Akla kapı açmak, ihtiyarı elden almamak ne demek?

Değerli kardeşlerim, İslam dini aklı ve iradeyi (ihtiyarı) insanın onurunun temeli kabul eder. Sorduğunuz bu hikmetli ifade, dinin insanı anlamlandırma ve teklif (sorumluluk) yükleme metodunu özetler. "Akla kapı açmak", İslam'ın hükümlerinin ve tekliflerinin insana mantıklı, anlaşılır ve hikmetli gelmesidir. Yüce Allah, Kur'an-ı Kerim'de sıkça "Hiç düşünmez misiniz?", "Aklınızı kullanmaz mısınız?" (Bakara, 44; Yusuf, 2) buyurarak aklın önemi vurgular. Din, körü körüne bir taklit değil, üzerinde düşünülen ve idrak edilen bir yoldur. "İhtiyarı elden almamak" ise, kulun iradesini, yani kendi tercihiyle iyi veya kötü arasında seçim yapabilme özgürlüğünü ortadan kaldırmamak demektir. Eğer dinin hükümleri, aklın ve mantığın asla kavrayamayacağı şekilde tamamen imkansız kılınsaydı ya da aksine, insanın iradesi tamamen elinden alınıp zorla iyi bir kul yapılması isteseydi, imtihan sırrı ortadan kalkardı. Hanefi mezhebinin usulünde de akıl, naklin (ayet ve hadislerin) anlaşılmasında ve şer'i delillerin tatbik edilmesinde (rey ve kıyas yoluyla) en temel araçlardan biridir. Ancak akıl, hakikati bulmada bir rehberdir; ilahi iradenin ve teklifin üzerine çıkıp kendi başına bir din koyucu olamaz. Özetle bu kavram; insanın aklını kullanarak dini anlaması, fakat kendi iradesiyle (ihtiyarıyla) imtihan dünyasında hür bir şekilde iman ve taat yolunu seçmesi gerektiği anlamına gelir. Allah'tan aklımızı selim, irademizi hayır üzere daim kılmasını niyaz ederim.