Sorag: Ateist näme?

Gadyryly doganym, salam aleýkum we rahmetullah. Ateist sözi, manysy boýunça "Taňryny tanamaýan" diýmekdir. Yslam terminologyasynda we fyk hy edebiýatynda bu düşünje doly manysynda "zyndyk", "mülhid" ýa-da "dehrӣ" terminleri bilen garşylyk tapýar. Klasiki Yslam çeşmelerinde bu adamlar Ýaradanyň barlygyny we birligini, pygamberligi we ahyrýet gününi inkär edýän adamlar hökmünde kesgitlenýär. Kurany Kerimde bu pikire eýe bolan adamlaryň iddialary şeýle habar berilýär: "Olar aýtdylar: Durmuş diňe şu dünýä durmuşymyzdan ybaratdyr; ölýäris we ýaşaýarys, bizi diňe zaman (dehir) heläk edýär." (Jasyýe süresi, 24) Hanafi mezhebiniň esasy fyk hy çeşmelerinde, esasan hem Serahsiniň «el-Mebsut»-unda we Ibn Abidiniň «Reddü'l-Muhtar»-ynda bu mesele ylym we ykat bäsleşiklerinde garalýar. Hanafi fyk hyna görä ateizm ýa-da mätläh inkär, iman esaslarynyň ählisini ret etmek manysyna gelýändigi üçin adamyň Yсламыň hökümleri öňündäki hukuk ýagdaýyna göni täsir edýär. Klasiki döwrüň Hanafi, Şafii, Maliki we Hanbeli mezhepleriniň umumy çemeleşmesi, Yсламыň ynanç esaslaryny ýürekden tassyk etmek we dil bilen ykrar etmek esasynda birdigi ugrundadyr. Ýaradany inkär edýän adam, fyk hy kategoriýa hökmünde Yсламыň ynanç akydasynyň daşyndadyr. Beýleki mezheplerde hem (mysal üçin Şafiiniň «el-Ümm» atly eserinde) inkär edýänleriň ýagdaýy şoňa meňzeş ýagdaýda akyd we riddet (dinden dönmek ýa-da Yslamdan daşarda galmak) hökümleri çäginde bahalandyrylýar. Ýöne bir alym we mömin hökmünde wezipämiz, bu pikire eýe bolan adamlara garşy gahar bilen däl, eýsem hikmet, owadan wesýet we mantyky deliller bilen çemeleşmekdir. Hakykatdanam, Beýik Rabbimiz Kurany Kerimde şeýle buýurýar: "Rebbiň ýoluna hikmet bilen we owadan wesýet bilen çagyr, olar namyna iň owadany bilen göreş." (Nahl süresi, 125) Meseäni ylmy we akylly deliller bilen ele almak, şübheleri aýyrmak we hakykaty iň gowy görnüşde görkezmek her bir musulmanyň borjudyr. Allahdan hemmedäki syraty-müstakimiň üstünde sarsmaz bir iman we hikmet lütfetmegini soraýaryn.