سجده سهو در چه شرایطی واجب است و چگونه انجام می‌شود؟

برادر گرامی، طبق مذهب حنفی، سجده سهو سجده‌ای جبرانی است که در صورت تأخیر سهوی (فراموشی یا اشتباه) یکی از فرایض نماز، یا ترک یا تأخیر یکی از واجبات آن، **واجب** می‌گردد. در صورت اشتباهات عمدی یا ترک یکی از فرایض نماز، سجده سهو نماز را جبران نمی‌کند و نماز باید اعاده شود. در صورت ترک سنت‌ها، سجده سهو لازم نیست. ### ۱. سجده سهو در چه شرایطی واجب است؟ * **ترک سهوی یک واجب:** مثلاً فراموش کردن خواندن سوره فاتحه یا سوره پس از آن، یا برخاستن برای رکعت سوم بدون انجام قعده اول در نمازهای چهار رکعتی. * **تأخیر یک واجب:** مثلاً تأخیر در برخاستن برای رکعت سوم با خواندن «اللهم صل علی» پس از «التحیات» در قعده اول. * **تأخیر یک فرض:** مثلاً غرق شدن در تفکر پس از پایان قرائت و تأخیر در رفتن به رکوع. * **تکرار یک فرض:** مثلاً انجام سهوی دو رکوع یا سه سجده در یک رکعت. ### ۲. سجده سهو چگونه انجام می‌شود؟ رایج‌ترین و ترجیح داده‌شده‌ترین روش در مذهب حنفی به شرح زیر است: ۱. در قعده آخر نماز، تنها دعای **«التحیات»** خوانده می‌شود. ۲. پس از پایان التحیات، تنها به سمت **راست** سلام داده می‌شود (اگرچه روایاتی مبنی بر سلام دادن به هر دو طرف وجود دارد، اما طبق نظر اکثر فقهای حنفی، به‌ویژه برای جلوگیری از سردرگمی در نماز جماعت، سلام دادن تنها به سمت راست اصل است). ۳. با گفتن «الله اکبر» به سجده رفته و سه بار «سبحان ربی الاعلی» گفته می‌شود. ۴. با گفتن «الله اکبر» نشسته و سپس دوباره با گفتن «الله اکبر» **سجده دوم** انجام می‌شود. ۵. پس از سجده دوم نشسته و به ترتیب دعاهای **التحیات، درود ابراهیمی و دعای ربنا** خوانده می‌شود. ۶. نماز با سلام دادن به راست و سپس چپ به پایان می‌رسد. ### مبنای آن (دلیل از سنت) سجده سهو سنتی است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) شخصاً به آن عمل کرده و دستور داده‌اند. چنانکه در حدیثی آمده است: *«اگر یکی از شما در نمازش شک کرد و ندانست چند رکعت خوانده است (سه یا چهار)، شک را کنار بگذارد و نماز را بر اساس آنچه یقین دارد کامل کند. سپس قبل از سلام دادن، دو سجده انجام دهد.»* (مسلم، مساجد، ۸۸؛ ابوداود، صلاة، ۱۹۰) خداوند عبادات و نمازهای ما را قبول بفرماید.