Savol: Ateist nima?

Hurmatli birodarim, alaykum us-salom va rahmatulloh. Ateist so'zi lug'aviy ma'noda "Xudoni tanimaydigan" deganidir. Islom istilohida va fiqh adabiyotida esa bu tushuncha to'g'ridan-to'g'ri "zindiq", "mulhid" yoki "dahriy" terminlari bilan ifodalanadi. Klassik Islom manbalarida bu kishilar Yaratuvchining borligi va birligini, payg'ambarlikni va oxirat kunini inkor etuvchi shaxslar sifatida ta'riflanadi. Qur'oni Karimda bu fikrdagi kishilarning da'volari shunday xabar qilinadi: "Ular dedilar: «Hayot faqatgina bu dunyodagi hayotimizdan iboratdir, o'lamiz va yashaymiz, bizni faqat zamon (dahr) halok qiladi». (Josiya surasi, 24-oyat) Hanafiy mazhabining asosiy fiqh manbalarida, jumladan, Saraxsiyning "al-Mabsut"ida va Ibn Obidinning "Radd ul-muhtor"ida bu mavzu kalom va aqida fasllarida muhokama qilinadi. Hanafiy fiqhiga ko'ra ateizm yoki mutlaq inkor imon asoslarining barchasini rad etishni anglatganligi sababli shaxsning Islom hukmlari karsidagi huquqiy maqomiga bevosita ta'sir qiladi. Klassik davr Hanafiy, Shofeiy, Molikiy va Hanbaliy mazhablarining mushtarak yondashuvi shundan iboratki, Islomning e'tiqod asoslarini qalb bilan tasdiqlash va til bilan iqror etish aslini olganda birdir. Yaratuvchini inkor etgan kishi fiqhiy kategoriya sifatida Islom e'tiqodidan tashqaridadir. Boshqa mazhablarda ham (masalan, Shofeiyning "al-Umm" asarida) inkor etuvchilarning ahvoli xuddi shunday aqida va riddat (dindan qaytish yoki Islomdan tashqarida qolish) hukmlari doirasida baholangan. Lekin olim va mo'min sifatidagi vazifamiz bu fikrdagi insonlarga g'azab bilan emas, balki hikmat, go'zal nasihat va mantiqiy dalillar bilan yondashishdir. Darhaqiqat, Buyuk Rabbimiz Qur'oni Karimda shunday buyuradi: "Rabbingning yo'liga hikmat va go'zal nasihat ila da'vat qil! Ular bilan eng go'zal usulda munozara qil!" (Nahl surasi, 125-oyat) Masalani ilmiy va aqliy dalillar bilan hal qilish, shubhalarni ketkazish va haqiqatni eng go'zal tarzda namoyon etish har bir musulmonning burchidir. Alloh taolodan barchamizga sirot al-mustaqim uzra sobit imon va hikmat ato etishini so'rayman.