  # кай субҳоналлоҳ мегӯянд  # қудрати аллоҳ ва бузургии ӯ  # суннат дар лаҳзаҳои ҳайрат      📅  27 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)               ❓  Question

## [Оё Аллоҳ он чиро, ки мехоҳад, мебахшад ё он касеро, ки сазовор аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азизам, тибқи эътиқоди исломӣ ва махсусан мазҳаби Ҳанафӣ-Мотурудӣ, ҷавоби ин савол дар нуқтаест, ки иродаи мутлақи Аллоҳ бо ҳикмати бепоёни Ӯ пайваст мешавад. Аллоҳ Таоло соҳиби ҳукмронии мутлақ аст ва салоҳияти бахшидани ҳар касеро, ки бихоҳад, дорад...   # бахшиши аллоҳ  # тавба дар ислом  # иродаи аллоҳ  # бахшиши гуноҳҳо  # раҳмати аллоҳ      📅  26 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)               ❓  Question

## [Фазилати тасбеҳоте, ки баъд аз намоз хонда мешавад](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ассалому алайкум, бародари гиромӣ! Тасбеҳоте, ки баъд аз намозҳо анҷом дода мешавад, як суннати бисёр арзишманд аст, ки фазои маънавии ибодатро комил месозад ва шукри бандаро ба даргоҳи Худованд баён мекунад. Тибқи мазҳаби Ҳанафӣ, ин зикрҳое, ки баъд аз намози...   # tasbeҳ pas az namoz  # fazilati tasbeҳ  # zikr pas az namoz  # mag'firati gunohon  # tasbeҳ guftan ba alloh      📅  25 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)               ❓  Question

## [Олимони мусулмон дараҷаҳои баландтарини ҷаннатро соҳиб шуданд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари гиромӣ, ин саволе, ки доштед, дар замони Паёмбар (с.а.в.) низ аз ҷониби саҳобагони камбизоат ба Расули Худо (с.а.в.) матраҳ шуда буд. Ин масъаларо дар доираи Қуръон ва Суннат чунин шарҳ дода метавонем: Дараҷаҳои баландтарини ҷаннат на танҳо ба сарватд...   # дараҷаҳои ҷаннат  # сарват ва фақр дар ислом  # тақво ва ихлос  # садақа ва савоб  # саҳобагони фақир      📅  25 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)               ❓  Question

## [Агар дар оила зулм бошад, чӣ кор кунем?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари гиромӣ, кӯшиш мекунем, ки ба саволи шумо дар бораи он ки чӣ гуна бояд бо зулме, ки дар оила рух медиҳад, муносибат кард, бо нармӣ ҷавоб диҳем. Дини Ислом ба мустаҳкам будани алоқаҳои оилавӣ, ки бар асоси муҳаббат, эҳтиром ва адолат бунёд ёфтаанд, аҳам...   # беадолатӣ дар оила ислом  # ҳуқуқҳои оила дар ислом  # сабр ва адолат дар оила  # ҳалли мушкилоти оилавӣ  # ҳуқуқи хешовандон дар ислом      📅  24 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)               ❓  Question

## [Рӯзи қиёмат Парвардигори мо аз бандагон чӣ гуна ҳисоб мегирад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳ. Рӯзи қиёмат, рӯзи муқаддас аст, ки дар он адолат комилан таҷаллӣ хоҳад кард ва ба ҳеҷ кас ҳатто заррае зулм нахоҳад шуд. Тибқи усули мазҳаби Ҳанафӣ ва ақидаи Аҳли Суннат, Худованди Мутаол ҳангоми ҳисобгирӣ аз ба...   # рӯзи ҳисоб  # номаи аъмол  # рӯзи қиёмат  # ҳисобдиҳӣ дар ислом  # ҳаёти охират      📅  24 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)               ❓  Question

## [Оё гӯш кардани мусиқии хеви-метал ё рок ҷоиз аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, дар дини Ислом ва мазҳаби Ҳанафӣ, ки шумо пайрави он ҳастед, ҳалол ё ҳаром будани як чиз ба моҳият, мундариҷа ва таъсири он ба рӯҳ ва аъмоли инсон вобаста аст. Дар мавриди мусиқӣ низ қоидаи асосӣ ҳамин аст. Ҳукми гӯш кардани мусиқии хеви-метал ё...   # оё шунидани мусиқӣ ҳаром аст  # мусиқии рок дар ислом  # ҳукми шунидани хеви метал  # ҳукми мусиқӣ дар ислом  # таъсири мусиқӣ ба рӯҳ      📅  24 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)               ❓  Question

## [Чаро Аллоҳ алоқаи ҳамҷинсро ҳаром кардааст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, салом ва раҳмати Аллоҳ бар ту бод. Ин саволи шумо аз ҷиҳати дарки аҳамияти табиати инсонӣ (фитрат) ва тартиботи ҷамъиятӣ дар Ислом арзишманд аст. Мо метавонем ҳикматҳои асосии ин манъро аз рӯи мазҳаби ҳанафӣ ва ҳуқуқи умумии исломӣ чунин хулоса ...   # ҳукми ҳамҷинсгароӣ дар ислом  # чаро ҳамҷинсгароӣ ҳаром аст  # ҳифзи фитрат дар ислом  # ҳикмати ҳифзи насл  # ислом ва арзишҳои оилавӣ      📅  24 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)               ❓  Question

## [Утека, яъне намози озодшудагон дар ҳадисҳо омадааст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Фарзанди азизам, «Намози Утека» (Намози озодшудагон), ки ту пурсидӣ, дар сарчашмаҳои асосии ҳадисии мо (монанди Кӯтуби Ситта), ки аз Паёмбари Акрам (с.а.в.) бо санди саҳеҳ ривоят шуда бошад, вуҷуд надорад. Аксари олимони ҳадис баён кардаанд, ки ривоятҳое, ки д...   # намози утека  # ҳадисҳои бофта  # бидъат дар дин  # намозҳои нафл  # намози озодшудагон      📅  24 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)               ❓  Question

## [Оид ба насабнома ва тартиби омадани паёмбарон маълумот дода метавонед?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ. Худованди мутаъол барои равшанӣ бахшидан ба инсоният ва нишон додани роҳи ҳақ аз Одам (алайҳиссалом) то сарвари мо Муҳаммад Мустафо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) паёмбарони бешумореро фиристодааст. Шумораи паёмба...   # шаҷараи паёмбарон  # тартиби паёмбарон  # паёмбарон дар қуръон  # таърихи паёмбарон  # номҳои паёмбарон      📅  23 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [Фарқи байни ҳисоби намози асри ҳанафӣ ва шофеъӣ чист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ, бародари гиромӣ. Фарқи асосии байни мазҳаби ҳанафӣ ва шофеъӣ дар бораи вақти даромадани намози аср аз тарзи истифодаи андозаи сояи ашё бармеояд: 1. Мазҳаби Шофеъӣ (ва Ҷумҳур/Аксарият): Вақти аср ҳангоме сар мешава...   # вақти намози аср  # фарқи ҳанафӣ ва шофеӣ  # асри аввал асри сонӣ  # намози аср кай  # дарозии соя вақти намоз      📅  23 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)               ❓  Question

## [Азонгуӣ чӣ тавр анҷом дода мешавад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу. Азонгуӣ хидмати бисёр шарафмандест, ки мусулмононро ба ибодат даъват мекунад ва мавриди таҳсини Паёмбари Акрам (с.а.в.) қарор гирифтааст. Паёмбари маҳбуби мо дар як ҳадиси шариф фармудаанд: "Азонгуён дар рӯзи қи...   # муаззинӣ чӣ гуна иҷро мешавад  # қоидаҳои азон гуфтан  # қомат гуфтан  # фазилати муаззин  # муаззинӣ дар ислом      📅  23 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [Чазои имон наовардан ба Аллоҳ чаро дар ҷаҳаннами абадӣ мондан аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари арҷманд, Саволи шумо яке аз масъалаҳои умдаест, ки ақлу қалби инсон бештар ба он таваҷҷӯҳ дорад ва барои дарки ҳикмати он талош мекунад. Дар доираи адолат ва раҳмати Аллоҳи Таоло ин масъаларо дар рӯшноии Қуръон ва Суннат чунин ҷамъбаст карда метавонем...   # дӯзахи ҷовидонӣ  # ҷазои куфр  # адолати аллоҳ  # чаро азоби ҷовидонӣ  # куфр дар ислом      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)               ❓  Question

## [Оё Бобои Барфӣ вуҷуд дорад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Фарзандам, тибқи эътиқоди исломӣ, шахсияти «Бобои Барфӣ» (Noel Baba) як мавҷудияти воқеӣ нест; он танҳо аз як афсонаи фарҳангӣ иборат аст. Асоси эътиқоди исломӣ тавҳид, яъне ягонагии Худованд аст. Дар ислом танҳо Худованд аст, ки ризқ медиҳад, дуоҳоро мешунава...   # бобои барфӣ дар ислом  # оё бобои барфӣ ҳаст  # ақидаи исломӣ  # тарбияи кӯдакон дар ислом  # тавҳид ва ризқ      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)               ❓  Question

## [Саҷдаи саҳв дар кадом ҳолатҳо лозим аст ва чӣ гуна анҷом дода мешавад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Мувофиқи мазҳаби Ҳанафӣ, саҷдаи саҳв; саҷдаи ҷубронӣ аст, ки дар ҳолати қасдан (фаромӯш карда ё хато карда) ба таъхир андохтани яке аз фарзҳои намоз ё тарк кардан ё ба таъхир андохтани яке аз воҷиботи он анҷом додани он воҷиб аст. Дар хатогиҳои ...   # саҷдаи саҳв  # саҷдаи саҳв чӣ тавр иҷро мешавад  # хато дар намоз  # ҳукми саҷдаи саҳв  # мазҳаби ҳанафӣ намоз      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [Ҳукмҳо ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар (сафарӣ) кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ба номи Аллоҳи Раҳмон ва Раҳим. Бародари азиз, Парвардигори бузурги мо дар дини мо осониро асос гузоштааст ва ба бандагони худ дар ҳолати сафар неъмати махсус ато кардааст. Дар Қуръони Карим омадааст: «Ва ҳангоме ки дар замин сафар кардед... пас гуноҳе бар шум...   # намози мусофир  # кӯтоҳ кардани намоз  # намози қаср  # аҳкоми сафар  # намоз дар сафар      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [Фарзҳо ва суннатҳои таҳорати ғусл кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ва алайкумуссалом, бародари гиромӣ. Худованд ибодатҳо ва покдории моро қабул кунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, фарзҳо ва суннатҳои таҳорати ғусл (ҷанобат) инҳоянд: Фарзҳои ғусл (3 аст): 1. Ба даҳон об гирифтан (мазмаза): Даҳонро бо об то гулӯ чалкал кардан. 2. Ба б...   # тарзи ғусл кардан  # фарзҳои ғусл  # суннатҳои ғусл  # таҳорати комил  # покизагӣ дар ислом      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)               ❓  Question

## [Сабабҳое, ки инсонро ба фиреб мебаранд, кадомҳоянд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ба номи Аллоҳи Раҳмон ва Раҳим. Бародари гиромӣ, Яке аз бузургтарин хатарҳо дар имтиҳони дунёӣ барои инсон "фиреб" (ғурӯр) ва дур шудан аз ҳақиқат аст. Сабабҳои асосие, ки олимони исломӣ дар рӯшноии Қуръони Карим ва Суннати Набавӣ муайян кардаанд ва инсонро ба...   # сабабҳои фирефта шудани инсон  # фиреби ҳаёти дунё  # ҳилаҳои шайтон ва васвасаҳо  # фаромӯш кардани охират  # ғурур ва фиреб дар ислом      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)               ❓  Question

## [Намози Чӯшқӣ (Дуҳо) кай хонда мешавад ва фазиlати он чист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Фарзанди азизам, Намози Чӯшқӣ (Дуҳо) ба унвони нишонаи шукргузорӣ ба даргоҳи Парвардигор хонда мешавад ва намози нофилаи бисёр бобаракат аст. Тибқи пояҳои мазҳаби Ҳанафӣ маълумот дар бораи ин намоз чунин аст: Вақти он кай аст? Вақти намози Чӯшқӣ тақрибан 45-50...   # намози зуҳо  # вақти намози зуҳо  # фазилати намози зуҳо  # намози зуҳо чанд ракат аст  # намозҳои нофила      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)               ❓  Question

## [Савол: Асосҳои имонро шарҳ медиҳед?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Худованд қалби моро бо нури имон равшан гардонад ва моро дар роҳи рост устувор дорад. Асосҳои имонро, ки пояи дини Ислом аст, дар рӯшноии тасаввуроти Матуридиё, ки хатти эътиқодии мазҳаби Ҳанафӣ мебошад, ва сарчашмаҳои классикии фиқҳии мо чунин ...   # рукнҳои имон  # шартҳои имон  # имон чист  # ақидаи мазҳаби ҳанафӣ  # имон дар ислом      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)               ❓  Question

## [Ин як дархости таъбири хоб аст. Мувофиқи сарчашмаҳои исломӣ (Ибни Сирин, Набулсӣ ва ғайра), бо забони муждарасон ва ҳушдордиҳанда, ба хайр таъбир кунед. Барои хоббин маслиҳатҳои маънавӣ диҳед. Аз забони қатъӣ парҳез кунед (Аллоҳу аълам гӯед). Хоббин инҳоро дид: дидани издиҳом дар хоб, дидани ҷанҷол бо бародарам дар хоб.](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бисмиллоҳир Раҳмонир Раҳим. Бародари азиз, хоби шумо хайр бод. Ин хобе, ки дидаед, метавонем мувофиқи усули олимони ислом (монанди Ибни Сирин ва Набулсӣ) ва бо тарбияи мазҳаби ҳанафӣ чунин таъбир кунем: Дидани издиҳом дар хоб, одатан ба хайр, баракат ва обрӯма...   # таъбири хоб дар ислом  # хоб дидани издиҳом  # ҷанг бо бародар дар хоб  # таъбири хоби ибни сирин  # маънои хобҳо дар ислом      📅  22 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)               ❓  Question

## [Савол: Дар намози бомдод кадом дуоҳо хонда мешаванд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ва алайкумуссалому ва раҳматуллоҳ, Бародари азиз, Аллоҳ ибодатҳои шуморо қабул кунад. Намози бомдод бо суннат ва фарзи худ як ибодати муборакест, ки ба муъмин имкон медиҳад рӯзро бо оромиш оғоз кунад. Мувофиқи куллиёти фиқҳии мазҳаби Ҳанафӣ (масалан, «Ал-Ҳидоя...   # дуоҳои намози бомдод  # намози бомдод дар мазҳаби ҳанафӣ  # дуоҳои дохили намоз  # дуои субҳонака  # намози бомдод чӣ гуна хонда мешавад      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)               ❓  Question

## [Савол: Дар намози шом кадом дуоҳо хонда шаванд?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ, Бародари азиз, дуоҳое, ки дар намози шом хонда мешаванд, вобаста ба рукнҳо ва суннатҳои намоз тағйир меёбанд. Тавре ки дар сарчашмаҳои мӯътабари фиқҳии мазҳаби Ҳанафӣ, аз қабили «ал-Ҳидоя» ва «Раддул-муҳтор»-и Ибни Обидин зикр ...   # дуоҳои намози шом  # намоз дар мазҳаби ҳанафӣ  # дуоҳои дохили намоз  # тартиби хондани намози шом  # дуои субҳанака      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [Савол: Атеист чист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, алайкумуссалом ва раҳматуллоҳ. Калимаи атеист аз рӯи мазмун ба маънои «Худоношинос» аст. Дар истилоҳоти исломӣ ва адабиёти фиқҳӣ ин мафҳум дақиқан бо номҳои «зиндӣқ», «мулҳид» ё «даҳрӣ» мувофиқат мекунад. Дар сарчашмаҳои классикии исломӣ ин афро...   # атеист чист  # атеизм дар ислом  # инкори худо  # эътиқоди исломӣ  # атеистҳо дар қуръон      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)               ❓  Question

## [Муҳаббат чист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ба номи Худованди бахшояндаи меҳрубон. Фарзанди азизам, дар тафаккури исломӣ ва анъанаҳои фиқҳии мо, мафҳуми «муҳаббат» ҳамчун ҳолати қалбӣ ва ҳамчун эҳсосе, ки дорои оқибатҳои ахлоқӣ ва ҳуқуқӣ аст, баррасӣ шудааст. Муҳаббат, дар хулосаи он, ифшои муҳаббати ша...   # ишки исломӣ  # муҳаббат ба аллоҳ  # ишқ  # муҳаббат  # эҳсосоти исломӣ      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)               ❓  Question

## [Савол: Ҳаёти Ҳазрат Муҳаммадро баён кунед](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бисмиллоҳир раҳмонир раҳим. Ҳамд бар Худованд — Парвардигори оламиён, ва дуруду салом бар банда ва фиристодаи У — Саврамон Муҳаммади Мустафо, хонадони бузургвор ва асҳоби ӯ бод. Фарзанди азизам, ҳаёти Сарвари ду ҷаҳон Ҳазрат Муҳаммад (с.а.в.) барои мо мӯъминон...   # ҳаёти паёмбар муҳаммад  # сират  # таърихи ислом  # мазҳаби ҳанафӣ  # зиндагиномаи ҳазрати муҳаммад      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)               ❓  Question

## [Кимге зекет берилад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Құрметті қарыңыз, Аллаһтың сәлемі, рахабы және берекеті болсын. Зекет — Исламдын беш элементун бири, ол мүлктерди тазалоо менен жана жалпы коомдун әділеттүүлүгүн сактап калууга чоң мааниге ээ.   # ба киҳо закот додан мумкин аст  # гирандагони закот  # закот дар мазҳаби ҳанафӣ  # мақсадҳои закот  # шартҳои додани закот      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)               ❓  Question

## [Савол: Кароҳат чист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Дар фиқҳи ҳанафӣ кароҳат ифодагари ҳолатҳоест, ки як амал ҳаром набошад ҳам, вале тарк кардани он матлуб буда, хуш оянда нест. Яъне, ин ҳолатҳоест, ки амал ба дараҷаи ҳаром нарасидааст, аммо анҷом надодани он сав...     📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)               ❓  Question

## [Эҳтиёҷ ба бовар кардан оё фитрист (модарзод аст)?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азизам, Эҳтиёҷ ба бовар кардан, бале, ба инсон ба таври модарзод дода шудааст. Тибқи эътиқоди Ислом, ҳар як инсон бо фитрати пок, ки ба шинохти Аллоҳ ва таслим шудан ба Ӯ мойил аст, ба дунё меояд. Аллоҳи Мутаол дар Қуръони Карим дар сураи Аъроф, ояти ...     📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)               ❓  Question

## [Мафҳуми Худо дар чорчӯби мантиқ пайваста ба зиддиятҳо мубаддал мегардад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Ба зиддият дучор шудани ақл дар мафҳуми Худо, аз он сарчашма мегирад, ки Офаридгорро бо ақли маҳдуди инсонӣ ва бо меъёрҳои офаридашудаҳо (махлуқот) фаҳмиданӣ мешаванд. Мувофиқи мазҳаби каломии Имоми Аъзам Абу Ҳанифа ва Ҳанафия-Мотурудӣ, ақли инс...     📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)               ❓  Question

## [Чавконидани резинка рӯзаро мешиканад? (Мувофиқи мазҳаби Ҳанафӣ)](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Дар мазҳаби Ҳанафӣ дар бораи он ки чавконидани резинка рӯзаро мешиканад ё не, байни олимон ақидаҳои гуногун мавҷуданд. Ин масъаларо бо назардошти Қуръон ва Суннат, бо истинод ба сарчашмаҳои классикии мазҳаби Ҳан...   # оё хоидани сақиз рӯзаро мешиканад  # чизҳое ки рӯзаро мешиканад  # рӯза дар мазҳаби ҳанафӣ  # рӯзаи рамазон  # аҳкоми рӯза      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)               ❓  Question

## [Оё барои пайдо шудани сафедаҳо мавҷудияти сафедаҳои дигар зарур аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари гиромӣ, ассалому алайкум. Ин савол ҳам аз нигоҳи илми муосир ва ҳам барои дарки низоми бузурги илоҳӣ дар коинот хеле муҳим аст. Аз нигоҳи илмӣ, барои синтез шудани сафедаҳо мавҷудияти сохторҳои мураккабе ба монанди ДНК, РНК ва ферментҳои махсус (сафед...   # пайдоиши сафедаҳо  # оғози ҳаёт  # назарияи офариниш  # ислом ва илм  # офариниши худо      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)               ❓  Question

## [Оё баҳодиҳии рӯякӣ ба ҳодисаҳо ва мавҷудот метавонад боиси нодуруст дарк кардани онҳо шавад? Фаъолияти комиле, ки дар коинот дида мешавад, чӣ тавр бояд баҳогузорӣ карда шавад?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азиз, Баҳо додани ҳодисаҳо ва мавҷудот танҳо аз рӯи намуди зоҳирии онҳо, яъне ба таври рӯякӣ, албатта, боиси иштибоҳи бузург мегардад. Агар инсон ҳикмат, ҳадаф ва санъати илоҳиро дар паси пардаи зоҳирии дидааш набинад, ҳақиқати бузурги коинотро аз дас...   # баҳогузории сатҳии ҳодисаҳо  # фаъолияти мукаммали олам  # аҳамияти тафаккур  # оятҳои қуръон  # афзоиши имон ва маърифат      📅  21 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)               ❓  Question

## [Ba zamin shudani doda, ki duoi manzel?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Xayr kardom, salom va duoi. Tojikistoni fikhati Hanefi va asosi ahlakii islomii dar matni javob doiram. Dar islom, rizo va bozorgi rizo az Alloh ast (Zâriyât, 58). Toloiat va rizo az Alloh, yakin ast va insoni amaliyat va tasarruf (kesb) ast. Fikhati Hanefi da...   # дуо барои сарватманд шудан  # дуои ризқ  # меҳнат дар ислом  # касби ҳалол  # дуои баракат      📅  20 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)               ❓  Question

## [Савол: Миқдори закоте, ки ман бояд пардохт кунам, чӣ қадар аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим. Бародари гиромӣ, закот яке аз панҷ рукни асосии ислом буда, боиси покӣ ва баракати мол мегардад. Мувофиқи мазҳаби ҳанафӣ, миқдор ва аҳкоми закотро метавонем чунин ҷамъбаст кунем: Шартҳои асосӣ барои фарз шудани закот ин аст, ки шахс...   # миқдори закот  # закот чӣ тавр дода мешавад  # нисоби закот  # ҳисоби закот  # ҳукми закот      📅  20 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [Мусулмон кист?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Бародари азизам, Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ. Мусулмон аз лиҳози луғавӣ ба маънои касест, ки ба Худо ва дини Ислом таслим шудааст. Дар истилоҳ бошад, касест, ки асосҳои эътиқодии Исломро бо қалб тасдиқ карда, бо забон иқрор намуда ва ба аҳкоми он гардан ни...   # мусулмон кист  # маънои мусулмон  # шартҳои мусулмон шудан  # имони исломӣ  # таслимият ба аллоҳ      📅  20 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)               ❓  Question

## [Ба ин иддао, ки олимон вуҷуди Худоро барои он ҳимоят мекунанд, ки дар ҷаҳон некӣ бошад, чӣ гуна метавон ҷавоб дод?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Фарзанди азизи ман, ин иддао ҳақиқатро танҳо ба як манфиати иҷтимоӣ поён меорад, ки ин аз бунёд ғалат аст. Вуҷуди Худованд мустақил аз ниёзи инсонҳо ба Ӯ ё хоҳиши барқарор кардани низом дар ҷаҳон, як ҳақиқати мутлақ ва усӯлӣ мебошад. Мувофиқи андешаи Мотуридӣ,...   # мавҷудияти аллоҳ  # илм ва имон  # исботи вуҷуди худо бо ақл  # тартиб дар олам  # офаридгор      📅  20 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)               ❓  Question

## [Карбон дар хок набуда, вале дар инсон мавҷуд будани онро чӣ тавр шарҳ додан мумкин аст?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

🏛️  Ҳанафӣ     📗  Ruling   Салому алайкум, фарзанди азиз, Пеш аз ҳама, бояд гуфт, ки маълумотҳои илмии муосир тасдиқ мекунанд, ки карбон дар хок (дар шакли моддаҳои органикӣ, ангишт ва пайвастагиҳои гуногун) ба миқдори зиёд мавҷуд аст. Аммо, саволи шуморо бо назардошти ҳикмати офариниши...   # офариниши инсон аз хок  # насли инсон дар ислом  # карбон дар бадани инсон  # тавзеҳот дар бораи офариниш дар қуръон  # моддае, ки инсон аз он офарида шудааст      📅  20 Октябр 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

### 📱  Have an Islamic Question?

Ask scholars 24/7 directly and for free through our mobile app.

[▶ Ask via Mobile App](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.troya.duavenamazvakti&hl=tg)


## Sıkça Sorulan Sorular ve Cevaplar

### Ширк чист ва навъҳои ширк кадомҳоянд?

Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим. Бародари азиз, азбаски шумо аз мазҳаби ҳанафӣ ҳастед, кӯшиш мекунам ба суоли шумо дар рӯшноии Қуръон ва Суннат, мувофиқи мазҳаби мо ҷавоб диҳам. Худованд суханони моро ҳақ муқаррар кунад. Ширк чист? Ширк ин аст, ки ба Худо шарик қоил шавед. Он бузургтарин гуноҳ аст ва ягона гуноҳест, ки Худованд онро намебахшад. Худованд дар Қуръони Карим мефармояд: "Ҳамоно Худо гуноҳи ширк оварданро намебахшад ва ғайри онро барои ҳар ки хоҳад, мебахшад." (Сураи Нисо, ояти 48) Ширк ин аст, ки дар зоти Худо, сифоти Ӯ ё аъмоли Ӯ, ҳамто ё ҳамтои Ӯро қабул кунед. Ин инкор кардани ягонагии Худо (тавҳид) аст. Навъҳои ширк кадомҳоянд? Ширк, умуман, дар ду бахши асосӣ баррасӣ мешавад: 1. Ширк-и Акбар (Ширки бузург): Ин навъи ширк аст, ки шахсро аз доираи ислом хориҷ мекунад. Ҳарчанд шахс боварӣ ва қабули қатъӣ дорад, ки ҳамтое барои зоти ё сифоти Худо вуҷуд надорад, вале дар масоили монанди офариниш, рӯзӣ додан, идоракунӣ, итоат ба ғайри Худо ё аз ӯ кӯмак пурсидан зоҳир мешавад. Ин навъи ширк боиси бекор шудани амалҳо мегардад. Ширки Рубубият: Ин аст, ки дар масоили монанди офаридгорӣ, рӯзӣдиҳандагӣ, идоракунии корҳо, касеро ғайр аз Худо дар ин сифотҳо дидан ё боварӣ доштан ба он ки ғайр аз Ӯ дигарон низ дар ин корҳо тасарруф доранд. Ширки Улуҳият: Ин аст, ки ба ғайр аз Худо низ ибодат кардан, дуо кардан, қурбонӣ кардан, назр кардан ва ғайра, ба монанди ибодат ба Худо. Ин маъмултарин ва хатарноктарин навъи ширк аст. Ширки Асмо ва Сифот: Ин аст, ки ҳамтоёне барои Худо дар номҳо ва сифоти Ӯ қабул кардан ё номҳо ва сифоти Худоро ба дигарон додан. 2. Ширк-и Асғар (Ширки хурд): Ин навъи ширк аст, ки шахсро аз дин хориҷ намекунад, вале савобро кам мекунад ё амалҳоро бекор месозад. Ин навъи ширк, ки одатан бо риё (намоиш) алоқаманд аст. Риё (Намоиш): Ин аст, ки ибодат ё амали хайрро на барои ризои Худо, балки бо мақсадҳои дунявӣ монанди ба даст овардани писанди мардум, ҷамъоварии ситоиш анҷом додан. Паёмбари Акрам (с.а.в.) дар ин бора чунин фармудаанд: "Аз ҳама бештар аз уммати худ метарсам, ки ширки хурд (риё) аст." Саҳобагон пурсиданд: "Эй Расули Худо, ширки хурд чист?" Паёмбар (с.а.в.) чунин ҷавоб доданд: "Риё аст. Рӯзи қиёмат Худо ба бандагонаш мегӯяд: "Амалҳои худро барои кӣ мекардед? Бинед, подоши худро назди ҳамон касон ёбед!" (Ҳадиси шариф) Дурии аз ширк, ягона роҳи ба даст овардани ризои Худо ва расидан ба биҳишт аст. Имон ба ягонагии Худо (тавҳид) ва ибодати танҳо барои Ӯ, асоси мӯъминӣ аст. Худо ҳамаи моро аз ширк ҳифз кунад. Вассалом.

### Омори бе, ки дар он пӯшидани бадан (тасаввур) лозим нест?

Тибқи мазҳаби Ҳанафӣ, ибодати бе тасаввур, аз қабили намоз, ки ибодати ҷисмонӣ аст, қабул намешавад. Азбаски намоз ибодати дар ҳузури Аллоҳ будан аст, он бояд мувофиқи одоб ба ҷо оварда шавад. Тибқи ин одоб, аз рӯи мазҳаби Ҳанафӣ, аврати мард аз ноф то зону ва аврати зан тамоми бадани ӯ ба ҷуз аз рӯй, дастҳо ва пойҳо мебошад. Пӯшидани ин аъзои аврати дар намоз фарз аст. Агар намозгузор ин аъзои аврати худро напӯшонад, намози ӯ қабул намешавад. Аз ин рӯ, тибқи мазҳаби Ҳанафӣ, ибодати бе тасаввур, яъне намоз, қабул намешавад. Аммо бояд гуфт, ки тасаввур танҳо ба намоз маҳдуд намешавад ва занони мусалмон дар ҳаёти ҳаррӯза низ бояд мутобиқи амри Аллоҳ бо тасаввур бошанд. Дар ин бора дар Қуръони Карим ва Суннати Сания далелҳои равшан мавҷуданд. Аллоҳ Таоло мефармояд: "Эй Паёмбар! Ба занонат, духтаронат ва занони мӯъминон бигӯ: «Рӯймолҳои (ҷилбобҳои) худро бар хеш бигиранд. Ин кор ба онҳо наздиктар аст, ки (бо ин ҳулла) шинохта шаванд ва озор дода нашаванд. Ва Аллоҳ Омурзгор ва Меҳрубон аст.»" (Сураи Аҳзоб, ояти 59) Паёмбари Худо (с) низ дар бораи тасаввур ҳадисҳои зиёде баён кардаанд. Ин ҳадисҳо равшан нишон медиҳанд, ки тасаввур ҳам фарз аст ва ҳам дар ҳифзи иффати занон нақши муҳим мебозад.

### Ҳукмҳо ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар (сафарӣ) кадомҳоянд?

Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Салом, раҳмат ва баракоти Аллоҳ бар шумо бод. Тибқи мазҳаби Моликӣ, дар мавриди аҳком ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар, дар нури Қуръон ва Суннат метавонам чунин иттилоот диҳам: Ҳукми Намози Сафарӣ: Барои мусалмони мусофир иҷозат аст, ки намозҳои фарз (пешин, аср, шом ва хуфтан)-ро кӯтоҳ (қаср) бихонад, аммо воҷиб нест. Аммо истифодаи ин иҷозат афзалтар аст. Намозҳои бомдод ва шом кӯтоҳ карда намешаванд. Шартҳои Кӯтоҳ Кардан (Қаср): Ба гуфтаи мазҳаби Моликӣ, барои он ки шахс мусофир ҳисобида шавад ва намозҳои худро кӯтоҳ кунад, бояд шартҳои зерин ҳамзамон риоя шаванд: 1. Ният: Ният кардани сафар ва берун шудан аз хона. Агар бе нияти сафар ба роҳ барояд, мусофир ҳисобида намешавад. 2. Масофа: Масофаи мақсад, бояд ба андозае бошад, ки аз ҷиҳати урф сафар ҳисобида шавад. Дар мазҳаби Моликӣ ин масофа одатан ҳамчун сафари дурӯза қабул карда мешавад. Ин тақрибан ба 80-85 километр баробар аст. Дар мазҳабҳои Ҳанафӣ ва дигар мазҳабҳо ин масофа метавонад фарқ кунад. 3. Ҷои Иқомат: Ҷудо шудан аз макони иқомати худ (ҷое, ки зиндагӣ мекунад). Бояд аз хона, ҷои кор ё макони доимии худ ҷудо шавад. 4. Муҳлат: Сафар бояд мунтазам на камтар аз се рӯз (шабу рӯз) давом кунад. Агар мусофир ният кунад, ки дар ҷое се рӯз ё бештар аз он бимонад, ҳолати мусофир будан ба охир мерасад ва намозҳои худро пурра мехонад. Аммо, агар нияти мушаххаси муҳлат надошта бошад ё ният кунад, ки камтар аз се рӯз бимонад ва сафарро идома диҳад, ҳукми мусофирӣ давом мекунад. 5. Сафари Мақруҳ Набошад: Сафар набояд бо сабаби ҳаром ё макруҳ бошад. Тарзи Хонидани Намози Сафарӣ: Шахси мусофир метавонад намозҳои пешин ва асрро бо ҳам ҷамъ кунад (бо ҷамъи тақдим ё ҷамъи таъхир). Ҳамчунин метавонад намозҳои шом ва хуфтанро бо ҳам ҷамъ кунад. Намози Пешин ва Аср: Метавонад намози пешинро дар вақташ хонда, сипас намози асрро бихонад (ҷамъи тақдим). Ё намози пешинро дар вақташ хонда, то вақти намози аср ба таъхир андохта, пас аз даромадани вақти аср ҳар дуро паиҳам бихонад (ҷамъи таъхир). Намози Шом ва Хуфтан: Метавонад намози шомро дар вақташ хонда, сипас намози хуфтанро бихонад (ҷамъи тақдим). Ё намози шомро дар вақташ хонда, то вақти намози хуфтан ба таъхир андохта, пас аз даромадани вақти хуфтан ҳар дуро паиҳам бихонад (ҷамъи таъхир). Фарзи ҳар намоз ду ракъат мебошад. Масалан, намози пешин ду ракъат, намози аср ду ракъат, намози шом се ракъат (кӯтоҳ карда намешавад), намози хуфтан бошад, ду ракъат мебошад. Эзоҳи Муҳим: Вақте ки ҳолати мусофирӣ ба охир мерасад, яъне ният карда мешавад, ки дар ҷое се рӯз ё бештар аз он бимонанд, намозҳо боз пурра хонда мешаванд. Дар Қуръони Карим дар ин бора чунин омадааст: "Ва ҳангоме ки дар замин сайр мекунед, гуноҳе бар шумо нест, ки намозро кӯтоҳ кунед." (Сураи Нисо, ояти 102) Дар ҳадисҳои шариф низ ривоят шудааст, ки Паёмбар (с.а.в.) дар сафар намозҳои худро кӯтоҳ мехонданд. Аллоҳ сафарҳои шуморо хайру баракат диҳад. Барои маълумоти муфассалтар дар ин бора метавонед ба китобҳои фиқҳии мазҳаби Моликӣ муроҷиъа кунед. Дар паноҳи Аллоҳ бошед.

### Чӣ тавр ибодат кунам?

Бародари азизам, Ибодат баландтарин ифодаи вазифаи бандагии мо нисбат ба Парвардигори мост. Саволи "Чӣ тавр ибодат кунам?" яке аз муҳимтарин масъалаҳои ҳаёти мост. Бандагӣ ба Аллоҳ Таоло ба он гунае, ки Ӯ ба мо омӯхтааст, яъне мувофиқи Қуръони Карим ва Суннати Паёмбари гиромӣ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) анҷом дода мешавад. Ҳамчун пайрави мазҳаби Шофеъӣ, шумо метавонед ибодатҳои худро бо риояи ин принсипҳои асосӣ ба ҷо оваред. Ибодатҳои Асосӣ: Намоз: Адо кардани панҷ вақт намози фарз дар вақтҳои муайяншуда, бо хушӯъ ва хузуъ аз муҳимтарин ибодатҳост. Кӯшиш кунед, ки намозро бо омӯхтани шартҳо, рукнҳо ва воҷибҳои он бихонед. Мувофиқи мазҳаби Шофеъӣ, дар тарзи адои намоз баъзе масъалаҳои хос вуҷуд дошта метавонанд, барои омӯхтани онҳо ба китобҳои боэътимоди фиқҳӣ муроҷиат кунед. Рӯза: Рӯза доштан дар моҳи Рамазон фарз аст. Дар сурати беморӣ ё сафар ва дигар узрҳо, иҷозатҳои махсус мавҷуданд. Закот: Ин ибодатест, ки бар дороёне, ки дороии муайян доранд, воҷиб аст, ки ба ниёзмандон бидиҳанд. Муҳим аст, ки маълумоти муфассалро дар бораи он ки чӣ касон закот медиҳанд ва чӣ қадар медиҳанд, ба даст оред. Ҳаҷ: Адои ҳаҷ барои онҳое, ки имконият доранд, як бор дар умр фарз аст. Ибодатҳо ва Равишҳои Дигар: Тилваи Қуръон ва Тадаббур: Тиловати Қуръони Карим, кӯшиши дарк кардани маънои он ва тафаккур дар он савоби бузург дорад. Дуо: Дуо кардан ба Парвардигор дар ҳар ҳол, аз Ӯ ёрӣ пурсидан ва ба сӯи Ӯ рӯй овардан аз ҷумлаи талаботи бандагӣ аст. Зикр ва Тасбеҳ: Зикр кардани Аллоҳ, тасбеҳ гуфтан ба Ӯ дилҳоро оромӣ мебахшад ва боиси болоравии маънавӣ мегардад. Омӯхтани Илм: Омӯхтани донишҳои динӣ, донистани ҳалол ва ҳаром, барои дуруст анҷом додани ибодатҳоямон зарур аст. Амали Солеҳ: Ҳар гуна амали нек, аз қабили хайр кардан, риояи ҳуқуқи ҳамсоягӣ, некӣ ба падару модар, ёрӣ ба фақирон, ибодат аст. Нуктаҳои Муҳим: Ният: Нияти пок ва танҳо ба хотири ризои Аллоҳ будани ҳамаи ибодатҳо асосӣ мебошад. Бериёкорӣ: Ибодатҳо бояд аз риё дур ва бо самимият анҷом дода шаванд. Парҳез аз Бидъатҳо: Парҳез аз амалҳое, ки Паёмбари гиромӣ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) таълим надодаанд ва баъдан ба дин илова шудаанд, муҳим аст. Мазҳаби Шофеъӣ метавонад дар баъзе ҷузъиёти ибодатҳо татбиқоти хоси худро дошта бошад. Аз ин рӯ, ҳангоми омӯхтани тарзи намоз, ғусл, таҳорат, таяммум ва дигар ибодатҳо, шумо бояд ба ақидаҳои фиқҳии мазҳаб диққат диҳед. Фаромӯш накунед, ки Аллоҳ Таоло аз бандагонаш мехоҳад, ки Ӯро бишносанд, итоат кунанд ва амалҳое анҷом диҳанд, ки ризоияти Ӯро ба даст меоранд. Худо аз ҳама беҳтар медонад. Худованд ибодатҳои шуморо қабул кунад.

### Остӯшӣ лозим аст?

Албатта, бо риояи мазҳаби ҳанафӣ ба ин суоли шумо дар рӯшноии Қуръон ва Суннат ҷавоб медиҳам. Рӯза гирифтан яке аз панҷ рукни асосии ислом ва ибодати фарз аст. Бинобар ин, барои ҳар як мусалмони дорои узри шаръӣ, рӯза гирифтан фарз аст. Дар Қуръони Карим омадааст: "Эй касоне, ки имон овардаед! Рӯза бар шумо фарз гардонида шуд, ҳамон гуна ки бар касоне, ки пеш аз шумо буданд, фарз гардонида шуда буд, то тақводор шавед." (Сураи Бақара, ояти 183) Ҳазрати Паёмбар (с.а.в.) низ фарзияти рӯзаро дар бисёр ҳадисҳои шариф баён кардаанд. Масалан, дар ҳадиси машҳури саволи Ҷабраил (а.с.) дар бораи рукнҳои ислом, рӯза низ ҳамчун фарз зикр шудааст. Аз ин рӯ, барои ҳар як мусалмони дорои ақл, ба синни балоғат расида ва қобилияти рӯза доштан, дар моҳи Рамазон рӯза гирифтан воҷиб аст. Аммо, барои касоне, ки узрҳои шаръӣ доранд, аз қабили беморӣ, сафар, ҳомиладорӣ ё ширдиҳӣ, имкониятҳои ба таъхир андохтани рӯза ё фидя додан низ мавҷуд аст. Дар ин мавридҳо дар мазҳаби ҳанафӣ ҳукмҳои муфассал мавҷуд аст.

### Оё фоидаи бонки давлатии расмӣ ҳаром аст?

Бародари азиз, Ҳамчун як мусалмони пайрави мазҳаби ҳанафӣ, мехоҳам ба саволи шумо дар бораи фоидаи бонкҳои давлатии расмӣ, дар рӯшноии Қуръон ва Суннат ҷавоб диҳам. Дар Ислом, рибо (фоида) қатъиян ҳаром гардонида шудааст. Дар Қуръони Карим дар бисёр оятҳо аз дурӣ ҷустан аз рибо амр шудааст. Масалан, дар ояти 275-уми сураи Бақара гуфта мешавад: "Аллоҳ тиҷоратро ҳалол ва риборо ҳаром гардонидааст." Ҳазрати Паёмбар (с.а.в.) дар ҳадисҳои шариф худ шахсонеро, ки рибо мегиранд, медиҳанд, менависанд ва шоҳидӣ медиҳанд, лаънат кардаанд. Ин ҳукми умумӣ ба фоидаҳое, ки бонкҳои давлатӣ истифода мебаранд, низ дахл дорад. Дар мазҳаби ҳанафӣ дар ҳаром будани рибо ҳеҷ ихтилофе вуҷуд надорад. Гарчанде ки фаъолияти бонкҳои давлатӣ ба тиҷорат монанд бошад ҳам, аз сабаби ба даст овардани даромад аз рибо, ин амал ҷоиз дониста намешавад. Аз ин рӯ, гирифтан ё додани пул бо фоида аз бонкҳои давлатии расмӣ, аз рӯи мазҳаби ҳанафӣ ҳаром аст. Ба онҳое, ки дар чунин амалиёт иштирок мекунанд, тавсия дода мешавад, ки ҳарчи бештар ба роҳҳои ҳалол рӯй оваранд. Ба шумо дар хатми роҳҳое, ки барои ба даст овардани ризоияти Аллоҳ мегузоред, муваффақият орзумандам.

### Гуноҳоне, ки Паёмбари мо (с) онҳоро лаънат кардаанд, кадомҳоянд?

Бисмиллоҳирраҳмонирраҳим. Гуноҳоне, ки Расули Худо (с) онҳоро лаънат кардаанд, ҷиноятҳои бузурге мебошанд, ки моро аз раҳмати Аллоҳ дур месозанд. Чунин рафторҳо ҳам оромии фард ва ҳам ҷомеаро халалдор мекунанд. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ низ ин гуноҳон ҳаром буда, бояд аз онҳо канорагирӣ кард. Баъзе гуноҳоне, ки дар Қуръони Карим ва Суннати Набавӣ лаънат шудаанд, инҳоянд: Ширк ба Аллоҳ: Ибодат ба ғайри Ӯ ё шарик қарор додани Ӯ бузургтарин гуноҳ аст. (Сураи Наҳл, ояти 105) Озор додан ва нофармонии падару модар: Озори онҳо, таҳқир кардан, исён бар онҳо аз ҷумлаи гуноҳони бузург аст. (Сураи Исро, ояти 23) Бегуноҳ куштани кас: Ба ҳалокат расонидани ҷон яке аз бузургтарин ҷиноятҳо дар назди Аллоҳ аст. (Сураи Моида, ояти 32) Хӯрдани рибо (суд) ва додани он: Аҳду паймонҳои рибоӣ ҳам дар дунё ва ҳам дар охират зарарҳои бузурге меоранд. (Сураи Бақара, ояти 275) Зино кардан: Ин гуноҳи бузурге, ки ба номус ва покдоманӣ дахл дорад, сохтори ахлоқии ҷомеаро вайрон мекунад. Дуздӣ кардан: Гирифтани моли дигарон бидуни иҷозат, поймол кардани ҳуқуқи банда аст. Шаҳодати дурӯғ додан: Таҳрифи ҳақиқат ва бегуноҳ айбдор кардани дигарон гуноҳи бузургест. Зулм ба мардум ва поймол кардани ҳуқуқи онҳо: Рафторҳои ғайри одилона ва ғорат кардани ҳуқуқи дигарон лаънат шудааст. Суханони бад гуфтан ва ғайбат паҳн кардан: Гуфтани суханоне, ки боиси нифоқ ва озор додани мардум мешаванд, ҳаром аст. Масхара кардан ва таҳқир намудан: Аз рафторҳое, ки боиси кинаву адоват дар байни мусалмонон мешаванд, бояд канорагирӣ кард. Дар вазну паймона хиёнат кардан: Мухолифат бо принсипи росткорӣ дар тиҷорат лаънат шудааст. (Сураи Мутаффифин, оятҳои 1-3) Туҳмат ба номуси дигарон: Туҳмат ба занони покдоман гуноҳи хеле бузург аст. (Сураи Нур, ояти 23) Ин гуноҳон аз ҷумлаи аъмоле ҳастанд, ки хашми Аллоҳро ба вуҷуд меоранд ва Расули Худо (с) онҳоро лаънат кардаанд. Ҳар мусалмон бояд аз чунин рафторҳо дурӣ ҷӯяд, тавба кунад ва аз Аллоҳ бахшиш бихоҳад. Аллоҳ таъоло ҳамаи моро аз чунин гуноҳон ҳифз кунад.

### Дар бораи инсонҳо, аз кадом синну сол сабти гуноҳ оғоз мешавад?

Бародари азиз, Сабти гуноҳ дар инсонҳо, мувофиқи мазҳаби ҳанафӣ ва фаҳмиши умумии исломӣ, ба синни балоғат рост меояд. Ин синну сол барои мардон одатан тақрибан 15-солагӣ ва барои духтарон низ тақрибан 15-солагӣ ё бо оғози ҳайз муайян карда мешавад. Асоси асосии ин масъала ин принсипи дар Қуръони Карим ва Суннати набавӣ омадааст: «Ҳар кас гарави он чӣ ба даст овардааст, мебошад» (Сураи Муззаммил, ояти 8). Ин оят ифода мекунад, ки шахс барои кирдорҳои худ масъул хоҳад буд. Кӯдаконе, ки ба синни балоғат нарасидаанд, ҳанӯз ин масъулиятро надоранд, қабул карда мешавад. Дар як ҳадиси шарифи Паёмбар (с.а.в.) низ чунин гуфта шудааст: «Қалам аз се нафар бардошта шудааст: аз шахси хобида то бедор шудан, аз девона то ба худ омадан ва аз кӯдак то ба синни балоғат расидан» (Тирмизӣ, Ҷаноиз, 20; Абу Довуд, Ҳудуд, 22). Ин ҳадис ба таври равшан нишон медиҳад, ки ба синни балоғат расидан нуқтаи муҳиме аз ҷиҳати сабти гуноҳу савоб мебошад. Бинобар ин, шахс барои хатогиҳо ё гуноҳҳое, ки пеш аз ба синни балоғат расидан ва ба синни масъулият омадан содир кардааст, масъул дониста намешавад. Аммо барои кирдорҳое, ки пас аз ба синни балоғат расидан анҷом дода мешаванд, ҳам аз ҷиҳати савоб ва ҳам аз ҷиҳати гуноҳ масъул хоҳад буд. Худо нигаҳбонатон бод.

### Гуноҳҳои кабира, ҳафт гуноҳи кабираи бузург кадомҳоянд?

Албатта, мувофиқи мазҳаби Ҳанафӣ, дар рӯшноии Қуръон ва Суннат, дар бораи гуноҳҳои кабира (кабоир) маълумот медиҳам. Гуноҳҳои кабира гуноҳҳое ҳастанд, ки Аллоҳ таъоло онҳоро қатъиян манъ кардааст ва барои анҷоми онҳо ваъдаи азоби сахт дода шудааст. Инҳо амалҳое мебошанд, ки нисбат ба гуноҳҳои хурд, оқибатҳои ҷиддитар доранд. Гарчанде дар байни олимон дар бораи шумораи гуноҳҳои кабира ихтилофи назар вуҷуд дорад, аммо ҳафт гуноҳи кабираи машҳур ва умуман пазируфташуда инҳоянд: 1. Ширк ба Аллоҳ: Ширк овардан ба Аллоҳ бузургтарин гуноҳ аст ва ягона гуноҳест, ки бахшида намешавад. Дар Қуръони Карим омадааст: "Ҳамоно Аллоҳ таоло ширкро намебахшад ва ғайри онро барои ҳар ки хоҳад, мебахшад." (Сураи Нисо, 48) 2. Қатли нафс: Куштани инсон ба ноҳақ яке аз бузургтарин гуноҳон дар Ислом аст. Дар Қуръони Карим дар ин бора ҳушдорҳои сахт мавҷуданд. 3. Ҷодугарӣ (Сиҳр): Ҷодугарӣ ҳам барои анҷомдиҳанда ва ҳам барои фармоишдиҳанда гуноҳи кабира ҳисобида мешавад. 4. Тарки намоз: Намоз яке аз рукнҳои асосии Ислом аст. Тарки намоз бе ягон узр аз гуноҳҳои кабира аст. 5. Зино: Зино, ки муносибати ғайришаръӣ аст, яке аз гуноҳҳои кабираест, ки ҳам барои фард ва ҳам барои ҷомеа зарари ҷиддӣ мерасонад. 6. Дуздӣ: Гирифтани моли дигарон ба ноҳақ яке аз гуноҳҳои кабираест, ки дар Ислом ҳаром гардонида шудааст. 7. Шаҳодати дурӯғ: Шаҳодат додан ба ғайри ҳақ, яке аз амалҳоест, ки адолатро поймол мекунад ва гуноҳи кабира ҳисобида мешавад. Инҳо танҳо қисме аз гуноҳҳои кабира мебошанд. Дар Қуръон ва Суннат гуноҳҳои кабираи зиёди дигар зикр шудаанд. Муҳим он аст, ки аз ин гуноҳҳо канорагирӣ намоем ва барои ба даст овардани ризоияти Аллоҳ таъоло кӯшиш кунем. Аз Аллоҳ таъоло хоҳиш дорам, ки моро аз ҳамаи гуноҳҳои кабира ҳифз намояд.

### Оё муомила бо шахсе, ки аз роҳҳои ҳаром мол ба даст меорад, ҷоиз аст?

Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Масъалаи ҷоиз будан ё набудани тиҷорат бо шахсе, ки аз роҳҳои ҳаром даромад ба даст меорад, пеш аз ҳама ба манбаи даромади ҳаром ва моҳияти тиҷорат вобаста аст. Бино ба мазҳаби Ҳанафӣ, хариду фурӯши моле, ки ҳаром будани он қатъӣ муайян шудааст, ҷоиз нест. Аммо, агар манбаи моле, ки шахс аз роҳи ҳаром ба даст овардааст, шубҳанок бошад ё ҳаром ва ҳалол омехта бошанд, вазъият метавонад дигар бошад. Агар шахс аз роҳи ҳаром пул ба даст оварад, вале бо ин пул моли ҳалолро хариду фурӯш кунад, агар худи ин мол ҳаром набошад, дар хариду фурӯши он мушкиле пеш наояд. Аммо ин вазъият маънои онро надорад, ки шахс даромади ҳаромаи худро қонунӣ мекунад. Дар Қуръони Карим омадааст: "Эй касоне, ки имон овардаед! Моли худро дар байни худ ба ноҳақ (бо роҳи ҳаром) нахӯред. Магар ин ки тиҷорат бо ризояти якдигар бошад, ки ин мустасно аст." (Сураи Нисо, ояти 29). Ин оят ҳама гуна даромади ноҳақро манъ карда, мегӯяд, ки тиҷорати қонунӣ бо ризояти якдигар сурат мегирад. Ҳазрати Паёмбар (Саллаллоҳу Алайҳи Ва Саллам) низ дар бораи дурӣ ҷустан аз даромади ҳаром ҳадиси зиёде баён кардаанд. Масалан, фармудаанд: "Ҳар касе моли ҳароме ба даст оварад, ҳатто агар онро садақа ҳам диҳад, қабул намешавад ва он чи аз он боқӣ мемонад, барои худаш ҷаҳаннамӣ хоҳад буд." (Ибни Моҷа, Тиҷорат, 4). Ин ҳадис дар бораи худи даромади ҳаром ва вазъияти он чи аз он ба даст омадааст, огоҳии муҳим аст. Аз ин рӯ, ҳангоми тиҷорат бо шахсе, ки аз роҳи ҳаром мол ба даст меорад, бояд эҳтиёт кард. Агар мавзӯи тиҷорат ҳаром бошад (масалан, фурӯши май) ё қисми зиёди даромади шахс ҳаром бошад ва ин вазъият ба тиҷорати ӯ низ таъсир расонад, харидани мол аз он шахс ё фурӯхтани мол ба ӯ аз назари мазҳаби Ҳанафӣ ҷоиз набуда метавонад. Аммо, агар шахс даромади шубҳанок дошта бошад ҳам, агар ба шумо моли ҳалол мефурӯшад ва шумо низ аз ҳаром будани ин мол итминон надошта бошед, зарур аст, ки бодиққат таҳқиқ кунед ва шубҳаҳоро бартараф созед. Хулоса, харидани моле, ки манбаи даромадаш ҳаром аст, аз шахсе, ки даромади ҳаром ба даст меорад, қатъиян ҷоиз нест. Агар манбаи даромад шубҳанок бошад, шумо бояд аз ҳалол будани моле, ки мехаред, итминон ҳосил кунед. Беҳтарин кор ин аст, ки аз шахсоне, ки аз онҳо даромади ҳаром гумон меравад, дурӣ ҷӯед. Аллоҳ Таоло ҳамаи моро дар масъалаи ҳалол ва ҳаром равшанӣ диҳад.

### Ҳамчунин, фақат дар бораи пайғамбарон сояи пайғамбарон дар ҷои худ омаданӣро чӣ мекунед?

Ҳа, барои пешниҳои пайғамбарон сояи пайғамбарон дар ҷои худ омаданӣро дар роҳи Коръон ва Суннат аз рӯи ахборҳои баҳсӣ мекунам.

### Аҳамияти ният дар ислом чист?

Дар ислом, ният ҷони ҳар ибодат ва амал буда, манбаи савоб ва қабулшавии онҳост.

### Чаро ҳангоми рух додани ягон ҳодисаи ғайричашмдошт «Субҳоналлоҳ» мегӯем?

Бародари арҷманд, Гуфтани «Субҳоналлоҳ» ҳангоми рӯ ба рӯ шудан бо вазъияти ғайричашмдошт маънои аз ҳар гуна нуқсон пок доштани Аллоҳи Таоло ва эътироф кардани қудрати бепоёни У-ро дорад. Дар мазҳаби Ҳанафӣ ва суннати умумии исломӣ сабабҳои асосии истифодаи ин зикр дар лаҳзаҳои ҳайрат инҳоянд: 1. Изҳори ҳайрат ва таajjub: Мӯъмин ҳангоми рӯ ба рӯ шудан бо ҳодисаи ғайричашмдошт дарк мекунад, ки ин бо тақдири Аллоҳ ба вуқӯъ пайвастааст. Бо гуфтани «Аллоҳ чӣ қадар бузург аст, У аз ҳар гуна нуқсон пок аст», таajjub ва таҳсини худро нисбат ба қудрат ва санъати офариниши У баён мекунад. 2. Пайравӣ ба Суннат: Паёмбари маҳбуби мо (с) дар ҳолатҳои ҳайратовар ё ба таajjub оварда бо гуфтани «Субҳоналлоҳ» вокуниш нишон медоданд. Боре ҳангоми вохӯрӣ бо ҳазрати Абуҳурайра (р), аз сабаби он ки ӯ ҷунуб буд ва шарм медошт, Паёмбар (с) бо ҳайрат фармуданд: «Субҳоналлоҳ! Мӯъмин ҳеҷ гоҳ нопок намешавад» (Бухорӣ, Гусл 23; Муслим, Ҳайз 115). 3. Ёди Аллоҳ кардан: Дар Қуръони Карим омадааст: «Ҳар чӣ дар осмонҳо ва замин аст, Аллоҳро тасбеҳ мегӯяд» (Сураи Ҳашр, 1). Гуфтани ин тасбеҳ дар баробари ҳодисаи ғайричашмдошт нишонаи он аст, ки банда медонад дар ҳар лаҳза зери назари Аллоҳ қарор дорад. Хулоса, гуфтани «Субҳоналлоҳ» ҳангоми як ҳодиса ҳам ифодаи ҳайрат аст ва ҳам василаи ба зикр ва ибодат табдил додани он лаҳза. Аллоҳ моро аз ҷумлаи бандагонаш гардонад, ки ҳамеша Уро зикр мекунанд.

### Оё Аллоҳ он чиро, ки мехоҳад, мебахшад ё он касеро, ки сазовор аст?

Бародари азизам, тибқи эътиқоди исломӣ ва махсусан мазҳаби Ҳанафӣ-Мотурудӣ, ҷавоби ин савол дар нуқтаест, ки иродаи мутлақи Аллоҳ бо ҳикмати бепоёни Ӯ пайваст мешавад. Аллоҳ Таоло соҳиби ҳукмронии мутлақ аст ва салоҳияти бахшидани ҳар касеро, ки бихоҳад, дорад. Дар Қуръони Карим ин ҳақиқат чунин баён шудааст: 'Ҳар чӣ дар осмонҳо ва замин аст, аз они Аллоҳ аст. Ҳар киро бихоҳад, мебахшад ва ҳар киро бихоҳад, азоб мекунад. Аллоҳ омурзанда ва меҳрубон аст.' (Оли Имрон, 129). Аммо 'хостани' Аллоҳ як интихоби тасодуфӣ нест, балки бар ҳикмати бепоёни Ӯ (ҳар чизро дар ҷои худ анҷом додан) асос ёфтааст. Аллоҳ тавбаи самимӣ, пушаймонӣ ва аъмоли неки бандаашро василаи омурзиши худ қарор медиҳад. Яъне банда бо тавба ва имон омурзишро 'талаб мекунад' ва Аллоҳ низ бо фазли худ бахшидани ӯро 'мехоҳад'. Паёмбари Акрам (с) дар як ҳадиси шариф фармудаанд: 'Ҳеҷ кас бо амали худ (танҳо бо сазовор будан) ба биҳишт ворид намешавад. Пурсиданд: 'Оё шумо ҳам, эй Расули Аллоҳ?' Фармуданд: 'Бале, агар Аллоҳ маро бо раҳмати худ фаро нагирад, ман ҳам ворид намешавам.' (Муслим, Мунофиқин, 71). Хулоса; ҳеҷ кас наметавонад бо гуфтани 'ман инро сазовор шудам' бар Аллоҳ даъвои ҳақ кунад. Омурзида шудан фазл ва иродаи Аллоҳ аст. Аммо Аллоҳ бо мужда додан, ки тавбакунандагони самимӣ ва итоаткоронро мебахшад, роҳи расидан ба ин иродаро ба мо нишон додааст. Аллоҳ моро аз ҷумлаи бандагоне гардонад, ки бо раҳмати Ӯ фаро гирифта шудаанд.

### Фазилати тасбеҳоте, ки баъд аз намоз хонда мешавад

Ассалому алайкум, бародари гиромӣ! Тасбеҳоте, ки баъд аз намозҳо анҷом дода мешавад, як суннати бисёр арзишманд аст, ки фазои маънавии ибодатро комил месозад ва шукри бандаро ба даргоҳи Худованд баён мекунад. Тибқи мазҳаби Ҳанафӣ, ин зикрҳое, ки баъд аз намози фарз (агар бошад, баъд аз хондани суннатҳои охирин) анҷом дода мешаванд, суннати муаккада маҳсуб меёбанд. Фазилати тасбеҳоти баъд аз намозро метавон чунин хулоса кард: 1. Бахшида шудани гуноҳон: Паёмбари Акрам (с.а.в.) фармудаанд: «Ҳар кас баъд аз ҳар намоз 33 бор Аллоҳро тасбеҳ гӯяд (Субҳоналлоҳ), 33 бор Аллоҳро ҳамд гӯяд (Алҳамдулиллоҳ) ва 33 бор Аллоҳро такбир гӯяд (Аллоҳу Акбар), ҷамъи инҳо 99 мешавад. Дар садӯмин бор бигӯяд: 'Ло илоҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул мулку ва лаҳул ҳамду ва ҳува ъало кулли шайъин қадир', гуноҳонаш агар ба андозаи кафи баҳр ҳам бошад, бахшида мешавад» (Муслим, Масоҷид, 146). 2. Боло рафтани дараҷаи маънавӣ: Тасбеҳот қалбро аз машғулиятҳои дунявӣ пок мекунад ва бандаро ба Худованд наздик месозад. Чуноне ки дар Қуръони Карим омадааст: «Огоҳ бошед, ки қалбҳо танҳо бо зикри Аллоҳ ором мегиранд» (Сураи Раъд, 28). 3. Ҷуброни камбудиҳо: Сабаби ҷуброни ғафлатҳои хурд ва камбудиҳое мегардад, ки ҳангоми намоз рух дода метавонанд. 4. Ганҷинаи биҳишт: Ин зикрҳо барои мӯъмин дар охират савоби бузург ва ганҷинаи биҳишт мебошанд. Паёмбар (с.а.в.) ба муҳоҷирони фақир, ки аз он ғамгин буданд, ки «сарватмандон дараҷаҳои баланд ва неъматҳои ҷовидониро бурданд», ин тасбеҳотро тавсия дода ва мужда дода буданд, ки бо ин амал дигарон ба онҳо расида наметавонанд (Бухорӣ, Азон, 155). Хулоса; тасбеҳоти баъд аз намоз дари ба даст овардани савобҳои бузург бо кӯшиши кам ва покизагии маънавӣ аст. Парвардигор ибодатҳоятонро қабул фармояд.

### Олимони мусулмон дараҷаҳои баландтарини ҷаннатро соҳиб шуданд?

Бародари гиромӣ, ин саволе, ки доштед, дар замони Паёмбар (с.а.в.) низ аз ҷониби саҳобагони камбизоат ба Расули Худо (с.а.в.) матраҳ шуда буд. Ин масъаларо дар доираи Қуръон ва Суннат чунин шарҳ дода метавонем: Дараҷаҳои баландтарини ҷаннат на танҳо ба сарватдорӣ ё камбизоатӣ вобастаанд. Андозаи асосии дараҷаҳо тақво, ихлос ва ҷӯёи ризоияти Аллоҳ будан аст. Рӯзе саҳобагони камбизоат назди Паёмбар (с.а.в.) омада, гуфтанд: "Эй Расули Худо! Бародарони сарватманди мо дараҷаҳои баланд ва неъматҳои абадӣ насибашон гардид. Зеро мо намоз мехонем, онҳо низ мехонанд; мо рӯза мегирем, онҳо низ мегиранд. Аммо онҳо садақа медиҳанд, мо дода наметавонем; онҳо ғуломонро озод мекунанд, мо наметавонем" ва ғамгинии худро баён карданд. Паёмбар (с.а.в.) ба онҳо зикрҳоеро (тасбеҳҳоеро) омӯхтанд, ки бо онҳо метавонанд ба ибодатҳои молии сарватмандон бирасанд (Муслим, Масоҷид, 142). Тавре олимони мазҳаби ҳанафӣ низ таъкид мекунанд, дар Ислом бартарӣ на бо камӣ ё зиёдии мол, балки бо тарзи ба даст овардан ва дар куҷо сарф кардани он мол андозагирӣ мешавад. 1. Камбағали сабрпеша ва сарватманди шукргузор: Олимони исломӣ қайд кардаанд, ки арзиши "камбағали сабрпеша" ва "сарватманди шукргузор" назди Аллоҳ баланд аст. Мусулмони сарватманд метавонад бо сарф кардани моли худ дар роҳи Аллоҳ (инфоқ) ба баландтарин дараҷаҳо бирасад. Мусулмони камбағал бошад, бо сабр бар ҳоли худ ва идомаи ибодатҳояш метавонад ба ҳамон дараҷаҳо ноил шавад. 2. Душвории ҳисоб: Паёмбар (с.а.в.) хушхабар додаанд, ки "камбағалон панҷсад сол пеш аз сарватмандон ба ҷаннат ворид мешаванд" (Тирмизӣ, Зуҳд, 37). Ин аз он сабаб аст, ки ҳисоб кардани моли сарватмандон вақтро талаб мекунад. Аммо пас аз ҳисоби моли худ, сарватмандоне, ки моли худро дар роҳи хайр истифода кардаанд, метавонанд дараҷаҳои хеле баланд дошта бошанд. 3. Андозаи асосӣ тақво аст: Дар Қуръони Карим омадааст: "Албатта, гиромитарини шумо назди Аллоҳ он касест, ки тақвои бештаре дорад" (Сураи Ҳуҷурот, 13). Хулоса; мусулмони сарватманд на танҳо аз сабаби сарватдор буданаш, балки агар молу мулкашро дар роҳи Аллоҳ сарф кунад ва шукргузор бошад, ба дараҷаҳои баланд хоҳад расид. Мусулмони камбағал бошад, бо сабр ва ибодатҳои худ дар ин дараҷаҳо шарик мешавад. Ҷаннат маконест, ки дар он ҷо ҷавонмардии дороён ва сабру ихлоси маҳдуди имкониятҳо сарфароз гардонида мешавад.

### Агар дар оила зулм бошад, чӣ кор кунем?

Бародари гиромӣ, кӯшиш мекунем, ки ба саволи шумо дар бораи он ки чӣ гуна бояд бо зулме, ки дар оила рух медиҳад, муносибат кард, бо нармӣ ҷавоб диҳем. Дини Ислом ба мустаҳкам будани алоқаҳои оилавӣ, ки бар асоси муҳаббат, эҳтиром ва адолат бунёд ёфтаанд, аҳамияти калон медиҳад. Дар Қуръони Карим ва Суннати Набавӣ дар ин бора бисёр пандҳо ва ҳукмҳо мавҷуданд. Пеш аз ҳама, вақте ки дар оила зулм ба вуҷуд меояд, бояд сабр кард ва кӯшиш кард, ки вазъиятро фаҳмидан лозим аст. Чунин гуфта шудааст: "Эй касоне, ки имон овардаед! Аз сабр ва намоз ёрӣ биҷӯед. Албатта, Худо бо сабркунандагон аст." (Сураи Бақара, ояти 153) Шахсе, ки мавриди зулм қарор гирифтааст, бояд пеш аз ҳама, бо услуби хашмгиннашаванда, ки ҳаққонияти ӯро нишон медиҳад, тарафи дигарро огоҳ кунад. Ҳадаф ислоҳи вазъият ва барқарор кардани адолат аст. Паёмбари мо (с.а.в.) чунин гуфтаанд: "Бародари динии худро ёрӣ кун, хоҳ зӯмгар бошад ё мазлум." Саҳобагон пурсиданд: "Эй Расули Худо! Ба мазлум ёрӣ кунем, ба зӯмгар чӣ гуна ёрӣ кунем?" Паёмбар (с.а.в.) гуфтанд: "Ӯро аз зулм боздор. Ин ҳам ёрӣ ба ӯст." (Бухорӣ, Мазолим, 4) Ин ҳадиси шариф роҳнамоии моро дар пешгирии зулм дар дохили оила нишон медиҳад. Агар яке аз аъзоёни оила зулм кунад, кӯшиши боздоштани ӯ аз ин рафтор, беҳтарин хайр ба ӯст. Агар вазъият бо гуфтугӯ ё огоҳӣ ислоҳ нашавад, дар доираи принсипҳои умумии мазҳаби Ҳанафӣ, аз бузургони оила ё шахси боэътимод ва бохирад хостани миёнҷигарӣ низ метавонад як ҳалли бошад. Ин кӯшиши ҳалли мусолиҳатомези масъала тавассути миёнҷигарӣ аст. Фаромӯш накунед, ки оила хурдтарин ҷузъи ҷомеа аст. Оромӣ ва адолати ин ҷузъ барои дунё ва охирати мо аҳамияти калон дорад. Худованд (ҷ.ҷ.) фармон додааст, ки аъзоёни оила нисбат ба якдигар адолат кунанд. Худо (ҷ.ҷ.) шуморо дар ин талошҳоятон ёрӣ диҳад.

### Рӯзи қиёмат Парвардигори мо аз бандагон чӣ гуна ҳисоб мегирад?

Бародари азиз, Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳ. Рӯзи қиёмат, рӯзи муқаддас аст, ки дар он адолат комилан таҷаллӣ хоҳад кард ва ба ҳеҷ кас ҳатто заррае зулм нахоҳад шуд. Тибқи усули мазҳаби Ҳанафӣ ва ақидаи Аҳли Суннат, Худованди Мутаол ҳангоми ҳисобгирӣ аз бандагонаш, ҳам онҳоро бо лутфи хеш ба раҳмати худ ғарқ хоҳад кард ва ҳам бо адолати ҳақиқӣ муомила хоҳад намуд. Моҳият ва марҳилаҳои ҳисоб дар рӯзи қиёмат ба таври мухтасар чунин аст: 1. Супурдани китобҳои амал: Ба бандагон китобҳое, ки некиҳо ва бадиҳои онҳо дар дунё сабт шудааст, аз тарафи рост ё чапи онҳо дода мешавад. Дар Қуръони Карим, сураи Исро, оятҳои 13 ва 14 чунин мефармояд: "Ва мо барои ҳар инсоне, ки аъмоли ӯро ба гарданаш овехтаем, ва дар рӯзи қиёмат барои ӯ китоберо берун меоварем, ки онро кушода меёбад. (Ва ба ӯ гуфта мешавад): "Китиби худро бихон! Имрӯз туро кофӣ аст, ки ҳисобгари хеш бошӣ" (Исро: 13-14). 2. Мизон (Тарозу): Барои вазн кардани амалҳо тарозуҳои адолат барпо хоҳанд шуд. Касе, ки тарозуи некиҳояш вазнин бошад, ба наҷоти абадӣ ноил мегардад. Дар сураи Аъроф, оятҳои 8 ва 9 чунин мефармояд: "Ва дар он рӯз (вазн) ҳақ аст. Пас касе, ки (некиҳояш) вазнин бошад, пас онҳо ҳамон растагоршудагонанд. Ва касе, ки (некиҳояш) сабук бошад, пас онҳо касонеанд, ки ба хештан зиён расониданд, зеро ки оёти моро инкор мекарданд" (Аъроф: 8-9). 3. Бозпурсӣ ва ҳисобгирӣ: Дар ҳадисҳои шариф, ки манбаъҳои асосии мазҳаби Ҳанафӣ мебошанд, Паёмбари гиромӣ (с.а.в.) ҳисобгирӣро чунин баён кардаанд: "Ҳеҷ як банда дар рӯзи қиёмат, то он гоҳ ки аз ӯ дар бораи он ки умрашро дар куҷо гузаронидааст, аз илмаш чӣ амал кардааст, молу мулкашро аз куҷо ёфта ва дар куҷо харҷ кардааст ва баданашро дар куҷо фарсудааст, напурсида шавад, ҳатто як қадам ҳам ҳаракат дода намешавад." (Тирмизӣ, Қиёмат, 1). Барои мӯъминон, ин ҳисобгирӣ ба монанди мулоқоти меҳрубонона хоҳад буд, ки Худованд бо бандагонаш танҳо мемонад, ба гуноҳонашон иқрор мекунонад ва онҳоро мебахшад. Аммо барои кофирон ва золимон, ин як бозпурсии одилона ва сахт хоҳад буд. Ҳақиқатро танҳо Парвардигори оламиён медонад. Ӯ нисбати бандагонаш бисёр меҳрубон ва боадолат аст. Парвардигоро, ҳисоби моро осон гардон.

### Оё гӯш кардани мусиқии хеви-метал ё рок ҷоиз аст?

Бародари азиз, дар дини Ислом ва мазҳаби Ҳанафӣ, ки шумо пайрави он ҳастед, ҳалол ё ҳаром будани як чиз ба моҳият, мундариҷа ва таъсири он ба рӯҳ ва аъмоли инсон вобаста аст. Дар мавриди мусиқӣ низ қоидаи асосӣ ҳамин аст. Ҳукми гӯш кардани мусиқии хеви-метал ё рок аз рӯи меъёрҳои зерин муайян карда мешавад: 1. Мундариҷаи матн: Агар дар матни мусиқӣ ширк (шарик овардан ба Худо), исён бар зидди дин ё Офаридгор, куфр, беахлоқӣ, зӯроварӣ, тарғиби машрубот ё маводи мухаддир вуҷуд дошта бошад, гӯш кардани ин мусиқӣ ҷоиз нест. 2. Таъсир ба инсон: Агар мусиқии гӯшшаванда шахсро аз ибодатҳо ба монанди намоз боздорад, ба қалб сиёҳӣ орад, хашм ва таҷовузро барангезад ё рӯҳро аз ёди Худо дур кунад, ба доираи ҳаром дохил мешавад. 3. Рамзҳо ва мавзӯъҳо: Рамзҳои шайтонӣ (сатанистӣ), ноумедӣ ва мавзӯъҳои эътиқоди ботил, ки дар баъзе зергурӯҳҳои мусиқии хеви-метал ва рок мавҷуданд, бо асосҳои одоб ва эътиқоди исломӣ мувофиқ нестанд. Сарчашмаҳо: Дар Қуръони Карим, дар ояти 6-уми сураи Луқмон чунин омадааст: 'Ва аз мардум касе ҳаст, ки суханони беҳударо мехарад, то бе дониш (мардумро) аз роҳи Худо гумроҳ кунад ва онро ба масхара гирад...' Аксари муфассирон ва уламои ҳанафӣ ҳар гуна суханони бад ва мусиқиеро, ки инсонро аз Худо ва масъулиятҳояш дур мекунад, дар доираи ин оят арзёбӣ кардаанд.

### Чаро Аллоҳ алоқаи ҳамҷинсро ҳаром кардааст?

Бародари азиз, салом ва раҳмати Аллоҳ бар ту бод. Ин саволи шумо аз ҷиҳати дарки аҳамияти табиати инсонӣ (фитрат) ва тартиботи ҷамъиятӣ дар Ислом арзишманд аст. Мо метавонем ҳикматҳои асосии ин манъро аз рӯи мазҳаби ҳанафӣ ва ҳуқуқи умумии исломӣ чунин хулоса кунем: 1. Ҳифзи фитрат ва ҳадафи офариниш Аллоҳ инсонро марду зан, ки якдигарро такмил медиҳанд, офаридааст. Дар Қуръони Карим омадааст, ки ҳамсарон барои якдигар сабаби оромиш ва муҳаббат гардонида шудаанд. Алоқаи ҳамҷинсӣ аз он сабаб ҳаром гардонида шудааст, ки он хилофи ин тартиботи табиии (фитрати) инсонӣ дониста мешавад. 2. Идомаи насл ва муассисаи оила Яке аз ҳадафҳои асосии қонуни исломӣ "ҳифзи насл" (ҳифзу-н-насл) мебошад. Идомаи солими насли инсон танҳо бо роҳи сохтори қонунии оила, ки аз марду зан иборат аст, имконпазир мебошад. Алоқаҳои ҳамҷинсӣ барои насл ва ҳифзи сохтори оила муфид нестанд, аз ин рӯ манъ карда шудаанд. 3. Покии ахлоқӣ ва маънавӣ Ислом мехоҳад, ки шаҳват танҳо дар доираи муайян ва қонунӣ (никоҳ) баён шавад. Дар Қуръон, аз ҷумлаи қавми Лут, ин амал "гузаштани аз ҳад" ва "беҳайсиятӣ" номида шудааст. Манбаъҳо (Оят ва Ҳадис): Оят: "Ва Лутро (ба ёд ор), он гоҳ ки ба қавми хеш гуфт: «Оё аз ҷумлаи шумо касе нест, ки аз шумо пеш аз ин ҳеҷ як аз ҷаҳониён накардааст? Шумо ба ҷои занон бо шаҳват ба мардон меоед? Балки шумо мардуме таҷовузкор ҳастед!»" (Сураи Аъроф, 80-81) Ҳадис: Расули Худо (с.а.в.) дар бораи касоне, ки чунин амалҳоро анҷом медиҳанд, ҳушдорҳои сахт дода ва аз рафторҳои хилофи фитрат наҳй кардааст. (Тирмизӣ, Ҳудуд, 24) Назари мазҳаби ҳанафӣ: Ба гуфтаи имом Абуҳанифа ва шогирдонаш, ин амал гуноҳи бузург ва шикастани ҳудуди Худованд аст. Фақиҳони ҳанафӣ таъкид мекунанд, ки ин рафтор ба сохтори ахлоқии ҷамъият зарар мерасонад ва хилофи ҳикмати офариниш аст. Хулоса; ин манъ барои ҳифзи шараф, сохтори биологӣ, ояндаи насл ва покии маънавии инсон, ки ба ҳикмати илоҳӣ асос ёфтааст, мебошад. Худованд бо ҳар амраш барои бандааш хайрро мехоҳад.

### Утека, яъне намози озодшудагон дар ҳадисҳо омадааст?

Фарзанди азизам, «Намози Утека» (Намози озодшудагон), ки ту пурсидӣ, дар сарчашмаҳои асосии ҳадисии мо (монанди Кӯтуби Ситта), ки аз Паёмбари Акрам (с.а.в.) бо санди саҳеҳ ривоят шуда бошад, вуҷуд надорад. Аксари олимони ҳадис баён кардаанд, ки ривоятҳое, ки дар бораи тарзи хондан ва фазилати ин намоз мечарханд, «мавзӯъ» (сохта) ё бепоя мебошанд. Дар фиқҳи исломӣ ва мазҳаби Ҳанафӣ, ки шумо пайрави он ҳастед, то ки як ибодат бо ном ва шакли хос ҳамчун «суннат» ё «ибодати фазилатнок» пазируфта шавад, ҳатман бояд ба далели саҳеҳ такя кунад. Ба ҷои чунин амалҳои беасл ва навоварӣ дар дин (бидъат), хондани намозҳои нофила монанди таҳаҷҷуд, дуҳо ё аввобин, ки ҷойгоҳашон дар Қуръон ва Суннат собит аст, барои ту хеле хайртар ва савобтар аст. Парварdigari мо моро аз суннати саҳеҳи Паёмбарамон (с.а.в.) ҷудо насозад.

### Оид ба насабнома ва тартиби омадани паёмбарон маълумот дода метавонед?

Бародари азиз, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ. Худованди мутаъол барои равшанӣ бахшидан ба инсоният ва нишон додани роҳи ҳақ аз Одам (алайҳиссалом) то сарвари мо Муҳаммад Мустафо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) паёмбарони бешумореро фиристодааст. Шумораи паёмбароне, ки дар Қуръони Карим номашон зикр шудааст, 25 нафар аст; аммо тибқи ҳадисҳои шариф шумораи умумии паёмбарон хеле бештар аст (Муснад, V, 178). Назди олимони мазҳаби ҳанафӣ ва таърихнигорони исломӣ, насабнома ва тартиби омадани паёмбарон дар маҷмӯъ чунин аст: 1. Ҳазрати Одам (аввалин инсон ва аввалин паёмбар), 2. Ҳазрати Идрис, 3. Ҳазрати Нӯҳ, 4. Ҳазрати Ҳуд, 5. Ҳазрати Солеҳ, 6. Ҳазрати Иброҳим, 7. Ҳазрати Лут, 8. Ҳазрати Исмоил ва Ҳазрати Исҳоқ, 9. Ҳазрати Яъқуб, 10. Ҳазрати Юсуф, 11. Ҳазрати Айюб, 12. Ҳазрати Шуайб, 13. Ҳазрати Мӯсо ва бародараш Ҳазрати Ҳорун, 14. Ҳазрати Зулкифл, 15. Ҳазрати Довуд, 16. Ҳазрати Сулаймон, 17. Ҳазрати Илёс, 18. Ҳазрати Ал-Ясаъ, 19. Ҳазрати Юнус, 20. Ҳазрати Закариё, 21. Ҳазрати Яҳё, 22. Ҳазрати Исо, 23. Ҳазрати Муҳаммад Мустафо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам - паёмбари охирин, Хотамул-анбиё). Инчунин, дар бораи шахсиятҳое чун Ҳазрати Узайр, Ҳазрати Луқмон ё Ҳазрати Зулқарнайн, ки номашон дар Қуръон омадааст, вале дар бораи насаб ва замони онҳо назарҳои гуногун вуҷуд дорад, олимони мо бо эҳтиёт муносибат кардаанд. Парвардигори мо дар Қуръони Карим мефармояд, ки мо набояд байни паёмбарон тафовут гузорем: «Паёмбар ба он чӣ аз ҷониби Парвардигораш бар ӯ нозил шудааст, имон овард ва мӯъминон низ (имон оварданд). Ҳама ба Худо ва фариштагон ва китобҳо ва паёмбаронаш имон оварданд ва гуфтанд: «Мо миёни ҳеҷ як аз паёмбаронаш фарқ намегузорем...» (Сураи Бақара, 285). Раҳмат ва баракати Худо бар шумо бод. Агар саволи дигаре дошта бошед, бо камоли майл кӯмак мекунам.

### Фарқи байни ҳисоби намози асри ҳанафӣ ва шофеъӣ чист?

Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ, бародари гиромӣ. Фарқи асосии байни мазҳаби ҳанафӣ ва шофеъӣ дар бораи вақти даромадани намози аср аз тарзи истифодаи андозаи сояи ашё бармеояд: 1. Мазҳаби Шофеъӣ (ва Ҷумҳур/Аксарият): Вақти аср ҳангоме сар мешавад, ки сояи ашё (ба истиснои сояи амудии завол, ки ҳангоми дар зени офтоб будан ба вуҷуд меояд) ба баробари худи он ашё баробар шавад. Ин дар фиқҳи исломӣ «Аср-и Аввал» (Асри аввал) номида мешавад. 2. Мазҳаби Ҳанафӣ (Назари Имом Аъзам Абу Ҳанифа): Вақти аср ҳангоме сар мешавад, ки сояи ашё (ба истиснои сояи ҳангоми дар зени офтоб будан) ба ду баробари худи он ашё бирасад. Ин «Аср-и Сони» (Асри дуввум) номида мешавад. (Эзоҳ: Имом Абу Юсуф ва Имом Муҳаммад аз мазҳаби ҳанафӣ ба монанди мазҳаби шофеъӣ фикр мекунанд, вале дар мазҳаб ба фатво Имоми Аъзам асос гирифта шудааст). Далел (Ҳадиси Шариф): Ин ихтилофи иҷтиҳодӣ ба ривояте асос ёфтааст, ки дар он Ҷабраил (алайҳиссалом) ба Паёмбари Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) вақтҳои намозро таълим додааст. Ҷабраил (алайҳиссалом) рӯзи аввал намози асрро ҳангоме, ки соя ба андозаи худ буд, ва рӯзи дигар, ки соя ду баробар буд, хондааст (Тирмизӣ, Мавоқит, 1; Абу Довуд, Салот, 2). Имоми Аъзам (раҳматуллоҳи алайҳ) бо эҳтиёткорӣ дар ибодат (яъне беҳтарин ва боэътимодтарин) ба унвони асос, барои боварӣ аз баромадани вақти пешин, сояи ду баробарро асос гирифтааст. Ин як мухолифат нест, балки риояи риоя ва раҳмати Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар суннати эшон аст. Шумо метавонед ибодатҳои худро бо оромӣ мувофиқи тақвими мазҳаби ҳанафӣ, ки пайравӣ мекунед, иҷро намоед. Худованд ибодатҳои шуморо қабул кунад.

### Азонгуӣ чӣ тавр анҷом дода мешавад?

Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу. Азонгуӣ хидмати бисёр шарафмандест, ки мусулмононро ба ибодат даъват мекунад ва мавриди таҳсини Паёмбари Акрам (с.а.в.) қарор гирифтааст. Паёмбари маҳбуби мо дар як ҳадиси шариф фармудаанд: "Азонгуён дар рӯзи қиёмат аз ҳамаи мардум қадбаландтар (бошарафтарин ва дорои савоби бештар) хоҳанд буд." (Муслим, Салот, 14). Мувофиқи мазҳаби Ҳанафӣ, азонгуии дуруст ва мувофиқ ба суннат ба таври мухтасар чунин аст: 1. Омодагӣ ва одоб: Таҳорат доштан: хондани азон ва иқомат бо таҳорат суннат аст. Рӯ ба қибла будан: ҳангоми азон додан истодан ва рӯ ба қибла будан асос аст. Ангуштонро дар гӯш гузоштан: барои баландтар баровардани овоз ва огоҳ кардани атрофиён аз азон, гузоштани ангуштони ишоратӣ дар сӯрохии гӯш ё ба гӯш бурдани дастҳо суннат аст. 2. Хондани азон: Калимаҳои азон бо овози баланд, дона-дона ва бо оҳанги зебо (оҳиста) хонда мешаванд. Ба тарафи рост ва чап гаштан: дар ҳоле ки сина аз қибла нагардад; ҳангоми гуфтани "Ҳайя ъалас-салоҳ" (ба намоз шитобед) сар ба тарафи рост ва ҳангоми гуфтани "Ҳайя ъалал-фалоҳ" (ба растагорӣ шитобед) сар ба тарафи чап гардонида мешавад. Фарқи азони бомдод: дар азони бомдод пас аз "Ҳайя ъалал-фалоҳ" ду маротиба ҷумлаи "Ас-салоту хайрум минан-навм" (намоз аз хоб беҳтар аст) илова карда мешавад. 3. Иқомат гуфтан: Иқомат пеш аз оғози намози фарз бо ҷамоат ё танҳо гуфта мешавад. Калимаҳои иқомат бо азон якхелаанд, аммо нисбат ба азон тезтар ва босуръаттар хонда мешаванд. Дар иқомат пас аз "Ҳайя ъалал-фалоҳ" ду маротиба "Қад қоматис-салоҳ" (намоз оғоз шуд) гуфта мешавад. Ҳангоми иқомат ангуштон дар гӯш гузошта намешаванд ва сар ба рост ё чап гардонида намешавад. Аз одоб аст, ки азонгуй шахси ростқавл, донандаи хуби вақтҳои намоз ва бо ҷамоат хушмуомила бошад. Худованд хидмати шуморо қабул фармояд.

### Чазои имон наовардан ба Аллоҳ чаро дар ҷаҳаннами абадӣ мондан аст?

Бародари арҷманд, Саволи шумо яке аз масъалаҳои умдаест, ки ақлу қалби инсон бештар ба он таваҷҷӯҳ дорад ва барои дарки ҳикмати он талош мекунад. Дар доираи адолат ва раҳмати Аллоҳи Таоло ин масъаларо дар рӯшноии Қуръон ва Суннат чунин ҷамъбаст карда метавонем: Бузурггии ҳар гуноҳ на ба замон ё макони содир шудани амал, балки ба он вобаста аст, ки бар зидди кӣ содир шудааст ва моҳияти ҷиноят чист. Аллоҳи Таоло бузургӣ ва раҳмати беканор дорад ва Офаридгори ҳақиқии мост. Имон наовардан ба Ӯ ва инкор кардани Ӯ ин аст, ки инсон бо хоҳиши худ дарҳои раҳмати Ӯро мебандад ва вуҷуд ҳамчунин неъматҳои Ӯро инкор мекунад. Дар Қуръони Карим вазъияти кофирон чунин баён шудааст: «Ва касоне, ки кофир шуданд ва оятҳои моро дурӯғ бароварданд, онон аҳли ҷаҳаннаманд ва дар он ҷо ҷовидона хоҳанд монд.» (Сураи Бақара, 39) Имон калиди зиндагии ҷовидона аст. Инкор бошад, интихоби дилест, ки то абад ба рӯи ҳақиқат баста мемонад. Абадӣ будани биҳишт ва ҷаҳаннам бар пояи ният ва самти инсон дар ин дунё сохта мешавад. Сабаби додани неъмати ҷовидон ба аҳли биҳишт он аст, ки онҳо то абад мӯъмин хоҳанд монд, ва ҳамчунин сабаби ба ҷаҳаннам рафтани аҳли он (чунонки дар оятҳо зикр шудааст) ин аст, ки агар ба дунё баргардонанд ҳам, ҳамон роҳи инкорро идома хоҳанд дод. Аллоҳи Мутаол ба инсонҳо ақл додааст, паёмбарон фиристодааст ва ҳақро аз ботил ҷудо кардааст. Имон арзишмандтарин фазилатест, ки инсон бо иродаи озоди худ интихоб мекунад. Аллоҳи Таоло дилҳои моро бар ҳақ собит гардонад ва моро аз эътиқоди Аҳли суннат ва ҷамоат ҷудо насозад. Бо салому дуо.

### Оё Бобои Барфӣ вуҷуд дорад?

Фарзандам, тибқи эътиқоди исломӣ, шахсияти «Бобои Барфӣ» (Noel Baba) як мавҷудияти воқеӣ нест; он танҳо аз як афсонаи фарҳангӣ иборат аст. Асоси эътиқоди исломӣ тавҳид, яъне ягонагии Худованд аст. Дар ислом танҳо Худованд аст, ки ризқ медиҳад, дуоҳоро мешунавад ва ниёзҳоро бароварда месозад. Дар Қуръони Карим ин ҳолат чунин баён шудааст: «Ҳар кӣ дар осмонҳо ва замин аст, аз Ӯ дархост мекунад. Ӯ ҳар лаҳза дар коре аст.» (Сураи Ар-Раҳмон, ояти 29). Бинобар ин, шахсияти «Бобои Барфӣ», ки гӯё ба кӯдакон тӯҳфа меорад, кӯмаки пинҳонӣ мекунад ё ҷанбаи муқаддас дорад, як тасаввуротест, ки ба асосҳои ақидаи исломӣ мухолиф аст. Мо ҳамчун мусулмонон бояд ба фарзандони худ таълим диҳем, ки ризқу неъмат танҳо аз ҷониби Худованд аст ва некӣ кардан на танҳо дар вақтҳои муайяни сол, балки ҳамеша ва танҳо барои ризои Худо бояд анҷом дода шавад. Хулоса, ин персонаж танҳо як қаҳрамони афсонавӣ аст ва дар эътиқоди исломӣ ҷойе надорад. Ба ҷои чунин афсонаҳо, ба фарзандони худ омӯхтани ахлоқи ҳамида ва арзишҳои воқеии исломӣ дурусттарин кор аст.

### Саҷдаи саҳв дар кадом ҳолатҳо лозим аст ва чӣ гуна анҷом дода мешавад?

Бародари азиз, Мувофиқи мазҳаби Ҳанафӣ, саҷдаи саҳв; саҷдаи ҷубронӣ аст, ки дар ҳолати қасдан (фаромӯш карда ё хато карда) ба таъхир андохтани яке аз фарзҳои намоз ё тарк кардан ё ба таъхир андохтани яке аз воҷиботи он анҷом додани он воҷиб аст. Дар хатогиҳои қасдан содиршуда ё ҳангоми тарк кардани фарзи намоз, саҷдаи саҳв намозро наҷот намедиҳад; намозро аз нав хондан лозим аст. Дар ҳолати тарк кардани суннатҳо бошад, саҷдаи саҳв лозим нест. 1. Саҷдаи Саҳв дар Кадом Ҳолатҳо Лозим Аст? Тарк кардани як воҷиб аз саҳв: Масалан; фаромӯш кардани хондани сураи Фотиҳа ё замми сура баъд аз Фотиҳа, дар намозҳои чорракатӣ бе иҷрои нишасти аввал (қаъдаи уло) бархостан. Ба таъхир андохтани як воҷиб: Масалан; дар нишасти аввал баъд аз "Таҳийёт" "Аллоҳумма Саллӣ" хонда, ба ракати сеюм бархостанро ба таъхир андохтан. Ба таъхир андохтани як фарз: Масалан; баъд аз тамом кардани қироат, ба фикр фурӯ рафта, ба рукуъ рафтанро ба таъхир андохтан. Такрор кардани як фарз: Масалан; дар як ракат аз саҳв ду маротиба рукуъ ё се маротиба саҷда кардан. 2. Саҷдаи Саҳв Чӣ Гуна Анҷом Дода Мешавад? Дар мазҳаби Ҳанафӣ, усули маъмултарин ва афзалтарин чунин аст: 1. Дар нишасти охири намоз танҳо дуои "Таҳийёт" хонда мешавад. 2. Баъд аз тамом шудани Таҳийёт, танҳо ба тарафи рост салом дода мешавад (Гарчанде ривоятҳое ҳастанд, ки ба ҳар ду тараф салом додан мумкин аст, аммо барои пешгирӣ аз ошуфтагӣ ҳангоми намози ҷамоат ва мувофиқи афзалияти аксари фақеҳони Ҳанафӣ, танҳо ба рост салом додан асос аст). 3. "Аллоҳу Акбар" гуфта ба саҷда меравад ва се маротиба "Субҳона Раббиял-аъло" гуфта мешавад. 4. "Аллоҳу Акбар" гуфта менишинад, сипас дубора "Аллоҳу Акбар" гуфта саҷдаи дуюм анҷом дода мешавад. 5. Баъд аз саҷдаи дуюм менишинад; пайдарпай дуоҳои Таҳийёт, Саллӣ-Борик ва Раббано хонда мешаванд. 6. Аввал ба рост, сипас ба чап салом дода, намоз тамом мешавад. Асоси он (Далел аз Суннат) Саҷдаи саҳв суннатест, ки Паёмбари Акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шахсан онро иҷро карда ва ба он амр фармудаанд. Чунончи дар як ҳадиси шариф чунин омадааст: "Агар яке аз шумо дар намозаш шак кунад ва надонад, ки чанд ракат хондааст (се ё чор), шакро дур кунад ва намозашро мувофиқи адади яқинан донистааш тамом кунад. Ва пеш аз салом додан ду саҷда кунад." (Муслим, Масоҷид, 88; Абу Довуд, Салот, 190) Аллоҳи Таъоло ибодатҳо ва намозҳои моро қабул гардонад.

### Ҳукмҳо ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар (сафарӣ) кадомҳоянд?

Ба номи Аллоҳи Раҳмон ва Раҳим. Бародари азиз, Парвардигори бузурги мо дар дини мо осониро асос гузоштааст ва ба бандагони худ дар ҳолати сафар неъмати махсус ато кардааст. Дар Қуръони Карим омадааст: «Ва ҳангоме ки дар замин сафар кардед... пас гуноҳе бар шумо нест, ки намозро кӯтоҳ кунед». (Сураи Нисо, 4/101) Паёмбари гиромӣ (с.а.в.) низ фармудаанд, ки кӯтоҳ кардани намоз дар сафар неъмати Аллоҳ аст ва гуфтаанд: «Ин садақаеро, ки Аллоҳ ба шумо додааст, қабул кунед». (Муслим, Мусофирин, 4) Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ҳукмҳо ва шартҳои кӯтоҳ кардани намоз дар сафар (сафарӣ) инҳоянд: 1. Шартҳои Сафарӣ: Шарт аз ҷиҳати масофа: Масофа байни макони сафар ва макони таъинот бояд на камтар аз 90 км (ба ибораи классикӣ 3 рӯзи роҳ) бошад. Шарт аз ҷиҳати муддат: Дар макони таъинот бояд камтар аз 15 рӯз иқомат ният карда шавад. Агар 15 рӯз ё зиёдтар иқомат ният шуда бошад, пас аз расидан ба макони таъинот сафарӣ анҷом меёбад. Гузаштани аз ҳудуд: Барои оғози ҳукмҳои сафарӣ, бояд аз маҳаллаи аҳолинишин (аз ҳудуди шаҳр/баромадан аз шаҳр) баромада бошед. 2. Ҳукм ва Тарзи Адои Намозҳо: Фарзҳои 4 ракъатӣ: Фарзҳои намозҳои пешин, аср ва хуфтан, ки 4 ракъатӣ ҳастанд, ба таври 2 ракъат адо карда мешаванд. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, кӯтоҳ кардани намоз (қаср) ҳангоми сафарӣ, рахсат (иҷозат) набуда, балки воҷиб аст. Адо кардани 4 ракъат аз қасдан макруҳ аст. Намозҳое, ки кӯтоҳ карда намешаванд: Намози бомдод (2 ракъат), намози шом (3 ракъат) ва намози витр (3 ракъат) ба ҳамон шакл адо карда мешаванд, кӯтоҳ карда намешаванд. Намозҳои суннат: Агар дар сафар шитоб, хастагӣ ва ноамнӣ вуҷуд дошта бошад, намозҳои нафл/суннати ғайри аз фарз метавонанд тарк карда шаванд. Аммо дар макони истироҳат, агар вақт муносиб ва амният мавҷуд бошад, адо кардани суннатҳо писандида шудааст. Парвардигор ибодатҳои шуморо қабул кунад ва сафарҳои шуморо ба хайр гардонад.

### Фарзҳо ва суннатҳои таҳорати ғусл кадомҳоянд?

Ва алайкумуссалом, бародари гиромӣ. Худованд ибодатҳо ва покдории моро қабул кунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, фарзҳо ва суннатҳои таҳорати ғусл (ҷанобат) инҳоянд: Фарзҳои ғусл (3 аст): 1. Ба даҳон об гирифтан (мазмаза): Даҳонро бо об то гулӯ чалкал кардан. 2. Ба бинӣ об кашидан (истиншоқ): Об ба бинӣ кашида, то ҳалқум пок кардан. 3. Шустани тамоми бадан: Аз сар то по, ҳатто ба андозаи сари сӯзан ҷойи хушк нагузошта, тамоми баданро шустан. Манбаъ: Худованди мутаъол дар Қуръони карим мефармояд: "Ва агар ҷанобат дошта бошед, пас (баданро) пок кунед (бишӯед)." (Сураи Моида, 5/6). Азбаски даруни даҳон ва бинӣ аз ҷумлаи зоҳири бадан маҳсуб мешаванд, бинобар ин дар мазҳаби ҳанафӣ шустани онҳо фарз аст. Суннатҳои ғусл: 1. Барои ғусл ният кардан ва бо "Басмала" оғоз намудан. 2. Пеш аз ҳама дастҳо ва ҷойҳои аврат (шаҳват) шустан, агар лойе дар бадан бошад, тоза кардан. 3. Пеш аз ғусл, мисли таҳорати намоз, таҳорати комил гирифтан. 4. Обро аввал ба сар, баъд ба китфи рост, баъд ба китфи чап рехта, баданро се бор шустан. 5. Ҳангоми рехтани об, баданро молидан. 6. Агар дар ҷои шустан об ҷамъ шавад, пойҳоро дар охир шустан. Манбаъ: Модарамон Оиша (р.а.) ривоят кардааст, ки Паёмбари Худо (с.а.в.) таҳорати ғуслро бо ҳамин тартиб ва ҳамин тавр мегирифтанд (Бухорӣ, Ғусл 1; Муслим, Ҳайз 35). Худованд моро ба ҳайси бандаи пок аз ҳар гуна олудагии моддӣ ва маънавӣ ба сӯи Ӯ рӯй оварданро насиб гардонад.

### Сабабҳое, ки инсонро ба фиреб мебаранд, кадомҳоянд?

Ба номи Аллоҳи Раҳмон ва Раҳим. Бародари гиромӣ, Яке аз бузургтарин хатарҳо дар имтиҳони дунёӣ барои инсон "фиреб" (ғурӯр) ва дур шудан аз ҳақиқат аст. Сабабҳои асосие, ки олимони исломӣ дар рӯшноии Қуръони Карим ва Суннати Набавӣ муайян кардаанд ва инсонро ба фиреб мебаранд, инҳоянд: 1. Ба ҷозибаи ҳаёти дунё гирифтор шудан Лаззатҳои гузарои дунёро доимӣ пиндоштан ва охиратро фаромӯш кардан, бузургтарин сабаби фиреб аст. Ояти карима: "Эй мардум! Албатта, ваъдаи Аллоҳ ҳақ аст. Пас, набояд, ки зиндагонии дунё шуморо фирефта кунад..." (Сураи Фотир, 5) 2. Макрҳо ва васвасаҳои шайтон Шайтон ҳангоми ба сӯи бадӣ равона кардани инсон, баъзан онро зебо нишон медиҳад ва баъзан бо гуфтани "Аллоҳ албатта мебахшад" инсонро ба як амнияти бардурӯғ мекашад. Ояти карима: "...Ва он фиребанда (шайтон) набояд, ки шуморо аз Аллоҳ бифиребад."(Сураи Луқмон, 33) 3. Пайравӣ аз ҳавову ҳавасҳои нафс Гузоштани ҳавасҳо ва хостаҳои худхоҳонаи инсон дар пеши ҳақиқат, биноии ӯро кӯр мекунад ва ӯро ба сӯи фиреб мебарад. Ояти карима: "Оё дидаӣ он касро, ки ҳавои нафси худро маъбуди хеш гирифтааст?..." (Сураи Ҷосия, 23) 4. Тӯли амил (Орзуи беохири дунёӣ ва ба таъхир андохтани тавба) Дур дидани марг, ба фикри "Ман ҳанӯз ҷавонам, дертар тавба мекунам" ба таъхир андохтани амалҳо, як ғафлат ва фиреби бузург аст. Ҳадиси шариф: Паёмбар (с.а.в.) фармудаанд: "Одами ақил касест, ки нафси худро ба ҳисоб гирад ва барои пас аз марг амал кунад. Одами нотавон касест, ки аз паи ҳавои нафси худ равад ва аз Аллоҳ таманнои бахшиш кунад." (Тирмизӣ, Қиёмат, 25) 5. Ҷаҳолат ва дурӣ аз илм Инсоне, ки амру наҳйҳои дини худро намеомӯзад, наметавонад фарқи байни дуруст ва нодурустро фарқ кунад ва бо пиндоштани ботил ба ҳақ, фирефта мешавад. Хулоса; дар пояи фиреб, фаромӯш кардани Аллоҳ, марг ва охират ва пайравӣ аз нафс ва шайтон аст. Парвардигоро, моро соҳиби басират ва ҳикмат гардон ва аз макрҳои нафс ва шайтон ҳифз фармо. Омин.


---
*Kaynak: [Dua ve Namaz Vakti](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/tg/sorular-cevaplar) - Türkiye geneli 81 il ve tüm dünya için Diyanet İşleri Başkanlığı astronomik hesaplama kriterleriyle %100 uyumludur.*