پوښتنه: ملحد (Ateist) څوک دی؟

ګران وروره، سلام علیکم ورحمۃ الله. د ملحد (Ateist) کلمه په لغوي معنا «خدای نه پیژندونکی» یا «بې خدا» دی. په اسلامي اصطلاح او فقهي ادبیاتو کې دا مفهوم په دقیق ډول د «زنديق»، «ملحد» او «دهري» اصطلاحاتو سره سمون خوري. په اسلامي کلاسیکو سرچینو کې دا کسان د هغو کسانو په توګه تعریف شوي چې د خالق شتون او وحدانیت، نبوت او د آخرت ورځ ردوي. په قرآن کریم کې د دې نظر د خاوندانو ادعاګانې په لاندې توګه بیان شوې دي: «او دوی وویل: ژوند یوازې زموږ دا دنیوي ژوند دی؛ مرو او ژوند کوو، او موږ پرته له زمانې (دهر) بل شی نه هلاکوي.» (سورة الجاثية، ۲۴) د حنفي مذهب په بنسټیزو فقهي سرچینو کې، په ځانګړې توګه د سرخسي په «المبسوط» او د ابن عابدین په «رد المحتار» کې، دا موضوع د کلام او عقایدو په بحثونو کې څیړل شوې ده. د حنفي فقهې له مخې، الحاد یا مطلق انکار د دې لپاره چې د ایمان ټول اسساسات ردول دي، د اسلامي احکامو په وړاندې د شخص حقوقي حالت په مستقیم ډول اغیزمنوي. د کلاسیک دورې د حنفي، شافعي، ماليکي او حنبلي مذهبونو ګډه تګلاره دا ده چې د اسلام د عقیدې ارکان په زړه تصدیق کول او په ژبه اقرار کول په اصل کې یو دي. هغه څوک چې خالق ردوي، د فقهي کټګورۍ له مخې د اسلام له عقیدې څخه بهر دی. په نورو مذهبونو کې هم (لکه د شافعي په کتاب «الأم» کې) د منکرینو حالت په ورته توګه د عقیدې او ردت (له دین څخه وتلو یا په کفر کې پاتې کیدو) د احکامو په چوکاټ کې ارزول شوی دی. خو د یو عالم او مؤمن په توګه زموږ دنده دا ده چې د دې فکر لرونکو خلکو سره په قهر نه، بلکې په حکمت، ښه نصیحت او منطقي دلایلو چلند وکړو. لکه څنګه چې زموږ لوی رب په قرآن کریم کې فرمایي: «د خپل رب په لاره په حکمت او ښه نصیحت سره بلنه وکړه، او له دوی سره په هغې طریقې مجادله وکړه چې تر ټولو ښه وي.» (سورة النحل، ۱۲۵) د مسلې په علمي او عقلي دلایلو څیړل، د شکونو لیرې کول او د حق په تر ټولو ښه توګه استازیتوب کول د هر مسلمان دنده ده. له الله تعالی څخه غواړم چې موږ ټولو ته د صراط مستقیم پر لاره ټینګ ایمان او حکمت راکړي.