Question 1

Allah’ı eğer ispat ediyorsak, neden hala inanıyoruz?

Accepted Answer

Değerli kardeşlerim, bu çok derin ve bir o kadar da kıymetli bir sual. Zihninize ve arayışınıza sağlık. İslam inancına göre Allah'ın varlığı akılla, evrendeki mükemmel düzenle ve fıtratımızla zaten sabittir, bir nevi "ispattır". Ancak "bilmek" ile "inanmak" (iman etmek) aynı şey değildir. İspat, zihnin bir gerçeği kabul etmesidir. İman ise kalbin o gerçeğe teslim olması, boyun eğmesi ve ona göre yaşama iradesidir. Kur'an-ı Kerim'de İbrahim aleyhisselam'ın durumunu hatırlayalım. O, Allah'ın ölüleri nasıl dirilttiğini aklen biliyordu, lakin kalbinin tam mutmain olması için "Görmez misin?" denildiğinde, "Gördüm, lakin kalbimin tatmin olması için" cevabını vermişti (Bakara, 260). Demek ki ilim ve ispat zihne hitap eder; iman ise kalbe, iradeye ve itaate dayanır. Biz varlığını bildiğimiz Rabbimize, O'na olan sevgimiz, saygımız ve teslimiyetimiz sebebiyle inanmaya ve kulluk etmeye devam ederiz. Allah imanınızı ve huzurunuzu daim eylesin.

Question 2

Allah’tan başka ilahlar mı var?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, Selamün aleykum. Bu soru, insanın kalbini ve zihnini meşgul eden en temel hakikattir. Cevap, net ve kesindir: Hayır, Allah'tan başka ilah yoktur. Varlık aleminde yaratıcı, rızık verici, ibadete lâyık ve her şeye kadir olan tek bir ilah vardır, O da Yüce Allah'tır. Kur'an-ı Kerim'de Haşr Suresi 23. ayette şöyle buyrulur: "O, kendisinden başka ilah olmayan Allah'tır; mülkün sahibidir, eksiklikten uzaktır, esenlik verendir, güven verendir, gözetip koruyendir, üstündür, iradesine sınır yoktur, büyüklükte eşsizdir. Allah, onların ortak koştuklarından uzaktır." Yine tevhidin en özlü ifadesi İhlas Suresi'nde yer alır: "De ki: O, Allah'tır, tektir. Allah samettir (her şey O'na muhtaçtır, O hiçbir şeye muhtaç değildir). O doğurmamıştır ve doğrulmamıştır. Hiç kimse O'nun dengi değildir." Hanefi mezhebinin imamları ve İslam alimleri de bu hakikati "La ilahe illallah" (Allah'tan başka ilah yoktur) kelime-i tevhidinin manasıyla açıklamışlardır. Buna göre, yaratan, idare eden, emir koyan ve ibadete layık olan yalnızca O'dur. O'nun ortağı, benzeri veya dengi yoktur. Kalbiniz bu hakikatle mutmain olsun. Allah imanınızı artırsın.

Question 3

İnanç, sıradan bir insanın rahatça insan öldürmesini sağlayabiliyor?

Accepted Answer

Esselamu aleykum ve rahmetullah, Kıymetli kardeşim, sorduğun soru insanlık vicdanını derinden yaralayan çok mühim bir meseledir. Hakiki inanç, yani İslam inancı asla sıradan bir insanın masum bir insanı öldürmesine rıza göstermez; aksine hayatı kutsal sayar ve korumayı emreder. Kur'an-ı Kerim'de Maide Suresi 32. ayette şöyle buyrulur: "Kim bir cana veya yeryüzünde fesat çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere) bir cana kıyarsa, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Her kim de birinin hayatını kurtarırsa, bütün insanların hayatını kurtarmış gibi olur." Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) de bir hadis-i şerifinde, iman ile cinayet arasındaki tezatı şöyle vurgulamıştır: "Mümin, haksız yere bir cana kıymadığı sürece dininin genişliğindedir (kurtuluştadır)." (Buhari, Diyat, 1) Eğer bir insan, inanç kisvesi altında masumları öldürebiliyorsa, bu durum İslam'ın hakikatinden değil; cehaletten, dini yanlış yorumlamaktan veya siyasi ve nefsi çıkarlardan kaynaklanmaktadır. İslam'da canın korunması en temel beş gayeden biridir. Hanefi mezhebi dahil tüm hak mezheplerde, haksız yere insan öldürmek büyük günahların (büyük vebalin) en büyüğüdür. Hakiki iman, merhameti, adaleti ve yaşatmayı emreder. Zulmedenler ise dini kendi emellerine alet edenlerdir. Allahu Teala bizi haktan ve hakikatten ayırmasın.

Question 4

Zeki insanların ateist olma olasılığı daha fazlaymış, bunun nedeni nedir?

Accepted Answer

Değerli evladım, Zeka, Allah Teala’nın insanlara lütfettiği en büyük nimetlerden biridir. Ancak zeka tek başına hidayet için yeterli değildir; onu akılla ve kalple desteklemek gerekir. Zeki insanların zaman zaman şüpheye düşmesi veya inançtan uzaklaşmasının birkaç hikmeti ve sebebi vardır: 1. Aşırı Akılcılık ve Kibir: Bazı zeki kimseler, akıllarını mutlak hakikat zannederek her şeyi akıl süzgecinden geçirmeye çalışırlar. Gayb alemini, yani gözle görülmeyen ilahi hakikatleri sadece beş duygu ve maddi akılla anlamaya çalışmak insanı çıkmaza sokabilir. Kur'an-ı Kerim'de Allah Teala şöyle buyurur: "Yeryüzünde haksız yere kibirlenenleri ayetlerimden uzaklaştıracağım." (A'raf Suresi, 146). Gerçek akıl, acziyetini bilip Yaratıcı'ya teslim olmaktır. 2. Sorgulama ve İmtihan: Zeki insan daha fazla soru sorar. Sorgulamak kötülük değildir; lakin bu arayış kibirden arınmış, samimi bir kalple yapılmazsa vesveseye ve inkar kapısının aralanmasına sebep olabilir. 3. Çevresel ve Sosyal Etkenler: Modern dünyada akademik çevrelerde ya da materyalist kültürde yetişen bazı zeki bireyler, çevrelerinin etkisiyle manevi değerlerden kopabilmektedirler. Hanefi mezhebinin büyük imamı İmamı Azam Ebu Hanife hazretlerine bir gün asrın ateistleri gelmiş ve alemin yaratıcısı olmadığını iddia etmişlerdi. Hazret-i İmam onlara hiç fen ve mantık denklemi kurmadan şöyle demişti: "Dicle nehrinde insanlardan habersiz, kendi kendine hareket eden, yükünü alıp giden bir gemi gördünüz mü hiç?" Tabii ki "Hayır" demişlerdi. İmam: "Küçük bir gemi kaptansız olmaz da, bu muazzam kainat ve insan nasıl intizamsız ve yaratıcısız olur?" buyurarak aklın selim yolunu göstermiştir. Netice olarak; gerçek zeka, bu kainatın ve insanın bir gayesi olduğunu idrak etmek ve Yaratıcı'sına boyun eğmektir. Zeka hidayetin sebebi değil, sadece Hakikati anlamada bir araçtır. Allah cümlemizi akli ve kalbi selim üzere daim eylesin.

Question 5

Allah’a inanmak istiyorum, ama olmuyor?

Accepted Answer

Ve aleykümselam ve rahmetullah, kıymetli evladım. Öncelikle şunu bilmeni isterim ki, kalbinden bu arzu ve arayışın geçmesi bile tek başına çok kıymetlidir. "İnanmak istiyorum" demek, kalbinin hidayete açık olduğunun ve ruhunun aslına rücu etmek istediğinin en güzel delilidir. İnanmakta zorlanmak veya kalben mutmain olamamak, her müminin hayatının bir döneminde yaşayabileceği insani bir durumdur. Hanefi mezhebinin büyük alimleri, iman hususunda vesvese veya şüphe duymanın, kişinin kalbinin canlı olduğuna işaret ettiğini belirtmişlerdir. Hırsız kimsenin olmadığı metruk bir eve hırsız girmez; hırsız, ancak içinde kıymetli hazineler olan eve girmek ister. Şeytan da sadece iman hazinesi bulunan kalplere vesvese verir. Bu durumu aşmak için Kur'an ve Sünnet ışığında şu adımları atabilirsin: 1. Samimi Bir Dua Et İman, Allah'ın kuluna lütfettiği en büyük nurdur. Efendimiz (sav) sık sık "Ey kalpleri halden hale çeviren Allah'ım, kalbimi senin dinin üzere sabit kıl" (Tirmizî, Deavât, 7) diye dua etmiştir. Sen de samimiyetle Rabbine yönel ve "Allah'ım, sana inanmak ve kalben mutmain olmak istiyorum, bana bu nuru lütfeyle" diye yalvar. 2. Kainata ve Kendine Bak Allah'ı zihinle kavramaya çalışmak bazen insanı yorabilir. Oysa O'nu eserleriyle tanımak daha kolaydır. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur: "Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesinde akıl sahipleri için elbette ibretler vardır." (Âl-i İmrân, 190). Etrafındaki düzene, kendi bedeninin kusursuz işleyişine bak; her şey bir Yaratıcı'nın varlığını haykırmaktadır. 3. Acele Etme ve Üzerine Gitme Hanefi fıkhında da belirtildiği üzere, irade dışı gelen vesveseler ve inançsızlık düşünceleri kişiye zarar vermez; yeter ki kişi bunları kabullenmesin ve kalbinde onaylamasın. Bu düşünceler geldiğinde paniğe kapılma, "Bunlar geçici vesveselerdir" de ve meşguliyetini değiştir. 4. İbadet ve Zikre Devam Et Kalp, ancak Allah'ı anmakla huzur bulur (Ra'd, 28). Henüz tamir olmamış hissetsen bile namazı terk etme, istiğfar et ve salavat getir. Ameller, kalbin nurlanmasına vesile olur. Rabbim kalbine inşirah versin, şüphelerini giderip imanını kavi eylesin. Sabırlı ol ve arayışından asla vazgeçme.

Question 6

Samimi olmayı nasıl başarabilirim ve bütün gizli niyetlerimi, düşüncelerimi nasıl terk edebilirim?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, samimiyet (ihlas) ve kalbin arındırılması, müminin dünya ve ahiret saadetinin en temel anahtarıdır. Bu güzel gayretinizden dolayı sizi tebrik ederim. Hanefi mezhebinin fıkhi yaklaşımında amellerin sıhhati esas alınırken, tasavvufi ve ahlaki gelenekte ise kalbin temizliği yani ihlas esas alınmıştır. Samimiyete ulaşmak ve gizli niyetlerin (gizli riya, gurur, kibir gibi kalbi hastalıkların) üstesinden gelmek için şu adımları takip etmelisin: 1. Niyetini her işin başında tazele Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadisi şerifinde şöyle buyurmuştur: "Ameller ancak niyetlere göredir. Herkese niyet ettiği şey vardır." (Buhari, Bed’ül-Vahy, 1). Yapacağın her hayırlı işten önce "Ya Rabbi, bunu sadece senin rızan için yapıyorum" diyerek niyetini sadece Allah'a tahsis et. 2. Her an Allah'ın huzurunda olduğunu unutma İhsan bilinciyle yaşa. Hz. Muhammed (s.a.v.) ihsanı şöyle tanımlamıştır: "Allah’ı görüyormuş gibi ibadet etmendir; sen O’nu görmesen de O seni kesinlikle görmektedir." (Müslim, İman, 1). Bu şuur, kalpteki gizli niyetleri ve kötü düşünceleri eritir. 3. Gizli niyetlere takılıp kalma, mücadele et Kalbe gelen kötü düşünceler, vesveseler veya gizli menfaat arayışları (gizli riya) insan fıtratında olabilir. Önemli olan bu düşüncelerin kalbe gelmesi değil, onlara razı olmamak ve hemen Allah'a sığınmaktır. Efendimiz (s.a.v.) vesvese hakkında "O, iman-ı sarihtir (açık imandır)" buyurarak, kalbindeki bu rahatsızlığın aslında imanının bir alameti olduğunu bildirmiştir (Müslim, İman, 209). Vesveseye aldırma ve ibadetine devam et. 4. Övgü ve yergiyi eşitle İnsanların seni övmesi ile yerilmesi senin kalbinde aynı değere sahip olmalı. Eğer bir işi insanlar övsün diye yapıyorsan samimiyet zedelenir. Kalbini insanların değerlendirmesinden kurtarıp sadece Yaratıcı'nın nazar odaklı yaşa. 5. Dua ve istiğfara sarıl Kur'an-ı Kerim'de Allah Teala şöyle buyurur: "Oysa onlar, dini yalnız O'na tahsis ederek, hanifler olarak Allah'a ibadet etmekten başka bir şeyle emrolunmadılar." (Beyyine Suresi, 5). Kalbindeki eğrilikleri düzeltmesi için Allah'a sürekli dua et ve istiğfarda bulun. Unutma ki ihlas, bir anda elde edilen değil, ömür boyu sürdürülen mübarek bir çabadır. Allah niyetini halis eylesin, işlerini kolaylaştırsın.

Question 7

Namaz nasıl kılınır?

Accepted Answer

Esselamu aleykum ve rahmetullah. Aziz kardeşim, namaz dinin direği, müminin miracıdır. Hanefi mezhebine göre namazın kılınışı, fıkıh kaynaklarımızda "namazın şartları" ve "namazın rükünleri" çerçevesinde teferruatıyla anlatılmıştır. İşte Hanefi fıkhının temel kaynakları ışığında namazın kılınışı: Namazın Hazırlığı (Şartlar) Namazın dışındaki şartlar (hadesten taharet, necasetten taharet, setr-i avret, istikbal-i kıble, vakit, niyet ve iftitah tekbiri) tamamlandıktan sonra namaza başlanır. Namazın Kılınışı 1. İftitah Tekbiri: Niyet ettikten sonra eller kulak hizasına kaldırılır ve "Allahuekber" denilerek tekbir alınır. Hanefi mezhebinde erkekler ellerini kulak hizasına, kadınlar ise omuz hizasına kaldırır. Eller göbek altında bağlanır. 2. Kıyam ve Kıraat: Ayaktayken önce "Sübhaneke" okunur, ardından "Euzü Besmele" çekilerek Fatiha ve üzerine bir miktar Kur'an (zamm-ı sure) okunur. (el-Hidaye, I/50) 3. Rükû: Tekbir getirilerek rükûya gidilir. Burada en az üç defa "Sübhane Rabbiyel Azim" denir. Rükûda sırtın düz tutulması sünnettir. 4. Kıyam ve Secde: Rükûdan doğrulurken "Semi Allahu limen hamideh", tam dikleşince "Rabbena lekel hamd" denir. Ardından "Allahuekber" diyerek secdeye varılır. Secdede üç defa "Sübhane Rabbiyel Ala" denir. İki secde arası kısa bir oturuş yapılır. 5. Oturuşlar (Kaide): İki rekâtlı namazlarda ikinci rekâtın sonunda, dört rekâtlılarda ise ikinci ve son rekâtlarda oturulur. İlk oturuşta "Ettehiyyatü" okunur. Son oturuşta ise "Ettehiyyatü, Salli-Barik ve Rabbena" duaları okunur. 6. Selam: "Esselamu aleykum ve rahmetullah" diyerek önce sağa, sonra sola selam verilerek namazdan çıkılır. (Reddü'l-Muhtar, I/450) Fıkhi İhtilaflara Dair Kısa Not Hanefi mezhebinde namazın rükünleri ve şartları bu şekildeyken, diğer mezheplerde bazı farklılıklar mevcuttur. Örneğin; Şafii mezhebinde Fatiha okumak rükündür ve imama uyanın da okuması gerekir; ancak Hanefi mezhebinde imama uyan kişi (muktedi) kıraat etmez, sadece dinler. (el-Mebsut, I/160). Ayrıca ellerin bağlanacağı yer (göbek altı vs. göğüs üstü) gibi hususlar, sünnetin farklı rivayetlerinin yorumlanmasından kaynaklanan usul farklılıklarıdır. Önemli Not: Namazın her hareketinde (intikallerde) "Allahuekber" demek sünnettir. Namazın huşu içerisinde, hareketlerin tam hakkı verilerek (ta'dil-i erkân) kılınması ise vaciptir. Rabbim kıldığın namazları kabul eylesin.

Question 8

Namaz nasıl kılınır?

Accepted Answer

Aziz kardeşim, Rabbim kıldığın ve kılacağın namazları kabul buyursun. Şafii mezhebine göre namazın kılınışı, temel rükünler ve sünnetler çerçevesinde şu şekilde tertip edilir: Namazın Sıhhati İçin Şartlar: Abdestli olmak, setr-i avret, kıbleye yönelmek, niyet etmek ve vaktin girmiş olmasıdır. 1. Niyet ve İftitah Tekbiri: Kıbleye yönelerek namaza niyet edilir ve eller kulak hizasına kaldırılarak "Allahu Ekber" denir. Şafii mezhebinde niyet, tekbir esnasında kalpten geçirilmelidir. 2. Kıyam ve Kıraat: Eller göbek ile göğüs arasında, sol elin üzerine sağ el konularak bağlanır (kabz). Subhaneke (Veccehtu) okunur, Euzu-Besmele çekilerek Fatiha Suresi okunur. Şafii mezhebinde Fatiha okumak namazın rükünlerindendir, terk edilirse namaz sahih olmaz. Ardından bir sure veya ayet okunur. 3. Rüku: "Allahu Ekber" diyerek rükuya gidilir. Elleri dizlere koyup düz bir şekilde durmak sünnettir. En az üç kez "Subhane Rabbiye'l-Azim" denir. 4. Kıyam ve İtidal: Rükudan doğrulurken "Semi'allahu limen hamideh", doğrulunca "Rabbena leke'l-hamd" denir. Bu esnada tam dikleşmek (itidal) rükündür. 5. Secde: "Allahu Ekber" diyerek secdeye gidilir. Alın, burun, iki el, iki diz ve ayak parmak uçları yere temas etmelidir. Üç kez "Subhane Rabbiye'l-A'la" denir. İki secde arasında kısa bir oturuş (celse) yapılır. 6. Oturuş (Teşehhüd): İki rekatta bir (ilk oturuş) ve namazın sonunda (son oturuş) oturulur. İlk oturuşta sadece Ettehiyyatü okunur. Son oturuşta ise Ettehiyyatü, Salli-Barik duaları okunur. 7. Selam: "Esselamu aleykum ve rahmetullah" diyerek önce sağa, sonra sola selam verilir. Fıkhi İhtilaflar ve Kaynaklar: Şafii mezhebinin temel kaynakları olan İmam Şafii'nin el-Ümm ve Nevevi'nin el-Mecmu eserlerinde belirtildiği üzere; Şafii mezhebinde Fatiha okumak farzdır. Hanefi mezhebinde ise Fatiha'nın yanında bir sure okumak (zamm-ı sure) vaciptir. Ayrıca Şafii mezhebinde Fatiha'dan önce Besmele çekmek ve onu ayetten saymak esastır. Namazın rükünleri ve tertibi hususunda İmam Şafii, Hazreti Peygamber'in (s.a.v.) "Beni nasıl namaz kılarken görüyorsanız, öyle kılın" (Buhari, Ezan, 18) hadisini esas almıştır. Namaz, kulun Rabbi ile en yakın olduğu andır. Bu ibadeti huşu içerisinde, rükünlerine riayet ederek yerine getirmek esastır. Rabbim ibadetlerimizde istikamet nasip eylesin.

Question 9

Kur'an'daki cehennem tehditleri, insanların hürriyetlerini yok etmez mi?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, sorduğun bu sual, insanın yaratılış gayesini ve sorumluluğunu anlamak adına pek mühimdir. Hanefi mezhebinin itikadi dayanağı olan Maturidi anlayışına göre, insanın hür iradesi (irade-i cüz'iyye) sorumluluğun temel şartıdır. Kur'an-ı Kerim'deki cehennem tehditleri insanın hürriyetini yok etmez; aksine hürriyetin varlığını ve bu hürriyetin ne kadar büyük bir sorumluluk olduğunu teyit eder. Bu durumu şu üç kısa madde ile izah edebiliriz: 1. Hürriyet Sorumluluk Gerektirir: Bir varlığın hür olması, yaptığı tercihlerin sonuçlarına katlanmasını gerektirir. Eğer insan hür olmasaydı, ona ceza veya mükafat vaat etmek adaletsizlik olurdu. Cehennem tehdidi, insanın seçim yapabilme yetisine sahip olduğunun bir kanıtıdır. 2. Uyarı Rehberliktir: Kur'an'daki uyarılar, bir uçurumun kenarına konulan "Dikkat! Uçurum var" levhası gibidir. Bu levha sizin yürüme hürriyetinizi elinizden almaz; sadece seçtiğiniz yolun sonundaki tehlikeyi haber vererek hürriyetinizi doğru ve selametle kullanmanıza yardımcı olur. 3. İmkanın Devamı: Eğer bu tehditler hürriyeti yok etseydi, yeryüzünde hiç kimse günah işleyemez veya inkâr edemezdi. İnsanın hala günah işleyebiliyor veya inanmamayı seçebiliyor olması, hürriyetinin baki olduğunun en açık delilidir. Rabbimiz şöyle buyurur: "De ki: Hak, Rabbinizdendir. Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin." (Kehf Suresi, 29. Ayet) Yine Bakara Suresi 256. ayette buyurulan "Dinde zorlama yoktur" ilkesi, İslam'ın insanın iradesine verdiği değerin en büyük nişanesidir. Netice itibarıyla İslam'da hürriyet, başıboşluk değil; sonuçlarını bilerek ve sorumluluk alarak tercih yapabilme yetisidir.

Question 10

İtikadi mezheplerde hüküm, kişinin mezhebine göre mi verilecektir?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, İslam inancına göre nihai hüküm verme yetkisi yalnızca Allah’a aittir. İtikadi mezhepler (Maturidiyye ve Eş’ariyye), Kur'an ve Sünnet’teki hakikatleri sistemli bir şekilde açıklayan ve mümini doğru akideye ulaştıran rehberlerdir. Hanefi mezhebine mensup bir mümin, itikatta genellikle İmam Maturidi’nin sistemleştirdiği yolu takip eder. Ancak ahirette hüküm, kişinin sadece bir mezhep ismini taşımasına göre değil; Allah katındaki samimiyetine, tevhid inancının doğruluğuna ve bu inanca uygun yaşayıp yaşamadığına göre verilecektir. Konuyla ilgili temel ölçüler şunlardır: 1. Takva ve İhlas: Kur’an-ı Kerim’de, "Şüphesiz Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır" (Hucurât, 13) buyurulmaktadır. Hüküm, mezhep etiketine değil, kalpteki takvaya göredir. 2. Sünnete Bağlılık: Peygamber Efendimiz (sav), kurtuluşa erecek olanların "Benim ve ashabımın üzerinde olduğu yolda gidenler" (Tirmizi, İman, 18) olduğunu belirtmiştir. Ehl-i Sünnet mezhepleri bu yolu korumayı amaçlar. 3. Niyet: "Ameller niyetlere göredir" (Buhari, Bed’ü’l-Vahy, 1) hadisi gereği, kişinin bir mezhebe tabi olmaktaki amacı Allah’ın rızasını ve doğru inancı bulmak olmalıdır. Özetle; mezhep bir amaç değil, hakikate ve doğru imana ulaşmak için bir araçtır. İlahi huzurda hüküm, kişinin bu araç vasıtasıyla ulaştığı imanın saflığına, doğruluğuna ve teslimiyetine göre verilecektir.

Question 11

Varlıkların, İlm-i İlahi ve Levh-i Mahfuz dışında kayıtları var mıdır?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, Sorunuz için teşekkür ederim. Allah Teâlâ ilmğinizi ve idrakinizi artırsın. Varlıkların yaratılmadan önceki takdiri, kaderi ve gerçekleşecek her şeyin yazılı olduğu ana kaynak, Yüce Allah'ın ezelî ilmi (İlm-i İlahi) ve bu ilmin bir levhası olan Levh-i Mahfuz'dur. Ehl-i sünnet akîdesine göre, kâinatta gerçekleşmiş ve gerçekleşecek olan her şey eksiksiz olarak Levh-i Mahfuz'da yazılıdır. Bununla birlikte, Kur'an-ı Kerim ve Sünnet ışığında Levh-i Mahfuz dışında da bazı kayıt ortamlarının bulunduğunu görüyoruz. Bunları kısaca şöyle sıralayabiliriz: 1. Meleklerin Tuttuğu Kayıtlar (Kirâmen Kâtibîn): İnsanların yaptıkları her türlü hayır ve şer ameller, başlarında bulunan hafaza melekleri tarafından sicillere (amel defterlerine) kaydedilir. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur: "Şüphesiz üzerinizde bekçiler var; değerli yazıcılar (Kirâmen Kâtibîn). Onlar yapmakta olduklarınızı bilir." (İnfitâr Suresi, 10-12) 2. İnsanın Kendi Amel Defteri: Kıyamet gününde herkese dünyada yaptıklarının yazılı olduğu amel defteri verilecektir. "Kitabını oku! Bugün hesap sorucu olarak sana kendi nefsin yeter." (İsrâ Suresi, 14) 3. Arzın ve Azaların Şahitliği: Yeryüzü, üzerinde işlenen hayır ve şer tüm amelleri kaydeder ve kıyamet günü bunları haber verir. Nitekim Zilzâl Suresi'nde yer yüzünün haberlerini anlatacağı bildirilmektedir. Aynı şekilde kıyamet gününde insanın eli, ayağı ve diğer uzuvları da yaptıklarına şahitlik ederek bir kayıt sunmuş olacaktır. Hanefi mezhebinin usulüne ve Ehl-i sünnet inancına göre; İlm-i İlahi ve Levh-i Mahfuz küllî (ana ve kapsayıcı) kayıtlar iken, meleklerin yazıkları ve amel defterleri cüz'î (özel ve teferruatlı) kayıtlardır. Asıl olan ve öncelikli olan her şeyin Allah'ın katında ve Levh-i Mahfuz'da yazılmış olmasıdır. Selâm ve dua ile kalınız.

Question 12

Allah'a iman ile puta iman arasındaki fark nedir?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, selamün aleykum. Allah'a iman ile puta iman arasındaki temel fark, ibadetin ve yönelişin adresidir; yani yaratıcı ile yaratılan arasındaki uçurumdur. Allah'a iman; her şeyi yoktan var eden, eşi ve benzeri olmayan, hür irademizle ibadet ettiğimiz tek Yaratıcı'ya bağlanmaktır. O, işitendir, görendir, ilmi her şeyi kuşatandır. O'na iman eden insan, kalbini sadece O'na bağlar, O'ndan yardım diler ve O'na teslim olur. Kur'an-ı Kerim'de İhlas Suresi'nde şöyle buyrulur: "De ki: O, Allah birdir. Allah sameddir (her şey O'na muhtaçtır, O hiçbir şeye muhtaç değildir). O, doğurmamış ve doğrulmamıştır. Hiçbir şey O'na denk değildir." Puta iman ise; insanın kendi eliyle taştan, ağaçtan veya madenden yaptığı, hiçbir güç ve kudreti olmayan, ne fayda ne de zarar verebilen aciz nesnelere ilahlık yakıştırmasıdır. Putlar, cansız ve iradesiz varlıklardır. Kur'an-ı Kerim'de Hz. İbrahim'in dilinden putların acizliği şöyle anlatılır: "Kendi yonttuğunuz şeylere mi tapıyorsunuz? Oysa sizi de yaptıklarınızı da Allah yaratmıştır." (Saffat Suresi, 95-96). Hanefi mezhebinin fıkhi ve itikadi temellerinde de vurgulandığı üzere; hakiki manada ilahlık sadece âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur. O'ndan başkasına ilahlık yakıştırmak veya ibadet etmek (şirk), insanın akıl ve fıtratını saptıran en büyük zulümdür. Allah Teâlâ bizi hakikat üzere sabitlesin ve kalbimizi sadece O'nun marifetiyle doldursun.

Question 13

Annesini, babasını, çocuklarını Allah ve Peygamber'den daha çok seven kişi, iman etmiş sayılır mı?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, selâmün aleykum. Sorunuzun kısa cevabı şudur: Bir müslümanın Allah’ı, O’nun Resûlü'nü ve İslam'ı; anne, baba, evlat ve tüm insanlardan daha çok sevmesi imanın kemâli (olgunluğu) için şarttır. Bu konuda Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hiçbiriniz, beni babasından, çocuğundan ve bütün insanlardan daha çok sevmedikçe iman etmiş (kâmil bir imana sahip) olmaz." (Buhârî, Îmân, 8; Müslim, Îmân, 69-70). Hanefi mezhebi alimlerinin de açıkladığı gibi buradaki "iman etmiş sayılır mı?" ifadesi, imanın varlığını tamamen yitirmek manasında değil, imanın özüne ve olgunluğuna ulaşmak manasındadır. Yani kişi anne babasını sever, bu fıtri bir duygudur; ancak Allah ve Resûlü'nün sevgisini her şeyin üstünde tutmak, ilahi emirleri her türlü dünyevi sevginin önüne geçirmek hakiki imanın göstergesidir. Allah Teâlâ Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur: "De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz, kazandığınız mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret ve hoşunuza giden meskenler, size Allah'tan, O'nun Resûlü'nden ve O'nun yolunda cihad etmekten daha sevimli ise, artık Allah'ın emri gelinceye kadar bekleyin. Allah, fasıklar topluluğunu hidayete erdirmez." (Tevbe Suresi, 24). Mevla Teâlâ kalplerimizi kendi sevgisiyle ve Resûlünün sevgisiyle doldursun. Başka bir sorunuz olursa yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım.

Question 14

Ahirete iman rüknünün, diğer iman rükünlerinden farkı nedir?

Accepted Answer

Değerli kardeşlerim, selamün aleykum ve rahmetullah. İman esaslarının her biri bir bütündür ve hepsi büyük bir ehemmiyete sahiptir. Ancak Ahirete iman rüknünün diğer iman esaslarından ayrılan en belirgin yönü, insanın dünya hayatına anlam kazandırması ve ahlaki sorumluluk bilincini (takvayı) doğrudan ayakta tutmasıdır. Hanefi mezhebinin usulüne ve Ehl-i Sünnet akidesine göre, diğer iman esasları (Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, kaza ve kadere iman) genellikle gaybî bir tasdiki ve inancı gerektirirken; ahirete iman, bu inancın neticesi olarak insanın yapıp ettiklerinin hesaba çekileceği nihai bir adalet merciini işaret eder. Kur'an-ı Kerim'de Allah Teala, inananları pek çok yerde "Allah'a ve ahiret gününe iman edenler" şeklinde yan yana zikretmiştir. Bu da ahiret inancının, diğer iman esaslarının pratik hayattaki yansıması ve meyvesi olduğunu gösterir. Örneğin Bakara Suresi 4. ayette takva sahiplerinin vasıfları sayılırken şöyle buyrulur: "Ve onlar ahirete de kesin olarak inanırlar." Ahiret inancı, insanın dünyada başıboş bırakılmadığı bilincini verir. Zulme uğrayanların haklarının zayi olmayacağını, iyiliklerin karşılıksız kalmayacağını müjdeleyerek ruhî bir denge kurar. Diğer rükünler imanın temellerini oluştururken, ahirete iman o binanın üzerinde yükseldiği ahlaki ve ameli sorumluluk bilincini tamamlar. Mevla'mız, ahirete hak ettiği şuurla hazırlanabilmeyi cümlemize nasip eylesin. Kalbi selametle kalınız.

Question 15

İmanın esaslarını kısaca anlatır mısınız?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, selâmün aleykum. İslam inancının temeli, kalbin tasdik edip dille ikrar ettiği altı esasa dayanır. Bunlara "İmanın Rükünleri" denir. Hanefi mezhebinde de itikadın (inancın) özünü oluşturan bu esaslar, Cebrail Aleyhisselam'ın Peygamber Efendimize (s.a.v.) sorduğu meşhur "Cibril Hadisi"nde şöyle zikredilmiştir: 1. Allah'a İnanmak: Allah'ın varlığına, birliğine, O'ndan başka ilah bulunmadığına, O'nun her şeyin yaratıcısı ve yegâne mabut olduğuna inanmaktır. 2. Meleklerine İnanmak: Allah'ın nurdan yarattığı, iradeleri bulunmayan ve sadece O'nun emirlerini yerine getiren meleklerin varlığını kabul etmektir. 3. Kitaplarına İnanmak: Allah'ın insanlığa yol göstermek için peygamberleri vasıtasıyla gönderdiği ilahi kitapların hak olduğuna inanmaktır. (Kur'an-ı Kerim son kitaptır ve hükmü kıyâmete kadar bakidir.) 4. Peygamberlerine İnanmak: Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e (s.a.v.) kadar gelen tüm peygamberlerin Allah tarafından seçilmiş hak elçiler olduğuna inanmaktır. 5. Ahiret Gününe İnanmak: Dünya hayatının bir sonu olduğuna, kıyametin kopacağına, insanların yeniden diriltilerek hesap vereceğine, cennet ve cehennemin varlığına inanmaktır. 6. Kadere, Hayır ve Şerrin Allah'tan Olduğuna İnanmak: Kainattaki her şeyin, iyiliğin ve kötülüğün, hayır ve şerrin Allah'ın takdiri, ilmi ve iradesiyle gerçekleştiğine inanmaktır. Yüce Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurmaktadır: "Ey iman edenler! Allah'a, Peygamberine, Peygamberine indirdiği Kitaba ve daha önce indirdiği kitaba iman edin. Kim Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve ahiret gününü inkâr ederse, şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür." (Nisâ Suresi, 136) Allah Teâlâ imanınızı ve teslimiyetinizi daim eylesin. Başka bir sukunuz olursa memnuniyetle yardımcı olurum.

Question 16

İstiğfar duası öner

Accepted Answer

Değerli kardeşim, Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerine olsun. İstiğfar, müminin Rabbine dönüşünün en güzel nişanıdır. Hanefi mezhebimiz ve genel İslam geleneğinde istiğfarın hem Kur’an’dan hem de Sünnet’ten gelen pek çok güzel örneği vardır. İstiğfar için en faziletli dua, Efendimiz (sav)’in "Seyyidü'l-İstiğfar" (İstiğfarın Efendisi) olarak nitelendirdiği şu duadır: "Allahümme ente Rabbî lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdüke ve ene alâ ahdike ve va’dike mesteta’tü. Eûzü bike min şerri mâ sanâtü, ebûü leke bi-ni’metike aleyye ve ebûü bi-zenbî fağfirlî fe innehû lâ yağfirü’z-zünûbe illâ ente." Anlamı: "Allah’ım! Sen benim Rabbimsin. Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Beni sen yarattın. Ben senin kulunum. Gücüm yettiği kadar senin ahdin ve va’din üzereyim. Yaptığım fenalıkların şerrinden sana sığınırım. Üzerimdeki nimetlerini itiraf eder, günahlarımı da itiraf ederim. Beni bağışla; çünkü günahları senden başka bağışlayacak yoktur." (Buhari, Deavât, 2; Tirmizî, Deavât, 15) Hanefi fıkıh kaynaklarımızda, özellikle İbn Âbidîn’in "Reddü'l-Muhtar" adlı eserinde, istiğfarın kulun Allah'a olan boyun eğmişliğini ifade ettiği ve tövbenin kabulü için pişmanlık, terk etme ve geri dönmeme azmi şartlarının (şurutu't-tövbe) önemi vurgulanır. Yine el-Hidaye gibi temel kaynaklarımızda, istiğfarın sadece dil ile değil, kalbi bir pişmanlıkla yapılması gerektiği üzerinde durulur. Bunun yanı sıra Kur’an-ı Kerim’de geçen şu kısa ve özlü duaları da her zaman yapabilirsin: 1. "Rabbiğfir lî" (Rabbim, beni bağışla.) 2. "Rabbenâ zalemnâ enfüsenâ ve in lem tağfirlenâ ve terhamnâ lenekûnenne mine’l-hâsirîn." (Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize acımazsan, mutlaka kaybedenlerden oluruz.) (Araf, 23) Fıkhi açıdan mezhepler arasında istiğfarın içeriği konusunda bir ihtilaf yoktur; tüm mezhepler istiğfarın kalben pişmanlık duyularak yapılmasını esas alır. Şafii mezhebinde de istiğfarın bu lafızlarla yapılması büyük bir fazilet olarak kabul edilir. Allah tövbelerinizi kabul etsin, kalbinizi huzurla doldursun.

Question 17

“İnsanlara yarar sağlayacak şeylerle denizde seyreden gemilerde ve yeryüzünde her çeşit canlıyı yaymasında” ifadesinde nasıl deliller vardır?

Accepted Answer

Ve aleykümselam ve rahmetullah, aziz kardeşim. Bahsettiğiniz ifade, Kur'an-ı Kerim'in Bakara Suresi'nin 164. ayetinde geçmektedir. Yüce Allah bu ayette, kainattaki muazzam nizam ve dengenin, kendisinin birliğini ve kudretini gösteren apaçık delillerle dolu olduğunu beyan buyurmaktadır. Bu ayet-i kerimede zikredilen hususlardaki ilahi deliller ve hikmetler şunlardır: Birincisi, denizde insanlara yarar sağlayacak şeylerle seyreden gemilerdir. Suyu kovan gibi içine alıp batması gereken devasa demir yığınlarının, suyun üzerinde yüzmesi ve insanları, yükleri uzak diyarlara taşıması büyük bir ilahi kanundur. Allahu Teâlâ suyu gemilerin taşıyabileceği bir kıvamda yaratmış, rüzgarları ve fizik kurallarını bu ulaşıma elverişli kılmıştır. Bu, insanın akıl nimetiyle denize hakim kılınmasının ve Yaratıcının ikramının açık bir delilidir. İkincisi, yeryüzünde her çeşit canlıyı yaymasıdır. Dünyanın dört bir yanına yayılan sayısız hayvan türü; farklı şekilleri, renkleri, dilleri (sesleri) ve rızıklarını temin ediş biçimleriyle hayranlık uyandırır. Her bir canlının doğaya ve insanın hizmetine uyumlu yaratılması, rızıklarının eksiksiz verilmesi, ilim, irade ve kudret sahibi bir Yaratıcının varlığının en büyük kanunudur. Hanefi mezhebinin usulünde ve Ehl-i Sünnet akidesinde de benimsendiği üzere, kainattaki bu intizam tesadüfe bırakılamayacak kadar kusursuzdur. Ayetin sonunda buyurulduğu gibi, bütün bunlar "akleden bir topluluk için Allah'ın varlığına ve birliğine deliller" içermektedir. Mevla, kainattaki bu hikmetleri idrak eden ve nimete şükreden kullarından eylesin. Selam ve dua ile.

Question 18

Kitapların düşünce ve inanç mekanizmasındaki rolü nedir?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, İslam düşünce geleneğinde ve özellikle Hanefi mezhebinin akıl ile nakli mezceden yaklaşımında, kitaplar düşünce ve inanç mekanizmasının temel taşıdır. Kitapların bu süreçteki rolünü şu üç maddede özetleyebiliriz: 1. Bilginin Kaynağı ve Korunması: İslam’ın ilk emri "Oku!" (Alak, 1) hitabıyla başlar. Kitaplar, Allah’ın kelamını ve Peygamber Efendimizin (sav) sünnetini nesilden nesile aktaran en güvenilir hafızadır. Sağlıklı bir inanç (iman), ancak doğru bilgiyle inşa edilir. Kitaplar, zihni hurafelerden temizleyerek inancı sağlam bir zemine oturtur. 2. Tefekkür ve Akıl Yürütme: Hanefi mezhebinin kurucusu İmam Azam Ebü Hanife, aklı vahyin anlaşılmasında bir alet olarak görmüştür. Kitaplar, insana tefekkür (derinlemesine düşünme) malzemesi sunar. Kur’an-ı Kerim’de "Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?" (Zümer, 9) buyurularak, okuma ve öğrenme yoluyla elde edilen bilginin insanı hakikate ulaştıracağı vurgulanmıştır. 3. İstikamet ve Taklidten Kurtuluş: Kitaplar, kişiyi körü körüne taklitten kurtarıp "tahkiki iman" dediğimiz, delillere dayalı sarsılmaz bir inanca ulaştırır. Peygamber Efendimiz (sav), "İlim talep etmek her Müslümana farzdır" (İbn Mace, Mukaddime, 17) buyurarak, düşünce dünyamızın sürekli okuma ve öğrenme ile diri tutulması gerektiğini işaret etmiştir. Özetle kitaplar; zihni terbiye eden, kalbi nurlandıran ve kula Rabbini doğru tanıtan en kıymetli vesilelerdir. Düşünce dünyamız kitapla şekillenir, inancımız ise bu sağlam düşünce üzerine bina edilir. Selam ve dua ile.

Question 19

İman hakikatlerinin delillerini bilmek vaciptir, terk etmek haramdır, sözü hadis midir?

Accepted Answer

Değerli kardşeim, sormuş olduğunuz bu ifade, yani "İman hakikatlerinin delillerini bilmek vaciptir, terk etmek haramdır" sözü kesinlikle bir hadis-i şerif değildir. Ehl-i sünnet kelam alimlerinin bir kısmı, kişinin imanını taklitten kurtarıp ilim ve delile dayandırmasının gerekliliği üzerinde durmuşlardır. Ancak bu ifade, Hz. Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) ait bir söz olmayıp, daha sonraki dönemlerde bazı İslam alimlerinin (kelamcıların) görüş veya tartışmalarını yansıtan bir ifadedir. İslam'da asıl olan, kalpte tasdik ve dildir ikrardır. Yüce Allah Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurmaktadır: "Bedeviler 'İman ettik' dediler. De ki: Siz iman etmediniz, ancak 'İslam' (boyun eğdik) deyin. İman henüz kalplerinize girmemiştir." (Hucurât, 14) Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) de Cibril Hadisi olarak bilinen meşhur rivayette imanı; Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kadere inanmak olarak özetlemiş, herkesin karmaşık felsefi delilleri bilmesini imanın şartı olarak koşmamıştır. Özetle; bu söz bir hadis değildir. Her Müslümanın iman esaslarını kalben tasdik etmesi farzdır, ancak felsefi ve kelami delilleri tafsilatlı bir şekilde bilmek herkes için farz veya vacip kılınmamıştır. En doğrusunu Allah bilir. Selam ve dua ile.

Question 20

Allah zaman ve mekândan münezzeh ise, Arşa kuruldu, ifadesi bir çelişki değil mi?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, sorduğunuz soru zihinleri meşgul eden ama cevabı Kur'an ve Sünnet'in rehberliğinde Ehl-i Sünnet inancıyla net bir şekilde çözülen mühim bir konudur. Hanefi mezhebinin de dahil olduğu Ehl-i Sünnet alimlerinin bu konudaki duruşu şöyledir: Öncelikle belirttiğiniz gibi Allah Teâlâ zaman ve mekândan münezzehtir; O, hiçbir mekânın sınırı içine girmez ve bir yere sığmaz. Çünkü mekânı ve zamanı yaratan O'dur. Kur'an-ı Kerim'de "Arş'a istiva etti" (Arş'a kuruldu/istiha eyledi) şeklinde geçen ifadeler (örneğin A'raf Suresi, 54), Kur'an'ın nazil olduğu Arap dilinin kurallarına ve mecaz sanatına dayanır. Ehl-i Sünnet akidesinde bu tür ayetler (müteşabihat) iki temel yöntemle ele alınır: 1. Tefviz Yolu: İfadenin gerçeğini (keyfiyetini) Allah'a havale etmek. "Biz bu ayetin Allah'ın şanına yaraşır bir manası olduğuna inanırız, ancak bunun insanlara benzetilerek (teşbih) anlaşılmaması gerekir" deriz. Zira Şura Suresi 11. ayette açıkça buyrulur: "O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, işitendir, görendir." 2. Tevil Yolu: Hanefi mezhebinin büyük imamı İmam Azam Ebû Hanife ve Maturidi âlimlerin de benimsediği gibi, kelimenin Arap dilindeki mecazi anlamlarına müracaat etmek. Buna göre "istiva", bir mekâna yerleşmek veya oturmak manasına değil; Allah'ın Arş'ı ve bütün kâinatı hiçbir zafiyet göstermeden hükmü ve kudreti altında tutması, onu idare etmesi demektir. Özetle; Allah'ın Arş'a istivası, fiziki bir yerleşme veya mekân edinme asla değildir. Bu ifade, O'nun uluhiyetinin, azametinin ve kâinat üzerindeki mutlak hakimiyetinin bir mecazıdır. Akılda bir çelişki gibi durmasının sebebi, insan zihninin yaratılmışlık özellikleriyle (zaman ve mekânla) düşünmeye alışkın olmasıdır. Oysa Yaratıcı, yarattıklarının hiçbir sıfatıyla nitelenemez. Allah zihinlerimizi ve kalplerimizi hakikat üzere sabit kılsın.

Question 21

Dinden çıkanın hayat hakkı yok mudur?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, İslam dininde insan hayatının dokunulmazlığı temel bir esastır. Kur'an-ı Kerim'de Maide Suresi 32. ayette açıkça belirtildiği üzere, "Kim bir cana veya yeryüzünde fesat çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere) bir cana kıyarsa, bütün insanları öldürmüş gibi olur." İslam'da dinden çıkma (irtidad) durumu, fıkıh kitaplarında kişinin dini tercihi ve toplumsal düzenle ilişkisi bağlamında ele alınmıştır. Hanefi mezhebinin kurucusu İmam Ebu Hanife'ye göre, kadın mürtedler (dinden çıkanlar) kesinlikle idam edilmez; hapsedilir ve yeniden İslam'a dönmeye davet edilirler. Erkek mürtedler konusunda ise, bu hükmün bireysel bir inançsızlıktan ziyade, o dönemdeki toplumsal düzene başkaldırı, vatana ihanet ve savaş hali (fitne çıkararak toplumsal barışı bozma) gibi siyasi ve askeri suçlarla ilgilidir. Hanefi fıkhında mürted olan bir erkeğe tevbe etmesi için süre verilir. Tevbe etmezse, klasik dönemde bu durum vatana ihanet ve düşmanla işbirliği gibi suçlarla eşdeğer tutulduğu için devlet otoritesi tarafından cezai müeyyide uygulanabilirdi. Ancak günümüzdeki uluslararası hukuk, milletlerarası ilişkiler ve modern devlet düzeni göz önüne alındığında, İslam alimlerinin birçoğu bu konunun o dönemin siyasi ve sosyolojik şartlarıyla ilgili olduğunu belirtmektedirler. Özetle, İslam'da masum bir insanın hayatına haksız yere son vermek asla caiz değildir. Dinden dönen bir kişinin cezalandırılması ise, bireysel inanç hürriyetinden ziyade, toplumsal güvenliği ve İslam toplumunun siyasi bütünlüğünü korumaya yönelik dönemsel ve hukuki bir uygulamadır. En doğrusunu Allah bilir.

Question 22

Allah'a inanç nasıl olmalıdır?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, Allah'a inanç; O'nun varlığına, birliğine, sıfatlarına ve esmasına hiçbir şüphe duymadan kalben iman etmek ve bunu amelle tasdik etmektir. Hanefi mezhebinin de esas aldığı Ehl-i Sünnet akidesine göre Allah'a inancın temel ilkeleri şunlardır: 1. Tevhid (Birlik): Allah'ın zatında, sıfatlarında ve fiillerinde bir olduğuna, O'ndan başka ilah bulunmadığına inanmaktır. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur: "De ki: O, Allah birdir. Allah samettir (her şey O'na muhtaçtır, O hiçbir şeye muhtaç değildir). O, doğurmamış ve doğrulmamıştır. Hiçbir şey O'na denk değildir." (İhlas Suresi, 1-4) 2. Eksiksiz Sıfatlara İnanmak: Allah'ın zatına layık hayat, ilim, sem' (işitme), basar (görme), irade, kudret ve kelam gibi ebedi ve azelî sıfatlara sahip olduğuna, noksanlıklardan münezzeh (uzak) olduğuna inanmaktır. 3. Tasdik ve Teslimiyet: Kalp ile tasdik edilen bu inancın, dilde ikrar ile pekiştirilmesi ve kulun Allah'ın emirlerine teslim olması gerekir. Hz. Muhammed (s.a.v.) Cibril Hadisi olarak bilinen rivayette imanı şöyle tanımlamıştır: "İman; Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kadere; hayır ve şerrin Allah'tan olduğuna inanmandır." (Müslim, İman, 1) Allah'a inanç; korku ile ümit arasında, O'nu görüyormuşçasına bir ibadet bilinciyle ve O'nun rahmetine sığınarak yaşamak demektir. Rabbim inancımızı daim ve kâmil eylesin.

Question 23

İman hakikatleri için delil getirmek yanlış mı?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, selamün aleykum. İman hakikatleri için delil getirmek, yani aklî ve naklî delillerle dini meseleleri açıklamak asla yanlış değildir; aksine Kur'an-ı Kerim ve Sünnet tarafından teşvik edilen bir yöntemdir. Yüce Allah, Kur'an'da insanları evrendeki deliller üzerinde düşünmeye davet ederek şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesinde akıl sahipleri için elbette deliller vardır." (Al-i İmran, 190) Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de tebliğ faaliyetlerinde hem ayetleri sunmuş hem de akli delillerle hakikati açıklamıştır. Hanefi mezhebinin kurucusu İmam Azam Ebû Hanîfe de akıl ve mantık delillerini iman esaslarının savunulmasında (kelam ilminde) etkin bir şekilde kullanmıştır. Özetle; iman hakikatlerini delillendirmek, kalpleri tatmin etmek, şüpheleri gidermek ve İslam'ı güzel bir şekilde savunmak için hem doğru hem de gerekli bir yöntemdir. Önemli olan, bu delilleri getirirken samimi bir niyetle ve edebe uygun bir üslupla hareket etmektir. Allahu Teala ilmimizi ve idrakimizi artırsın.

Question 24

Allah tek ve yalnız olduğundan sıkılıyor mu?

Accepted Answer

Değerli kardeşim, güzel sorunuz için teşekkür ederim. Yüce Allah, sıfat ve mahiyetinde mahlukata benzemekten tamamen münezzehtir (uzaktır). Sıkılmak, yorulmak, yalnızlık hissetmek veya hüzünlenmek gibi haller; acziyet, eksiklik ve değişim içeren insanî ve yaratılmış özelliklerdir. Allah Teala ise her türlü eksiklikten uzaktır ve kusursuzdur. Kur'an-ı Kerim'de, O'nun hiçbir şeye muhtaç olmadığını bildiren ayetler vardır. İhlas Suresi'nde şöyle buyrulur: "De ki: O, Allah birdir. Allah Samed'dir (her şey O'na muhtaçtır, O ise hiçbir şeye muhtaç değildir). O, doğurmamıştır ve doğrulmamıştır. Hiçbir şey O'na denk değildir." (İhlas Suresi, 1-4) Ayrıca Ayetü'l-Kürsi'de de buyrulduğu gibi: "O'nu ne bir uyuklama tutabilir ne de bir uyku." (Bakara Suresi, 255). Yaratılmışların yaşadığı ruhsal veya fiziksel darlıklar O'nun şanına asla yakışmaz. O, evreni ve içindekileri yaratmadan önce de Kendi zatı ile kaimdi, yani var olmak için hiçbir şeye ve kimseye ihtiyacı yoktu. Kainatı yaratması da yalnızlıktan veya can sıkıntısından değil, kendi sonsuz ilmini, kudretini ve güzel isimlerini (Esma-i Hüsna) tecelli ettirmek (göstermek) istemesindendir. Hanefi mezhebinin inanç esaslarını belirleyen Maturidi akidesine göre de Allah Teala'nın zatı ve sıfatları ezelidir; O'nda sonradan oluşan hiçbir duygu veya değişim söz konusu olamaz. Netice olarak; Allah Teala'nın sıkılması asla düşünülemez. O, hiçbir şeye ihtiyacı olmayan, her şeyin kendisine muhtaç olduğu yüce Yaratıcıdır.

Question 25

İslam aleyhindeki yazılardan etkilenen kimseler için nasıl bir yol izlemeliyiz?

Accepted Answer

Kıymetli kardeşim, İslam aleyhindeki yazılardan etkilenerek zihni karışan veya şüpheye düşen kimselere karşı izlenmesi gereken yol, Kur’an-ı Kerim’in rehberliğinde hikmet, şefkat ve ilim yoludur. Hanefi mezhebinin de temelini oluşturan akıl ve nakil dengesini gözeterek şu adımları takip etmelisiniz: 1. Hikmet ve Güzel Öğütle Yaklaşın: Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur: "Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et; onlarla en güzel yöntemle tartış." (Nahl Suresi, 125). Tartışmaya girmek veya kişiyi yargılamak yerine, onun şüphelerini anlamaya çalışarak nazik bir dil kullanmalısınız. Sertlik, kişiyi hakikatten daha da uzaklaştırır. 2. İlmî Derinlik ve Doğru Bilgi: Şüpheler genellikle bilgi eksikliğinden veya yanlış yorumlamalardan kaynaklanır. Bu kişilere, İslam’ın temel kaynaklarını ve meselelerin arka planını bilen ehil alimlerin eserlerini tavsiye edin. Hanefi-Maturidi geleneği, aklı vahyin anlaşılmasında bir araç olarak görür. Bu nedenle, mantıklı ve ikna edici açıklamalar sunmak önemlidir. 3. Hal Diliyle Örnek Olun: İslam sadece sözle değil, yaşayışla tebliğ edilir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) "Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız; müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz" (Buhari, İlim, 11) buyurmuştur. Sizin güzel ahlakınız, dürüstlüğünüz ve merhametiniz, okudukları olumsuz yazılardan çok daha etkili birer delildir. 4. Sabır ve Dua: Hidayet ancak Allah’tandır. Kişinin hemen ikna olmasını beklemek yerine sabırla yanında durmalı ve onun hidayeti için samimiyetle dua etmelisiniz. Zira kalpleri evirip çeviren yalnızca Allah’tır. Özetle; dışlayıcı değil kucaklayıcı, cahilce değil ilmi, öfkeli değil vakur bir duruş sergilemek en doğru yoldur. Allah yardımcınız olsun.

Question 26

Bir kimsenin, inançla ilgili şüphelerini araştırması şart mıdır?

Accepted Answer

Değerli kardeşlerim, imanda zaman zaman vesvese veya şüphe hissetmek, kalbin canlı olmasının ve inancı koruma gayretinin bir alametidir. Sahabe efendilerimiz de bazen bu tür düşünceler yaşamış ve Peygamber Efendimize (s.a.v.) başvurmuşlardır. Hanefi mezhebinin fıkhi ve kelami yaklaşımına göre, kişinin kendi iradesi dışında gelen, kalbe atılan bu tür vesvese ve şüphelerin üzerinde durulması şart değildir. Hatta bunlarla meşgul olmak, kişinin huzurunu kaçırır. Efendimiz (s.a.v.) bu durumu yaşayanlara şöyle tavsiye etmiştir: "Şeytan birinize gelir ve 'şu şeyi kim yarattı, bunu kim yarattı?' der; nihayet 'Rabbini kim yarattı?' der. Kim bunu bulursa, hemen Allah'a sığınsın ve (bu düşünceye) son versin." (Buhari, Bed'ü'l-Halk 11; Müslim, İman 212). Ancak bu durum iki kısma ayrılır: 1. Gönülsüz gelen, irade dışı vesveseler: Bunlar imana zarar vermez, araştırılması şart değildir. Aksine bunlara aldırış etmemek imanin kemalatındandır. 2. Bilgi eksikliğinden veya inkar arzularından kaynaklanan köklü şüpheler: Eğer kişinin kalbinde inancını sarsacak ciddi bir tereddüt oluşmuşsa, bunu giderecek kadar ilim öğrenmesi ve araştırması farzdır. Çünkü iman sahih bilgiyle pekişir. Özetle; irade dışı gelen vesveseleri önemsememek ve onlarla meşgul olmamak gerekir. Fakat kişinin inancını sarsacak boyuttaki şüphelerini, Ehl-i Sünnet ölçüleri içinde ilim ehline danışarak ve okuyarak gidermesi elzemdir. Allah cümlemizin kalbini ve zihnini istikamet üzere kılsın.

Question 27

Bazı batıl din sahiplerinin mucize göstermesi nasıl açıklanabilir?

Accepted Answer

Değerli kardeşlerim, İslam akîdesine göre Allah Teâlâ, peygamberlerinin haklılığını kanıtlamak için onlara mucizeler ihsan etmiştir. Gayrimüslimlerin, sihirbazların veya batıl din mensuplarının ellerinde görülen bazı olağanüstü haller ise mucize değil, farklı isimlerle anılan hâllerdir. Hanefi mezhebinin Maturidi inanç esaslarına göre bu durumlar şu şekilde açıklanır: 1. İstidrac: Fasık, günahkâr veya inkârcı kimselerin elinde, Allah'ın onları derece derece azaba yaklaştırmak (küfürlerinde ve azgınlıklarında artırmaları) için gerçekleşen olağanüstü durumlardır. Bu durum, onların hak üzere olduğunu değil, aksine sapkınlıkta derinleştiklerini gösterir. Kur'an-ı Kerim'de A'râf Suresi 182. ayette şöyle buyrulur: "Ayetlerimizi yalanlayanları, bilemeyecekleri bir yerden derece derece azaba yaklaştıracağız (istedrac)." 2. Sihir ve Gözbağcılık: İnsanların duyularını yanıltan, el çabukluğu veya cin şeytanlarının yardımıyla yapılan aldatmacalardır. Tıpkı Hz. Musa ile Firavun'un sihirbazları arasında geçen olayda olduğu gibi, ellerindeki iplerin ve sopaların birer yılan gibi görünmesi gibi durumlar fiziksel birer mucize değil, sihir ve hayaldir. 3. Sihirbazların ve Sahtekarların Durumu: Hz. Peygamber (s.a.v.) Deccal gibi fitne çıkaracak kimselerin de bazı olağanüstü haller göstereceğini haber vermiş, ancak bunların iman edenleri saptıramayacağını bildirmiştir. Özetle; peygamberlerin gösterdiği mucizeler imana davet eder ve meydan okuma niteliğindedir. Batıl ehlinin gösterdiği olağanüstülükler ise istidrac veya sihir kabilinden olup, kalpleri hakka değil, batıla bağlamayı amaçlar. Müslümana düşen, ölçü olarak olağanüstü halleri değil, Kur'an ve Sünnet'e uygunluğu esas almaktır. En doğrusunu Allah bilir.

Question 28

Müslüman bir ailede doğan bir çocuk mükellefiyeti başlayacağı anda, "Ben Müslüman değilim." dese, mürtedlik cezası alır mı, yoksa mükellefliğin ilk başladığı zamanda kişinin hali mi baza alınır?

Accepted Answer

Kıymetli evladım, sorduğun mesele İslam hukukunda (fıkıhta) "tekâlifin başlangıcı" ve "irtidat" konuları kapsamında ele alınmıştır. Hanefi mezhebinin fıkıh külliyatına göre; bir çocuğun dinî sorumluluğu (mükellefiyeti) ergenlik (bulûğ) çağıyla birlikte başlar. Ancak bir kişinin "mürted" (dinden dönen) sayılabilmesi için, öncelikle kendi iradesiyle ve şuurla İslam'ı kabul etmiş, imanını inanç olarak benimsemiş olması şarttır. Müslüman bir ailede dünyaya gelen çocuk, doğuştan itibarıyla İslam fıtratı üzere ve hükmen Müslüman kabul edilir. Ergenlik çağına giren bir gencin bu dönemde ilk defa İslam'ı açıkça reddetmesi durumunda Hanefi alimlerinin yaklaşımı şöyledir: Kişi ergenlik çağına girdiği andan itibaren İslam inancını kalben bilerek, anlayarak ve hür iradesiyle tasdik etmemişse, sadece aileden gelen statüyle "gerçek manada" iman etmiş sayılmaz. Dolayısıyla, mükellefiyetin başladığı o ilk anda (bulûğ anında veya hemen sonrasındaki ilk şuur döneminde) İslam'ı reddeden bir genç, fıkhi terminolojideki tam anlamıyla "mürted" hükmünü almaz ve dünya ahkâmındaki mürted cezasıyla cezalandırılmaz. Çünkü irtidat, var olan ve bilerek benimsenen bir imanı kendi iradesiyle terk etmektir. Henüz imanı bilinçli bir şekilde kuşanmamış bir gencin inkârı, hakikati henüz idrak edememiş olmasından kaynaklanan bir bocalama veya reddiye olarak değerlendirilir. Bu durumdaki bir gence ceza vermek yerine, hikmetle yaklaşılır, şüpheleri giderilir, İslam'ın güzellikleri anlatılır ve yeniden İslam'a ısındırılmaya çalışılır. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.) bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuştur: "Kalem üç kişiden kaldırılmıştır: Uyanıncaya kadar uyuyandan, iyileşinceye kadar deliden ve büluğ çağına erinceye kadar çocuktan." (Ebu Davud, Hudud, 17). Özetle; mükellefiyetin ilk başladığı andaki kişinin zihni ve kalbi durumu baz alınır. Henüz imanı şuurla benimsememiş bir gencin bu tür sözleri irtidat cezası gerektirmez; aksine şefkatli ve ilmi bir rehberliği gerektirir. En doğrusunu Allah bilir.

Question 29

İmanımız mantığımız ile çelişirse ne yapmalıyız?

Accepted Answer

Değerli kardeşlerim, öncelikle şunu bilmeliyiz ki; İslam dini akıl sahibine hitap eder ve aklı yüceltir. Yüce Allah Kur'an-ı Kerim'de sıkça "Hiç düşünmez misiniz?", "Aklınızı kullanmaz mısınız?" (Bakara, 44; Âl-i İmrân, 65) buyurarak aklın önemine dikkat çeker. Hanefi mezhebinin kurucusu İmam Ebû Hanîfe hazretleri de usulünde akla ve rey'e önemli bir değer vermiştir. Dolayısıyla, sahih bir dinî inanç ile selim bir akıl asla birbiriyle çelişmez. Eğer zihnimizde bir çelişki veya tezat gibi görünen bir durum oluşursa, bunun temel sebebi şunlardan biridir: 1. Ya bizim konuyu veya delili yanlış anlamamız. 2. Ya da beşerî aklımızın, kainatın ve ilâhî hikmetin her detayını kuşatamayacak kadar sınırlı olması. Böyle bir durumla karşılaştığımızda izleyeceğimiz yol şudur: Öncelikle şüpheye düşmeden, aklımızın idrak sınırının bir sonu olduğunu kabul etmeliyiz. Hazreti Ali'nin dediği gibi: "Eğer din sadece akılsaydı, mestin üstünü değil altını meshetmek gerekirdi." Demek ki dinin bazı hükümlerinde hikmetini hemen kavrayamayacağımız hususlar olabilir. İkinci olarak, Kur'an ve Sünnet'in kesin hükümlerini (nass) merkeze alarak, kendi düşünce süzgecimizi yeniden gözden geçirmeliyiz. Asla vahyi kendi sınırlı mantığımıza kurban etmemeliyiz; aksine mantığımızı vahyin ışığında eğitmeliyiz. Özetle; imanımızla mantığımız çeliştiğini sandığımızda, sorun akılda değil, bizim o aklı veya metni eksik yorumlamamızdadır. Mümin, "İşittik ve itaat ettik" (Bakara, 285) teslimiyetiyle hareket eder ve zamanla ilâhî hikmeti daha iyi idrak eder. Allah imanınızı ve zihninizi hep hakikat üzere sabit kılsın.

Question 30

İman amelsiz yahut amel imansız bir işe yaramaz, anlamındaki hadis sahih midir?

Accepted Answer

Aleykümselam ve rahmetullah, aziz kardeşim. Sorduğun bu mühim soru, İslam akaidinin en temel konularından biriyle ilgilidir. Öncelikle ifade edeyim ki, lafzen "İman amelsiz, amel de imansız bir işe yaramaz" şeklinde meşhur olmuş müstakil bir hadis-i şerif bulunmamaktadır. Ancak bu ifade, mana olarak Kur'an-ı Kerim ve Sünnet'in genel ruhuna uygundur. Kur'an-ı Kerim'de iman ile amel genellikle yan yana zikredilmiş ve kurtuluş için her ikisinin de lüzumuna işaret edilmiştir. Örneğin Asr Suresi'nde Yüce Allah şöyle buyurur: "Ancak iman edip salih ameller işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve birbirlerine sabrı tavsiye edenler müstesnadır; onlar hüsrandadırlar." (Asr Suresi, 2-3) Senin mezhebin olan Hanefi mezhebinin (Ehl-i Sünnet akidesinin) bu konudaki görüşü şöyledir: İman kalbin tasdiki ve dilin ikrarıdır. Amel (ibadetler ve güzel işler) ise imanın bir parçası değil, onun meyvesi ve kemalidir. Buna göre: 1. Amel etmemek (günah işlemek veya ibadetleri terk etmek), kişinin imanını kalbinde tasdik ettiği sürece ortadan kaldırmaz; ancak o imanı zayıflatır ve meyvesiz bırakır. Yani kişi büyük günah işlemekle kafir olmaz, "günahkâr mümin" olur. 2. Amellerin Allah katında makbul ve geçerli olması, ancak sahih bir iman ile mümkündür. İmansız yapılan hayırlı amellerin ahiretteki "sevap" açısından bir karşılığı yoktur. Hlasa-i kelam; iman ile amel birbirinden ayrı şeylerdir, ancak biri diğersiz eksik kalır. İman ağaç ise, amel onun meyvesidir. Meyvesiz ağaç kurumasa da sahibine beklenen faydayı sağlamaz. Allah Teâlâ imanımızı salih amellerle süslesin ve bizi