Pirs: Ateîst kî ye / çi ye?

Bira min ê hêja, silav û rehmeta Xwedê li ser te be. Peyva ateîst, di wateya xwe ya ferhengî de tê wateya "Xwedênenas". Di terme îslamî û wêjeya fiqihê de, ev têgeh tam bi gotinên "zindîq", "mulhîd" an jî "dehrî" re li hev tê. Di çavkaniyên îslamî yên klasîk de ev kes wekî kesên ku hebûn û yekbûna Afirîner, pêxemberî û roja axiretê înkar dikin, tên pênasekirin. Di Qurana Pîroz de îdiayên kesên xwediyê vê ramanê wiha tên ragihandin: "Wan got: Jiyan tenê ev jiyana me ya dinyayê ye; em dimirin û dijîn, me tenê dem (dehr) helak dike." (Sûreta Casiye, 24) Di çavkaniyên bingehîn ên fiqihê yên mezhebê Heneفî de, bi taybetî di "El-Mebsût" ê Serehsî de û di "Reddü'l-Muhtar" ê İbn Abidîn de, ev mijar di babetên kelam û îqadê de tê destgirtin. Li gorî fiqihê Heneفî, ateîzm an jî înkara mutleq ji ber ku tê wateya redkirina hemû bingehên îmanê, bandorek rasterast li ser statuya qanûnî ya kesî ya li hemberî hikmên îslamî dike. Nêzîkatiya hevpar a mezhebên Heneفî, Şafîî, Malikî û Henbelî yên serdema klasîk ev e ku tesdîqkirina bi dil û îqrarê bi ziman ên bingehên baweriya îslamê di esasî de yek in. Kê ku Afirîner înkar bike, wekî kategoriya fiqhî li derveyî aqîdeya îslamê ye. Di mezhebên din de jî (bo mînak di berhema Şafîî ya bi navê "El-Ümm" de) rewşa kesên ku înkar dikin, bi vî rengî di çarçoveya hikmên aqîde û riddetê (ji dîn vegerandin an li derveyî îslamê maştinê) de hatiye nirxandin. Lê wekî zanayekî û bawermendekî wezîfeya me ew e ku em li hemberî kesên xwediyê vê ramanê ne bi hêrs, lê belê bi hîkmet, şîreta xweş û delîlên mentiqî nêzîk bibin. Wekî ku Perwerdêrê me yê Mezin di Qurana Pîroz de dibêje: "Bi hîkmet û şîreta xweş bangî rêya Perwerdêrê xwe bike, û bi ya ku herî xweş e bi wan re micadele bike." (Sûreta Nahl, 125) Destgirtina bi mijarê bi delîlên ilmî û eqlî, rakirina gumanan û nûnertiya heqîqetê bi awayê herî xweş, erka her misilmanî ye. Ez ji Xwedê dixwazim ku ji bo me hemûyan li ser sirata musteqîm îmaneke jihevgernebûyî û hîkmetê bibe nesîb.