---
title: "Islamic Questions & Answers | Waqtiyada Salaadda & Ducada"
description: "Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah."
canonical_url: "https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar"
language: "so"
source: "Dua ve Namaz Vakti (Diyanet İşleri Başkanlığı Takvimi İle Uyumlu)"
content_type: "text/markdown"
generated_at: "2026-11-05T05:01:40.035Z"
---

# Islamic Questions & Answers | Waqtiyada Salaadda & Ducada

> **Özet:** Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah.



[Waqtiyada Salaadda & Ducada](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so)    [Waqtiyada Salaadda](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so#prayer-times)[Holy Quran](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/kuran-i-kerim)    Qalabka Islaamka  [Qibla CompassLive Qibla compass](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/kible-pusulasi)[Missed PrayersMissed prayers tracker](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/kaza-namazi-hesaplama)[Zakat CalculatorZakat calculator](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/zekat-hesaplama)[Prayer GuideStep-by-step prayer guide](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/namaz-nasil-kilinir)[🌙2027 Ramadan TimetableFasting & Iftar timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/imsakiye)[World TimesWorldwide prayer timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/dunya-namaz-vakitleri)    Tilmaamaha & Nuxurka  [Islamic Q&AIslamic Q&A Knowledgebase](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar)[Friday MessagesFriday greetings & cards](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/cuma-mesajlari)[AayadoDaily Quran Verses](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so#verses)[AxaadiisAuthentic Hadith selections](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so#hadiths)[Ducooyin & Tusbax DijitaalDaily Duas & Tasbih](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so#duas)[Calculation MethodologyDiyanet & astronomical formulas](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/hesaplama-metodolojisi)[About & Editorial BoardMission & Fiqh Council](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/hakkimizda)            ❓  Question

## [Waa maxay shirk iyo noocyadiisa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Bismillaahir Rahmaanir Raheem. Akhyaartayda qaaliga ah, maadaama aad tahay xubnaha madhabka Xanafi, waxaan isku dayi doonaa inaan uga jawaabo su'aashaada iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha, si waafaqsan madhabkayaga. Allaah Subxaanahu Watacaalaa ha ka dhi...   # wixniga maxaa weeye  # noocyada wixniga  # wixniga ee islaamka  # dembiga ugu weyn  # la wadaajinta allah      📅  Noofeembar 2, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)               ❓  Question

## [Ma jira cibaad aan lahayn xijaab?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafiyada, cibaadada aan lahayn xijaab, sida salaadda oo ah cibaadad jirka ah, ma ansaxdo. Maadaama salaaddu ay tahay inay la kulanto Allah, waa in lagu guto si waafaqsan anshaxa. Sida waafaqsan anshaxan, sida ku cad dugsiga Xanafi...   # cibaad oo aan xijaab lahayn  # duco aan xijaab lahayn  # shuruudaha salaadda ee madhhabka xanafi  # xubnaha gaarka ah ee salaadda  # muhimada xijaabka ee cibaadada      📅  Noofeembar 1, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)               ❓  Question

## [Waa maxay xukunnada salaada safarka (la soo gaabiyo) iyo shuruudaha gaabinta?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  Maaliki     📗  Ruling   Wa alaykum salaam wa rahmatullahi wa barakatuh. Nabada, naxariista iyo barakada Eebe korkiin ha ahaato. Sida ku cad dugsiga Maliki, waxaan ku siin karaa macluumaad ku saabsan xukunnada salaada safarka iyo shuruudaha gaabinta, iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Su...   # xukmiga salaadda musaafiri  # shuruudaha salaadda oo la soo gaabiyo  # salaadda marka la safrayo  # salaadda musaafiri ee madhabka maliki  # soo gaabinta salaadda safarka      📅  Oktoobar 31, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [Sidee u caabudayaa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)

🏛️  Shaafici     📗  Ruling   Gacaliye, caabudiddu waa muujinta ugu sarreysa ee waajibaadkayaga addoonnimo ee Rabbigeenna. Su'aasha ah sidee u caabudayaa waa mid ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan nolosheenna. Cibaadada Allah (SWT) waxaa lagu sameeyaa sidii uu noogu sheegay, taas oo ah, si w...   # sida loo caabudo  # hababka caabudka  # sida loo tukado salaada  # xukmiga soonka  # tilmaamaha caabudka islaamiga ah      📅  Oktoobar 30, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)               ❓  Question

## [Ma ahaaneen soonka waa waajib?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Haa, waxaan kuugu jawaabi doonaa su'aashan iyadoo la raacayo mad-habka Xanafiga, iyadoo la tixgelinayo Quraanka iyo Sunnaha. Soonka waa mid ka mid ah shan tiir ee Islaamka, waana waajib. Sidaa darteed, waa waajib qof kasta oo Muslim ah oo aan lahayn cudur ku f...   # ciya waa waajib  # tiirarka islaamka  # xukmiga ciya  # kuma ciya kara  # fadliga ciya      📅  Oktoobar 29, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)               ❓  Question

## [Ma duliga bangiyada dawladda ee rasmiga ah ma xalaal baa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Gacalisay walaal, Anigoo ah Muslim oo ka tirsan madhabka Xanafiga, waxaan jeclaan lahaa inaan ka jawaabo su'aashaada ku saabsan duliga ay adeegsadaan bangiyada dawladda ee rasmiga ah, iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha. Diinta Islaamka, duliga (riba) waa ...   # ribada bangiyada dowlada  # fa'idada riba  # su'aalo ku saabsan riba  # riba ee islaamka  # riba xalaal iyo xaraam      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)               ❓  Question

## [Maxay yihiin dembiyada uu Nabigeennii (SCW) nacaybiyay?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Bismilaahiraxmaaniraaxiin. Maxaannimada Nabigeenna Muxamed (SCW) uu nacaybiyay waa dembiyo waaweyn oo u baahan in laga fogaado naxariista Eebbe. Falalka noocan oo kale ah waxay carqaladeeyaan nabadgelyada shakhsi iyo tan bulshaba. Sida ku cad dugsiga Fiqiga Xa...   # demiyada uu nabiga lacnaday  # la wadaajinta allah  # dhibaynta waalidka  # dilidii aan loo meel dayin  # cunista duliga      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)               ❓  Question

## [Goorma ayay bilaabataa dadka qofka dembigooda loo qoro?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Gacaliye, qofka dembigiisa loo qoro wuxuu bilaabmaa marka uu gaaro da'da qaangaarka (baligh), sida ku cad caqiidada Xanafiga iyo fahamka guud ee Islaamka. Da'daani waa qiyaastii 15 jir ragga, iyo gabdhaha sidoo kale qiyaastii 15 jir ama marka ay bilaabaan caad...   # goorta dembigu la qoro  # da'da qaan gaarista  # dembiilaha carruurta  # calaamadaha qaan gaarista  # xukunada islaamka      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)               ❓  Question

## [Maxaa yihiin toddobada dembi ee waaweyn (kebair)?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Haa, waxaan kuu sharaxayaa dembiyada waaweyn (kebair) iyadoo la raacayo dugsiga Fiqhiga Xanafiga, iyadoo la tixgelinayo Quraanka iyo Sunnaha. Dambiyada waaweyn waa kuwa uu ALLAH si cad uga reebay, kuwaas oo leh ciqaab adag haddii la galo. Kuwani waa falal ka d...   # dembiyaalka waaweyn  # todoba dembi oo waaweyn  # shirkiga  # dilka  # la wadaajinta ilaahay      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)               ❓  Question

## [Ma ganacsiga qofka ka ganacsada dariiqo xaaraam ah miyay mudan tahay?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wa alaykumus salaam wa rahmatullahi wa barakaatuh. Su'aasha ku saabsan in la dukaameysan karo qofka ka hela faa'iido dariiqo xaaraam ah, waxay ku xiran tahay marka hore ilaha dakhliga xaaraamka ah iyo nooca ganacsiga. Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafiyada, ii...   # ganacsi qof hanti haram ah leh  # dakhliga haramiga ah  # iibinta iyo iibsashada hantida haramka  # xukunka ganacsiga hilibka haram      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)               ❓  Question

## [Peygamberladi wadanka iyo taabada badalayey inaad ku noolaanaysaan?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Ee, wadanka iyo taabada peygamberladi deegaanka iyo taabada ku noohey inaad ku noolaanaysaan. Wadanka iyo taabada peygamberladi, Koraanka iyo Hadis ku wadaa, waxay ku leeyi inaad ku noohey.   # qaadsiisa qurux  # adem  # nuh  # ibraahim  # luut      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [Maxay muhiim u tahay niyad-samida Islaamka?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Islaamka, niyad-samidu waa ruuxda cibaadada iyo camalka kasta, waana ilta abaal-marinta iyo aqbalidda.   # muhiimadda niyada ee islaamka  # fadliga niyada  # aqbalidda camalka  # abaalmarinta niyada  # islaamka iyo niyada      📅  Oktoobar 28, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)               ❓  Question

## [Maxay tahay sababta aan u dhahno Subxaanallaah marka wax aan la filayn dhacaan?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaaliye, Marka aan la kulanno xaalad aan la filayn, in aan dhahno "Subxaanallaah" waxay ka dhigan tahay in Allah SWT laga daahiriyo dhammaan cilladaha oo la qiro awooddiisa aan dhammaadka lahayn. Dhaqanka Hanafiga iyo guud ahaan hidaha Islaamka, saba...   # maxaa loo yiraahdaa subhanallah  # ku dhawaaqida subhanallah marka la yaabayo  # magacyada iyo sifada allah  # sunnada nebiga  # barashada iimaanka islaamka      📅  Oktoobar 27, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)               ❓  Question

## [Ma Allah wuxuu doono ayuu cafiyaa mise wuxuu u qalmo?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkayga qaaliga ah, Sida ay qabto caqiidada Islaamka, gaar ahaan manhajka Xanafi-Maaturidi, jawaabta su'aashan waxay ku jirtaa meesha ay isugu yimaadaan doonista Alle ee dhammaystiran iyo xikmaddiisa aan dhammaadka lahayn. Alle SWT waa kan leh xukunka dham...   # cafiska alle  # aqbalidda toobadda  # alle ma u dambi dhaafaa qofkuu doono  # dambi dhaafka islaamka  # naxariista iyo xigmadda alle      📅  Oktoobar 26, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)               ❓  Question

## [Faa'iidada Tasbiixa laga sameeyo ka dib Salaadda](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Asalaamu Calaykum Walaalkay Qaaliga ah, Tasbiixa laga sameeyo salaadaha ka dib waa Sunno qaali ah oo dhammaystiraysa jawiga ruuxiga ah ee cibaadada isla markaana muujinaysa shukriga adoonsigu u haysto Alle. Sida ay qabto madhabta Xanafiga, adkaanadan la sameey...   # tasbiixda salaadda ka dib  # fadliga tasbiixda  # dikriga salaadda ka dib  # dambi dhaaf  # sunnooyinka salaadda      📅  Oktoobar 25, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)               ❓  Question

## [Maal-qabeenka Muslimiinta ah miyay heleen darajooyinka sare ee Jannada?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaali ah, su'aashan aad weydiisay waxaa la weydiiyay Nabiga (NNKH) xitaa asxaabta saboolka ah xilligii asriga ahayd. Waxaan arrintan ku macnayn karnaa iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha: Darajooyinka sare ee Jannada kuma xirna maal qabeenimo ama...   # darajooyinka jannada  # hodantinimada iyo saboolnimada islaamka  # taqwada iyo ikhlaaska  # abaalgudka masaakiinta  # sadaqada iyo sakada      📅  Oktoobar 25, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)               ❓  Question

## [Maxaan ka yeelnaa haddii ay jirto caddaalad-darro qoyska dhexdiisa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkayga qaaliga ah, aan isku dayno inaan si xushmad leh uga jawaabno su'aashaada ku saabsan sida loola dhaqmo caddaalad-darrada ka dhex dhacda qoyska. Diinta Islaamku waxay muhiimad weyn siisaa xoojinta xiriirka qoyska iyo in lagu dhiso jacayl, xushmad, iy...   # cadaalad darada qoyska islaamka  # xuquuqda qoyska ee islaamka  # dhibaatooyinka qoyska iyo samirka  # mowqifka islaamka ee cadaalad darada  # cadaaladda iyo jacaylka qoyska      📅  Oktoobar 24, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)               ❓  Question

## [Maalin maalinta qiyaamaha sidee Rabbigeen uga xisaabtami doonaa addoomadiisa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaali ah, Asc wr wb. Maalinta xisaabtu waa maalin quduus ah oo cadaalad buuxda la soo bixi doonto, oo aan cidna wax yar oo dulmi ah lagu samayn doono. Sida ku cad mabda'a madh-habka Xanafiga iyo caqiidada Ahlus-Sunnah, Allaah (SWT) wuxuu addoomadiisa...   # maalinta xisaabta  # buugga camallada  # xisaabta islaamka  # maalinta qiyaamaha  # cadaaladda alle      📅  Oktoobar 24, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)               ❓  Question

## [Ma banaa in la dhegaysto muusikada Heavy metal ama rock?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaali ah, Diinta Islaamka iyo madhabta Xanafiga ee aad raacdo, in shay uu xalaal yahay ama xaraan yahay waxay ku xiran tahay asalkiisa, waxa uu ka kooban yahay, iyo saamaynta uu ku leeyahay nafta iyo camalka binu-aadmiga. Tani waa saldhigga guud ee m...   # xukunka muusikada ee islaamka  # dhageysiga muusikada rock  # heavy metal ma xaaraam baa  # muusikada iyo diinta  # heesaha xaaraanta ah      📅  Oktoobar 24, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)               ❓  Question

## [Maxay tahay sababta Eebbe u xaaraantimay galmada dadka isku jinsiga ah?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Gacaloow walaal, nabadgelyo iyo naxariis Eebbe korkaaga ha ahaato. Su'aashan aad weydiisay waa mid qiimo leh si loo fahmo muhiimadda uu Islaamku siiyo dabeecadda aadanaha (fitrada) iyo nidaamka bulshada. Waxaan u soo koobi karnaa xikmadaha aasaasiga ah ee mamn...   # aragtida islaamka ee lgbt  # khaniisnimada quraanka dhexdiisa  # dhowrista tafiirta ee islaamka  # fidrada iyo islaamka      📅  Oktoobar 24, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)               ❓  Question

## [Uteka, taas ah in la xoreeyay tukashadooda, ma ku sugan yahay axaadiithta?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Ilmo qaaliyow, su'aasha aad soo weydiisay ee ah "Salaadda Uteka" (Salaadda Xoreysanayaasha), lagama helayo ilaha asaasiga ah ee axaadiithta (sida Kutub Al-Sittah) ee laga soo weriyey Nebigeenna suuban (NNKH) oo wata sanno saxiix ah. Inta badan culumada axaadii...   # salaadda uteka  # axadiista la dhoodhoobay  # bidcada diinta  # salaadaha nafilada ah  # saxnimada axadiista      📅  Oktoobar 24, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)               ❓  Question

## [Ma ii sheegi kartaa macluumaad ku saabsan geedka qoyska ee nabiyada iyo siday u kala horreeyeen?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkayga qaaliga ahow, assalamu calaykum wa rahmatullah. Allehe sareeye wuxuu u soo diray bini-aadamka nabiyo aan la soo koobi karin si ay u iftiimiyaan oo u tusiyaan jidka xaqa ah, laga bilaabo Nabi Aadam (c.s) ilaa Nabi Muxammad Mustafa (scw). Tirada nabi...   # abtirsiinta nabiyada  # taxanaha nabiyada  # nabiyada quraanka ku xusan  # taariikhda nabiyada  # nabigii ugu horeeyay iyo kii ugu dambeeyay      📅  Oktoobar 23, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [Waa maxay farqadka u dhexeeya xisaabinta Casarka ee Xanafiga iyo Shaaficiga?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Nabadgalyada, naxariista iyo barakooyinka Alle ha saaraan adiga walaalkay qiimaha badan. Farqadka ugu weyn ee u dhexeeya madhabka Xanafiga iyo Shaaficiga ee ku aaddan gelitaanka waqtiga salaadda Casar wuxuu ka yimaadaa qaabka loo saldhigayo dhererka hooska sha...   # wakhtiga salaadda casarka  # farqiga xanafiyada iyo shaaficiyada  # casrul awal iyo casrul saani  # xisaabinta wakhtiga salaadda  # dhererka hooska      📅  Oktoobar 23, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)               ❓  Question

## [Sidee loo adimaa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wa alaykumus-salam wa rahmatullahi wa barakatuh. Adimintu waa adeeg aad u sharaf badan oo dadka Muslimiinta ah ugu yeera cibaadada, waxaana uu helay ammaan ka timid Nebigeenna (s.c.w.). Nebigeenna gacaliye wuxuu ku yiri xadiis shariif ah: «Mu'addiniinta waxay ...   # sida loo adimo  # waajibaadka muadinka  # fadliga aadaanka  # aadaanka iyo aqimida  # yeerista salaadda      📅  Oktoobar 23, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [Waa maxay sababta ciqaabta ahmiyadda leh ee aan Alle lagu rumayn ay tahay in lagu aaro cadaabta Naar weligeed?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qiimaha badan, Su'aashaadu waa mid ka mid ah kuwa ugu qotodheer ee maskaxda iyo qalbiga binu'aadamku ay aad u danaynayaan, ee ay isku dayayaan in ay fahmaan xigmadda ku jirta. Inta u dhaxaysa caddaaladda iyo naxariista Alle SWT, waxaan arrintan ku so...   # cadaabta weligeed ah  # ciqaabta gaalnimada  # cadaaladda allah  # gaalnimada islaamka  # cadaabta naarta      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)               ❓  Question

## [Maa Santa Claus ma jiraa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Gacaliyahay, marka loo eego caqiidada Islaamka, qofka loo yaqaan Santa Claus ma aha mid dhab ah; waa hal-abuur dhaqameed oo kaliya. Aasaaska caqiidada Islaamku waa Tawxiid, taas oo ah midnimada Alle. Islaamka, Alle kaliya ayaa ah midka bixiya rizqiga, maqla du...   # santa claus iyo islaamka  # u dabbaaldegga kirismaska islaamka  # ma jiraa santa claus  # caqiidada islaamka  # xukunka kirismaska ee islaamka      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)               ❓  Question

## [Goorma ayyameedka sujuudka saxwada (sahw) loo baahan yahay, sideese loo sameeyaa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Gacaliye walaal, Sujuudka saxwada (sahw) waa sujuudka magdhowga ah ee waajib ku ah, sida ku cad dugsiga fiqiga ee Xanafi, marka la iska ilaaliyo mid ka mid ah waajibyada salaadda ama la dib dhigo, ama mid ka mid ah arkiinada salaadda la iska tago ama la dib dh...   # sujuuda sahwiga  # sida loo sameeyo sujuuda sahwiga  # goorta ay waajib tahay sujuuda sahwiga  # ilowshaha salaadda  # axkaamta salaadda      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [Waa maxay xukunka salaadda safarka iyo shuruudaha soo gaabinta salaadda?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Anigu waxaan ku bilaabayaa magaca Ilaahay, kan Raxmada badan, kan Naxariista badan. Ummadkayga qaali ah, Rabbigeen weyn wuxuu diinteena ka dhigay mid fudud oo wuxuu siiyay marti-qaad gaar ah kuwa safarka ah. Waxaa lagu yiri Quraanka Kariimka ah: "Oo markaad sa...   # dugsiya safarka  # gaabinta salaadda  # shuruudaha safarka  # masaafada safarka  # xukunka salaadda ee safarka      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [Waa maxay waajibyada iyo sunnaha qubayska (Gusl)?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wa alaykumus salaam walaal qaaliga ah. Allaah ha aqbalo cibaadadeenna iyo nadaafaddeenna. Sida ay sheegtay xisbiga Xanafi, waajibyada iyo sunnaha qubayska (Gusl) waa kuwan: Waajibyada Qubayska (Waa 3): 1. Afaraynta afka (Mazmaza): In afka si fiican loo biyo ug...   # qaabka loo mayrto janaabada  # fardiyada qubeyska  # sunnooyinka qubeyska  # daahirnimada islaamka  # qubeyska sharciga ah      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)               ❓  Question

## [Maxay yihiin sababaha qofka u horseeda inuu khiyaamo (gaban) galo?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Magaca Alle ee naxariista guud iyo mid gaar ah. Walaalkayga qaaliga ah, Mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ee binu-aadamka ku jira imtixaanka adduunka waa "khiyaamada" (gurûr) iyo ka fogaanshaha xaqiiqda. Sababaha ugu waaweyn ee ay culimada Islaamku ku tilmaa...   # sababaha keena dhalanteedka  # dhagarta nolosha aduunka  # dhagarta shaydaanka  # qofka iyo gafnimada  # tarbiyada nafta ee islaamka      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)               ❓  Question

## [Goorma la tukadaa salaadda Duxaha (Kuşluk) maxayse tahay fadligeedu?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wiilkayga qaaliga ah, Salaadda Duxaha waa salaad sunno ah oo barako badan oo loo tukanayo calaamad muujinaysa mahadcelinta aan u hayno Rabbigeenna. Sida ay qabaan mabaadi’da madhabka Xanafiga, xogta ku saabsan salaaddan waa sidan soo socota: Waqtigedu waa goor...   # xilliga salaadda duha  # fadliga salaadda duha  # imisa rakcadood waa salaadda duha  # sida loo tukado salaadda duha  # salaadaha nafilada ah      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)               ❓  Question

## [Su'aal: Ma ma sharxi kartaa tiirarka iimaanka?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkayga qaaliga ah, Alle ha iftiimiyo qalbigeenna nuurka iimaanka, hana ku sugo jidka toosan. Tiirarka iimaanka ee ah aasaaska diinta Islaamka, marka loo eego fahanka Maturidiyya oo ah khadka caqiidada ee madhabka Xanafiga iyo ilaha qadiimiga ah ee fiqhiga...   # rukunada imaanka  # rumeynta allaah  # caqiidada islaamka  # lixda rukun ee imaanka  # madhabka xanafiyada      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)               ❓  Question

## [Tani waa codsi fasiraad riyo ah. Si waafaqsan ilaha Islaamiga ah (Ibn-i Sirin, Nablusi iwm.), ku fasir si wanaagsan, oo leh luuqad bishaaraynaysa iyo mid digniinta bixinaysa. Bixi talooyin ruuxi ah qofka riyooday. Ka fogow luuqadda qasabka ah (dheh Allahu a'lem). Qofka riyooday wuxuu arkay: In riyada lagu arko dad badan iyo in walaalkay la murmay.](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Bismillahirrahmanirrahim. Walaalkay qaali ah, riyadaadu ha ahaato mid khayr leh. Riyadan aad aragtay waxaan ku fasiri karnaa si waafaqsan habraaca culimada Islaamka (sida Ibn-i Sirin iyo Nablusi) iyo anshaxa mad-habka Xanafiga: In riyada lagu arko dad badan, g...   # in riyada lagu arko dad badan  # in riyada lala dagaalamo walaal  # fasiraadda riyada ee islaamka  # macnaha dagaalka ee riyada  # fasiraadda riyada ee ibn sirin      📅  Oktoobar 22, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)               ❓  Question

## [Weydiin: Waa maxay ducooyinka lagu akhriyaa salaadda Subaxda?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wa alaykum salaam waraxmatullahi, Walaalkay qiimaha badan, Allaha aqbalo cibaadadaada. Salaadda subaxdu waa cibaado barakeysan oo u sahlaysa mu'minka inuu maalintiisa ku bilaabo deganaan, ha ahaato sunnaheeda iyo faradkeeda. Sida ay qabaan kutubta fiiqiga ee m...   # salaadda subax  # ducada salaadda subax  # salaadda madhabka xanafi  # suuradaha salaadda  # ducada subxaanaka      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)               ❓  Question

## [Su'aal: Waa kuwee ducooyinka ay waajib tahay ama la door bidaa in lagu akhriyo salaadda Maqrib?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Assalaamu calaykum wa raxmatullahi, Walaalkay qiimaha badnaow, ducooyinka lagu akhrinayo salaadda Maqrib waxay ku kala duwan yihiin iyadoo la eegayo rukumada salaadda iyo sunnaheeda. Sida lagu xusay kutubta fiiqiga ah ee la isku halayn karo ee madhabka Xanafig...   # du'a salaam  # fiqhiga xanafiyada  # akhriska salaada  # qaybaha salaada      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [Su'aal: Waa maxay Atheist (Qof aan rumaysnayn Ilaah)?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaali ah, nabadgelyo iyo naxariise Eebbe korkaaga ha ahaato. Ereyga atheist, marka loo eego macnaha luuqadda, wuxuu u dhigmaa "qof aan Ilaah rumaysnayn." Dhanka istilaaha Islaamka iyo suugaanta fiqhiga, fikraddu waxay si dhab ah u waafaqaysaa erayada...   # waa maxay ateest  # diin la'aanta islaamka  # macnaha zindiq  # xukunka mulxidka  # madhabka xanafiga      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)               ❓  Question

## [Maxay tahayriga](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Bismillahirrahmânirrahîm. Ubadkaygac, cilmiga Islaamka iyo dhaqankeena fiqiga, "jacaylka" waxa loo tixgeliyaa xaalad qalbi iyo dareen leh cawaaqib akhlaaqeed iyo mid sharciyeedba. Jacaylka, marka ugu dambaysa, waa jacayl iyo daacadnimo xad dhaaf ah oo loo qabo...   # w czym jest miłość  # quruxda jacaylka ee islaamka  # xukunada fiqh ee ku saabsan jacaylka  # jeclaashada allah  # jacaylka bini'aadanka      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)               ❓  Question

## [Sallallahu aleyhi wa sallam, nolosha Nabiga Muxamed (SCW) ka waran](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Bismillahirraхmânirrahim. Mahad waxaa iska leh Allaah, Rabbiga Caalamka, nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaato Nabigeenna Muxamed (SCW), qoyskiisa iyo asxaabtiisa. Ubadkaygii qaayaha lahaa, nolosha Nabiga Muxamed (SCW), oo ah Sayidka labada adduun, ma aha...   # noloshii nebi muxamed  # siirada nebiga  # sunnada fiqiga xanafiga  # taariikhda islaamka  # sooyaalka nebi muxamed      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)               ❓  Question

## [Kuma la daqadaha la siin karaa?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Gacaliyahayga qaaliga ah, nabad gelyada, naxariista iyo barakada Eebe korkaaga ha ahaato. Zakaatku waa mid ka mid ah shan tiir ee Islaamka, waxaana leh xikmad weyn oo ah nadiifinta maal-gashiga iyo hagaajinta cadaaladda bulshada. Sida ku cad Quraanka Suuratul ...   # kimuun la siin karaa zakada  # kuwa xaqa zakada mudan  # xukunada zakada madhabka xanafi  # kuwa zakada qaadan  # zakada dadka miskiinta ah      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)               ❓  Question

## [Su'aal: Waa maxay kerahaah?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wa calaykumusalaam wa raxmatullaahi wa barakaatuh. Kerahaah, marka la eego fiqhiga Xanafiga, waxay tilmaamaysaa falalka aan xaaraan ahayn laakiin la jecleysanayo in laga tago. Si kale haddii loo dhigo, waa fal aan gaarin heer xaaraan ah, laakiin ka fogaanshihi...     📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)               ❓  Question

## [Baahida loo qabo in la rumeeyo ma waa mid dabiici ah oo la dhashay?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaali ah, Haa, baahida loo qabo in la rumeeyo waxaa la siiyay aadanaha tan iyo dhalashadiisa. Sida ay qabto caqiidada Islaamka, qof kasta wuxuu adduunka ku dhasha fitro saafi ah oo u janjeerta inuu barto Alle oo uu isku dhiibo. Alle Weyne wuxuu Qur'a...     📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)               ❓  Question

## [Mabda'da Ilaaha (Tanrı) waa mid mar walba is khilaafsan oo ku dhex jira qaab-dhismeedka caqliyeed?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qaaliga ahow, In caqligu uu ku dhaco is-khilaaf marka uu sawiranyo mabda'a Ilaaha, waxay ka timaaddaa iyadoo la isku dayayo in Abuuraha lagu fahmo caqli-bini'aadmi oo xaddidan iyo qiyaasaha makhluuqaadka. Sida ay qabto caa'idada Imaamu Aadam Abu Xani...     📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)               ❓  Question

## [Su'aal: Calashada xanjada ma burisaa soonka?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Assalamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuh. Sida ay qabaan madhabta Xanafiga, waxaa jira ra'yi kala duwan oo ku saabsan in calashada xanjadu ay buriso soonka iyo in kale. Aynu arrintan ku sharaxno iftiinka Quraanka iyo Sunnada, anagoo tixraacayna ilaha caan...   # xanjadu ma afurisaa  # waxyaabaha bura soomka  # axkaamta soomka  # xanjo calalinta xilliga soomka  # fiqhiga xanafi ee soomka      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)               ❓  Question

## [Ma maaha in borotiinnadu ay jiraadaan si ay borotiinno kale u samaysmaan?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkayga qaaliga ah, nabadgelyo korkaaga ha ahaato. Su'aashani waa mid aad u qiimo badan marka loo eego fahamka cilmiga casriga ah iyo nidaamka rabbaaniga ah ee cajiibka ah ee koonka. Saynis ahaan, si borotiinnada loo soo saaro, waxaa lagama maarmaan ah in ...   # abuurka nolosha  # ilaahay iyo sayniska  # asalka borotiinka  # rumaysadka iyo abuurka  # bilowga nolosha      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)               ❓  Question

## [Miyir-beel miyuu ka dhalan karaa in dhacdooyinka iyo makhluuqaadka si dusha looga qiimeeyo? Sidee habboon in loo qiimeeyo dhaqdhaqaaqa qumman ee ka muuqda caalamka?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkay qiimaha badanow, In dhacdooyinka iyo makhluuqaadka lagu qiimeeyo muuqaalkooda dibedda oo keliya, taas oo ah si dusha, dabiici ahaan waxay keentaa qalad weyn. Haddii uusan bani-aadmigu arkin xigmadda, ujeedada, iyo fanka ilaahay ee ka dambeeya daaha m...   # ka fiirinta abuurista ilaahay  # xigmada ka dambaysa muuqaalka dibadda  # qiimaynta dhacdooyinka si fudud  # kordhinta rumaysadka iyo aqoonta  # nidaamka caalamka ma aha nasiib darro      📅  Oktoobar 21, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)               ❓  Question

## [Man urogeed kaa bax la sidataan ka qoray?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Saddabadda, walaata iyo duado. Waxa aq leh, Hanafi ah waxa ahmaytay waxa lo u baciiyeelka dha Xamani, el-Mebesut, iyo Reddu'l-Muhtar ayo. Waa muqaddimadda ee Hanafi ah: HANEFI.   # duco hodantinnimo  # duco rizqi  # shaqo iyo islaam  # duco barako      📅  Oktoobar 20, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)               ❓  Question

## [Su'aal: Intee in le'eg yahay xaddiga sakada ee ay tahay inaan bixiyo?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Bismillaahirrahmaanirrahiim. Walaalkayga qaaliga ah, sakadu waa mid ka mid ah shanta tiir ee Islaamka, waana sabab lagu nadiifiyo laguna barakeeyo hantida. Sida uu qabo madhabka Xanafiga, waxaan u soo koobi karnaa xaddiga iyo xukunnada sakada sidan soo socota:...   # xaddiga sakada  # nisabka sakada  # sida loo bixiyo sakada  # boqolkiiba imisaa sakada  # shuruudaha sakada      📅  Oktoobar 20, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [Waa kuma Muslim?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Walaalkayga qaaliga ah, Assalamu calaykum wa raxmatullah. Muslimku macnaha erey ahaan waa qofka isku dhiiba Alle iyo diinta Islaamka. Marka la eego dhanka istilaaxiga, waa qofka qalbigiisa ku rumeeya tiirarka iimaanka ee Islaamka, carrabkiisana ku qirta, kuna ...   # qofka muslimka ah waa kuma  # macnaha muslim  # qodobada rumayska  # shahaadada  # shuruudaha muslimnimada      📅  Oktoobar 20, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)               ❓  Question

## [Sideee loo jawaabi karaa eedeynta ah in saynisyahannadu ay u difaacayaan jiritaanka Alle si ay dunida uga dhalato wanaag?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Wiilkeyga/Gabadheyda qaaliga ah, eedeyntani waxay runta hoos ugu dhigaysaa faa'iido bulsho oo qura, taasina waa mid ka sal-taagan khalad. Jiritaanka Alle waa xaqiiq buuxda oo u madaxbannaan baahida ay dadku u qabaan ama rabitaanka ah in nidaam laga dhex abuuro...   # jirita eebbe  # sayniska iyo diinta  # caddaynta jiritaanka eebbe  # nidaamka caalamka  # xaqiiqada rumaysadka      📅  Oktoobar 20, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)               ❓  Question

## [Sidee loo sharxi karaa joogitaanka kaarboonka ee bini'aadamka iyadoo uusan kaarboonku ku jirin ciidda?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

🏛️  Xanafi     📗  Ruling   Assalamu Alaikum wiilkaygiiyow, Ugu horreyn, waa inaan caddeeyaa in xogta sayniska ee casriga ah ay xaqiijinayso in kaarboonku uu si weyn ugu jiro ciidda (sida walxaha dabiiciga ah, dhuxusha, iyo isku-dhisyo kala duwan). Si kastaba ha ahaatee, su'aashaada waxa...   # abuurka bini'aadanka ee dhulka  # karbon iyo abuurka bini'aadanka  # abuurka bini'aadanka ee quraanka  # maturidi abuurka bini'aadanka  # sirta abuurka ee islaamka      📅  Oktoobar 20, 2026 [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

### 📱  Have an Islamic Question?

Ask scholars 24/7 directly and for free through our mobile app.

[▶ Ask via Mobile App](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.troya.duavenamazvakti&hl=so)


## Sıkça Sorulan Sorular ve Cevaplar

### Waa maxay shirk iyo noocyadiisa?

Bismillaahir Rahmaanir Raheem. Akhyaartayda qaaliga ah, maadaama aad tahay xubnaha madhabka Xanafi, waxaan isku dayi doonaa inaan uga jawaabo su'aashaada iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha, si waafaqsan madhabkayaga. Allaah Subxaanahu Watacaalaa ha ka dhigo hadalkayaga mid xaq ah. Waa maxay Shirk? Shirk waa in wax la la wadaajiyo Allaah. Waa dembiga ugu weyn, waana dembiga kaliya ee Allaah uusan cafayn. Allaah Subxaanahu Watacaalaa wuxuu yiri isagoo ku jira Qur'aanka Kariimka: "Hubaal, Allaah ma cafinayo in wax lala wadaajiyo, wuxuuna ka soo cafiyay waxa ka yar taas kuwa uu doono." (Suuradda Nisaa, Aayadda 48) Shirk waa in la rumaysto in jirka, ama sifada, ama falalka Allaah uu la mid yahay ama la barbar dhigo wax kale. Tani waa inkiridda midnimada Allaah (Tawxiid). Waa maxay Noocyada Shirk? Shirk guud ahaan waxaa loo kala qaybiyaa laba qaybood oo waaweyn: 1. Shirk-ul-Akbar (Shirk weyn): Kani waa nooca shirkiga ah ee qofka ka saara diinta Islaamka, kaas oo ka yimaada ficilo sida u adeeegidda ama kaalmo weydiinta kuwa aan Allaah ahayn arrimaha sida abuurista, arsaaqda, iyo maamulka, inkastoo qofku si dhab ah u ogyahay oo u rumaysan yahay inaysan jirin wax la mid ah Allaah xagga jirkiisa ama sifadiisa. Noocan shirkiga ah wuxuu sababaa in camallada ay halaabayaan. Shirk-ul-Rububiyyah: Waa in la rumaysto in kuwa kale ay leeyihiin awoodda abuurista, arsaaqda, iyo maamulka arrimaha, ama in kuwa kale ay la wadaagaan Allaah awooddaas. Shirk-ul-Uluhiyyah: Waa in wax la la wadaajiyo Allaah xagga caabudidda, sida in la caabudo kuwa kale, la baryo, la gowraco, ama la yeesho nidar kuwa aan Allaah ahayn. Kani waa nooca shirkiga ah ee ugu faafsan uguna khatarta badan. Shirk-ul-Asmaa' was-Sifaat: Waa in la rumaysto in jiraan waxyaabo la mid ah Allaah xagga magacyadiisa iyo sifadiisa, ama in magacyada iyo sifada Allaah la siiyo kuwa kale. 2. Shirk-ul-Asghar (Shirk yar): Kani waa nooca shirkiga ah ee aan qofka ka saarin diinta, laakiin yaraynaya ajar-ga ama halaabaya camallada. Guud ahaan waa nooca shirkiga ah ee la xiriira riyada (is-muujinta). Riyaa (Is-muujin): Waa in la sameeyo caabudid ama camal wanaagsan, aanu ujeedkiisu ahayn raalli-gelinta Allaah, laakiin si loo helo ammaanta dadka, ama loo helo amaahda, iyo ujeedooyin kale oo adduunyo ah. Nabigeenna Suuban (Nabadgelyo iyo Naxariis Korkiisa Ha Ahaato) wuxuu yiri isagoo ka hadlayay arrintan: "Waxaan ugu baqdin badan yahay ummadayda waa shirkiga yar (riyada)." Saaxabada ayaa weydiiyay: "Nabiyow Allaah, waa maxay shirkiga yar?" Wuxuu yiri: "Waa riyada. Maalinta Qiyaamaha Allaah wuxuu ku oran doonaa addoomadiisa: 'Maxaad ugu camal faleysdeen? Eega, kuwii aad u camal fashaydeen ka hel tihiin ajarkiinna!'" (Xadiis) Ka fogaanshaha shirkiga waa dariiqa kaliya ee lagu heli karo raalli-gelinta Allaah iyo gaaritaanka Jannah. R umaynta midnimada Allaah (Tawxiid) iyo caabudidda isaga oo kaliya waa tiirka ugu muhiimsan ee mu'minka. Allaah ha naga badbaadiyo dhammaanteen shirkiga. Wesselaam.

### Ma jira cibaad aan lahayn xijaab?

Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafiyada, cibaadada aan lahayn xijaab, sida salaadda oo ah cibaadad jirka ah, ma ansaxdo. Maadaama salaaddu ay tahay inay la kulanto Allah, waa in lagu guto si waafaqsan anshaxa. Sida waafaqsan anshaxan, sida ku cad dugsiga Xanafiyada, xubinta taranka ee ninka waa inta u dhaxaysa dabada iyo jilibka. Haweeneyda, dhammaan jirkeeda waa xubinta taranka marka laga reebo wejiga, gacmaha iyo cagaha. In la daboolo xubnaha taranka waa waajib salaadda. Haddii qofka tukanaaya uu salaad ku tukado isagoo aan daboolin xubnaha taranka, salaaddiisu ma ansaxayso. Sidaa darteed, cibaadada aan lahayn xijaab, taas oo ah salaad, ma ansaxayso sida ku cad dugsiga Xanafiyada. Si kastaba ha ahaatee, waa in la xuso in xijaabku uusan ku koobnayn salaadda oo keliya, laakiin dumarka Muslimiinta ah waa inay xijaab ahaadaan nolol maalmeedka sidoo kale iyagoo raacaya amarka Allah. Waxaa jira daliil cad oo arrintan ku saabsan oo ku jira Qur'aanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga (SCW). Allah (SWT) wuxuu yiri: "Nabiyow! U sheeg xaasaskaaga, gabdhahaaga iyo dumarka mu'miniinta ah inay isku soo duubaan dhar-xijaabyadooda (maro-gashiyadooda) marka ay baxaan. Taasi waa waxa ugu habboon in la garto oo aan la dhibin. Allah waa dambi dhaafe, naxariis badan."(Suuradda Al-Axzaab, Aayadda 59) Rasulullah (SCW) wuxuu yiri hadithyo badan oo ku saabsan xijaabka. Hadithyadan waxay si cad u muujinayaan in xijaabku yahay waajib iyo inuu door muhiim ah ka ciyaaro ilaalinta sharafta dumarka.

### Waa maxay xukunnada salaada safarka (la soo gaabiyo) iyo shuruudaha gaabinta?

Wa alaykum salaam wa rahmatullahi wa barakatuh. Nabada, naxariista iyo barakada Eebe korkiin ha ahaato. Sida ku cad dugsiga Maliki, waxaan ku siin karaa macluumaad ku saabsan xukunnada salaada safarka iyo shuruudaha gaabinta, iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha: Xukmiga Salaada Safarka: Muslimka safarka ah waa la fasaxay inuu gaabiyo (qaṣr) salaadaha waajibka ah (duhur, casar, magrib iyo cisho). Ma aha waajib, laakiin waa la jecelyahay in la isticmaalo fasaxan. Salaada subax iyo tan galabta lama gaabinayo. Shuruudaha Gaabinta (Qaṣr): Sida ku cad dugsiga Maliki, si loo tixgeliyo qofka safar, isla markaana loo gaabiyo salaadiisa, waa in la buuxiyaa shuruudaha soo socda: 1. Ujeedo: Inuu u niyaysto safar oo uu ka baxo gurigiisa. Xataa haddii uu baxo isagoo aan u niyaysan safar, lama tirinayo safar. 2. Masaafada: In masaafada la aadayo ay tahay mid loo arko safar caadada ah. Dugsiga Maliki, masaafadan waxaa loo arkaa laba maalmood oo safar ah, taas oo u dhiganta qiyaastii 80-85 kiiloomitir. Dugsiyada Xanafi iyo kuwa kaleba, masaafadan way ku kala duwanaan kartaa. 3. Goobta Deganaanshaha: Inuu ka tago goobtiisa degganaanshaha (halkii uu dagan yahay). Waa inuu ka tago gurigiisa, goobtiisa shaqada, ama halkii uu si joogto ah u degganaa. 4. Muddada: In safarku sii socdo ugu yaraan saddex maalmood (habeen iyo maalin) iyada oo aan joogsi lahayn. Haddii safarku uu go'aansado inuu joogo meel saddex maalmood ama ka badan, xaalada safarka way dhammaanaysaa, wuxuuna salaadiisa ku tukadaa si dhammaystiran. Laakiin, haddii uu sii wado safarkiisa isagoo aan go'aamin muddo gaar ah ama uu niyaysto inuu joogo wax ka yar saddex maalmood, xukmiga safarka wuu sii jiraa. 5. Safar aan Makruux ahayn: In safarku uusan sabab u ahayn wax xaaraan ama makruux ah. Sida Loo Tukado Salaada Safarka: Qofka safarka ah wuxuu isku dari karaa salaada Duhur iyo Casar (cem'-i taqdiim ama cem'-i ta'xiir). Sidoo kale wuxuu isku dari karaa salaada Magrib iyo Cisho. Salaada Duhur iyo Casar: Wuxuu ku tukadaa salaada Duhur waqtigeeda, ka dibna isla markiiba wuxuu ku tukadaa salaada Casar (cem'-i taqdiim). Ama wuxuu ku tukadaa salaada Duhur waqtigeeda, wuxuuna dib u dhigaa ilaa waqtiga salaada Casar, markii waqtiga Casar galo ayuu labadooda isku xigaa (cem'-i ta'xiir). Salaada Magrib iyo Cisho: Wuxuu ku tukadaa salaada Magrib waqtigeeda, ka dibna isla markiiba wuxuu ku tukadaa salaada Cisho (cem'-i taqdiim). Ama wuxuu ku tukadaa salaada Magrib waqtigeeda, wuxuuna dib u dhigaa ilaa waqtiga salaada Cisho, markii waqtiga Cisho galo ayuu labadooda isku xigaa (cem'-i ta'xiir). Faralka salaad kasta waxaa lagu tukadaa laba rakcadood. Tusaale ahaan, salaada Duhur waa laba rakcadood, salaada Casar waa laba rakcadood, salaada Magrib waa saddex rakcadood (lama gaabinayo), salaada Cisho waa laba rakcadood. Qodob Muhiim ah: Marka xaalada safarka ay dhammaato, taas oo ah, marka la niyaysto in la joogo meel saddex maalmood ama ka badan, salaadaha waxaa lagu tukadaa si dhammaystiran. Qur'aanka Kariimka ah waxaa ku jira: "Oo markaad ku sugan tihiin dhulka oo aad safraysaan, ma aha dembi idinka saaran inaad soo gaabisaan salaadda." (Suuradda Nisaa, Aayada 102) Sidoo kale waxaa lagu weriyay Xadiisyo in Nabiga (NNKH) uu salaadiisa gaabin jiray isagoo safarka ah. Eebe ha ka yeelo safaradiinna mid khayr qaba oo barakaysan. Macluumaad dheeraad ah oo arrintan ku saabsan waxaad ka heli kartaa kutubta fiqiga ee dugsiga Maliki. Ilaah baa idinka dhigay.

### Sidee u caabudayaa?

Gacaliye, caabudiddu waa muujinta ugu sarreysa ee waajibaadkayaga addoonnimo ee Rabbigeenna. Su'aasha ah sidee u caabudayaa waa mid ka mid ah arrimaha ugu muhiimsan nolosheenna. Cibaadada Allah (SWT) waxaa lagu sameeyaa sidii uu noogu sheegay, taas oo ah, si waafaqsan Quraanka Kariimka ah iyo Sunnada Nabigeenna (NNKH). Sida xubnaha madhabka Shaafici, waxaad ku gudan kartaa cibaadadaada adoo raacaya mabda'yadan aasaasiga ah. Cibaadadaha Aasaasiga ah: Salada: Gudanida shan waqti ee salaada ee waajibka ah, waqtigeeda, iyadoo la ilaalinayo khushuuc iyo kalgacal, waa mid ka mid ah cibaadadaha ugu muhiimsan. Isku day inaad barato shuruudaha salaada, tiirarkeeda, iyo waajibkeeda. Soomka: Soomka bisha Ramadaan waa waajib. Waxaa jira ruqsooyin ku saleysan xaaladda caafimaadka, iyo sababo kale sida safarka. Sakada: Waa cibaado ay tahay inay bixiyaan kuwa haysta maal dhaqaameed gaar ah, kuwa u baahan. Waa muhiim in la helo macluumaad faahfaahsan oo ku saabsan cidda bixinaysa sakada iyo inta la bixinayo. Xajka: Waa waajib in qofka awooda leh uu booqdo Kacbada hal mar nolosha. Cibaadadaha Kale iyo Hababka: Akhrinta Quraanka iyo Fikirka: Akhrinta Quraanka Kariimka ah, isku dayga in la fahmo macnihiisa, iyo ka fikirkiisa waa abaalkiisa weyn. Baryada: Baryada Rabbigeenna xaalad kasta, weydiinta caawintiisa, iyo u jeedida isaga waa waajib ka mid ah addoonnimada. Dhikr iyo Tasbiix: Xusida Allah, iyo tasbiixda isaga, waxay dejisaa qalbiga waxayna sabab u tahay kor u kaca ruuxiga ah. Barashada Cilmi: Barashada cilmiga diinta, ogaanshaha waxa xalaal iyo waxa xaram ah, iyo gudaashada cibaadadeena si sax ah waa lama huraan. Falalka wanaagsan: Fal kasta oo wanaagsan, sida samaynta wanaag, ilaalinta xuquuqda dariska, samaynta wanaagga waalidiinta, iyo caawinta masaakiinta, waa cibaado. Qodobada Muhiimka ah: Niyadda: Niyadda oo daahir ah dhammaan cibaadadaha, iyo in la raadiyo oo kaliya raalli ahaanshaha Allah waa aasaas. Daacadnimo: Cibaadada waa in lagu sameeyaa daacadnimo, iyadoo laga fogaanayo is muujinta. Ka fogaanshaha Bidcada: Waa muhiim in laga fogaado dhaqamada cusub ee lagu soo kordhiyay diinta, kuwaas oo aanu barin Nabigeenna (NNKH). Madhabka Shaafici, waxa laga yaabaa in uu leeyahay dhaqamo gaar ah oo ku saabsan faahfaahinta cibaadada. Sidaa darteed, marka aad baranayso habka salaada, qubayska, weysada, tayammada, iyo cibaadadaha kale, waa in aad tixgelisaa aragtiyada fiqhiga ee madhabka. Xusuusnow, Allah (SWT) wuxuu ka rabaa addoomadiisa inay isaga yaqaanaan, ay u adeecaana, oo ay sameeyaan falal keena raalli ahaanshohiisa. Allah ayaa og waxa ugu fiican. Allaah ha aqbalo cibaadadiina.

### Ma ahaaneen soonka waa waajib?

Haa, waxaan kuugu jawaabi doonaa su'aashan iyadoo la raacayo mad-habka Xanafiga, iyadoo la tixgelinayo Quraanka iyo Sunnaha. Soonka waa mid ka mid ah shan tiir ee Islaamka, waana waajib. Sidaa darteed, waa waajib qof kasta oo Muslim ah oo aan lahayn cudur ku filan oo uu ku soonka uga reysan karo. Quraanka Kariimka wuxuu leeyahay: "Kuwa rumeeyow! Waxaa laydiinku fardaystay soonka sidii loo fardaystay kuwii idinka horreeyay, si aad u dhawrsanaantaan." (Suuradda Al-Baqarah, Aayadda 183) Nabigeena Muxamed (NNKH) wuxuu sidoo kale ku caddeeyay waajibnimada soonka axaadiis badan. Tusaale ahaan, xadiithka caanka ah ee Jibriil (CS) uu weydiiyay tiirarka Islaamka, soonka waxaa lagu xusay inuu yahay waajib. Sidaa darteed, waa waajib qof kasta oo Muslim ah oo caqligiisu hagaagsan yahay, gaaray da'da qaangaarka, awoodna u leh inuu soomo, inuu soomo bisha Ramadaan. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira ruqsaadyo la siiyay kuwa leh sababo ku filan sida jirro, safar, uur, ama naasnuujin, oo ah inay dib u dhigaan soonka ama ay bixiyaan fidro. Waxaa jira xukunno faahfaahsan oo ku saabsan arrimahan oo ku jira mad-habka Xanafiga.

### Ma duliga bangiyada dawladda ee rasmiga ah ma xalaal baa?

Gacalisay walaal, Anigoo ah Muslim oo ka tirsan madhabka Xanafiga, waxaan jeclaan lahaa inaan ka jawaabo su'aashaada ku saabsan duliga ay adeegsadaan bangiyada dawladda ee rasmiga ah, iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha. Diinta Islaamka, duliga (riba) waa xaaraam lagu tilmaamay si cad. Qur'aanka Kariimka ah waxaa ku jira aayado badan oo lagu amrayo in laga fogaado duliga. Tusaale ahaan, Aayadda 275 ee Suuradda Al-Baqarah waxa lagu yiri: "Allaah waxa uu xalaaleeyay ganacsiga, waxaana uu xaaraameeyay duliga." Nabigeenna Muxamed (sallallaahu aleyhi wa sallam) waxa uu sidoo kale ku ducaystay kuwa qaata, bixiya, qora, iyo marag furaya duliga, sida ku cad xadiisyo badan. Ma jirto wax khilaaf ah oo ku saabsan xaaraamnimada duliga ee madhabka Xanafiga. In kasta oo habka ay u shaqeeyaan bangiyada dawladdu ay u muuqan karto ganacsi, haddana ma aha mid la ogol yahay sababtoo ah waxay ku saleysan tahay helidda dakhli duliga ah. Sidaa darteed, qaadashada ama bixinta lacag duliga ah ee bangiyada dawladda ee rasmiga ah waa xaaraam sida ku cad madhabka Xanafiga. Waxaa lagula talinayaa kuwa ku hawlan hawlaha noocan oo kale ah inay u jeestaan dariiqooyinka xalaasha ah intii suurtogal ah. Waxaan kuu rajeynayaa guul tallaabooyinka aad ku doonayso inaad ku kasbato raalli ahaanshaha Eebbe.

### Maxay yihiin dembiyada uu Nabigeennii (SCW) nacaybiyay?

Bismilaahiraxmaaniraaxiin. Maxaannimada Nabigeenna Muxamed (SCW) uu nacaybiyay waa dembiyo waaweyn oo u baahan in laga fogaado naxariista Eebbe. Falalka noocan oo kale ah waxay carqaladeeyaan nabadgelyada shakhsi iyo tan bulshaba. Sida ku cad dugsiga Fiqiga Xanafiga, dembiyadan waa xaaraam waana in laga fogaadaa. Qaar ka mid ah dembiyada lagu nacaybiyay Quraanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga (SCW) waa kuwan: La-wadaajinta Eebbe (Shirkiga): In wax loo caabudo isaga ka sokow ama wax lala wadaajiyo waa dembiga ugu weyn. (Suuradda Nahl, Aayadda 105) Udiidin waalidka iyo ula kacdid iyaga: In la dhibo, la dhayalsado, ama la caasiyo waa dembi weyn. (Suuradda Israa, Aayadda 23) Dilidda qofka aan xaqa ahayn: In la qaado nafta qof waa mid ka mid ah dambiyada ugu waaweyn Eebbe agtiisa. (Suuradda Maaidah, Aayadda 32) Cunista iyo bixinta duliga (Riba): Hawlgallada duliga ah waxay keenaan khasaare weyn adduunka iyo aakhiroba. (Suuradda Baqarah, Aayadda 275) Sinada: Dembi weyn oo ku wajahan sharafta iyo dhowrsanaanta, wuxuu carqaladeeyaa dhismaha akhlaaqda bulshada. Xatooyada: In la qaato hantida qof kale iyada oo aan oggolaansho lahayn waa ku xadgudub xuquuqda dadka. Markhaati been ah oo la bixiyo: In la qalloociyo runta iyo in si sharci darro ah loo eedeeyo dadka kale waa mas'uuliyad weyn. U dulmiyo dadka iyo cunidda xuquuqdooda: Falalka aan cadaaladda ahayn iyo in la dhaco xuquuqda dadka kale waa la nacaybiyay. Ku hadalka erayo xun iyo faafinta xanta: Waa xaaraam in la yiraahdo erayo burburin kara dadka ama dhibaya. Ku kaftamidda iyo dhayalsiga: Waa in laga fogaadaa falalka keeni kara necbaynta iyo colaadda dadka muslimiinta ah. Ku dhagartidda miisaanka iyo qiyaasta: Waa la nacaybiyay in lagu dhaqmo si ka baxsan mabda'a daacadnimada ganacsiga. (Suuradda Mutaffifiin, Aayadda 1-3) Ku hadalka sharafta dadka kale: In la been abuurto haweenka dhowrsan waa dembi aad u weyn. (Suuradda Nuur, Aayadda 23) Kuwan waa falalka Eebbe cadho u keenaya iyo kuwa uu Nabigeennii (SCW) nacaybiyay. Muslimka waa inuu ka fogaadaa falalka noocan oo kale ah, towbad keenaa, una baryaa Eebbe cafis. Eebbe (SWT) ha naga badbaadiyo dembiyadan oo dhan.

### Goorma ayay bilaabataa dadka qofka dembigooda loo qoro?

Gacaliye, qofka dembigiisa loo qoro wuxuu bilaabmaa marka uu gaaro da'da qaangaarka (baligh), sida ku cad caqiidada Xanafiga iyo fahamka guud ee Islaamka. Da'daani waa qiyaastii 15 jir ragga, iyo gabdhaha sidoo kale qiyaastii 15 jir ama marka ay bilaabaan caadada (hayz). Salka arrintan waxaa ku jira mabda'a ku xusan Quraanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga (NNKH): "Qof walba wuxuu ku xiran yahay waxa uu kasbatay." (Suuradda Muzammil, Aayadda 8aad). Aayaddani waxay tilmaamaysaa in qofka uu mas'uul ka yahay falalkiisa. Carruurta aan gaarin da'da qaangaarka waxaa loo arkaa inay weli u diyaarsanayn mas'uuliyaddan. Sidoo kale, Xadiis Nabiga (NNKH) ka yimid wuxuu yiri: "Qalinka saddexda qof ayaa laga qaaday: hurdada ilaa uu ka kaco, waalan ilaa uu caqligiisu soo noqdo, iyo ilmaha ilaa uu ka gaaro da'da qaangaarka." (Tirmidi, Janaa'iz, 20; Abuu Daawud, Xuduud, 22). Xadiiskan wuxuu si cad u muujinayaa in gaaritaanka da'da qaangaarka ay tahay xilli muhiim ah marka la eego qorista dembiga iyo ajariga. Sidaa darteed, qofka ma mas'uul ka ahaado khaladaadka ama dembiyada uu galo ka hor inta uusan gaarin da'da qaangaarka iyo mas'uuliyadda. Laakiin wuxuu mas'uul ka noqdaa falalka uu sameeyo ka dib markuu gaaro da'da qaangaarka, xagga ajarka iyo dembigaba. Ilaahay haku dhowro.

### Maxaa yihiin toddobada dembi ee waaweyn (kebair)?

Haa, waxaan kuu sharaxayaa dembiyada waaweyn (kebair) iyadoo la raacayo dugsiga Fiqhiga Xanafiga, iyadoo la tixgelinayo Quraanka iyo Sunnaha. Dambiyada waaweyn waa kuwa uu ALLAH si cad uga reebay, kuwaas oo leh ciqaab adag haddii la galo. Kuwani waa falal ka duwan dembiyada yaryar, kuwaas oo leh cawaaqib ka weyn. Inkasta oo ay jiraan aragtiyo kala duwan oo culimada ah oo ku saabsan tirada dembiyada waaweyn, toddobada dembi ee ugu caansan uguna guud ahaan la aqbalo waa kuwan: 1. La wadaajinta ALLAH (Shirk): La wadaajinta ALLAH wax kale, waa dembiga ugu weyn, waana dembiga kaliya ee aan la cafiyin. Quraanka waxaa lagu yiri: "Hubaal, ALLAH ma cafiyo in wax loo wadaajiyo, wuxuuna cafiyey waxa ka soo haray cidduu doono." (Suuradda Nisaa, Aayadda 48) 2. Dilka qofka: Dilka qof aan sabab lahayn waa mid ka mid ah dembiyada ugu waaweyn Islaamka. Waxaa jira digniino xooggan oo ku saabsan arrintan oo ku jira Quraanka. 3. Sameynta sixir (Büyü): Sixirka waxaa loo tiriyaa inay tahay dembi weyn, labadaba kan sameeya iyo kan loo sameeyo. 4. Ka tagista salaadda: Salaaddu waa tiirka ugu muhiimsan Islaamka. Ka tagista salaadda iyada oo aan lahayn cudur la og yahay waa mid ka mid ah dembiyada waaweyn. 5. Sinaysiga: Sinaysiga, oo ah xiriir aan sharci ahayn, waa mid ka mid ah dembiyada waaweyn oo leh waxyeelooyin daran oo ku dhaca shakhsiga iyo bulshada. 6. Xatooyada: Qaadashada hantida dadka kale si sharci darro ah waa mid ka mid ah dembiyada waaweyn ee Islaamka xaaraantinimeeyay. 7. Markhaati been ah: In la bixiyo marqaati been ah oo ka soo horjeeda xaqiiqda waa falal wax u dhimaya cadaaladda oo loo arko dembi weyn. Kuwa la soo sheegay waa qayb ka mid ah dembiyada waaweyn. Waxaa jira dembiyaal kale oo badan oo waaweyn oo lagu xusay Quraanka iyo Sunnaha. Waxa ugu muhiimsan waa in laga fogaado dembiyadan oo la raadiyo raalli ahaanshaha ALLAH. Waxaan ka baryayaa ALLAH (SWT) inuu naga badbaadiyo dhammaan dembiyada waaweyn.

### Ma ganacsiga qofka ka ganacsada dariiqo xaaraam ah miyay mudan tahay?

Wa alaykumus salaam wa rahmatullahi wa barakaatuh. Su'aasha ku saabsan in la dukaameysan karo qofka ka hela faa'iido dariiqo xaaraam ah, waxay ku xiran tahay marka hore ilaha dakhliga xaaraamka ah iyo nooca ganacsiga. Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafiyada, iibka iyo iibsiga hanti si cad loo ogaaday inay xaaraam tahay ma banaan tahay. Laakiin, haddii ilaha hantida uu qofku ka helo dariiqo xaaraam ah ay shaki leedahay ama ay isku dhex-yaacdo xaaraam iyo xalaal, xaaladdu way kala duwanaan kartaa. Haddii qofku uu ka helo lacag dariiqo xaaraam ah, laakiin uu ku iibsado oo ku iibiyo hanti xalaal ah, iibka iyo iibsiga hantidaas ma noqon karto dhib haddii hantida lafteedu aysan xaaraam ahayn. Laakiin, tani macnaheedu ma aha in qofku uu sharciyeysto dakhligiisa xaaraamka ah. Quraanka Kariimka wuxuu yiri: "Kuwa xaqa rumeeyow! Hantidiinna ha u cunina burbur (xaaraam) idinka dheckiinna. Waxaan ahayn ganacsi ku salaysan raalli ahaansho idinka dheckiinna ah, taas waa la fasaxay." (Suuradda Nisaa, Aayadda 29aad) Aayaddani waxay mamnuucday nooc kasta oo dakhli aan xaq ahayn waxayna sheegtay in ganacsiga sharciga ah uu noqon doono mid leh raalli ahaansho labada dhinac ah. Nabigeenna Suubban (Nabadgelyo iyo Naxariis Korkiisa Ha Ahaato) wuxuu sidoo kale yiri xadiisyo badan oo ku saabsan ka fogaanshaha dakhliga xaaraamka ah. Tusaale ahaan, wuxuu yiri: "Qofkii helaa hanti xaaraam ah, xitaa haddii uu sadaqaysto lama aqbalayo, waxa ka harayna wuxuu noqonayaa dadka cadaabta ah." (Ibnu Maajah, Tijaar, 4) Xadiiskan wuxuu ku tusinayaa digniin muhiim ah oo ku saabsan xaaladda dakhliga xaaraamka ah iyo waxa ka soo haray. Sidaa darteed, waa inaan taxaddar yeelnaa marka aan la ganacsanayno qofka ka shaqeeya dariiqo xaaraam ah. Haddii ganacsiga laftiisa uu yahay xaaraam (tusaale, iibinta khamriga) ama inta badan dakhliga qofka uu yahay xaaraam, oo ay saameyn ku yeelato ganacsigiisa, markaas ma banaan tahay in laga iibsado ama wax lagu iibiyo qofkaas, sida ku cad dugsiga Xanafiyada. Laakiin, haddii qofku uu leeyahay dakhli shaki leh, haddii aad ka iibsanayso hanti xalaal ah, oo aadan hubin xaaraamnimadeeda, waa muhiim inaad si taxaddar leh u baartid oo aad meesha ka saartid shakiyaalka. Si kooban, ma banaan tahay in laga iibsado qofka ka hela dakhli xaaraam ah, hanti ilaha ay tahay xaaraam. Haddii ilaha dakhliga uu yahay shaki, waa inaad hubisaa in hantida aad iibsanayso ay tahay xalaal. Waxa ugu wanaagsan waa in laga fogaado dadka laga shakiyay inay ku jiraan xaaraam. Allaah (SWT) ha naga wada waafajiyo waxa xalaal iyo waxa xaaraam ah.

### Peygamberladi wadanka iyo taabada badalayey inaad ku noolaanaysaan?

Ee, wadanka iyo taabada peygamberladi deegaanka iyo taabada ku noohey inaad ku noolaanaysaan. Wadanka iyo taabada peygamberladi, Koraanka iyo Hadis ku wadaa, waxay ku leeyi inaad ku noohey.

### Maxay muhiim u tahay niyad-samida Islaamka?

Islaamka, niyad-samidu waa ruuxda cibaadada iyo camalka kasta, waana ilta abaal-marinta iyo aqbalidda.

### Maxay tahay sababta aan u dhahno Subxaanallaah marka wax aan la filayn dhacaan?

Walaalkay qaaliye, Marka aan la kulanno xaalad aan la filayn, in aan dhahno "Subxaanallaah" waxay ka dhigan tahay in Allah SWT laga daahiriyo dhammaan cilladaha oo la qiro awooddiisa aan dhammaadka lahayn. Dhaqanka Hanafiga iyo guud ahaan hidaha Islaamka, sababaha ugu waaweyn ee xuskan loogu isticmaalo waqtiyada la yaabka leh waa kuwan: 1. Muujinta Yaabka iyo Bogashada: Mu'minku marka uu la kulmo dhacdo uusan filayn, wuxuu xasuustaa in dhacdadan ay ku dhacday qaddarka Alle. Isagoo leh "Ilaah waa mid sarreeya, kana daahir ah dhammaan nusqaanta," ayuu ku muujinayaa bogashadiisa farshaxanka abuurista Alle iyo awooddiisa. 2. Raacidda Sunnaha: Nebigeenna Gacaliyaha ahaa (scw), xaaladaha uu la yaabo ama uu ka argagaxo wuxuu kaga falceliyay isagoo leh "Subxaanallaah." Hal mar markii uu la kulmay Abuu Hureyrah, oo ka xishooday inuu junubi yahay awgeed, Nebigu (scw) wuxuu si yaab leh u yiri: "Subxaanallaah! Mu'minku marnaba ma nijaasoobo" (Bukhaari, Qusul 23; Muslim, Xayd 115). 3. Xusuusinta Alle: Quraanka Kariimka ah, waxaa lagu yiri: "Wax kasta oo ku sugan samooyinka iyo dhulka waxay tasbiixsadaan Alle" (Suuratul Xashr, 1). In la dhahno tasbiixdan marka la wajahayo xaalad aan la filayn waa calaamad muujinaysa in addunku og yahay inuu mar walba hoos imaanayo kormeerka Alle. Soo koobid; in la dhahno "Subxaanallaah" marka la wajahayo dhacdo waa labada arrimoodba: waa muujinta yaabka iyo sidoo kale fursad lagu rogayo daqiiqadaas mid noqota xus iyo cibaado. Alle ha naga dhigo kuwa isaga xusa mar walba.

### Ma Allah wuxuu doono ayuu cafiyaa mise wuxuu u qalmo?

Walaalkayga qaaliga ah, Sida ay qabto caqiidada Islaamka, gaar ahaan manhajka Xanafi-Maaturidi, jawaabta su'aashan waxay ku jirtaa meesha ay isugu yimaadaan doonista Alle ee dhammaystiran iyo xikmaddiisa aan dhammaadka lahayn. Alle SWT waa kan leh xukunka dhammaystiran, wuxuuna awood u leeyahay inuu cafiyo ciddii uu doono. Qur'aanka kariimka ah, xaqiiqadan waxaa lagu sheegay sidan: "Alle waxaa iska leh waxa samada iyo dhulka ku sugan. Wuxuu u dambi dhaafaa ciddii uu doono, wuxuuna cadaabaa ciddii uu doono. Alle waa dambi dhaaf badane, naxariis badane." (Aala-Cimraan, 129) Si kastaba ha ahaatee, "doonista" Alle ma aha mid aan sal iyo raad lahayn, balse waxay ku salaysan tahay xikmaddiisa aan dhammaadka lahayn (in uu wax walba meeshooda dhigo). Alle wuxuu ka dhigaa toobadda dhabta ah ee addoonka, qoomamadiisa, iyo camalkiisa wanaagsan sabab uu ku cafiyo. Taas macnaheedu waa, addoonku wuxuu "dalbadaa" in la cafiyo isagoo toobad keenaya oo rumaynaya, Alle-na wuxuu ku "doonaa" inuu cafiyo fadligiisa. Nabigeenna (NNKH) wuxuu xadiis ku yiri: "Qofna camalkiisa (isagoo isku halaynaya) kuma geli karo jannada. Waxaa la yiri: 'Xitaa adiga, Rasuulkii Alloow?' Wuxuu yiri: 'Haa, xitaa aniga, haddii uusan Alle igu daboolin naxariistiisa.'" (Muslim, Munaafiqiin, 71) Isku soo wada duuboo; qofna ma dhihi karo "aniga ayaan u qalmay" si uu xaq ugu yeesho Alle hortiisa. Cafisku waa fadli iyo doonista Alle. Hase yeeshee, Alle wuxuu inoo sheegay inuu cafiyi doono kuwa si dhab ah u toobad keena oo raaca amarkiisa, wuxuuna inoo tusay jidka aan ku heli karno cafiskaas. Alle ha inaga dhigo kuwa uu naxariistiisa ku daboolo.

### Faa'iidada Tasbiixa laga sameeyo ka dib Salaadda

Asalaamu Calaykum Walaalkay Qaaliga ah, Tasbiixa laga sameeyo salaadaha ka dib waa Sunno qaali ah oo dhammaystiraysa jawiga ruuxiga ah ee cibaadada isla markaana muujinaysa shukriga adoonsigu u haysto Alle. Sida ay qabto madhabta Xanafiga, adkaanadan la sameeyo salaadda faradka ah ka dib (haddii ay jirto sunnaha dambe, marka la tukado ka dib) waxaa loo arkaa Sunno mu'akkad ah (la adkeeyay). Waxaan soo koobi karnaa fadliga tasbiixa salaadda ka dib sidan soo socota: 1. Dambi Dhaafid: Nebigeenna suubban (NNKH) wuxuu yiri: "Qofkii salaad kasta ka dib yiraahda Subxaanallaah 33 jeer, Alxamdulillaah 33 jeer, Allaahu Akbar 33 jeer, taasoo noqonaysa 99, oo markii boqolaadna yiraahda: 'Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr', waxaa loo dembi dhaafayaa xataa haddii dembiyadiisu ay la eg yihiin xumbada badda." (Muslim, Masaajid, 146). 2. Sareynta Darajada Ruuxiga ah: Tasbiixdu waxay qalbiga ka nadiifisaa mashquulka adduunka waxayna addoonka u soo dhoweysaa Alle. Sida uu Quran kariimku sheegay: "Ogaada in xusuusta Alle ay quluubtu ku degto." (Suurat Ar-Racd, 28). 3. Kaabidda Nusqaamaha: Waxay sabab u tahay kaabidda ilowshaha yar iyo nusqaamaha dhici kara inta lagu guda jiro salaadda. 4. Khasnad Jannada ah: Adkaanadani waa ajir weyn iyo khasnadda Jannada ee mu'minka Aakhiro. Nebigeenna ayaa u dardaarmay tasbiixdaan Muhaajiriintii faqiirka ahaa markii ay ka naxeen in "Dadkii hantidhaqadka ahaa ay nala tageen darajooyinkii sarreeyay iyo nimcooyinkii waaraa," wuxuuna ugu bishaareeyay inuusan qof kale soo gaari karin camalkaas (Bukhaari, Azaan, 155). Marka la soo koobo; tasbiixda salaadda ka dib waa albaab lagu helo ajir aad u weyn oo dadaal yar ku yimaada iyo daahirnimo ruuxi ah. Alle ha aqbalo ibadaadkiinna.

### Maal-qabeenka Muslimiinta ah miyay heleen darajooyinka sare ee Jannada?

Walaalkay qaali ah, su'aashan aad weydiisay waxaa la weydiiyay Nabiga (NNKH) xitaa asxaabta saboolka ah xilligii asriga ahayd. Waxaan arrintan ku macnayn karnaa iyadoo la raacayo Qur'aanka iyo Sunnaha: Darajooyinka sare ee Jannada kuma xirna maal qabeenimo ama saboolnimo oo keliya. Miisaanka dhabta ah ee darajooyinka waa taqwada, niyad-samida, iyo raadinta raalli-galka Allah. Maalin maalmaha ka mid ah, asxaabta saboolka ah ayaa u yimid Nabiga (NNKH) iyagoo murugaysan, waxayna yiraahdeen, "Rasuulkii Allah! Walaalaheen maal-qabeenka ah waxay tageen iyagoo wata darajooyin sare iyo nicmooyin weligood ah. Sababtoo ah annagu waan tukanaa iyaguna way tukaan, annagu waan soomannahay iyaguna way soomaan. Laakiin iyagu way sadaqaystaan, annaguna ma awoodno, iyagu way xoroobaan addoommada, annaguna ma awoodno." Nabiga (NNKH) wuxuu baray sidii ay u heli lahaayeen ajarka sadaqada iyagoo ku akhrinaya tasbiixyo (dhikr) (Muslim, Masajid, 142). Sida ay culimada mad-habka Xanafigu ay hoosta ka xarriiqeen, fadliga Islaamka ma aha mid ku salaysan inta badan ama ka yaraanta maalka, laakiin waa sida loo kasbaday iyo meesha lagu bixiyay. 1. Saboolka Samirka Leh iyo Maal-qabeenka Mahad-celinta Leh: Culimada Islaamku waxay sheegeen in qiimaha "saboolka samirka leh" iyo "maal-qabeenka mahad-celinta leh" uu aad u sarreeyo agta Allah. Muslimiinta maal-qabeenka ah waxay gaari karaan darajooyinka ugu sarreeya iyagoo ku bixiya maalkooda dariiqada Allah (infako). Muslimiinta saboolka ahna waxay gaari karaan darajooyin la mid ah iyagoo ku samra xaaladdooda oo ay sii wataan cibaadadooda. 2. Xisaabta oo Adag: Nabiga (NNKH) wuxuu bishaareeyay in "saboolka ay Jannada gali doonaan shan boqol oo sano ka hor maal-qabeenka" (Tirmidhi, Zuhd, 37). Tani waxay ka timid sababtoo ah maal-qabeenka ayaa qaadan doona waqti inay ka jawaabaan xisaabta maalkooda. Si kastaba ha ahaatee, ka dib markii ay bixiyaan xisaabta, darajooyinka maal-qabeenka ee ku bixiyay maalkooda si wanaagsan way sarreyn karaan. 3. Miisaanka Dhabta ah waa Taqwada: Qur'aanka Kariimka, Allah wuxuu yiri, "Hubaal, kan ugu sharafta badan idinka agtayda Allah waa kan ugu taqwada badan idinka" (Suuradda Xujuraat, 13). Marka la soo koobo; Muslimiinta maal-qabeenka ah ma gaaraan darajooyin sare sababtoo ah waxay yihiin maal-qabeen, laakiin waxay gaaraan haddii ay ku bixiyaan maalkooda dariiqada Allah oo ay mahad-celiyaan. Muslimiinta saboolka ahna waxay la wadaagaan darajooyinkan iyagoo ku samra cibaadadooda iyo niyad-samidooda. Jannadu waa meesha lagu abaalmariyo deeqsinimada kuwa awoodda leh iyo samirka iyo daacadnimada kuwa awoodda yar.

### Maxaan ka yeelnaa haddii ay jirto caddaalad-darro qoyska dhexdiisa?

Walaalkayga qaaliga ah, aan isku dayno inaan si xushmad leh uga jawaabno su'aashaada ku saabsan sida loola dhaqmo caddaalad-darrada ka dhex dhacda qoyska. Diinta Islaamku waxay muhiimad weyn siisaa xoojinta xiriirka qoyska iyo in lagu dhiso jacayl, xushmad, iyo caddaalad. Waxaa jira dardaaran iyo xukunno badan oo arrintan ku saabsan oo ku jira Qur'aanka Kariimka iyo Sunnada Nabiga. Marka hore, marka ay jirto caddaalad-darro qoyska dhexdiisa, waa in loo samraa oo la isku dayaa in la fahmo xaaladda. Alle wuxuu leeyahay: "Kuwa rumeeyeyow! Kaalmo ka raadsada samirka iyo salaadda. Alle wuxuu la jiraa kuwa samra." (Suuradda Al-Baqarah, 153). Qofka la dulmay waa inuu marka hore uga digaa dhinaca kale si aan xad-gudub lahayn, isagoo muujinaya xaqa uu leeyahay. Ujeeddadu waa in la saxo xaaladda oo la dhiso caddaalad. Nabiga (scw) wuxuu yiri: "U gargaar walaalkaa, ha ahaado mid dulman ama mid dulmiyay." Saxaabadii ayaa weydiiyay: "Rasuulkii Alloow! Waan u gargaaraynaa midka la dulmay, sidee ayaan u gargaaraynaa midka dulmiyay?" Nabiga (scw) wuxuu yiri: "Waxaad ka horjoogsataa dulmigiisa. Taasi waa gargaar loo fidiyay." (Bukhaari, Mezalim, 4). Xadiiskan wuxuu ina tusayaa waddada looga hortago caddaalad-darrada qoyska. Haddii xubin qoyska ka mid ah uu dulmi wado, in laga joojiyo dhaqankaas waa wanaagga ugu weyn ee loo samayn karo. Haddii xaaladdu aysan ku hagaagin wadahadal ama digniin, markaas iyadoo la raacayo mabaadi'da guud ee madhabta Xanafiyada, in la weydiisto odayaasha qoyska ama qof xikmad leh oo aad ku kalsoon tahay inuu dhex-dhexaadiyo waxay noqon kartaa xal. Tani waa dadaal lagu xallinayo arrimaha si nabad ah. Waa inaan la illaawin in qoysku yahay unugga ugu yar ee bulshada. Nabadgelyada iyo caddaaladda unuggan waxay muhiim u yihiin adduunkeenna iyo aakhiradeenna. Alle wuxuu amrayaa in xubnaha qoysku ay isku caddaalad falaan. Alle ha kugu guuleeyo dadaalkaaga.

### Maalin maalinta qiyaamaha sidee Rabbigeen uga xisaabtami doonaa addoomadiisa?

Walaalkay qaali ah, Asc wr wb. Maalinta xisaabtu waa maalin quduus ah oo cadaalad buuxda la soo bixi doonto, oo aan cidna wax yar oo dulmi ah lagu samayn doono. Sida ku cad mabda'a madh-habka Xanafiga iyo caqiidada Ahlus-Sunnah, Allaah (SWT) wuxuu addoomadiisa la xisaabtami doonaa isagoo ku dabooli doona naxariistiisa iyo raxmadiisa, isla markaana kula macaamil doona cadaalad dhab ah. Maxaa ku saabsan maalinta qiyaamaha, nooca iyo marxaladaha xisaabtu waa sida soo socota: 1. Bixinta Buugaagta Camalada: Addoomada waxaa la siin doonaa buugaagtoodii ay ku qoran yihiin wanaagagoodii iyo xumaantoodii ay dunida ka sameeyeen, iyagoo loo dhigi doono midigta ama bidixda. Quraanka Kariimka, Suuradda Israa' oo ah 13 iyo 14, waxaa lagu yiri: "Waxaan u yeeleynaa qof walba camalkiisa inuu la laadlaadsamo qoortiisa. Maalinta qiyaamaha waxaan u soo saareynaa kitaab uu u furan yahay. Waxaa lagu dhihi doonaa: 'Akhri kitaabkaaga! Maanta naftaada ayaa ku filan inaad xisaabiyaha ahaato.'" 2. Miisaanka (Mizaan): Waxaa la dhigi doonaa miisaan cadaalad ah si loo miisaamo camalada. Qofkii wanaagiisu ka culus yahay wuxuu heli doonaa badbaado daa'im ah. Suuradda Al-A'raaf oo ah 8-9, waxaa lagu yiri: "Maalintaas miisaanku waa xaq. Kuwii miisaankoodu culus yahay, kuwaas ayaa ah kuwa liibaanay. Kuwii miisaankoodu fududaado, kuwaas waa kuwa naftooda halaagay sababtoo ah waxay diideen aayaadkayaga." 3. Su'aalaha iyo Xisaabinta: Sida lagu sheegay xadiisyo saxiix ah oo ah ilaha ugu muhiimsan ee madh-habka Xanafiga, Nabigeena Muxamed (NNKH) wuxuu yiri: "Ma dhaqaajin doono addoonka maalinta qiyaamaha ilaa laga weydiiyo: - Sida uu ugu dhamaaday cimrigiisa. - Waxa uu ku camal falay cilmigiisa. - Halkii uu ka soo helay maalkiisa iyo halkii uu ku bixiyay. - Iyo halkii uu ku dhibay jirkiisa."(Tirmidi, Qiyaamaha, 1). Mu'miniinta, xisaabtani waxay noqon doontaa sidii wada hadal naxariis leh oo uu Allaah la yeelanayo addoomadiisa, isagoo u qiraya dembiyadooda oo uu u dambi dhaafo. Kuwa gaalada ah iyo dulmiilayaasha, waxay noqon doontaa su'aal cadaalad ah oo adag. Allaah, Rabbiga Caalamka, ayaa wax walba og. Wuxuu u naxariis badan yahay addoomadiisa, wuxuuna ku cadaalad badan yahay. Allaahow xisaabteenna u fududee.

### Ma banaa in la dhegaysto muusikada Heavy metal ama rock?

Walaalkay qaali ah, Diinta Islaamka iyo madhabta Xanafiga ee aad raacdo, in shay uu xalaal yahay ama xaraan yahay waxay ku xiran tahay asalkiisa, waxa uu ka kooban yahay, iyo saamaynta uu ku leeyahay nafta iyo camalka binu-aadmiga. Tani waa saldhigga guud ee muusigga. Xukunka dhegaysiga muusikada heavy metal ama rock waxaa lagu qiimeeyaa miisaaniyadan soo socota: 1. Mawduuca erayada: Haddii erayada muusiggu ay ku jiraan shirk (Alle oo lala wadaajiyo), caasinimo diinta ama Abuuraha ah, gaalnimo, anshax-xumo, rabshado, ama kicinta khamriga iyo maandooriyaha, dhegaysiga muusiggan waa mid aan banneyn (caajis ahayn). 2. Saamaynta ay ku leedahay qofka: Haddii muusigga la dhegaysanayo uu qofka ka mashquuliyo cibaadadiisa sida salaadda, uu qalbiga mugdi ku rido, uu kiciyo cadhada iyo gardarrada, ama uu nafta ka fogeeyo xusuusta Alle, wuxuu galayaa xadka xaraanta. 3. Calaamadaha iyo Mawduucyada: Calaamadaha shaydaaniga ah (satanist) ee ku jira qaar ka mid ah noocyada hoose ee heavy metal iyo rock, iyo mawduucyada madow iyo rumaysadka khuraafaadka ah,ima waafaqaan anshaxa iyo mabaadi'da iimaanka Islaamka. Ilaha (Aayadaha iyo Xadiisyada): Quraanka Kariimka ah: Suurat Luqmaan, Aayadda 6-aad waxaa macnaheedu yahay: "Dadka waxaa ka mid ah mid iibsada hadalka madhan (lahve'l-hadîs) si uu dadka uga dhumiyo jidka Alle aqoon-darro darteed, oona ka dhigta jidkaas mid lagu jeesjeeso..." Inta badan mufassiriinta iyo culumada Xanafiga waxay u arkeen hadal kasta oo xun iyo muusiko qofka ka fogeysa Alle iyo mas'uuliyaddiisa inay hoos imaanayaan aayaddan. Xadiiska Shariifka ah: Nebigu (NNK) wuxuu yiri: "Xalaalku waa cad yahay..."

### Maxay tahay sababta Eebbe u xaaraantimay galmada dadka isku jinsiga ah?

Gacaloow walaal, nabadgelyo iyo naxariis Eebbe korkaaga ha ahaato. Su'aashan aad weydiisay waa mid qiimo leh si loo fahmo muhiimadda uu Islaamku siiyo dabeecadda aadanaha (fitrada) iyo nidaamka bulshada. Waxaan u soo koobi karnaa xikmadaha aasaasiga ah ee mamnuuciddan, sida ku cad mad-habka Xanafi iyo shareecada Islaamka guud ahaan: 1. Ilaalinta Dabeecadda iyo Ujeeddada Abuurista Eebbe wuxuu u abuuray bini'aadamka lab iyo dhadig si ay isu dhammaystiraan. Qur'aanka Kariimka ah, waxaa lagu sheegay in lammaanaha loo sameeyay inay yihiin il nabadeed iyo jacayl midba midka kale. Galmada dadka isku jinsiga ah waxaa loo xaaraantimay sababtoo ah waxaa loo arkaa inay ka hor imanaysid qaabdhismeedkan dabiiciga ah ee abuurista aadanaha (fitrada). 2. Sii-socodka Jeneraalka iyo Hay'adda Qoyska Mid ka mid ah ujeedooyinka ugu muhiimsan ee sharciga Islaamka waa "ilaalinta jeneraalka" (hifzu'n-nasl). Sii-socodka jeneraalka aadanaha ee caafimaad qaba wuxuu ku suurtoobi karaa oo kaliya iyada oo loo marayo qaab dhismeed sharci ah oo qoys ah oo ka kooban lab iyo dhadig. Xiriirada dadka isku jinsiga ah waa la mamnuucay sababtoo ah ma gacan ka geystaan ​​taranka aadanaha iyo ilaalinta qaab dhismeedka qoyska. 3. Nadiifinta Akhlaaqda iyo Ruuxda Islaamku wuxuu rabaa in damacyada galmada lagu qanco oo kaliya gudaha nidaam gaar ah iyo sharci (guur). Qur'aanka, iyada oo loo marayo ummadda Nabii Luud, ficilkan waxaa lagu tilmaamay "xad-gudub" iyo "fakhsh" (xumaan). Xigashooyinka (Aayado iyo Xadiisyo): Aayad: "Oo (xusuuso) Luud markuu qoomkiisii ku yidhi: Ma waxaad ka timaadeen anshax xumo ay hore u samayn cidna dunida ka horreeysey? Runtii idinku waxaad u tagtaan nimanka oo damac baa ka jira, dumarka ka sokow? Haa, waxaad tihiin qoom xad-gudbay."(Suuradda Al-A'raaf, 80-81) Xadiis: Rasuulkii Eebbe (NNKH) wuxuu ka bixiyay digniino culus kuwa falalka noocaas ah sameeya wuxuuna faray inay ka fogaadaan falalka ka hor imanaya dabeecadda. (Tirmidhi, Hudud, 24) Aragtida Mad-habka Xanafi: Sida uu qabo Imaam Abuu Xaniifa iyo ardaydiisuba, ficilkan waa dembi weyn oo lagu xad-gudbay xuduudaha uu Eebbe dejiyay. Culimada fiqhiga Xanafi waxay xoogga saaraan in ficilkan uu wax u dhimo dhaxalka anshaxa ee bulshada isla markaana uu ka hor imaanayo xikmadda abuurista. Si kooban; mamnuuciddan waxay ku saleysan tahay xikmad ilaahi ah oo loogu talagalay ilaalinta sharafta aadanaha, qaabdhismeedkiisa bayoolojiga, mustaqbalka jeneraalkiisa, iyo nadiifintiisa ruuxiga ah. Eebbe wuxuu u doonayaa bini'aadamka waxa ugu khayrka badan amar kasta oo uu bixiyo.

### Uteka, taas ah in la xoreeyay tukashadooda, ma ku sugan yahay axaadiithta?

Ilmo qaaliyow, su'aasha aad soo weydiisay ee ah "Salaadda Uteka" (Salaadda Xoreysanayaasha), lagama helayo ilaha asaasiga ah ee axaadiithta (sida Kutub Al-Sittah) ee laga soo weriyey Nebigeenna suuban (NNKH) oo wata sanno saxiix ah. Inta badan culumada axaadiithta waxay caddeeyeen in warka wareegaya ee ku saabsan habka loo tukado iyo fadliga salaaddani uu yahay mid "mawduuc" ah (la alifay) ama aan sal iyo raad lahayn. Sharciga Islaamka iyo madhabka Xanafiga ah ee aad raacdo, si cibaadada loogu aqoonsado magac gaar ah iyo qaab gaar ah oo ah "Sunne" ama "cibaado fadli badan," waxaa qasab ah inay ku saleysnaato daliil saxiix ah. Beddelka dhaqamadan aan sal iyo raadka lahayn ee lagu soo kordhiyay diinta (bidcadda), waxaa adiga kuu roon oo ajir badan inaad tukato salaadaha naflaha ah ee meeshoodu ku sugan tahay Quraanka iyo Sunnada, sida Tihejudka, Duuxada, ama Evwaabiinta. Alle ha na waafajiyo inaan ka tagin sunnada saxiixa ah ee Nebigeenna suuban (NNKH).

### Ma ii sheegi kartaa macluumaad ku saabsan geedka qoyska ee nabiyada iyo siday u kala horreeyeen?

Walaalkayga qaaliga ahow, assalamu calaykum wa rahmatullah. Allehe sareeye wuxuu u soo diray bini-aadamka nabiyo aan la soo koobi karin si ay u iftiimiyaan oo u tusiyaan jidka xaqa ah, laga bilaabo Nabi Aadam (c.s) ilaa Nabi Muxammad Mustafa (scw). Tirada nabiyada lagu xusay Qur'aanka Kariimka waa 25; hase yeeshee, sida lagu sheegay xadiisyada shariifka ah, tirada guud ee nabiyada way ka badan tahay taas (Musnad, V, 178). Sida ay qabaan culimada madhabka Xanafiyada iyo taariikhyahanada Islaamka, geedka qoyska iyo siday u kala horreeyeen nabiyada waa sidan: 1. Nabi Aadam (Bini-aadamkii ugu horreeyay iyo nabigii ugu horreeyay), 2. Nabi Idriis, 3. Nabi Nuux, 4. Nabi Huud, 5. Nabi Saalix, 6. Nabi Ibraahim (Khaliilullah), 7. Nabi Luud, 8. Nabi Ismaaciil iyo Nabi Isxaaq, 9. Nabi Yacquub, 10. Nabi Yuusuf, 11. Nabi Ayuub, 12. Nabi Shucayb, 13. Nabi Muuse iyo walaalkiis Haaruun, 14. Nabi Dul-Kifli, 15. Nabi Daa'uud, 16. Nabi Sulaymaan, 17. Nabi Ilyaas, 18. Nabi Alyasa'a, 19. Nabi Yuunus, 20. Nabi Zakariye, 21. Nabi Yaxya, 22. Nabi Ciise, 23. Nabi Muxammad Mustafa (scw - Nabigii ugu dambeeyay). Alleheena sareeye wuxuu Qur'aanka noogu sheegay inaanan kala soocin nabiyada: "...Waxay dheheen: Ma kala soocno midna nabiyada Eebe..." (Suuradda Al-Baqarah, 285). Naxariista iyo barakada Alle ha idin kor ahaato.

### Waa maxay farqadka u dhexeeya xisaabinta Casarka ee Xanafiga iyo Shaaficiga?

Nabadgalyada, naxariista iyo barakooyinka Alle ha saaraan adiga walaalkay qiimaha badan. Farqadka ugu weyn ee u dhexeeya madhabka Xanafiga iyo Shaaficiga ee ku aaddan gelitaanka waqtiga salaadda Casar wuxuu ka yimaadaa qaabka loo saldhigayo dhererka hooska shayga: 1. Madhabka Shaaficiga (iyo inta badan Culumada): Marka laga reebo hooska taagan ee jira marka qorraxdu ay soo baxdo bartamaha cirka (fay-i zawaal), waqtiga Casar wuxuu bilaabmaa isla marka hooska shaygu uu la eg yahay dhererkiisa. Fiqhiga Islaamka waxaa tan lagu dhahaa "Casri-Awwal" (Casarkii Koowaad). 2. Madhabka Xanafiga (Aragtida Imaam Al-Aclam Abu Xaniifa): Marka laga reebo hooska jira marka qorraxdu ay tahay bartamaha cirka, waqtiga Casar wuxuu bilaabmaa isla marka hooska shaygu uu gaaro laba laab dhererkiisa. Tan waxaa lagu dhahaa "Casri-Saani" (Casarkii Labaad). (Fiiro gaar ah: Imaam Abu Yuusuf iyo Imaam Muxamed oo ka tirsan madhabka Xanafiga waxay qabaan aragti la mid ah ta Shaaficiga, hase yeeshee aragtida lagu saleynayo fatwada ee madhabku waa tan Imaam Al-Aclam). Sal-dhiggeeda (Xadiithka Shariifka ah): Farqadkan ijtixaadku wuxuu ku salaysan yahay warka ah in Jibriil calayhi salaam uu baray Nebigeenna (scw) waqtiyada salaadaha isaga oo tukanaya. Jibriil (c.s.) wuxuu tukan jiray salaadda Casar maalinta koowaad markii hoosku uu la egyahay hal laab oo shayga ah, maalinta labaadna markii uu laba laab noqday (Tirmidi, Mawaqiit, 1; Abu Daawud, Salaat, 2). Imaam Al-Aclam, isaga oo ka taxaddaraya cibaadada (qaadanaya halka ugu ammaan badan), wuxuu saldhigtay labada laab ee hooska si si xaqiiqo ah loogu hubiyo in waqtigii Duhur uu ka baxay. Tani ma aha khilaaf, ee waa ruqso iyo ballaaran naxariiseed oo ku jirta Sunnada Nebigeenna (scw). Waxaad si dagan ugu gudan kartaa cibaadadaada adigoo raacaya kalandarka madhabka Xanafiga ee aad ku xiran tahay. Alle ha aqbalo cibaadadaada.

### Sidee loo adimaa?

Wa alaykumus-salam wa rahmatullahi wa barakatuh. Adimintu waa adeeg aad u sharaf badan oo dadka Muslimiinta ah ugu yeera cibaadada, waxaana uu helay ammaan ka timid Nebigeenna (s.c.w.). Nebigeenna gacaliye wuxuu ku yiri xadiis shariif ah: «Mu'addiniinta waxay noqon doonaan maalinta qiyaame kuwa ugu qoorta dheer (ugu sharafta badan oo ugu ajar badan) dadka.» (Muslim, Salaat, 14). Sida uu qabo madhabka Xanafiga, qaabka saxda ah ee loo adimo ee waafaqsan Sunnada waa sidan: 1. Diyaarinta iyo Adabta: Inaad weysan tahay, u jeeddo Qiblada, iyo inaad faraha geliso dhegaha. 2. Akhrinta Aadaanka: Aadaanka waxaa loo akhriyaa cod dheer iyo si tartiib ah. In madaxa loo jeediyo dhanka midig marka la leeyahay «Hayya 'alas-salaah» iyo dhanka bidix marka la leeyahay «Hayya 'alal-falaah». Aadaanka subaxda, ka dib «Hayya 'alal-falaah» waxaa lagu daraa laba jeer «Assalaatu khayrun minan-nawm». 3. Iqaamada: Iqaamada waxaa la akhriyaa isla marka la bilaabayo salaadda faralka ah. Erayada iqaamada waa la mid kuwa aadaanka, laakiin waxaa loo akhriyaa si ka dhaqso badan. Iqaamada, ka dib «Hayya 'alal-falaah» waxaa la yiraahdaa laba jeer «Qad qaamatis-salaah». Iqaamada laguma geliyo faraha dhegaha, madaxana looma jeediyo dhinacyada. Alle ha aqbalo adeeggaaga.

### Waa maxay sababta ciqaabta ahmiyadda leh ee aan Alle lagu rumayn ay tahay in lagu aaro cadaabta Naar weligeed?

Walaalkay qiimaha badan, Su'aashaadu waa mid ka mid ah kuwa ugu qotodheer ee maskaxda iyo qalbiga binu'aadamku ay aad u danaynayaan, ee ay isku dayayaan in ay fahmaan xigmadda ku jirta. Inta u dhaxaysa caddaaladda iyo naxariista Alle SWT, waxaan arrintan ku soo koobi karnaa iftiinka Quraanka iyo Sunnada sida soo socota: Awoodda ama weynaanta dembiyada laguma qiyaaso waqtiga ama meesha falku ka dhacay, balse waxaa lagu qiyaasaa cidda laga galay iyo dabeecadda dembigu leeyahay. Alle SWT waa mid weynaantiisu aan la koobi karayn, naxariistiisuna aan xad lahayn, waana Abuurahaaga xaqiiqda ah. In aan la rumayn oo la diido waa in binu'aadamku ikhtiyaarkiisa ku xiro albaabada naxariistiisa, oo uu diido jiritaankiisa iyo nimcooyinka uu ku mannaystay. Quraanka kariimka ah, xaaladda gaalada waxaa lagu sheegay sidan: "Kuwa gaaloobay oo deetana diiday aayadaha Noo ah, kuwaasi waa ehalka naarta, dhexdeedana way ku waari doonaan." (Suuratul Baqarah, 39) Iimaanku waa furaha nolosha weligeed ah. Gaalnimaduna waa in qalbigu doorto inuu weligiis xidhnaado oo uusan xaqqa aqbalin. Waaritaanka Jannada iyo Naarta wuxuu ku salaysan yahay ujeeddada iyo jihada uu qofku adduunyadan ka lahaa. Sababta ay dadka Jannadu u helayaan nimcooyinka weligood ah waa iyagoo rumaysnaan lahaa weligood, sida oo kalena dadka Naarta (sida ay aayaduhu tilmaamayaan) haddii loo celiyo adduunyada waxay ku noqon lahaayeen isla dabeecaddoodii gaalnimada ahayd. Alle SWT wuxuu dadka siiyey caqli, wuxuu soo diray rasuullo wuxuuna caddeeyay xaqa iyo baadilka. Iimaanku waa qiimaha ugu qaalisan ee qofku ikhtiyaarkiisa xorta ah ku doorto. Alle SWT ha ku sugo quluubteenna xaqa, hana nagu duqoobin caaqidada Ahlus-Sunnah wal-Jamaa'ah. Nabadgelyo iyo duco.

### Maa Santa Claus ma jiraa?

Gacaliyahay, marka loo eego caqiidada Islaamka, qofka loo yaqaan Santa Claus ma aha mid dhab ah; waa hal-abuur dhaqameed oo kaliya. Aasaaska caqiidada Islaamku waa Tawxiid, taas oo ah midnimada Alle. Islaamka, Alle kaliya ayaa ah midka bixiya rizqiga, maqla ducada, kana jawaaba baahiyaha. Qur'aanka Kariimka ah, xaaladdan waxaa lagu sheegay: 'Waxaa ka baryi waxa samada iyo dhulka ku sugan, wuxuuna Alle maalin walba yahay mid shaqo ku jira.' (Suurat Ar-Rahmaan, Aayadda 29). Sidaa darteed, qofka loo yaqaan 'Santa Claus' ee loo maleeyo inuu carruurta hadiyado u keeno ama uu leeyahay awoodo gaar ah, waa fikrad ka hor imanaysa mabaadi'da caqiidada Islaamka. Annagoo ah Muslimiin, waa inaan carruurteenna barnaa in rizqiga iyo nimcada ay ka yimaadaan Alle oo kaliya, iyo in samafalku uusan ahayn mid la sameeyo xilliyo gaar ah oo keliya, balse uu yahay cibaado la sameeyo mar walba iyadoo loo dan leeyahay raalligelinta Alle. Marka la soo koobo, dabeecaddan waa hal-abuur sheeko oo kaliya, mana laha meel ay kaga jirto caqiidada Islaamka. Waxa ugu habboon waa inaan carruurteenna u sheegno akhlaaqda wanaagsan iyo qiyamka dhabta ah ee Islaamka halkii aan u sheegi lahayn khuraafaadka noocan ah.

### Goorma ayyameedka sujuudka saxwada (sahw) loo baahan yahay, sideese loo sameeyaa?

Gacaliye walaal, Sujuudka saxwada (sahw) waa sujuudka magdhowga ah ee waajib ku ah, sida ku cad dugsiga fiqiga ee Xanafi, marka la iska ilaaliyo mid ka mid ah waajibyada salaadda ama la dib dhigo, ama mid ka mid ah arkiinada salaadda la iska tago ama la dib dhigo. Haddii qalad la sameeyo si ula kac ah ama la iska tago mid ka mid ah arkiinada salaadda, sujuudka saxwada ma saxayso salaadda; waa in dib loo tukadaa. Haddii la iska tago sunnooyinka, sujuudka saxwada ma waajib aha. 1. Goorma Ayey U Baahan Tahay Sujuudka Saxwada? In la iska tago waajib si la ilaaliyo: Tusaale ahaan; in la ilaawo in la akhriyo Suuratul Faatixa ama in la akhriyo suuro kale ka dib Faatixa, ama in la kaco saddexaadka rakcada iyada oo aan la fadhiyin fadhigii hore (qaacida-da hore) ee salaadda afar rakcado ah. In la dib dhigo waajib: Tusaale ahaan; in la dib dhigo kor u kaca rakcada saddexaad ka dib marka la akhriyo "Tahiyyaat" fadhiga hore, iyada oo la akhriyo "Allahumma Salli". In la dib dhigo arki: Tusaale ahaan; in la milicsado ka dib marka la dhammeeyo akhriska, taas oo keenta dib u dhac ku yimaada rukuucda. In la soo celiyo arki: Tusaale ahaan; in la sameeyo rukuuc laba jeer ama sujuud saddex jeer hal rakcado ah sababtoo ah la ilaaliyo. 2. Sideese Loo Sameeyaa Sujuudka Saxwada? Hakada ugu badan ee la raaco ee dugsiga Xanafi waa sida soo socota: 1. Fadhiga ugu dambeeya ee salaadda, waxaa la akhriyaa oo kaliya "Tahiyyaat". 2. Ka dib marka la dhammeeyo Tahiyyaat, waxaa la bixiyaa salaam oo kaliya dhanka midig (Inkasta oo ay jiraan warar sheegaya in la bixin karo salaam labada dhinac, haddana si looga fogaado khalkhal marka la tukanaayo jamacada iyo sida ay u doorbideen culimada Xanafi ee intooda badan, waxaa la raacaa salaamka dhanka midig). 3. Waxaa la yiraahdaa "Allahu Akbar" oo la sujuudayo, waxaana la yiraahdaa "Subhaana Rabbiyal a'laa" saddex jeer. 4. Waxaa la yiraahdaa "Allahu Akbar" oo la fadhinayo, ka dibna waxaa la yiraahdaa "Allahu Akbar" oo la samaynayo sujuudka labaad. 5. Ka dib sujuudka labaad, waxaa la fadhinayaa; waxaana la akhriyaa ducada sida soo socota: Tahiyyaat, Salli-Barik iyo Rabbana. 6. Waxaa la dhammaystirayaa salaadda iyada oo la bixinayo salaam marka hore dhanka midig, ka dibna dhanka bidix. Xujjada (Xujjad ka timid Sunnaha) Sujuudka saxwada waa sunno uu sameeyay oo uu faray Nabiga Muxamed (NNKH). Sida ku xusan xadiis saxiix ah: "Haddii midkiin uu shakisamo salaaddiisa, oo uusan ogeyn inta rakcado ee uu tukaday (saddex mise afar), ha ka tago shakiga oo ha ku dhammaystiro salaaddiisa sida uu u xaqiijiyay. Ka hor inta uusan bixin salaam, ha sameeyo laba sujuud." (Muslim, Masajid, 88; Abu Dawud, Salat, 190) Allaah (SWT) ha aqbalo dhammaan caabudkeenada iyo salaadeenada.

### Waa maxay xukunka salaadda safarka iyo shuruudaha soo gaabinta salaadda?

Anigu waxaan ku bilaabayaa magaca Ilaahay, kan Raxmada badan, kan Naxariista badan. Ummadkayga qaali ah, Rabbigeen weyn wuxuu diinteena ka dhigay mid fudud oo wuxuu siiyay marti-qaad gaar ah kuwa safarka ah. Waxaa lagu yiri Quraanka Kariimka ah: "Oo markaad safar dhulka ku gashaan... ma jirto dembi idinka saaran inaad soo gaabisaan salaadda." (Suuradda Nisaa, 4/101) Nabigeenna Muxamed (NNKH) wuxuu sidoo kale sheegay in soo gaabinta salaadda safarka ay tahay marti-qaad ka yimid Eebbe wuxuuna yiri: "Aqbala sadaqada uu Eebbe idin siiyay." (Muslim, Musafirin, 4) Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafi, xukunka salaadda safarka (safarka) iyo shuruudaha soo gaabinta waa kuwan: 1. Shuruudaha Safarka: Shuruudda Masaafada: Masaafada u dhaxaysa meesha laga baxayo iyo halka la tagayo waa inay ahaataa ugu yaraan 90 km (sida lagu yiri ereybixin hore, waa 3 maalmood oo safar ah). Shuruudda Mudada: Waa in la niyaysto in la joogo meesha la tagayo wax ka yar 15 maalmood. Haddii la joogayo 15 maalmood ama ka badan, safarku wuu dhammaanayaa marka la gaaro meesha la tagayo. Ka Gudbidda Xuduudaha: Si xukunka safarka uu u bilowdo, waa in laga baxaa deegaanka dadku deggan yihiin (xuduudaha magaalada/baxitaanka). 2. Xukunka Salaadda iyo Sida loo Tukado: Fardaha 4 Rakcadood: Fardaha salaadda Dhuhr, Casar iyo Cishe ee 4 rakcadood ah waxaa lagu tukadaa 2 rakcadood. Sida ku cad dugsiga fiqhiga Xanafi, soo gaabinta salaadda (qaṣr) marka la safro waa waajib, ma aha rukhsad. Ku tukashada 4 rakcadood si ulakac ah waa wax aan wanaagsanayn (makrooh). Salaadaha Aan La Soo Gaabin: Salaadda Subax (2 rakcadood), Salaadda Maqrib (3 rakcadood) iyo Salaadda Watar (3 rakcadood) waxaa lagu tukadaa sidooda oo kale, lama soo gaabinayo. Salaadaha Sunnaha: Haddii ay jirto dagdag safar, daal ama amni daro, salaadaha sunnaha/nafalka ah ee aan ahayn fardaha waa la iska dhaafi karaa. Si kastaba ha ahaatee, haddii ay meesha la deggan yahay wakhti ku filan iyo amni jiraan, waxaa wanaagsan in la tukado sunnaha. Eebbe ha aqbalo cibaadadiinna, ha ka dhigo safarradiinna kuwo nabad ah.

### Waa maxay waajibyada iyo sunnaha qubayska (Gusl)?

Wa alaykumus salaam walaal qaaliga ah. Allaah ha aqbalo cibaadadeenna iyo nadaafaddeenna. Sida ay sheegtay xisbiga Xanafi, waajibyada iyo sunnaha qubayska (Gusl) waa kuwan: Waajibyada Qubayska (Waa 3): 1. Afaraynta afka (Mazmaza): In afka si fiican loo biyo ugu shubo, ilaa dhuunta laga gaarsiiyo. 2. Sanka biyo ugu jiidashada (Istinshaq): In biyo sanka loogu jiido ilaa dhuunta, lana nadiifiyo. 3. Jidhka oo dhan in la wada maydho: Laga bilaabo madaxa ilaa lugaha, iyadoo aan la dhaafin xitaa meel yar oo qallalan oo jirka ah. Xigasho: Eebbe Subxaanahu wa Tacaalaa wuxuu yiri isagoo ku jira Qur'aanka Kariimka ah: "Haddii aad tihiin kuwo janaba ah, nadiif noqda (oo qubaysta)." (Suuradda Ma'idah, 5/6). Maadaama afka iyo sanka gudahooda ay ka mid yihiin dibedda jidhka, waxaa waajib ku ah in la dhaqo sida ku cad xisbiga Xanafi. Sunnaha Qubayska: 1. In la niyaysto qubayska oo lagu billaabo "Bismilaah". 2. In marka hore la dhaqo gacmaha iyo xubnaha gaarka ah, haddii ay jirto wasakh jirka oo la nadiifiyo. 3. In qubayska ka hor la qaato gudbeysi dhamaystiran sida gudbeysiga salaadda. 4. In biyaha marka hore madaxa lagu shubo, ka dib garabka midig, ka dib garabka bidix, iyadoo jidhka saddex jeer la wada maydho. 5. In marka ugu horraysa ee biyaha la shubo la masaxo jidhka. 6. Haddii biyaha lagu qubaysto ay iska urursamaan, in lugaha la wada maydho ugu dambaysta. Xigasho: Hooyo Aayishah (Allaha ka raalli ahaado) waxay werisay in Nabiga (Nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaato) uu sidan u qaadan jiray qubayska (Buhari, Gusul 1; Muslim, Hayz 35). Allaah ha inaga wada arsaaqo inaan u jeesanno isaga anagoo ah kuwo ka nadiifsan wasakh kasta oo muuqata iyo mid aan muuqan.

### Maxay yihiin sababaha qofka u horseeda inuu khiyaamo (gaban) galo?

Magaca Alle ee naxariista guud iyo mid gaar ah. Walaalkayga qaaliga ah, Mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ee binu-aadamka ku jira imtixaanka adduunka waa "khiyaamada" (gurûr) iyo ka fogaanshaha xaqiiqda. Sababaha ugu waaweyn ee ay culimada Islaamku ku tilmaameen iftiinka Qur'aanka iyo Sunnaha ee qofka u horseeda khiyaamada waa kuwan: 1. Ku dhicidda soo jiidashada nolosha adduunka: In loo maleeyo in raaxada adduunku tahay mid waarta oo la iloobo aakhirada waa sababta ugu weyn ee khiyaamada. Aayadda: "Dadow! Ballanka Alle waa xaq, ee yaanay nolosha adduunku idin khiyaamin..." (Suuradda Fâtır, 5). 2. Dabinnada Shaydaanka iyo waswaaskiisa: Shaydaanku markuu qofka xumaan u qurxinayo, mararka qaarkood wuxuu yiraahdaa "Alle wuu cafinayaa" si uu qofka ugu riixo ammaan been ah. Aayadda: "...hana idin khiyaamin khiyaameeyaha (shaydaanka) xagga Alle." (Suuradda Luqmaan, 33). 3. Raacitaanka rabitaanka nafta (Hevâ): In qofku uu rabitaankiisa iyo damaciisa ka hormariyo xaqiiqda, waxay xirtaa aragtidiisa waxayna u horseeddaa khiyaamo. Aayadda: "Ma aragtay qofkii ka dhigtay rabitaankiisa mid uu caabudo..." (Suuradda Jaathiya, 23). 4. Tûl-i Emel (Rajo dheer iyo dib u dhigista toobadda): In dhimashada loo arko mid fog, iyo in la yiraahdo "wali waan yarahay, mustaqbalka ayaan toobad keeni doonaa" waa gaf weyn iyo khiyaamo. Xadiis: Nebiga (scw) wuxuu yiri: "Qofka caqliga leh waa kan naftiisa xisaabiya oo u shaqeeya wixii dhimashada ka dambeeya. Qofka tabarta daran (caajiska ah) waa kan naftiisa raaca rabitaankeeda, haddana Alle ka rajeynaya (cafis)." (Tirmidi, Qiyaamah, 25). 5. Jaahilnimada iyo ka fogaanshaha cilmiga: Qofka aan baran amarrada iyo reebanaanta diintiisa, ma kala saari karo waxa saxda ah iyo waxa khaldan, wuxuuna ku khiyaamaysaa inuu baadilka u maleeyo xaq. Soo koobid; xididka khiyaamada waa in la iloobo Alle, dhimashada iyo aakhirada, iyo in la raaco nafta iyo shaydaanka. Alle ha na siiyo aragti iyo xikmad, hana naga ilaaliyo khiyaamada nafteena iyo shaydaanka. Aamiin.


---
*Kaynak: [Dua ve Namaz Vakti](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/so/sorular-cevaplar) - Türkiye geneli 81 il ve tüm dünya için Diyanet İşleri Başkanlığı astronomik hesaplama kriterleriyle %100 uyumludur.*