Sual: Ateist nədir?

Hörmətli qardaşım, əleykumus-səlam və rəhmətullah. Ateist sözü lüğəti mənada “Allahı tanımayan” deməkdir. İslam terminologiyasında və fiqh ədəbiyyatında isə bu anlayış tam olaraq “zındıq”, “mülhid” və ya “dəhri” terminləri ilə qarşılanır. Klassik İslam mənbələrində bu şəxslər Yaradanın varlığını və birliyini, peyğəmbərliyi və axirət gününü inkar edən kəslər olaraq təyin edilir. Qurani-Kərimdə bu düşüncəyə sahib olanların iddiaları belə xəbər verilir: "Onlar dedilər ki: Həyat ancak bu dünya həyatımızdan ibarətdir; ölürük və yaşayırıq, bizi ancaq zaman (dəhr) məhv edər." (Casiyə surəsi, 24) Hənəfi məzhəbinin əsas fiqh mənbələrində, xüsusilə Səraxsinin “əl-Məbsut”unda və İbn Abidin “Rəddü'l-Muxtar”ında bu mövzu kəlam və əqidə bəhslərində müzakirə olunur. Hənəfi fiqhinə görə ateizm və ya mütləq inkar, iman əsaslarının hamısını rədd etmək mənasına gəldiyi üçün insanın İslam hökmləri qarşısındakı hüquqi statusuna birbaşa təsir edir. Klassik dövr Hənəfi, Şafi, Maliki və Hənbəli məzhəblərinin ortaq yanaşması odur ki, İslamın inanç əsaslarını qəlbdə təsdiq və dillə iqrar etmək əslində bir kimidir. Yaradanı inkar edən bir şəxs, fiqhi kateqoriya olaraq İslamın inanc əqidəsindən kənardadır. Digər məzhəblərdə də (məsələn, Şafinin “əl-Ümm” adlı əsərində) inkar edənlərin vəziyyəti oxşar şəkildə əqidə və riddət (dindən dönmə və ya İslam xaricində qalma) hökmləri çərçivəsində qiymətləndirilmişdir. Ancaq bir alim və mömin olaraq vəzifəmiz bu düşüncəyə sahib insanlara qarşı qəzəblə deyil, hikmətlə, gözəl nəsihətlə və məntiqi dəlillərlə yaxınlaşmaqdır. Necə ki, Uca Rəbbimiz Qurani-Kərimdə belə buyurur: "Rəbbinin yoluna hikmət və gözəl nəsihət ilə çağır, onlarla ən gözəl surətdə mücadilə et!" (Nəhl surəsi, 125) Məsələni elmi və əqli dəlillərlə ələ almaq, şübhələri aradan qaldırmaq və həqiqəti ən gözəl şəkildə təmsil etmək hər bir müsəlmanın borcudur. Allahdan hər birimizə sirat-i müstəqim üzrə sarsılmaz bir iman və hikmət lütf etməsini niyaz edirəm.