Islamic Questions & Answers

Aziz kardeşim, selam ve dua ile. İsteğin üzerine, Hanefi fıkhının temel prensipleri ve İslam’ın genel ahlak ilkeleri çerçevesinde sorunu cevaplıyorum. İslam’da rızkı veren Allah’tır (Zâriyât, 58). Zenginlik veya geniş rızık talebi, kulun Allah’a olan tevekkülünün bir parçasıdır. Ancak İslam, rızkı sadece dua ile değil, meşru çalışma ve çaba (kesb) ile elde etmeyi esas alır. Hanefi fıkhının temel kaynaklarından olan el-Hidaye ve İbn Abidin'in Reddü'l-Muhtar adlı eserlerinde, ticaretin ve çalışmanın ibadet niteliği taşıdığı, kişinin kendi el emeğiyle geçinmesinin en hayırlı kazanç olduğu vurgulanır. Rızık için dua etmek sünnettir; ancak "çalışmadan sadece dua ederek zengin olmayı beklemek" İslam'ın çalışma ahlakına uygun görülmemiştir. Zenginlik ve rızık genişliği için şu tavsiyelere uyabilirsin: 1. Kur'an ve Sünnetten Dualar: Efendimiz (s.a.v.) borçtan ve fakirlikten Allah'a sığınmış ve şu duayı öğretmiştir: "Allahümme ekfini bi helâlike an harâmike ve ağninî bi fadlike ammen sivâke." (Allah'ım! Bana haramdan uzak durup helâline yönelmeyi nasip et ve lütfunla beni başkasına muhtaç etme.) (Tirmizî, Daavât, 110). Ayrıca her gün istiğfar etmek (Estağfirullah demek) rızkın kapılarını açar. Nuh Suresi 10-12. ayetlerde istiğfar edenlere gökten bol yağmur ve mal ile yardım edileceği müjdelenmiştir. 2. Fıkhi Perspektif: Hanefi mezhebinde "kesb" (çalışma), rızkı aramanın bir yolu olarak farz veya vacip derecesinde görülmüştür. İmam Serahsi, el-Mebsut adlı eserinde, rızkın ancak meşru yollarla aranması gerektiğini ve kişinin ailesinin nafakasını temin etmesinin en büyük cihad olduğunu belirtir. Dolayısıyla, dua bir anahtardır; ancak kapıyı açacak olan "çalışma" gayretidir. 3. Mezhepler Arası Yaklaşım: İslam alimlerinin genel görüşü, rızık için duanın yanında "sebeplere sarılmanın" (esbaba tevessül) zorunlu olduğudur. Şafii mezhebi kaynaklarında da (örneğin el-Mecmu) ticaretin ve zanaatın önemi vurgulanır. Mezhepler arasında rızık arama konusunda bir ihtilaf yoktur; hepsi çalışmayı, güvenilir ticareti ve helal kazancı esas alır. Özetle; Allah'tan rızkının bereketlenmesini iste, elinden gelen gayreti göster, helal dairesinde kal ve şükret. Zenginliğin hakiki manası, elindekinin bereketli olması ve o malı Allah yolunda hayırla kullanabilmektir. Rabbim helalinden bol kazanç ve bereketli bir ömür nasip eylesin.

Bismillaahirrahmaanirrahiim. Kära broder, zakat är en av islams fem grundpelare och är ett medel för att rena och välsigna ens egendom. Enligt Hanafi-skolan kan vi sammanfatta mängden och reglerna för zakat enligt följande: För att zakat ska vara obligatorisk är det grundläggande villkoret att personen äger egendom till ett värde av 'nisab' utöver sina grundläggande behov och skulder, och att ett månår har passerat sedan egendomen förvärvades. 1. Mängden zakat: Som det anges i Hanafi-skolans grundläggande källor, såsom 'al-Hidayah' och Ibn Abidins 'Radd al-Muhtar', är zakat-satsen en fyrtiondel (1/40), det vill säga 2,5 %. Om du äger egendom som når nisab-nivån måste du ge 1/40 av den till de behövande. 2. Nisab-nivån: Nisab är det minsta tröskelvärde för rikedom som gör zakat obligatorisk. Enligt måtten från profetens (fvmh) tid är nisab för guld 20 mithqal (cirka 80,18 gram) och för silver 200 dirham. Idag är beräkning baserad på guld det vanligaste och mest tillförlitliga sättet. Om du äger 80,18 gram guld eller motsvarande kontanter, handelsvaror eller värdepapper, och denna egendom har funnits i din ägo under ett år, är det obligatoriskt att betala 2,5 % i zakat. 3. Bevis: Zakats obligatoriska natur är fastställd i många verser i den heliga Koranen med befallningen "Förrätta bönen och betala zakat" (Al-Baqarah, 43; Al-Hajj, 78). När det gäller mängden tillämpade och uppmuntrade profeten (fvmh) personligen satsen 1/40 för silver och handelsvaror (Bukhari, Zakat, 32). 4. Kort notering om rättsskolorna: Den stora majoriteten av islamiska lärda (Hanafi, Shafi'i, Maliki och Hanbali) är eniga om att zakat-satsen är 1/40 (2,5 %). Skillnaderna mellan rättsskolorna fokuserar främst på vilka typer av egendom som omfattas eller tekniska detaljer i beräkningen av nisab; det råder dock ingen oenighet om själva satsen mellan de fyra skolorna. Sammanfattningsvis: Det är din plikt att beräkna 1/40 av din egendom som uppnått nisab-nivån och som du innehaft under ett år utöver dina grundläggande behov, och distribuera den till de behövande för Allahs skull. Må Allah acceptera dina tillbedjanshandlingar och välsigna din egendom.

Esselamu aleykum ve rahmetullah. Aziz kardeşim, namaz dinin direği, müminin miracıdır. Hanefi mezhebine göre namazın kılınışı, fıkıh kaynaklarımızda "namazın şartları" ve "namazın rükünleri" çerçevesinde teferruatıyla anlatılmıştır. İşte Hanefi fıkhının temel kaynakları ışığında namazın kılınışı: Namazın Hazırlığı (Şartlar) Namazın dışındaki şartlar (hadesten taharet, necasetten taharet, setr-i avret, istikbal-i kıble, vakit, niyet ve iftitah tekbiri) tamamlandıktan sonra namaza başlanır. Namazın Kılınışı 1. İftitah Tekbiri: Niyet ettikten sonra eller kulak hizasına kaldırılır ve "Allahuekber" denilerek tekbir alınır. Hanefi mezhebinde erkekler ellerini kulak hizasına, kadınlar ise omuz hizasına kaldırır. Eller göbek altında bağlanır. 2. Kıyam ve Kıraat: Ayaktayken önce "Sübhaneke" okunur, ardından "Euzü Besmele" çekilerek Fatiha ve üzerine bir miktar Kur'an (zamm-ı sure) okunur. (el-Hidaye, I/50) 3. Rükû: Tekbir getirilerek rükûya gidilir. Burada en az üç defa "Sübhane Rabbiyel Azim" denir. Rükûda sırtın düz tutulması sünnettir. 4. Kıyam ve Secde: Rükûdan doğrulurken "Semi Allahu limen hamideh", tam dikleşince "Rabbena lekel hamd" denir. Ardından "Allahuekber" diyerek secdeye varılır. Secdede üç defa "Sübhane Rabbiyel Ala" denir. İki secde arası kısa bir oturuş yapılır. 5. Oturuşlar (Kaide): İki rekâtlı namazlarda ikinci rekâtın sonunda, dört rekâtlılarda ise ikinci ve son rekâtlarda oturulur. İlk oturuşta "Ettehiyyatü" okunur. Son oturuşta ise "Ettehiyyatü, Salli-Barik ve Rabbena" duaları okunur. 6. Selam: "Esselamu aleykum ve rahmetullah" diyerek önce sağa, sonra sola selam verilerek namazdan çıkılır. (Reddü'l-Muhtar, I/450) Fıkhi İhtilaflara Dair Kısa Not Hanefi mezhebinde namazın rükünleri ve şartları bu şekildeyken, diğer mezheplerde bazı farklılıklar mevcuttur. Örneğin; Şafii mezhebinde Fatiha okumak rükündür ve imama uyanın da okuması gerekir; ancak Hanefi mezhebinde imama uyan kişi (muktedi) kıraat etmez, sadece dinler. (el-Mebsut, I/160). Ayrıca ellerin bağlanacağı yer (göbek altı vs. göğüs üstü) gibi hususlar, sünnetin farklı rivayetlerinin yorumlanmasından kaynaklanan usul farklılıklarıdır. Önemli Not: Namazın her hareketinde (intikallerde) "Allahuekber" demek sünnettir. Namazın huşu içerisinde, hareketlerin tam hakkı verilerek (ta'dil-i erkân) kılınması ise vaciptir. Rabbim kıldığın namazları kabul eylesin.

Aziz kardeşim, Rabbim kıldığın ve kılacağın namazları kabul buyursun. Şafii mezhebine göre namazın kılınışı, temel rükünler ve sünnetler çerçevesinde şu şekilde tertip edilir: Namazın Sıhhati İçin Şartlar: Abdestli olmak, setr-i avret, kıbleye yönelmek, niyet etmek ve vaktin girmiş olmasıdır. 1. Niyet ve İftitah Tekbiri: Kıbleye yönelerek namaza niyet edilir ve eller kulak hizasına kaldırılarak "Allahu Ekber" denir. Şafii mezhebinde niyet, tekbir esnasında kalpten geçirilmelidir. 2. Kıyam ve Kıraat: Eller göbek ile göğüs arasında, sol elin üzerine sağ el konularak bağlanır (kabz). Subhaneke (Veccehtu) okunur, Euzu-Besmele çekilerek Fatiha Suresi okunur. Şafii mezhebinde Fatiha okumak namazın rükünlerindendir, terk edilirse namaz sahih olmaz. Ardından bir sure veya ayet okunur. 3. Rüku: "Allahu Ekber" diyerek rükuya gidilir. Elleri dizlere koyup düz bir şekilde durmak sünnettir. En az üç kez "Subhane Rabbiye'l-Azim" denir. 4. Kıyam ve İtidal: Rükudan doğrulurken "Semi'allahu limen hamideh", doğrulunca "Rabbena leke'l-hamd" denir. Bu esnada tam dikleşmek (itidal) rükündür. 5. Secde: "Allahu Ekber" diyerek secdeye gidilir. Alın, burun, iki el, iki diz ve ayak parmak uçları yere temas etmelidir. Üç kez "Subhane Rabbiye'l-A'la" denir. İki secde arasında kısa bir oturuş (celse) yapılır. 6. Oturuş (Teşehhüd): İki rekatta bir (ilk oturuş) ve namazın sonunda (son oturuş) oturulur. İlk oturuşta sadece Ettehiyyatü okunur. Son oturuşta ise Ettehiyyatü, Salli-Barik duaları okunur. 7. Selam: "Esselamu aleykum ve rahmetullah" diyerek önce sağa, sonra sola selam verilir. Fıkhi İhtilaflar ve Kaynaklar: Şafii mezhebinin temel kaynakları olan İmam Şafii'nin el-Ümm ve Nevevi'nin el-Mecmu eserlerinde belirtildiği üzere; Şafii mezhebinde Fatiha okumak farzdır. Hanefi mezhebinde ise Fatiha'nın yanında bir sure okumak (zamm-ı sure) vaciptir. Ayrıca Şafii mezhebinde Fatiha'dan önce Besmele çekmek ve onu ayetten saymak esastır. Namazın rükünleri ve tertibi hususunda İmam Şafii, Hazreti Peygamber'in (s.a.v.) "Beni nasıl namaz kılarken görüyorsanız, öyle kılın" (Buhari, Ezan, 18) hadisini esas almıştır. Namaz, kulun Rabbi ile en yakın olduğu andır. Bu ibadeti huşu içerisinde, rükünlerine riayet ederek yerine getirmek esastır. Rabbim ibadetlerimizde istikamet nasip eylesin.

Değerli kardeşim, Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerine olsun. İstiğfar, müminin Rabbine dönüşünün en güzel nişanıdır. Hanefi mezhebimiz ve genel İslam geleneğinde istiğfarın hem Kur’an’dan hem de Sünnet’ten gelen pek çok güzel örneği vardır. İstiğfar için en faziletli dua, Efendimiz (sav)’in "Seyyidü'l-İstiğfar" (İstiğfarın Efendisi) olarak nitelendirdiği şu duadır: "Allahümme ente Rabbî lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdüke ve ene alâ ahdike ve va’dike mesteta’tü. Eûzü bike min şerri mâ sanâtü, ebûü leke bi-ni’metike aleyye ve ebûü bi-zenbî fağfirlî fe innehû lâ yağfirü’z-zünûbe illâ ente." Anlamı: "Allah’ım! Sen benim Rabbimsin. Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Beni sen yarattın. Ben senin kulunum. Gücüm yettiği kadar senin ahdin ve va’din üzereyim. Yaptığım fenalıkların şerrinden sana sığınırım. Üzerimdeki nimetlerini itiraf eder, günahlarımı da itiraf ederim. Beni bağışla; çünkü günahları senden başka bağışlayacak yoktur." (Buhari, Deavât, 2; Tirmizî, Deavât, 15) Hanefi fıkıh kaynaklarımızda, özellikle İbn Âbidîn’in "Reddü'l-Muhtar" adlı eserinde, istiğfarın kulun Allah'a olan boyun eğmişliğini ifade ettiği ve tövbenin kabulü için pişmanlık, terk etme ve geri dönmeme azmi şartlarının (şurutu't-tövbe) önemi vurgulanır. Yine el-Hidaye gibi temel kaynaklarımızda, istiğfarın sadece dil ile değil, kalbi bir pişmanlıkla yapılması gerektiği üzerinde durulur. Bunun yanı sıra Kur’an-ı Kerim’de geçen şu kısa ve özlü duaları da her zaman yapabilirsin: 1. "Rabbiğfir lî" (Rabbim, beni bağışla.) 2. "Rabbenâ zalemnâ enfüsenâ ve in lem tağfirlenâ ve terhamnâ lenekûnenne mine’l-hâsirîn." (Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize acımazsan, mutlaka kaybedenlerden oluruz.) (Araf, 23) Fıkhi açıdan mezhepler arasında istiğfarın içeriği konusunda bir ihtilaf yoktur; tüm mezhepler istiğfarın kalben pişmanlık duyularak yapılmasını esas alır. Şafii mezhebinde de istiğfarın bu lafızlarla yapılması büyük bir fazilet olarak kabul edilir. Allah tövbelerinizi kabul etsin, kalbinizi huzurla doldursun.

In the name of Allah, the Most Gracious, the Most Merciful. All praise is due to Allah, Lord of the worlds, and may peace and blessings be upon our Prophet Muhammad, his family, and his companions. It is a blessed habit for a believer to begin their day by remembering Allah, seeking His protection, and renewing their intention to live in accordance with His pleasure. In the Hanafi school, we emphasize following the Sunnah of the Prophet Muhammad (peace and blessings be upon him) as the primary source of morning supplications (Adhkar). Here are the most authentic and recommended supplications for the morning, derived from the Sunnah, which hold great virtue according to the scholars of our Madhab. ### 1. The Opening of the Day The Prophet (peace and blessings be upon him) taught us to acknowledge our dependence on Allah immediately upon waking. "Alhamdulillahil-ladhi ahyana ba'da ma amatana wa ilayhin-nushur." (Praise is to Allah who gave us life after having taken it from us and unto Him is the resurrection.) [Sahih al-Bukhari] ### 2. Seeking Protection for the Day The Prophet (peace and blessings be upon him) said that whoever says this three times in the morning will not be harmed by anything: "Bismillahil-ladhi la yadurru ma'as-mihi shay'un fil-ardi wa la fis-sama'i wa Huwas-Sami'ul-'Alim." (In the name of Allah, with whose name nothing is harmed on earth nor in the heavens, and He is the All-Hearing, the All-Knowing.) [Sunan Abi Dawud, Sunan Tirmidhi] ### 3. Seeking Allah’s Sustenance and Guidance It is reported in the Sunnah that the Prophet (peace and blessings be upon him) would recite this after the Fajr prayer: "Allahumma inni as'aluka 'ilman nafi'an, wa rizqan tayyiban, wa 'amalan mutaqabbalan." (O Allah, I ask You for beneficial knowledge, goodly provision, and deeds that are accepted.) [Sunan Ibn Majah] ### 4. The Master of Supplications (Sayyid al-Istighfar) Though it can be recited at any time, starting the day with this is a means of immense forgiveness and closeness to Allah: "Allahumma anta Rabbi la ilaha illa anta, khalaqtani wa ana 'abduka, wa ana 'ala 'ahdika wa wa'dika mastata'tu. A'udhu bika min sharri ma sana'tu, abu'u laka bini'matika 'alayya, wa abu'u bidhanbi faghfir li fa'innahu la yaghfirudh-dhunuba illa anta." (O Allah, You are my Lord, there is no god but You. You created me and I am Your servant, and I am abiding by Your covenant and promise as best as I can. I seek refuge in You from the evil of what I have done. I acknowledge Your favor upon me and I acknowledge my sin, so forgive me, for none can forgive sins except You.) [Sahih al-Bukhari] ### 5. Quranic Protection Recite the "Three Quls" (Surah Al-Ikhlas, Surah Al-Falaq, and Surah An-Nas) three times each. The Prophet (peace and blessings be upon him) informed us that they are sufficient for one in every respect (protecting one from all harm). [Sunan Abi Dawud] ### Guidance from the Hanafi Perspective In our tradition, consistency is more beloved to Allah than a large volume of deeds performed sporadically. If you find these too many, begin by reciting the "Bismillahil-ladhi..." and the "Sayyid al-Istighfar." Furthermore, as a Hanafi, remember that these supplications are most effective when performed with a present heart (hudur al-qalb). Ensure your morning begins with the performance of the Fajr prayer in its prescribed time, as this is the most important act of worship to start the day. May Allah grant you a day filled with barakah, ease, and acceptance of your deeds.

Muhterem kardeşim, Akşam vakti, günün yorgunluğunun ardından ruhun huzura erdiği, Rabbimizle baş başa kalmaya en uygun vakitlerden biridir. Hanefi fıkhının temel kaynaklarında ve nebevî gelenekte, akşam vaktinde okunması tavsiye edilen dua ve zikirler hususunda şu hususlar öne çıkar: Kur'an-ı Kerim'de akşam vaktinin önemine işaret eden pek çok ayet vardır. Mümin Suresi 55. ayette geçen "Rabbini akşam sabah tesbih et" emri, bu vaktin zikirle ihya edilmesinin önemini gösterir. Resulullah (s.a.v.) akşam vaktine eriştiğinde şu duayı okumayı tavsiye etmişlerdir: "Amsaynâ ve emsa'l-mülkü lillâhi ve'l-hamdü lillâhi lâ şerîke leh, lâ ilâhe illâ hû ve ileyhi'l-masîr." (Akşama erdik; mülk Allah'ındır, hamd Allah'a mahsustur. Allah'tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur; dönüş ancak O'nadır.) (Müslim, Zikir, 74). Hanefi mezhebinin temel kaynaklarından olan İbn Âbidîn'in "Reddü'l-Muhtar" adlı eserinde, akşam namazından sonra tesbihat yapmanın ve dua ile meşgul olmanın faziletine dair nakiller mevcuttur. Ayrıca akşam ile yatsı arasındaki vaktin (evvâbin vakti) namaz ve dua ile değerlendirilmesi, salihlerin bir adeti olarak kabul edilmiştir. Bu vakitte şu zikirleri de alışkanlık haline getirmeniz tavsiye edilir: 1. Ayetü'l-Kürsi: Geceye girerken okuyanın muhafaza edileceğine dair hadisler mevcuttur. 2. İhlas, Felak ve Nas sureleri: Üçer defa okunması sünnettir. 3. "Estağfirullah el-Azim": Günün yorgunluğu ve bilmeden işlenen hatalar için istiğfar etmek, kulun Rabbine olan en güzel yakarışıdır. Diğer mezheplerle kıyaslandığında, zikir ve dua konusunda temel bir ihtilaf yoktur; ancak Şafii mezhebinde "Ezkâru'l-Mesâ" (akşam zikirleri) daha detaylı metinlerle tasnif edilmiştir. Bizim geleneğimizde ise esas olan, samimiyetle ve kalbin huzuruyla yapılan her türlü duadır. Özetle; akşam vaktinde Allah'a hamd etmek, günün muhasebesini yapmak ve Resulullah'ın (s.a.v.) öğrettiği dualarla korunmayı talep etmek en güzel akşam duasıdır. Rabbim dualarınızı kabul, vaktinizi bereketli kılsın.

Esselamü aleyküm ve rahmetullah. Kıymetli kardeşim, güne Allah’ın zikriyle başlamak müminin en büyük kazancıdır. Hanefi mezhebimizin temel kaynaklarında, özellikle İbn Âbidîn’in "Reddü’l-Muhtar" adlı eserinde ve hadis şerhlerinde, sabah namazından sonra ve günün başlangıcında okunması tavsiye edilen dualar "Me’sur" yani Peygamber Efendimizden (s.a.v.) rivayet edilen dualardır. Sabahları şu dua ile güne başlamanız, Hanefi âlimlerince faziletli kabul edilen sünnetlerdendir: "Allahümme bike esbahnâ ve bike emseynâ ve bike nahyâ ve bike nemûtü ve ileyke'n-nüşûr." (Allah’ım! Senin izninle sabahladık, senin izninle akşamladık. Senin izninle yaşar, senin izninle ölürüz ve dönüş ancak sanadır.) Ayrıca Peygamber Efendimizden (s.a.v.) rivayet edilen şu dua da tavsiye edilir: "Allahümme innî es’elüke ilmen nâfian ve rızkan tayyiben ve amelen mütekabbelen." (Allah’ım! Senden faydalı bir ilim, temiz bir rızık ve kabul olunan bir amel dilerim.) Hanefi fıkhının önemli kaynaklarından olan "el-Mebsut" ve "el-Hidaye" gibi eserlerde, zikir ve duaların kişinin kalbini huzura kavuşturduğu ve gün içindeki meşguliyetlerde kişiyi haramlardan korumaya vesile olduğu vurgulanır. Sabah namazından sonra güneş doğana kadar geçen vakit, zikir ve dua için en kıymetli zaman dilimidir. Fıkhi İhtilaf: Mezhepler arası ihtilaf, bu duaların zorunlu olup olmaması ile ilgilidir. Tüm mezheplerde bu dualar "müstehap" ve "faziletli" görülmüştür. Şafii mezhebinde de sabah vaktinde yapılacak zikirler ve dualar teşvik edilmiştir; ancak duaların şekli ve okunacak ayetlerin sıralanmasında küçük usul farklılıkları olabilir. Hanefi mezhebinde esas olan, sünnette sabit olanı yapmak ve kalbi Allah'a yöneltmektir. Rabbim dualarınızı kabul, gününüzü bereketli eylesin.

Değerli kardeşim, Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerine olsun. İstiğfar, müminin Rabbine dönüşünün en güzel nişanıdır. Hanefi mezhebimiz ve genel İslam geleneğinde istiğfarın hem Kur’an’dan hem de Sünnet’ten gelen pek çok güzel örneği vardır. İstiğfar için en faziletli dua, Efendimiz (sav)’in "Seyyidü'l-İstiğfar" (İstiğfarın Efendisi) olarak nitelendirdiği şu duadır: "Allahümme ente Rabbî lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdüke ve ene alâ ahdike ve va’dike mesteta’tü. Eûzü bike min şerri mâ sanâtü, ebûü leke bi-ni’metike aleyye ve ebûü bi-zenbî fağfirlî fe innehû lâ yağfirü’z-zünûbe illâ ente." Anlamı: "Allah’ım! Sen benim Rabbimsin. Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Beni sen yarattın. Ben senin kulunum. Gücüm yettiği kadar senin ahdin ve va’din üzereyim. Yaptığım fenalıkların şerrinden sana sığınırım. Üzerimdeki nimetlerini itiraf eder, günahlarımı da itiraf ederim. Beni bağışla; çünkü günahları senden başka bağışlayacak yoktur." (Buhari, Deavât, 2; Tirmizî, Deavât, 15) Hanefi fıkıh kaynaklarımızda, özellikle İbn Âbidîn’in "Reddü'l-Muhtar" adlı eserinde, istiğfarın kulun Allah'a olan boyun eğmişliğini ifade ettiği ve tövbenin kabulü için pişmanlık, terk etme ve geri dönmeme azmi şartlarının (şurutu't-tövbe) önemi vurgulanır. Yine el-Hidaye gibi temel kaynaklarımızda, istiğfarın sadece dil ile değil, kalbi bir pişmanlıkla yapılması gerektiği üzerinde durulur. Bunun yanı sıra Kur’an-ı Kerim’de geçen şu kısa ve özlü duaları da her zaman yapabilirsin: 1. "Rabbiğfir lî" (Rabbim, beni bağışla.) 2. "Rabbenâ zalemnâ enfüsenâ ve in lem tağfirlenâ ve terhamnâ lenekûnenne mine’l-hâsirîn." (Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize acımazsan, mutlaka kaybedenlerden oluruz.) (Araf, 23) Fıkhi açıdan mezhepler arasında istiğfarın içeriği konusunda bir ihtilaf yoktur; tüm mezhepler istiğfarın kalben pişmanlık duyularak yapılmasını esas alır. Şafii mezhebinde de istiğfarın bu lafızlarla yapılması büyük bir fazilet olarak kabul edilir. Allah tövbelerinizi kabul etsin, kalbinizi huzurla doldursun.

Благодарение Аллаху (шукр) — это одно из самых высоких проявлений поклонения. В ханафитском мазхабе выражение благодарности является обязательным (ваджиб) действием сердца и языка, так как Аллах говорит в Коране: «Будьте же благодарны Мне и не будьте неблагодарны Мне» (Сура Аль-Бакара, 152). Вот лучшие способы выражения благодарности: 1. Слова благодарности: Самая простая и важная форма — сказать «Альхамдулиллях» (Хвала Аллаху). Пророк Мухаммад (мир ему и благословение) учил, что эти слова наполняют весы деяний. 2. Дуа благодарности: Можно произносить следующие слова, переданные от Пророка (мир ему и благословение): «Аллахумма ма асбаха би мин ни’матин ау би-ахадин мин халькык, фа минкя вахдакя ля шарика ляк, фа лякяль-хамду ва лякяш-шукр». (О Аллах, все блага, которые я или кто-либо из Твоих творений получили сегодня утром, — только от Тебя, у Тебя нет сотоварищей, Тебе вся хвала и благодарность). 3. Сужда-шукр (земной поклон благодарности): Если человек получает радостное известие или избавляется от беды, в ханафитском мазхабе желательно (мустахаб) совершить земной поклон ради Аллаха. Он совершается так же, как земной поклон в намазе, с намерением поблагодарить Всевышнего. 4. Благодарность через дела: Истинная благодарность выражается в использовании даров Аллаха в соответствии с Его повелениями. Если Аллах дал здоровье — используйте его для поклонения; если дал имущество — помогайте нуждающимся. Помните, что благодарность — это ключ к приумножению благ, как сказано в Коране: «Если вы будете благодарны, то Я непременно умножу вам [милость]» (Сура Ибрахим, 7).

Allah’a şükretmek, kulun O’nun nimetlerini ikrar etmesi ve bu nimetleri O’nun rızası doğrultusunda kullanmasıdır. Hanefi fıkhına göre şükür, dil ile hamd etmek, kalp ile nimetin sahibinin Allah olduğunu bilmek ve beden ile bu nimeti ibadete dönüştürmektir. Şükür için okunabilecek en güzel ve kapsamlı dualardan biri, Hz. Süleyman'ın (a.s.) Kur'an-ı Kerim'de geçen şu duasıdır: Rabbi evzi'ni en eşküra ni'metekelleti en'amte aleyye ve ala valideyye ve en a'mele salihan terdahü ve edhilni bi rahmetike fi ibadikes salihin. Anlamı: Ey Rabbim! Bana ve anne babama verdiğin nimetlere şükretmemi ve senin razı olacağın salih ameller işlememi bana ilham et. Rahmetinle beni salih kullarının arasına dahil eyle. (Neml Suresi, 19. Ayet) Ayrıca Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) öğrettiği şu kısa ve öz dua da şükür için çok kıymetlidir: Allahümme ma esbaha bi min ni'metin ev bi ehadin min halkıke fe minke vahdeke la şerike leke, fe lekel hamdü ve lekeş şükrü. Anlamı: Allah'ım! Bana veya yarattıklarından herhangi birine ulaşan her nimet, yalnız sendendir; senin ortağın yoktur. Hamd da şükür de yalnızca sanadır. (Ebu Davud, Edeb, 110) Bu duaları dilediğiniz vakit okuyabilir, ayrıca kalbinizden geldiği gibi kendi cümlelerinizle de Allah’a olan minnettarlığınızı ifade edebilirsiniz. Rabbim şükrünüzü daim ve makbul eylesin.

Değerli kardeşim, yolculuğa çıkarken Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) sünnetine uygun olarak okunan en meşhur dua şudur: Okunuşu: Allâhü ekber, Allâhü ekber, Allâhü ekber. Sübhânellezî sehhara lenâ hâzâ ve mâ kunnâ lehû mukrinîn. Ve innâ ilâ rabbinâ le-munkalibûn. Allâhümme innâ nes'elüke fî seferinâ hâzel-birra vet-takvâ ve minel-ameli mâ terdâ. Allâhümme hevvin aleynâ seferanâ hâzâ vetvi annâ bu'deh. Allâhümme entes-sâhibü fis-seferi vel-halîfetü fil-ehl. Allâhümme innî eûzü bike min va'sâis-seferi ve keâbetil-manzari ve sûil-münkalabi fîl-mâli vel-ehli. Anlamı: Allah en büyüktür, Allah en büyüktür, Allah en büyüktür. Bunu bizim hizmetimize veren Allah’ı tesbih ederiz, yoksa biz buna güç yetiremezdik. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz. Allah’ım! Bu yolculuğumuzda senden iyilik, takva ve razı olacağın ameller işlemeyi nasip etmeni dileriz. Allah’ım! Yolculuğumuzu kolaylaştır ve uzağını yakın eyle. Allah’ım! Yolculukta yoldaşımız, geride bıraktıklarımız için vekilimiz sensin. Allah’ım! Yolculuğun meşakkatinden, kötü manzaralardan, mal ve ailemize gelecek kötü durumlardan sana sığınırım. Döndüğünde ise şu kısmı eklemek sünnettir: Âyibûne, tâibûne, âbidûne, li-rabbinâ hâmidûn. (Tövbe ederek, ibadet ederek ve Rabbimize hamd ederek dönüyoruz.) Kaynak: Müslim, Hac, 425; Tirmizî, Daavât, 45. Allah yolculuğunuzu hayırlı, gidiş ve gelişinizi selametli eylesin.