❓ پرسش
🏛️ hanefiسوال: آیا می‌توانید ارکان ایمان را توضیح دهید؟
📗 حکم شرعی
برادر گرامی، خداوند دل‌های ما را به نور ایمان منور گرداند و ما را بر استقامت ثابت‌قدم بدارد. ارکان ایمان که اساس دین اسلام است را می‌توان در پرتو دیدگاه ماتریدیه (خط کلامی مذهب حنفی) و منابع فقهی کلاسیک ما چنین خلاصه کرد: ایمان در لغت به معنای تصدیق، اعتماد و تسلیم است. در اصطلاح، ایمان عبارت است از تصدیق قلبی و اقرار زبانی به آنچه پیامبر (ص) از جانب خداوند آورده و به طور قطع ثابت شده است. شش رکن ایمان: همان‌طور که در قرآن کریم (بقره: ۲۸۵، نساء: ۱۳۶) و حدیث مشهور به حدیث جبرئیل آمده است، ارکان ایمان شش مورد است: ۱. ایمان به خدا: باور به وجود، یگانگی و بی‌همتایی خداوند و اینکه او به تمام صفات کمال متصف است. ۲. ایمان به فرشتگان: باور به موجودات نورانی که خداوند از نور آفریده و گناه نمی‌کنند و تنها او را عبادت می‌کنند. ۳. ایمان به کتاب‌ها: باور به کتاب‌هایی که خداوند بر پیامبرانش نازل کرده است. قرآن کریم آخرین و تحریف‌نشده‌ترین آن‌هاست. ۴. ایمان به پیامبران: باور به فرستادگانی که خداوند برای هدایت بشر برگزیده است. اولین آن‌ها حضرت آدم و آخرین آن‌ها حضرت محمد (ص) است. ۵. ایمان به روز قیامت: باور به وقوع قیامت، زنده شدن مردگان برای حسابرسی و حق بودن بهشت و جهنم. ۶. ایمان به قضا و قدر: باور به اینکه خیر و شر همه به علم، اراده و خلقت خداوند رخ می‌دهد. منابع کلاسیک و دیدگاه حنفی: کتاب 'الفقه الاکبر' امام ابوحنیفه مرجع اصلی ماست. در منابع فقه حنفی، ماهیت ایمان چنین بررسی می‌شود: ارکان ایمان: نزد علمای حنفی، اصل ایمان 'تصدیق قلبی' است. اقرار زبانی شرطی برای اجرای احکام اسلامی در دنیاست. همان‌طور که در 'هدایه' مرغینانی و 'رد المحتار' ابن عابدین آمده، برای کسی که عذری مانند لالی ندارد، اقرار زبانی برای اجرای احکام دنیوی ضروری است. رابطه عمل و ایمان: طبق مذهب حنفی، عمل جزء (رکن) ایمان نیست. بنابراین، یک مسلمان با نقص در عبادات از دین خارج نمی‌شود، بلکه مؤمن گناهکار محسوب می‌شود. این یکی از نقاط اختلاف اساسی با مذاهب شافعی و مالکی است. نزد آنان، عمل از کمال ایمان است و ایمان افزایش و کاهش می‌یابد. نزد حنفی‌ها، اصل ایمان (تصدیق) افزایش و کاهش نمی‌یابد، هرچند در یقین و قوت تفاوت‌هایی ممکن است وجود داشته باشد. اشاره‌ای کوتاه به اختلافات فقهی: تمام مذاهب اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی) بر شش رکن ایمان اتفاق نظر دارند. اختلاف اصلی در تعریف ایمان و اینکه آیا عمل در آن داخل است یا خیر، می‌باشد. همان‌طور که امام نووی در 'المجموع' ذکر کرده، شافعی‌ها عمل را جزئی از ایمان می‌دانند؛ لذا معتقدند 'ایمان با طاعت افزایش و با گناه کاهش می‌یابد'. حنفی‌ها ایمان را تصدیقی راسخ می‌دانند که در ذات خود تغییر نمی‌کند. با سلام و دعا.