---
title: "Islamic Questions & Answers | د لمونځ وختونه او دعاګانې"
description: "Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah."
canonical_url: "https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar"
language: "ps"
source: "Dua ve Namaz Vakti (Diyanet İşleri Başkanlığı Takvimi İle Uyumlu)"
content_type: "text/markdown"
generated_at: "2026-11-04T02:32:27.692Z"
---

# Islamic Questions & Answers | د لمونځ وختونه او دعاګانې

> **Özet:** Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah.



[د لمونځ وختونه او دعاګانې](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps)    [د لمانځه وختونه](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps#namaz-vakitleri)[Holy Quran](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/kuran-i-kerim)    اسلامي وسیلې  [قبلہ قطب نماLive Qibla compass](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/kible-pusulasi)[قضا نمازیںMissed prayers tracker](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/kaza-namazi-hesaplama)[زکوٰۃ کیلکولیٹرZakat calculator](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/zekat-hesaplama)[نماز کا طریقہStep-by-step prayer guide](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/namaz-nasil-kilinir)[🌙2027 Ramadan TimetableFasting & Iftar timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/imsakiye)[World TimesWorldwide prayer timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/dunya-namaz-vakitleri)    لارښود او منځپانګه  [اسلامی سوال و جوابIslamic Q&A Knowledgebase](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar)[جمعہ پیغاماتFriday greetings & cards](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/cuma-mesajlari)[ایاتونهDaily Quran Verses](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps#ayetler)[احادیثAuthentic Hadith selections](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps#hadisler)[دعاګانې & برېښنایي تسبېحDaily Duas & Tasbih](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps#dualar)[Calculation MethodologyDiyanet & astronomical formulas](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/hesaplama-metodolojisi)[About & Editorial BoardMission & Fiqh Council](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/hakkimizda)            ❓  Question

## [شرک څه دی او د شرک ډولونه کوم دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   بسم الله الرحمن الرحیم. ګران ورور، له دې امله چې تاسو د حنفي مذهب پیروي کوئ، زه به هڅه وکړم چې په رڼا کې د قرآن او سنتو، او زموږ د مذهب سره سم ستاسو پوښتنې ته ځواب ووایم. الله تعالی دې زموږ خبرې حق وګرځوي. شرک څه دی؟ شرک د الله تعالی سره شریک ټاکل دي. دا تر ټو...   # شرک څه  # د شرک ډولونه  # الله سره شریک  # لوی شرک  # شرک په اسلام کې      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۱۱ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir)               ❓  Question

## [آیا عبادت بې پرده والی شته؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   د حنفي مذهب په اساس، د بې پردې عبادت، لکه لمونځ چې د بدن عبادت دی، صحیح نه دی. ځکه لمونځ د الله تعالی په حضور کې ولاړ کیدل دي، نو باید په مناسبه ادبي توګه ادا شي. د دې ادب له مخې، د حنفي مذهب له نظره د نارینه وو سترات د ناف او زنګون ترمنځ دی، او د ښځو سترات د ...   # د عبادتو لپاره حجاب  # د نامحرم په وړاندې حجاب  # د ښځو حجاب په لمونځ کې  # د حنفي مذهب د لمونځ احکام  # د بدن پټول په لمونځ کې      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۱۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi)               ❓  Question

## [د سفر (مسافر) لمونځ احکام او د لنډولو شرایط څه دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  مالکي     📗  Ruling   وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته. د الله سلام، رحمت او برکت ستاسو پر ټولو باندې. د مالکي مذهب په اساس د مسافر لمونځ د احکامو او لنډولو (قصر) د شرایطو په اړه د قران او سنت په رڼا کې داسې معلومات درکولای شم: د مسافر لمونځ حکم: مسافر مسلمان ته د فرض لمونځونو (د م...   # د مسافر لمونځ احکام  # د لمونځ لنډول  # د سفر لمونځ شرایط  # مالکي مذهب مسافر لمونځ  # د لمونځ قصر کول      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [څنګه عبادت وکړم؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)

🏛️  شافعي     📗  Ruling   ګران ورور, عبادت د خپل رب تعالی په وړاندې د بنده ګۍ تر ټولو لوړه څرګندونه ده. پوښتنه چې "څنګه عبادت وکړم؟" یوه له خورا مهمو مسایلو څخه ده. د الله تعالی عبادت هغه ډول ترسره کیږي چې هغه موږ ته ښودلی دی، یعنې د قرآن کریم او سنت نبوي (صلی الله علیه وسلم) سره سم. د...   # څنګه عبادت وکړم  # د عبادتو زده کړه  # د لمونځ زده کړه  # د روژې احکام  # د اسلامي عبادتو لارښود      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۸ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim)               ❓  Question

## [روژه نیول فرض دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   البته، د حنفي مذهب سره سم به ستاسو پوښتنې په رڼا کې د قرآن او سنتو په اساس ځواب کړم. روژه نیول د اسلام له پنځو بنسټیزو ارکانو څخه یو دی او یو فرض عبادت دی. له همدې امله، د هر مسلمان لپاره چې کوم عذر یې نه وي، روژه نیول فرض دي. په قرآن کریم کې ویل شوي دي: "اې ه...   # روژه نیول فرض دی  # روژه په اسلام کې  # د روژې احکام  # څوک روژه نه شي نیولی  # د روژې فضیلت      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۷ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi)               ❓  Question

## [آیا سود بانکی دولتی رسمی حرام است؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران ورور د حنفي مذهب پیروي کولو په توګه، غواړم چې د رسمي دولتي بانکونو لخوا اخیستل شوي سود په اړه ستاسو پوښتنې ته د قرآن او سنت په رڼا کې ځواب ووایم. په اسلام کې سود (ربا) په قطعي ډول حرام دی. په قرآن کریم کې په ډیرو آیتونو کې له سود څخه د لیرې پاتې کیدو امر ...   # د سود مسله  # د بانګو سود حرام دی  # اسلامي سود  # د سود په اړه پوښتنه  # حلال او حرام سود      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi)               ❓  Question

## [ګناهان چې پیغمبر مو (ص) لعنت کړي کوم دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   بسم الله الرحمن الرحیم. ګناهان چې پیغمبر (ص) یې لعنت کړي، هغه لوی جرمونه دي چې د الله له رحمت څخه لرې کېدل لازموي. دا ډول چلندونه د فرد او ټولنې دواړو آرامي ګډوډوي. د حنفي مذهب له نظره هم دا ګناهان حرام دي او باید له هغو څخه ډډه وشي. ځینې ګناهان چې په قرآن کری...   # ګناهان چې پیغمبر لعنت کړی  # د الله سره شریک کول  # والدینو ته تکلیف رسول  # بې دلیله وژنه  # سود خوړل      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir)               ❓  Question

## [د خلکو لپاره د ګناه لیکلو پروسه په کوم عمر پیل کیږي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران ورور د خلکو لپاره د ګناه لیکلو پروسه، د حنفي مذهب او عمومي اسلامي پوهې سره سمون خوري، د بلوغ په عمر پیل کیږي. دا عمر معمولا د هلکانو لپاره شاوخوا 15 کاله او د نجونو لپاره هم شاوخوا 15 کاله یا د حیض له پیل سره ټاکل کیږي. اساسي دلیل یې دا اصولو دی چې په قرآ...   # د ګناه لیکلو عمر  # بلوغ عمر  # د ماشومانو ګناه  # د بالغ کیدو نښې  # اسلامي احکام      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar)               ❓  Question

## [لوی ګناهان، اووه کبائیر کوم دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   البته، د حنفي مذهب سره سم، په رڼا کې د قرآن او سنت، زه به تاسو ته د لویو ګناهانو (کبائیر) په اړه معلومات درکړم. لوی ګناهان هغه ګناهان دي چې الله تعالی په کلکه منع کړي دي او د هغوی د ترسره کولو لپاره سخت عذاب ژمنه شوې ده. دا هغه کړنې دي چې د کوچنیو ګناهانو په پ...   # لوی ګناهونه  # اووه لوی ګناهونه  # شرک  # وژنه  # د الله سره شریکول      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir)               ❓  Question

## [ایا له هغه چا سره سودا کول چې له حرامو لارو ګټه کوي، جایز دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   و علیکم السلام و رحمة الله و برکاته. مسئله د دې چې له هغه چا سره سودا کول چې له حرامو لارو ګټه ترلاسه کوي، جایز دی که نه، په لومړي قدم کې په سرچینه د حرامو ګټې او د سودا په ماهیت پورې اړه لري. د حنفي مذهب له مخې، د هغه مال پیر او پلور چې حرام والی یې یقیني شوی...   # حرام مال سره سوداګري  # حرام عاید  # تجارت د حرامو پيسو  # حلال او حرام سوداګري  # د حرامو مال اخستل      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi)               ❓  Question

## [چېرته د پیغامدارو د کورنۍ درختی او د پیغامدارو د راتګ په لړليک کې معلومات ورکوي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ښه، د پیغامدارو د کورنۍ درختی او د پیغامدارو د راتګ په لړليک کې معلومات ورکول په قرآن او سنن په رڼا کې کولی شو چې ځینې معلومات ورکړو.   # پېغمبرانو د کورنۍ لړۍ  # پېغمبرانو د راتګ ډول  # آدم  # نوح  # ابراهيم      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [د اسلام په اهمیت کې د نیت اهمیت څه دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   په اسلام کې نیت د هر عبادت او عمل روح دی، او د ثواب او قبولیت سرچینه ده.   # د نیت اهمیت په اسلام کې  # د نیت فضیلت  # د اعمالو قبولیت  # د نیت ثواب  # اسلام او نیت      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۶ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir)               ❓  Question

## [کله چې کومه ناڅاپه پېښه وشي، ولې 'سبحان الله' وایو؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانه وروره، کله چې له ناڅاپي حالت سره مخ کېږو، د «سبحان الله» ویل د دې مانا لري چې الله تعالی له هر ډول عیب او نیمګړتیا څخه پاک بلل او د هغه د لامحدود قدرت اقرار کول دي. په حنفي فقه او عمومي اسلامي سنت کې په دغو حیرانوونکو شحظو کې د دې ذکر د کارولو اساسي لامل...   # سبحان الله کله ویل کیږي  # د حیرت په وخت کې سبحان الله  # د الله تعالی صفات  # د پیغمبر سنت  # د اسلامي عقایدو زده کړه      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۵ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz)               ❓  Question

## [آیا الله هغه چا ته بښنه کوي چې خوښه یې وي، که هغه چا ته چې مستحق وي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانه وروره، د اسلامي عقیدې او په ځانګړې توګه د حنفي-ماتریدي مکتب له مخې، د دې پوښتنې ځواب په هغه نقطه کې دی چې د الله مطلق اراده د هغه له بې پایه حکمت سره یوځای کیږي. الله تعالی د مطلق حاکمیت خاوند دی او د هر چا د بښلو واک لري چې وغواړي. په قرآن کریم کې دا حق...   # د الله بښنه  # د توبې قبلېدل  # ایا الله هر څوک بښي  # په اسلام کې مغفرت  # د الله رحمت او حکمت      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۴ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder)               ❓  Question

## [له لمانځه وروسته د تسبيحاتو فضيلت](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   السلام علیکم ګرانه وروره! له لمانځه وروسته تسبيحات هغه ډېر ارزښتناک سنت دی چې د عبادت معنوي فضا بشپړوي او د الله تعالی په وړاندې د بنده شکر ادا کوي. د حنفي مذهب له مخې، له فرض لمانځه وروسته (که سنتونه وي، نو له هغو وروسته) دا ذکرونه مؤکد سنت ګڼل کېږي. د لمانځه...   # د لمانځه وروسته تسبیحات  # د تسبیحاتو فضیلت  # مسنونه اذکار  # د ګناهونو بخښنه  # سبحان الله الحمدلله الله اکبر      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۳ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti)               ❓  Question

## [آیا مسلمانان شتمن د جنت لوړې درجې ترلاسه کړې؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   زما ګران ورور، دا پوښتنه چې تاسو یې کوئ، په لومړیو ورځو کې د فقیر صحابه وو لخوا په خپله د پیغمبر (ص) څخه هم پوښتل شوې وه. موږ دا مسله د قرآن او سنت په رڼا کې په لاندې ډول تشریح کولی شو: لوړې درجې په جنت کې یوازې په شتمنۍ یا یوازې په فقر پورې تړاو نلري. د درجو ...   # د جنت درجې  # په اسلام کې شتمني او غریبي  # تقوی او اخلاص  # د غریبانو ثواب  # صدقه او زکات      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۳ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi)               ❓  Question

## [که په کورنۍ کې بې انصافي وي، څه باید وکړو؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران ورور، هڅه به وکړو چې په نرمۍ سره ستاسو پوښتنې ته ځواب ووایو چې څنګه باید له بې انصافۍ سره چې په کورنۍ کې رامنځته کیږي، چلند وشي. د اسلام دین کورنیو اړیکو ته ډیر اهمیت ورکوي، چې پر متقابلې مینې، درناوي او عدالت ولاړې وي. په قرآن کریم او سنت نبوي (ص) کې په ...   # په کورنۍ کې بې انصافي اسلام  # په اسلام کې د کورنۍ حقوق  # د کورنۍ ستونزې او صبر  # د بې انصافۍ په وړاندې اسلامي چلند  # په کورنۍ کې عدالت او مینه      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۲ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz)               ❓  Question

## [د قيامت په ورځ زموږ رب له بندګانو څخه څنګه حساب اخلي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران ورور, وعلیکم السلام و رحمة الله. د قيامت ورځ هغه سپېڅلې ورځ ده چې په هغه کې عدالت په بشپړه توګه تمثیل کېږي او پر چا باندې لږ تر لږه هم ظلم نه کېږي. د حنفي مذهب د اصولو او اهل سنت د عقیدې له مخې، الله تعالی کله چې له خپلو بندګانو سره حساب کوي، نو هم به یې ...   # د حساب ورځ  # د عملونو کتاب  # په اسلام کې حساب ورکول  # د قيامت ورځ  # الهي عدل      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۲ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir)               ❓  Question

## [آیا د هیوي مټل (Heavy metal) یا راک موسیقۍ اورېدل جایز دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانه وروره، په اسلامي دین او ستاسو په حنفي مذهب کې د یو شي حلال یا حرام کېدل د هغه په ماهیت، محتوا او د انسان په روح او اعمالو باندې د هغه په اغېز پورې اړه لري. د موسیقۍ په اړه هم بنسټیزه قاعده همدغه ده. د هیوي مټل یا راک موسیقۍ د اورېدلو حکم د لاندې معیارونو...   # په اسلام کې د موسیقۍ حکم  # ایا راک موسیقي حرامه ده  # هیوي میټل موسیقي او اسلام  # د موسیقۍ اورېدلو ګناه  # په اسلام کې د سندرو حکم      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۲ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi)               ❓  Question

## [ولې الله تعالی د همجنسي اړيکې حرام کړې دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران وروره، د الله سلام او رحمت دې پر تا وي. دا پوښتنه چې ته یې کړې، د اسلام له نظره د انسان فطرت (طبیعت) او د ټولنې نظم ته د ورکړل شوي اهمیت په پوهیدو کې ارزښتناکه ده. موږ کولی شو د حنفي مذهب او عمومي اسلامي قانون له مخې د دې بندیز اصلي حکمتونه په لاندې ډول ل...   # په اسلام کې د همجنس بازۍ حکم  # ولې همجنس بازي حرامه ده  # په قرآن کې د همجنس بازۍ ذکر  # د نسل ساتنه په اسلام کې  # فطرت او اسلام      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۲ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis)               ❓  Question

## [اوتیکا، یانی د ازادو شویو کسانو لمانځه په حدیثونو کې راغلی دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران زویه، هغه «د اوتیکا لمانځه» چې ته پوښتنه کوې (د ازادو شویو کسانو لمونځ)، زموږ په اساسي حدیثي سرچینو کې (لکه کتب سته) د نبوي (ص) له لوري په صحیح سند سره شتون نه لري. د حدیثو اکثرو پوهانو څرګنده کړې ده چې د دې لمانځه د ادا کولو د څرنګوالي او فضیلت په اړه څر...   # د عتقا لمونځ  # موضوعي احاديث  # بدعت په اسلام کې  # نفلي لمونځونه  # د حديثو صحت      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۲ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi)               ❓  Question

## [آیا د پیغمبرانو د نسب او د راتګ د ترتیب په اړه معلومات راکولای شئ؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانه وروره، السلام علیکم ورحمة الله. لوی خدای د بشریت د لارښوونې او حق لارې ښودلو لپاره له حضرت آدم (علیه السلام) څخه نیولې تر زموږ د سردار محمد مصطفی (صلی الله علیه وسلم) پورې بې شمېره پیغمبران رالېږلي دي. په قرآن کریم کې د ذکر شویو پیغمبرانو شمېر ۲۵ تنه دی؛...   # د پیغمبرانو نسب نامه  # د پیغمبرانو ترتیب  # په قرآن کې ذکر شوي پیغمبران  # د پیغمبرانو تاریخ  # لومړی او وروستی پیغمبر      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۱ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz)               ❓  Question

## [د حنفي او شافعي د ماسپښین (عصر) محاسبه ترمنځ توپیر څه دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته، ګران ورور. د ماسپښین (عصر) لمونځ د وخت د پیل په اړه د حنفي او شافعي مذهبونو ترمنځ اصلي توپیر د یو شی د سیوري له اندازې څخه سرچینه اخلي: 1. شافعي مذهب (او جمهور/اکثریت): کله چې د یو شی سیوری خپلې اندازې سره مساوي شي، د ماسپښین و...   # د مازدیګر د لمانځه وخت  # حنفي او شافعي د مازدیګر توپیر  # عصر اول او عصر ثاني  # د لمانځه د وخت حسابول  # د سیوري اوږدوالی      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۱ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir)               ❓  Question

## [مؤذنۍ څنګه ترسره کیږي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته. مؤذنۍ یو ډېر ستر خدمت دی چې مسلمانان عبادت ته رابولي او د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د ستاینې وړ ګرځېدلی دی. زموږ ګران پیغمبر په یوه حدیث شریف کې فرمایلي دي: «مؤذنان به د قیامت په ورځ د خلکو په منځ کې تر ټولو اوږده غاړه (ت...   # د مؤذن دنده  # د اذان طریقه  # د مؤذن فضیلت  # اذان او اقامت  # د لمانځه بلنه      📅  AP ۱۴۰۵ لړم ۱ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [پر الله تعالی د ایمان نه راوړلو جزا ولې په ابدي دوزخ کې پاتې کیدل دي?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   قدرمنه وروره، ستاسو پوښتنه د انسان د عقل او زړه له هغو ژورو مسایلو څخه ده چې تر ټولو زیات ورته متوجه کیږي او د حکمت په پوهیدو یې هڅه کوي. د الله تعالی د عدالت او رحمت په چوکاټ کې دا مسأله د قرآن او سنت په رڼا کې داسې لنډولی شو: د یو جرم لویوالی د عمل د ترسره ک...   # ابدي دوزخ  # د بې ايمانۍ سزا  # د الله عدل  # په اسلام کې کفر  # د دوزخ عذاب      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir)               ❓  Question

## [آیا نېل بابا (سانتا کلاز) شتون لري؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   زویه، د اسلامي عقیدې له مخې د «نویل بابا» (سانتا کلاز) شخصیت یو حقیقي وجود نه لري؛ دا یوازې یو کلتوري افسانه ده. د اسلامي عقیدې بنسټ توحید دی، یعنې د الله تعالی یووالی. په اسلام کې یوازې الله تعالی دی چې رزق ورکوي، دعاګانې اوري او اړتیاوې پوره کوي. په قرآن کری...   # بابا نويل په اسلام کې  # د کرسمس لمانځل په اسلام کې  # ایا بابا نويل شته  # د مسلمانانو عقیده  # په اسلام کې د کرسمس حکم      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi)               ❓  Question

## [د سهو سجدې په کومو حالاتو کې اړتیا ده او څنګه ترسره کیږي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران ورور د حنفي مذهب له مخې، سهو سجده یوه جبراني سجده ده چې په هغه صورت کې واجبه ده چې د لمونځ یو فرض په سهو (په هېرو یا تېروتنې) وځنډول شي، یا یو واجب یې په سهو پرېښودل شي یا وځنډول شي. په قصدي تېروتنو یا د لمونځ د فرض په پرېښودلو سره سهو سجده لمونځ نه خلاصو...   # د سهوې سجده  # د سهوې سجدې طريقه  # کله د سهوې سجده لازمي ده  # په لمانځه کې هېرېدل  # د لمانځه احکام      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir)               ❓  Question

## [د سفر په وخت کې د لمونځونو احکام او د لنډولو شرایط څه دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   په نامه د الله ګرم او مهربان. ګران ورور، زموږ لوی رب په خپل دین کې اسانتیا غوره کړې او خپلو بندګانو ته یې په سفر کې ځانګړې ډالۍ ورکړې ده. په قرآن کریم کې الله تعالی فرمایلي دي: «او کله چې په ځمکه سفر کوئ... نو په تاسو ګناه نشته چې لمونځ لنډ کړئ.» (سورة النساء،...   # د سفر لمونځ  # د لمونځ لنډول  # د سفر کولو شرطونه  # د مسافر شرطونه  # د لمونځ احکام      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)               ❓  Question

## [د غسل فرضونه او سنتونه کوم دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   وعلیکم السلام ګران وروره. الله دې زموږ عبادتونه او پاکوالی قبول کړي. د حنفي مذهب له مخې د غسل فرضونه او سنتونه په لاندې ډول دي: د غسل فرضونه (3 دي): 1. خوله ته اوبه ورکول (مضمضه): خوله د ستوني تر حده پورې په ډیرو اوبو سره پاکول. 2. پوزې ته اوبه کشول (استنشاق):...   # د غسل طريقه  # د غسل فرضونه  # د غسل سنتونه  # اسلامي پاکوالی  # د جنابت غسل      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir)               ❓  Question

## [هغه لاملونه کوم دي چې انسان د فریب او ګمراهۍ لامل کیږي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   په نامه د الله بخښونکي، مهربانه. ګران ورور! یوه له تر ټولو لویو خطرونو څخه چې انسان په دنیاوي ازموینه کې ورسره مخ کیږي، "فریب" (غرور) او له حقیقت څخه لیرې کیدل دي. لاندې هغه اصلي لاملونه دي چې د اسلامي علماوو له خوا د قرآن کریم او سنتو په رڼا کې پیژندل شوي او ...   # د انسان د غولېدو لاملونه  # د دنیا ژوند فریب  # د شیطان چلونه  # غفلت او غرور  # په اسلام کې د نفس تزکیه      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir)               ❓  Question

## [د چاشت (ضحیٰ) لمونځ کله ادا کیږي او فضیلت یې څه دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران زویه، د چاشت (ضحیٰ) لمونځ یو ډېر برکتناک نفلي لمونځ دی چې له رب څخه د شکرانې د نښې په توګه ادا کیږي. د حنفي فقهې د اصولو له مخې د دې لمونځ په اړه معلومات په لاندې ډول دي: وخت یې کله دی؟ د چاشت لمونځ وخت د لمر له ختلو شاوخوا ۴۵-۵۰ دقیقې وروسته (د مکروه وخت...   # د څاښت لمونځ وخت  # د څاښت لمونځ فضیلت  # د څاښت لمونځ څو رکعته دی  # د څاښت لمونځ طریقه  # نفلي لمونځونه      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir)               ❓  Question

## [پوښتنه: د ایمان ارکان بیان کړئ؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران ورور، الله تعالی دې زموږ زړونه د ایمان په نور روښانه کړي او موږ په استقامت ثابت وساتي. د اسلام دین بنسټ، د ایمان ارکان، د حنفي مذهب د عقیدې په کرښه، ماتریدیه په پوهه او زموږ د فقهي کلاسیکو سرچینو په رڼا کې په لاندې ډول لنډیز کولی شو: ایمان په لغت کې په تص...   # د ايمان ارکان  # په الله ايمان  # د اسلام عقيده  # د ايمان شرطونه  # حنفي مذهب      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak)               ❓  Question

## [دا د خوب د تعبیر غوښتنه ده. د اسلامي سرچینو (ابن سیرین، نابلسي او نور) له مخې، په خیر تعبیر کړئ او په یوه بشارت ورکوونکي او خبرداری ورکوونکي ژبه تفسیر کړئ. د خوب لیدونکي لپاره روحاني مشورې ورکړئ. د یقین له ژبې ډډه وکړئ (ووئې چې الله اعلم). خوب لیدونکي دا ولیدل: په خوب کې د خلکو ګڼه ګوڼه لیدل، په خوب کې له خپل ورور سره جنجال کول.](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   بسم الله الرحمن الرحیم. ګران ورور، ستاسو خوب ښه وي. دا خوب چې تاسو لیدلی، د اسلامي علماوو (لکه ابن سیرین او نابلسي) د اصولو او د حنفي مذهب د روزنې له مخې په لاندې ډول تعبیر کولی شو: په خوب کې د خلکو ګڼه ګوڼه لیدل، معمولا د خیر، برکت او په ټولنه کې د درناوي نښه...   # په خوب کې د خلکو ګڼه ګوڼه لیدل  # په خوب کې له ورور سره جګړه کول  # د خوبونو اسلامي تعبیر  # په خوب کې د جنګ معنی  # د ابن سیرین د خوبونو تعبیر      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۳۰ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra)               ❓  Question

## [پوښتنه: په سهارنۍ (صبح) لمانځه کې کوم دعاوې لوستل کیږي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   وعليكم السلام ورحمة الله وبركاته، ګران وروره، الله دې ستاسو عبادتونه قبول کړي. د سهار لمونځ د خپل سنت او فرض دواړو سره یو مبارک عبادت دی چې مؤمن ته د ارامۍ سره د ورځې پیل کولو زمینه برابروي. د حنفي فقهې د کتابونو (لکه د مرغیناني «الهدایه» او د ابن عابدین «رد ا...   # د سهار لمونځ  # د سهار لمانځه دعاګانې  # په حنفي مذهب کې لمونځ  # په لمانځه کې سورتونه  # سبحانک دعا      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn)               ❓  Question

## [پوښتنه: د ماښام په لمانځه کې کومې دعاګانې لوستل پکار دي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   السلام علیکم ورحمة الله، ګران وروره، په ماښام لمانځه کې د لوستلو وړ دعاګانې د لمانځه د ارکانو او سنتو له مخې توپیر لري. لکه څنګه چې د حنفي مذهب په معتبرو فقهي سرچینو (لکه الهداية او د ابن عابدین ردالمحتار) کې ذکر شوي دي، د ماښام لمانځه ادا کول او په هغه کې لوس...   # د ماښام لمونځ  # د ماښام لمونځ دعاګانې  # حنفى لمونځ  # لمونځ کې لوستل  # د لمونځ فرضونه      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [پوښتنه: ملحد (Ateist) څوک دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران وروره، سلام علیکم ورحمۃ الله. د ملحد (Ateist) کلمه په لغوي معنا «خدای نه پیژندونکی» یا «بې خدا» دی. په اسلامي اصطلاح او فقهي ادبیاتو کې دا مفهوم په دقیق ډول د «زنديق»، «ملحد» او «دهري» اصطلاحاتو سره سمون خوري. په اسلامي کلاسیکو سرچینو کې دا کسان د هغو کسا...   # ملحد څه ته وايي  # په اسلام کې الحاد  # د زندیق تعریف  # دهریه څه شی دی  # د حنفي فقهې حکمونه      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el)               ❓  Question

## [مینه څه ده؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   بسم الله الرحمن الرحيم. زما ګران اولاد، د اسلامي فکر او زموږ د فقهي دودونو په چوکاټ کې، د "مینې" مفهوم هم د زړه حالت او هم داسې احساس دی چې اخلاقي او قانوني پایلې لري. مینه، په خورا لنډه توګه، د یو وجود په وړاندې د شدیدې مینې او وفادارۍ څرګندونه ده. اسلامي علم...   # مینه څه ده  # د مینې اسلامي تعریف  # د مینې فقهي احکام  # د الله سره مینه  # د محبوب سره مینه      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me)               ❓  Question

## [پوښتنه: د حضرت محمد (ص) ژوند بیان کړئ](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   بسم الله الرحمن الرحيم. الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على رسوله الأمين، وعلى آله وأصحابە أجمعين. ګران زويه! د دوو جهانونو د سرور حضرت محمد (ص) ژوند زموږ د مؤمنانو لپاره یوازې یو تاریخ نه، بلکې زموږ د دین او حقوقو بنسټ دی. د احنافو د امامانو په نظر، د ...   # د محمد صلی الله علیه وسلم ژوند  # سیرت النبي  # د حنفي فقهې سنت  # د اسلام تاریخ  # نبوي سیرت      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini)               ❓  Question

## [د زېکات ته کېږو؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   دوست عزیز، خداوند عظمٰ داسې داسې خیر و رحمت و برکت په.   # چاته زکات ورکولای شو  # د زکات مستحقین  # حنفي زکات احکام  # د زکات مصرف  # فقیرانو ته زکات      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane)               ❓  Question

## [پوښتنه: کراهت څه شی دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته. په حنفي فقه کې کراهت هغه حالتونو ته ویل کیږي چې یو کار حرام نه وي، خو د هغه پرېښودل غوښتل شوي وي او نه خوښېدونکی وي. یعنې دا هغه حالتونه دي چې یو عمل د حرام درجې ته نه وي رسیدلی، خو نه کول یې ډېر ثواب لري. دا د حرام او حلال تر...     📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e)               ❓  Question

## [آیا د ایمان راوړلو اړتیا په فطري توګه ده؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران وروره، هو، د ایمان راوړلو اړتیا انسان ته په فطري توګه ورکړل شوې ده. د اسلامي عقیدې له مخې هر انسان په داسې یو پاک فطرت سره نړۍ ته راځي چې د الله تعالی په پېژندلو او ورته په تسلیمېدو مایل وي. ستر الله تعالی په قرآن کریم کې د اعراف سورت په ۱۷۲ م ایت (د الست...     📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir)               ❓  Question

## [آیا د خدای مفکوره د منطق په چوکاټ کې په دوامداره توګه په تناقضاتو بدلیږي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران وروره، د خدای په مفکوره کې د عقل په تناقض اخته کېدل، د دې له امله دي چې انسان هڅه کوي خالق د محدود بشري عقل او د مخلوقاتو په تورو او پولو سره درک کړي. د امام اعظم ابو حنیفه او حنفي - ماتریدي کلامي مکتب په نظر، بشري عقل د دې وړتیا لري چې د خالق شتون او وحد...     📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor)               ❓  Question

## [آیا آدامس جویدن روزه را باطل می کند؟ (طبق مذهب حنفی)](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   وعلیکم السلام و رحمت الله و برکاته. در مذهب حنفی، در مورد اینکه آیا جویدن آدامس روزه را باطل می کند یا خیر، بین علما اختلاف نظر وجود دارد. این مسئله را با توجه به قرآن و سنت و با استناد به منابع کلاسیک مذهب حنفی توضیح می دهیم. طبق اصول اساسی مذهب حنفی، مواردی ...   # ایا ژاولې روژه ماتوي  # هغه شیان چې روژه ماتوي  # د روژې حکمونه  # په روژه کې ژاولې وهل  # حنفي فقه روژه      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari)               ❓  Question

## [آیا د پروټینونو د رامنځته کېدو لپاره د نورو پروټینونو شتون اړین دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانه وروره، السلام علیکم. دا پوښتنه هم د عصري ساینس او هم په کائنات کې د ستر الهي نظم د پوهېدو لپاره ډېره ارزښتناکه ده. له ساینسي پلوه، د پروټینونو د ترکیب لپاره د DNA، RNA او ځانګړو انزایمونو (پروټینونو) په څېر د ډېرو پیچلو جوړښتونو په یو وخت کې شتون اړین دی...   # د ژوند پیدایښت  # د الله تعالی تخلیق  # پروټین او ساینس  # د اسلام له نظره خلقت  # د ژوند پیل      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir)               ❓  Question

## [آیا د پېښو او موجوداتو سطحي ارزونه کولی شي د هغو د ناسم درک لامل شي؟ په کائناتو کې لیدل کېدونکی بشپړ فعالیت باید څنګه و ارزول شي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګران وروره، د پېښو او موجوداتو یوازې په ظاهري بڼه، یعنې په سطحي توګه ارزول په یقین سره د لویې تېروتنې لامل کیږي. که انسان د هغه ظاهري پردې تر شا حکمت، موخه او الهي هنر ونه ویني، نو په کائناتو کې به لویه حقيقت له لاسه ورکړي. قرآن کریم موږ ته امر کوي چې په کائنا...   # د کایناتو په اړه فکر کول  # د ظاهري پردې تر شا حکمت  # د الله تعالی په مخلوقاتو غور کول  # د پیښو سطحي ارزونه  # د ایمان او معرفت زیاتول      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۹ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se)               ❓  Question

## [ښه ژوند لپاره څه ډول دعا ویلای شو؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ښه ورور، سلام او دعا سره. زه د هنفې فقه له بنسټيز اصول او اسلامي عام اخلاقو په کولو سره د سوالونو ځواب ورکوم. د اسلام په نظر کې رزق د الله له خوا ورکول کېږي (Zâriyât, 58). د غني کېدو یا پراخ رزق غوښتنه، د انسان له الله سره د توكېدې یوه برخه ده. خو اسلام د رزق ...   # د شتمنۍ دعا  # د رزق دعا  # په اسلام کې کار  # د برکت دعا      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۸ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih)               ❓  Question

## [پوښتنه: د زکات اندازه چې زه باید ورکړم څومره ده؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   بسم الله الرحمن الرحیم. ګران ورور، زکات یو له پنځو بنسټیزو ارکانو څخه دی، چې د مال د پاکوالي او برکت سبب ګرځي. د حنفي مذهب له نظره، د زکات اندازه او احکام په لاندې ډول دي: د زکات د فرض کېدو لپاره اساسي شرط دا دی چې شخص د خپلو ضروري اړتیاوو او پورونو سربېره، د ...   # د زکات اندازه  # د زکات نصاب  # د زکات ورکولو طریقه  # زکات څو سلنه دی  # د زکات فرضیت      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۸ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka)               ❓  Question

## [مسلمان څوک دی؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانه وروره، السلام علیکم ورحمة الله. مسلمان په لغوي لحاظ هغه چا ته ویل کېږي چې الله تعالی او د اسلام دین ته تسلیم شوی وي. په اصطلاح کې هغه څوک دی چې د اسلام د عقیدې بنسټونه په زړه تصدیق کړي، په ژبه یې اقرار وکړي او د اسلام احکامو ته غاړه کېږدي. د حنفي مذهب له...   # مسلمان چا ته ویل کیږي  # د مسلمانانو تعریف  # د اسلام معنی  # د ایمان ارکان  # شهادتین ویل      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۸ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/musluman-kimdir)               ❓  Question

## [پدې ادعاسره چې (ساینس پوهان د دې لپاره د خدای شتون ننداره کوي چې په نړۍ کې نیکی وي) څنګه ځواب ورکول کیدی شي؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   ګرانې لور/زویه، دا ادعا حقایق یوازې ټولنیزې ګټې ته راټیټوي چې دا له بنسټه غلط دی. د خدای شتون د انسانانو له اړتیا او یا په نړۍ کې د نظم د جوړولو له غوښتنې څخه خپلواک، یو مطلق او عینی حقیقت دی. د حنفي مذهب د اعتقادي بنسټ (ماتریدید) له مخې، عقل په کائناتو کې د س...   # د خدای شتون  # ساینس او دین  # د خالق ثبوت  # د خدای شتون دلیلونه  # د باور حقیقت      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۸ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi)               ❓  Question

## [څنګه دا توجیه کیدی شي چې کاربن په خاوره کې نه شته خو په انسان کې شته؟](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

🏛️  حنفي     📗  Ruling   سلام علیکم زما زویه، لومړی باید ووایم چې عصري علمي معلومات تاییدوي چې کاربن په خاوره کې په پراخه کچه شتون لري (د عضوي موادو، ډبرو سکرو او مختلفو مرکباتو په بڼه). خو ستاسو پوښتنې ته د انسان په تخلیق کې د حکمت او د قرآن کریم د بیانونو په رڼا کې داسې ځواب ویلی شو...   # د انسان پیداښت له خاورې  # کاربن او د انسان پیداښت  # د انسان پیداښت په قرآن  # ماتریدي د انسان پیداښت  # د پیداښت رازونه په اسلام      📅  AP ۱۴۰۵ تله ۲۸ [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir)

### 📱  Have an Islamic Question?

Ask scholars 24/7 directly and for free through our mobile app.

[▶ Ask via Mobile App](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.troya.duavenamazvakti&hl=ps)


## Sıkça Sorulan Sorular ve Cevaplar

### شرک څه دی او د شرک ډولونه کوم دي؟

بسم الله الرحمن الرحیم. ګران ورور، له دې امله چې تاسو د حنفي مذهب پیروي کوئ، زه به هڅه وکړم چې په رڼا کې د قرآن او سنتو، او زموږ د مذهب سره سم ستاسو پوښتنې ته ځواب ووایم. الله تعالی دې زموږ خبرې حق وګرځوي. شرک څه دی؟ شرک د الله تعالی سره شریک ټاکل دي. دا تر ټولو لوی ګناه دی او یوازینی ګناه دی چې الله تعالی یې نه بخښي. الله تعالی په قرآن کریم کې فرمایلي دي: "بې له شکه الله تعالی د هغه چا ګناه نه بخښي چې ورسره یې شریک نیولی وي، او له دې پرته (له دې ګناه پرته) نور ګناهونه د چا لپاره چې اراده یې وکړي، بخښي." (سورت نساء، آیت ۴۸) شرک دا دی چې د الله تعالی په ذات، صفاتو یا کړنو کې ورسره سیال یا سیال څوک ومنل شي. دا د الله تعالی د یوه والي (توحید) انکار دی. د شرک ډولونه کوم دي؟ شرک په عمومي ډول په دوو اصلي برخو وېشل کیږي: ۱. شرک اکبر (لوی شرک): دا هغه شرک دی چې انسان له اسلام څخه باسي. که څه هم انسان په یقیني توګه پوهیږي او مني چې د الله تعالی په ذات یا صفاتو کې هیڅ سیال شتون نلري، خو په هغه کارونو کې چې د الله تعالی له امر څخه سرغړونه وي، لکه د مخلوقاتو په پیدا کولو، روزي ورکولو، او اداره کولو کې له الله پرته بل چا ته اطاعت کول یا له هغه مرسته غوښتل. دا ډول شرک د اعمالو بې ګټې کیدو لامل کیږي. شرک الربوبیت: دا دی چې په هغه چارو کې لکه د الله تعالی د خالقیت، روزي ورکولو، او چارو اداره کولو کې، بل څوک له هغه سره په دې صفاتو کې ګوري یا باور لري چې له هغه پرته نور هم په دې چارو کې واک لري. شرک الالوهیت: دا دی چې لکه څنګه چې الله تعالی ته عبادت کیږي، بل چا ته هم عبادت کول، دعا کول، قرباني کول، نذر کول او داسې نور کارونه کول او په دې سره الله تعالی ته شریک ټاکل. دا تر ټولو عام او تر ټولو خطرناک ډول شرک دی. شرک الاسماء والصفات: دا دی چې د الله تعالی په نومونو او صفاتو کې ورسره سیال موجودات ومنل شي یا د الله تعالی نومونه او صفات نورو ته ورکړل شي. ۲. شرک اصغر (کوچنی شرک): دا هغه شرک دی چې انسان له دین څخه نه باسي، خو ثواب یې کموي یا اعمال یې بې ګټې کوي. دا هغه شرک دی چې معمولا له ریا (نمایش) سره تړاو لري. ریا (نمایش): دا دی چې یو عبادت یا نیک عمل د الله تعالی د رضا لپاره نه، بلکې د خلکو د خوښې او تعریف ترلاسه کولو لپاره په دنیوي موخو ترسره کول. پېغمبر (صلی الله علیه وسلم) په دې اړه فرمایلي دي: "د خپل امت په اړه تر ټولو ډیر له کومې شی څخه چې وېرېږم، هغه کوچنی شرک (ریا) دی." صحابه کرامو وپوښتل: "ای د الله رسوله، کوچنی شرک څه دی؟" هغه (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: "ریا دی. د قیامت په ورځ به الله تعالی خپلو بندګانو ته ووایي: "خپل اعمال مو د چا لپاره کول؟ وګورئ، خپل ثواب د هغو خلکو له ځانه ومومئ!" (حدیث شریف) له شرک څخه ځان ساتل، د الله تعالی رضا ترلاسه کولو او جنت ته د رسیدو یوازینۍ لاره ده. په الله تعالی د یوه والي (توحید) ایمان او یوازې هغه ته عبادت کول، د مؤمن اساس دی. الله تعالی دې ټول له شرک څخه وساتي. والسلام.

### آیا عبادت بې پرده والی شته؟

د حنفي مذهب په اساس، د بې پردې عبادت، لکه لمونځ چې د بدن عبادت دی، صحیح نه دی. ځکه لمونځ د الله تعالی په حضور کې ولاړ کیدل دي، نو باید په مناسبه ادبي توګه ادا شي. د دې ادب له مخې، د حنفي مذهب له نظره د نارینه وو سترات د ناف او زنګون ترمنځ دی، او د ښځو سترات د مخ، لاسونو او پښو پرته ټول بدن دی. په لمونځ کې د دې ستراتو پټول فرض دی. که چیرې لمونځ کوونکی دا سترات پټ نه کړي او لمونځ وکړي، نو د هغه لمونځ صحیح نه دی. له همدې امله، د حنفي مذهب له نظره، بې پردې عبادت، یعنې لمونځ، صحیح نه دی. خو باید دا هم وویل شي چې پرده یوازې په لمونځ پورې محدوده نه ده، او ښځینه مسلمانان باید په ورځني ژوند کې هم د الله تعالی په امر پرده وکړي. په دې اړه په قرآن کریم او سنت نبوي کې روښانه دلیلونه شته. الله تعالی فرمایي: "ای پیغمبره! خپلو ښځو، خپلو لوڼو او د مؤمنانو ښځو ته ووایه چې (کله چې دوی له کوره وځي) خپلې لمنځنې (جلبابونه) پر ځانونو راواړوي. دا د دوی لپاره ډیر مناسب دی چې وپیژندل شي او ونه ځورول شي. او الله بخښونکی، مهربان دی."(سورت احزاب، آیت ۵۹) د پیغمبر اکرم (ص) څخه هم د پردې په اړه ډیر حدیثونه روایت شوي دي. دا حدیثونه په ښکاره توګه ښیې چې پرده فرض ده او همدارنګه د ښځو د عزت په ساتلو کې مهم رول لوبوي.

### د سفر (مسافر) لمونځ احکام او د لنډولو شرایط څه دي؟

وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته. د الله سلام، رحمت او برکت ستاسو پر ټولو باندې. د مالکي مذهب په اساس د مسافر لمونځ د احکامو او لنډولو (قصر) د شرایطو په اړه د قران او سنت په رڼا کې داسې معلومات درکولای شم: د مسافر لمونځ حکم: مسافر مسلمان ته د فرض لمونځونو (د مازدیګر، ماسپښین، ماښام او خفتن) لنډول (قصر) روا دي، واجب نه دي. خو دا رخصت اخیستل غوره دي. د سهار او ماښام لمونځونه نه لنډول کیږي. د لنډولو (قصر) شرایط: د مالکي مذهب په اساس د یو چا مسافر ګڼل کیدو او د لمونځونو لنډولو لپاره لاندې شرایط باید په ګډه موجود وي: 1. نیت: د سفر نیت کول او له خپل کور څخه وتل. که له سفر پرته بل مقصد ته ووځي، نو مسافر نه ګڼل کیږي. 2. فاصله: د تګ فاصله باید د عرف له مخې د سفر په اندازه وي. د مالکي مذهب په اساس دا فاصله معمولاً دوه ورځنۍ سفر ګڼل کیږي، چې شاوخوا ۸۰-۸۵ کیلومتره کیږي. په حنفي او نورو مذهبونو کې دا فاصله توپیر کولی شي. 3. د اوسېدو ځای: له خپل استوګنځي (کور، دفتر یا دایمي ځای) څخه لرې والی. باید له خپل کور، د کار له ځای یا له هغه ځای څخه چې په دایمي توګه پکې اوسېږي، ووځي. 4. موده: سفر باید په پرله پسې توګه لږ تر لږه درې ورځې (شپې او ورځې) دوام وکړي. که مسافر په یوه ځای کې د درې ورځو یا زیاتې مودې لپاره د اوسېدو نیت وکړي، نو د مسافرت حالت پای ته رسېږي او لمونځونه یې په بشپړه توګه اداء کوي. خو که یې د مودې له ټاکلو پرته یا د درې ورځو څخه د کم وخت لپاره د اوسېدو په نیت سفر ته دوام ورکړ، نو د مسافر حکم یې پاتې کیږي. 5. د سفر مکروه نه والی: سفر باید د حرام یا مکروه دلیل لپاره نه وي. د مسافر لمونځ ادا کول: مسافر کولی شي د مازدیګر او ماسپښین لمونځونه سره یوځای (د جمع تقدیم یا جمع تاخیر په واسطه) اداء کړي. همدارنګه د ماښام او خفتن لمونځونه هم سره یوځای کولی شي. د مازدیګر او ماسپښین لمونځ: د مازدیګر لمونځ په خپل وخت اداء کړي او بیا سمدستي د ماسپښین لمونځ هم اداء کړي (جمع تقدیم). یا د مازدیګر لمونځ په خپل وخت اداء کړي او د ماسپښین تر وخت پورې یې وځنډوي، او کله چې د ماسپښین وخت شو، نو دواړه لمونځونه یو له بل وروسته اداء کړي (جمع تاخیر). د ماښام او خفتن لمونځ: د ماښام لمونځ په خپل وخت اداء کړي او بیا سمدستي د خفتن لمونځ هم اداء کړي (جمع تقدیم). یا د ماښام لمونځ په خپل وخت اداء کړي او د خفتن تر وخت پورې یې وځنډوي، او کله چې د خفتن وخت شو، نو دواړه لمونځونه یو له بل وروسته اداء کړي (جمع تاخیر). د هر لمونځ فرض دوه رکعته دي. د مثال په توګه، د مازدیګر لمونځ دوه رکعته، د ماسپښین لمونځ دوه رکعته، د ماښام لمونځ درې رکعته (نه لنډول کیږي)، او د خفتن لمونځ دوه رکعته اداء کیږي. مهمه یادونه: کله چې د مسافر حالت پای ته ورسیږي، یعنې په یوه ځای کې د درې ورځو یا زیاتې مودې لپاره د اوسېدو نیت وشي، نو لمونځونه بیا په بشپړه توګه اداء کیږي. په قران کریم کې په دې اړه داسې ویل شوي دي: "او کله چې تاسو په ځمکه سفر کوئ، نو په تاسو باندې ګناه نشته چې لمونځ لنډ کړئ." (سورت نساء، ۱۰۲ آیت) په احادیثو کې هم روایت شوي چې حضرت محمد (ص) په سفر کې خپل لمونځونه لنډول. الله دې ستاسو سفرونه خیر او برکتناک کړي. د نورو معلوماتو لپاره د مالکي مذهب فقهي کتابونو ته مراجعه وکړئ. الله دې په امان وساتي.

### څنګه عبادت وکړم؟

ګران ورور, عبادت د خپل رب تعالی په وړاندې د بنده ګۍ تر ټولو لوړه څرګندونه ده. پوښتنه چې "څنګه عبادت وکړم؟" یوه له خورا مهمو مسایلو څخه ده. د الله تعالی عبادت هغه ډول ترسره کیږي چې هغه موږ ته ښودلی دی، یعنې د قرآن کریم او سنت نبوي (صلی الله علیه وسلم) سره سم. د شافعي مذهب د پیروي په توګه، تاسو کولی شئ خپل عبادات د دې بنسټیزو اصولو په رعایت کولو سره ترسره کړئ. بنسټیزې عبادتي: لمونځ: د فرض پنځه وخته لمونځ په خپل وخت، په خشوع او خضوع سره ادا کول له مهمو عباداتو څخه دی. هڅه وکړئ چې لمونځ د هغه شرایطو، رکنونو او واجباتو په زده کولو سره ادا کړئ. د شافعي مذهب له مخې، په لمونځ کولو کې ځینې ځانګړي موارد کیدای شي، د دوی د زده کولو لپاره د معتبرو فقهي کتابونو ته مراجعه وکړئ. روژه: په رمضان میاشت کې روژه نیول فرض دي. د روغتیا حالت، سفر او نورو عذرونو په صورت کې ځانګړي جوازونه شته. زکات: دا یوه عبادتي ده چې پر مالدارو خلکو واجب ده چې خپل مال له اړمنو سره شریک کړي. دا مهمه ده چې د چا په اړه چې زکات ورکوي او څومره ورکوي، مفصل معلومات ترلاسه کړئ. حج: د هغو کسانو لپاره چې توان لري، په عمر کې یو ځل د کعبې زیارت فرض دی. نور عبادتي او چلندونه: د قرآن تلاوت او تفکر: د قرآن کریم تلاوت کول، د هغه معنی پوهیدلو هڅه کول او په هغه فکر کول لوی ثواب لري. دعا کول: په هر حالت کې له خپل رب څخه دعا کول، له هغه څخه مرسته غوښتل او هغه ته مخه کول د بنده ګۍ لازمي برخه ده. ذکر او تسبیح: د الله تعالی ذکر کول او تسبیح ویل زړونو ته سکون بخښي او د روحاني پرمختګ لامل کیږي. د علم زده کول: د دیني زده کړو ترلاسه کول، د حلال او حرام پېژندل، د عباداتو سم ترسره کولو لپاره اړین دي. نیک عملونه: هر ډول نیک عمل، لکه خیرات کول، د ګاونډیانو حقونو ته درناوی کول، له والدینو سره ښه سلوک کول، له غریبانو سره مرسته کول، عبادت دی. مهم ټکي: نیت: په ټولو عباداتو کې د خالص نیت او یوازې د الله رضا لټول اساسي دي. له ریا څخه ډډه کول: عبادتي باید له ریا څخه پاک او په صداقت سره ترسره شي. له بدعتونو څخه ډډه کول: له هغو کړنو څخه ډډه کول چې د پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) له خوا نه دي ښودل شوي او وروسته په دین کې اضافه شوي دي، مهم دي. د شافعي مذهب په عباداتو کې، په ځانګړي توګه په ځینو جزئیاتو کې، ځانګړي کړنې کیدای شي. له همدې امله، کله چې د لمونځ، غسل، وضو، تیمم او نورو عباداتو طریقې زده کوئ، باید د مذهب فقهي نظرونو ته پام وکړئ. مه هېروئ چې الله تعالی له خپلو بندګانو څخه غواړي چې هغه وپیژني، اطاعت یې وکړي او هغه عملونه ترسره کړي چې د هغه رضا ترلاسه کوي. الله تعالی ښه پوهیږي. الله تعالی دې ستاسو عبادتي قبوله کړي.

### روژه نیول فرض دي؟

البته، د حنفي مذهب سره سم به ستاسو پوښتنې په رڼا کې د قرآن او سنتو په اساس ځواب کړم. روژه نیول د اسلام له پنځو بنسټیزو ارکانو څخه یو دی او یو فرض عبادت دی. له همدې امله، د هر مسلمان لپاره چې کوم عذر یې نه وي، روژه نیول فرض دي. په قرآن کریم کې ویل شوي دي: "اې هغو کسانو چې ایمان مو راوړی دی! روژه ستاسو لپاره فرض کړای شوې ده، لکه څنګه چې ستاسو څخه د مخه خلکو لپاره فرض شوې وه، ترڅو (د ګناه څخه) وژغورل شئ." (سورت البقرة، آیت ۱۸۳) حضرت پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) هم په ډیرو حدیثو کې د روژې فرضیت بیان کړی دی. د مثال په توګه، په مشهور حدیث کې چې حضرت جبرائیل (علیه السلام) د اسلام د ارکانو په اړه پوښتنه کوي، روژه هم د فرض په توګه ذکر شوې ده. له همدې امله، د هر هغه مسلمان لپاره چې عاقل وي، بالغ شوی وي او د روژې نیولو توان ولري، په میاشت کې روژه نیول واجب دي. خو، د هغو کسانو لپاره چې عذرونه لري لکه ناروغي، سفر، امیندوارۍ یا شیدې ورکول، د روژې نیول ځنډول یا فدیه ورکول هم جواز لري. د حنفي مذهب په اړه په دې شرایطو کې تفصیلي احکام شته.

### آیا سود بانکی دولتی رسمی حرام است؟

ګران ورور د حنفي مذهب پیروي کولو په توګه، غواړم چې د رسمي دولتي بانکونو لخوا اخیستل شوي سود په اړه ستاسو پوښتنې ته د قرآن او سنت په رڼا کې ځواب ووایم. په اسلام کې سود (ربا) په قطعي ډول حرام دی. په قرآن کریم کې په ډیرو آیتونو کې له سود څخه د لیرې پاتې کیدو امر شوی دی. د مثال په توګه، په ۲۷۵ آیت سورت البقرة کې راغلي دي: "الله تعالی سودا کول حلال او سود خوړل حرام ګرځولي دي." حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) په خپلو احادیثو کې هغه کسان لعنت کړي دي چې سود اخلي، ورکوي، لیکي او پر شاهدي ورکوي. دا عمومي حکم د دولتي بانکونو لخوا اخیستل شوي سود باندې هم تطبیق کیږي. په حنفي مذهب کې د سود په حراموالي کې هیڅ اختلاف نشته. که څه هم د دولتي بانکونو فعالیتونه د سوداګرۍ په څیر ښکاري، خو په اساس یې د سود څخه د عاید ترلاسه کولو له امله دا کار جواز نلري. له همدې امله، د رسمي دولتي بانکونو څخه په سود پور اخیستل یا په سود پور ورکول، د حنفي مذهب له مخې حرام دي. هغو کسانو ته چې په داسې معاملاتو کې ښکیل دي، سپارښتنه کیږي چې په امکان تر حده په حلالو لارو چارو تمرکز وکړي. په هغه لارو کې چې تاسو د الله تعالی رضا ترلاسه کوئ، تاسو ته بریالیتوب غواړم.

### ګناهان چې پیغمبر مو (ص) لعنت کړي کوم دي؟

بسم الله الرحمن الرحیم. ګناهان چې پیغمبر (ص) یې لعنت کړي، هغه لوی جرمونه دي چې د الله له رحمت څخه لرې کېدل لازموي. دا ډول چلندونه د فرد او ټولنې دواړو آرامي ګډوډوي. د حنفي مذهب له نظره هم دا ګناهان حرام دي او باید له هغو څخه ډډه وشي. ځینې ګناهان چې په قرآن کریم او سنتو کې لعنت شوي دي، په لاندې ډول دي: له الله سره شریک کول: له هغه پرته د بل چا عبادت کول یا له هغه سره شریک نیول تر ټولو لوی ګناه دی. (سورت النحل، آیت ۱۰۵) پلار او مور ته ځورول او نافرماني کول: د هغوی ځورول، سپکول، سرکشي کول له لویو ګناهانو څخه دي. (سورت الاسراء، آیت ۲۳) په ناحقه سړی وژل: د یوه کس وژل په دنیا کې له لویو جرمونو څخه دی. (سورت المائدة، آیت ۳۲) سود خوړل او ورکول: سود لرونکي معاملې په دنیا او آخرت دواړو کې لوی زیانونه لري. (سورت البقرة، آیت ۲۷۵) زنا کول: دا لوی ګناه چې د ناموس او پاکدامني په اړه دی، د ټولنې اخلاقي جوړښت خرابوي. غلا کول: د بل چا مال له اجازې پرته اخیستل، د بنده د حق پښه وهل دي. د دروغو شهادت ورکول: د حقیقت بدلول او په ناحقه د نورو تورنول لوی ګناه دی. پر خلکو ظلم کول او د هغوی حقونه خوړل: غیر عادلانه چلندونه او د نورو حقونه غصبول لعنت شوي دي. بدې خبرې کول او بدګویي خپرول: داسې خبرې کول چې د خلکو ترمنځ دښمني پیدا کړي او هغوی ځوروي، حرام دي. مسخره کول او سپکول: له داسې چلندونو څخه باید ډډه وشي چې په مسلمانانو کې د کرکې او دښمنۍ سبب شي. په پیمانه او وزن کې خیانت کول: له صداقت سره په سوداګرۍ کې مخالفت کول لعنت شوی دی. (سورت المطففین، آیت ۱-۳) د نورو په ناموس بد ویل: په پاکدامن ښځو تور لګول ډیر لوی ګناه دی. (سورت النور، آیت ۲۳) دا ګناهان هغه کړنې دي چې د الله غضب راپاروي او پیغمبر (ص) یې لعنت کړي دي. مسلمان باید له داسې چلندونو څخه ځان وساتي، توبه وکړي او له الله څخه بخښنه وغواړي. الله تعالی دې موږ ټول له داسې ګناهانو څخه وساتي.

### د خلکو لپاره د ګناه لیکلو پروسه په کوم عمر پیل کیږي؟

ګران ورور د خلکو لپاره د ګناه لیکلو پروسه، د حنفي مذهب او عمومي اسلامي پوهې سره سمون خوري، د بلوغ په عمر پیل کیږي. دا عمر معمولا د هلکانو لپاره شاوخوا 15 کاله او د نجونو لپاره هم شاوخوا 15 کاله یا د حیض له پیل سره ټاکل کیږي. اساسي دلیل یې دا اصولو دی چې په قرآن کریم او سنت نبوي کې راغلی دی: "هر څوک د هغه څه په ضمانت کې دی چې یې ګټلي دي." (سورت مزمل، آیت 8). دا آیت په ګوته کوي چې شخص به د خپلو کړنو مسؤل وي. د ماشومانو په اړه چې بلوغ ته نه دي رسیدلي، دا منل کیږي چې دوی لاهم دا مسؤلیت نشي اخیستلی. په یوه حدیث شریف کې د رسول الله (ص) څخه هم دا ډول روایت شوی دی: "قلم له درې ډوله خلکو څخه پورته شوی دی: له هغه چا څخه چې تر ویښیدو پورې خوب کوي، له هغه چا څخه چې تر هوښیاریدو پورې لیونی دی، او له ماشوم څخه تر بلوغ پورې." (ترمذي، جنائز، 20؛ ابو داود، حدود، 22). دا حدیث په روښانه توګه بیانوي چې بلوغ د ګناه او ثواب د ثبت په برخه کې یو مهم بدلون دی. له همدې امله، شخص د هغو تېروتنو یا ګناهونو لپاره مسؤل نه ګڼل کیږي چې د بلوغ او مسؤلیت تر عمر پورې یې ترسره کړي وي. مګر د هغو کړنو لپاره چې د بلوغ وروسته ترسره کیږي، هم د ثواب او هم د ګناه له پلوه مسؤل به وي. الله دې تاسو په امان وساتي.

### لوی ګناهان، اووه کبائیر کوم دي؟

البته، د حنفي مذهب سره سم، په رڼا کې د قرآن او سنت، زه به تاسو ته د لویو ګناهانو (کبائیر) په اړه معلومات درکړم. لوی ګناهان هغه ګناهان دي چې الله تعالی په کلکه منع کړي دي او د هغوی د ترسره کولو لپاره سخت عذاب ژمنه شوې ده. دا هغه کړنې دي چې د کوچنیو ګناهانو په پرتله ډیرې جدي پایلې لري. که څه هم د علماوو ترمنځ د لویو ګناهانو په شمیر کې اختلاف نظر شتون لري، خو مشهور او په عمومي توګه منل شوي اووه لوی ګناهان په لاندې ډول دي: 1. له الله سره شریک کول: له الله سره شریک کول تر ټولو لوی ګناه ده او یوازینی ګناه ده چې بخښل کیږي نه. په قرآن کریم کې راغلي دي: "بې له شکه الله تعالی له هغه سره شریک کول نه بخښي، او له دې پرته نور ګناهان د چا لپاره چې وغواړي، بخښي." (سورت النساء، 48) 2. وژنه: په ناحقه یو انسان وژل په اسلام کې یوه له لویو ګناهانو څخه ده. په قرآن کریم کې په دې اړه سختې خبرې شوي دي. 3. جادو کول (سحر): جادو کول هم د ترسره کوونکي او هم د امر کوونکي لپاره لوی ګناه ګڼل کیږي. 4. لمونځ نه کول: لمونځ د اسلام یوه له بنسټیزو ستنو څخه دی. د لمونځ پریښودل پرته له کوم عذر څخه د لویو ګناهانو څخه دی. 5. زنا کول: زنا، چې یوه ناروا اړیکه ده، له لویو ګناهانو څخه ده چې هم فرد او هم ټولنې ته جدي زیان رسوي. 6. غلا کول: په ناحقه د بل چا مال اخیستل یوه له هغو لویو ګناهانو څخه ده چې په اسلام کې حرام ګرځول شوې ده. 7. د دروغو شهادت ورکول: د حقیقت خلاف شهادت ورکول یوه داسې کړنه ده چې عدالت زیانمنوي او لوی ګناه ګڼل کیږي. دا یوازې د لویو ګناهانو یوه برخه ده. په قرآن او سنتو کې ډیری نور لوی ګناهان هم ذکر شوي دي. مهم دا دی چې له دې ګناهانو څخه ځان وساتو او د الله تعالی د رضا ترلاسه کولو هڅه وکړو. له الله تعالی څخه غواړم چې موږ ټول د لویو ګناهانو څخه وساتي.

### ایا له هغه چا سره سودا کول چې له حرامو لارو ګټه کوي، جایز دی؟

و علیکم السلام و رحمة الله و برکاته. مسئله د دې چې له هغه چا سره سودا کول چې له حرامو لارو ګټه ترلاسه کوي، جایز دی که نه، په لومړي قدم کې په سرچینه د حرامو ګټې او د سودا په ماهیت پورې اړه لري. د حنفي مذهب له مخې، د هغه مال پیر او پلور چې حرام والی یې یقیني شوی، جایز نه دی. خو که د هغه چا د مال سرچینه چې له حرامې لارې یې ترلاسه کړی، شکمنه وي یا حرام او حلال ګډ شوي وي، نو حالت ممکن توپیر ولري. که چیرې یو کس له حرامې لارې پیسې ترلاسه کړي، خو له دې پیسو سره حلال مال اخلي او پلوري، تر څو چې دا مال پخپله حرام نه وي، نو په پیر او پلور یې کې کومه ستونزه نشته. خو دا حالت د دې معنی نه ورکوي چې هغه کس خپله حرام ګټه قانوني کوي. په قرآن کریم کې ویل شوي دي: "اې هغو کسانو چې ایمان مو راوړی! خپل مالونه د یو بل په ناحقه (له حرامې لارې) مه خورئ. خو سودا چې له رضایت څخه وي، نو دا مستثنی دی." (سورت النساء، آیت ۲۹). دا آیت هر ډول ناحقه ګټه منع کوي او وايي چې قانوني سودا به له رضایت څخه وي. حضرت پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) هم د حرامو ګټو څخه د لرې والي په اړه ډیر حدیثونه بیان کړي دي. د مثال په توګه، فرمایلي دي: "هر څوک چې حرام مال ترلاسه کړي، که یې صدقه هم کړي، قبوله نه کیږي او هغه څه چې ترې پاتې کیږي، هغه به د هغه لپاره د جهنم وي." (ابن ماجه، تجارت، ۴). دا حدیث د حرامې ګټې او له هغې څخه د ترلاسه شويو شیانو په اړه یو مهم خبرداری دی. له همدې امله، کله چې له هغه چا سره سودا کوئ چې له حرامو لارو کار کوي، باید احتیاط وکړئ. که د سودا موضوع حرامه وي (د مثال په توګه، د شرابو پلورل) یا د هغه کس د ګټې ډیره برخه حرامه وي او دا حالت په هغه سودا هم اغیزه وکړي، نو له هغه چا څخه مال اخیستل یا هغه ته مال پلورل د حنفي مذهب له مخې ممکن جایز نه وي. خو که د هغه کس مشکوکه ګټه هم وي، او که هغه تاسو ته حلال مال پلوري او تاسو هم د دې مال له حراموالي څخه ډاډه نه یاست، نو اړینه ده چې په دقت سره تحقیق وکړئ او شکونه له منځه یوسئ. په لنډه توګه، له هغه چا څخه چې حرام ګټه ترلاسه کوي، د هغه مال اخیستل چې د ګټې سرچینه یې حرامه، په هیڅ صورت جایز نه دی. که د ګټې سرچینه مشکوکه وي، نو تاسو باید ډاډه شئ چې هغه مال چې اخلئ حلال دی. غوره کار دا دی چې له هغو خلکو څخه لیرې اوسئ چې له دوی څخه د حرامې ګټې شک کیږي. الله تعالی دې موږ ټول په حلال او حرامو کې روښانه کړي.

### چېرته د پیغامدارو د کورنۍ درختی او د پیغامدارو د راتګ په لړليک کې معلومات ورکوي؟

ښه، د پیغامدارو د کورنۍ درختی او د پیغامدارو د راتګ په لړليک کې معلومات ورکول په قرآن او سنن په رڼا کې کولی شو چې ځینې معلومات ورکړو.

### د اسلام په اهمیت کې د نیت اهمیت څه دی؟

په اسلام کې نیت د هر عبادت او عمل روح دی، او د ثواب او قبولیت سرچینه ده.

### کله چې کومه ناڅاپه پېښه وشي، ولې 'سبحان الله' وایو؟

ګرانه وروره، کله چې له ناڅاپي حالت سره مخ کېږو، د «سبحان الله» ویل د دې مانا لري چې الله تعالی له هر ډول عیب او نیمګړتیا څخه پاک بلل او د هغه د لامحدود قدرت اقرار کول دي. په حنفي فقه او عمومي اسلامي سنت کې په دغو حیرانوونکو شحظو کې د دې ذکر د کارولو اساسي لاملونه دا دي: 1. د حیرانتیا او ستاینې څرګندول: کله چې مؤمن له یوې ناڅاپي پېښې سره مخ شي، نو یادوي چې دا پېښه د الله تعالی په تقدیر شوې ده. د «الله څومره لوی دی، هغه له هر ډول نیمګړتیا څخه پاک دی» په ویلو سره د هغه د خالقیت او قدرت په وړاندې خپل حیرانتیا او ستاینه بیانوي. 2. د سنتو پیروي: زموږ ګران پیغمبر (ص) د حیرانتیا په حالتونو کې د «سبحان الله» په ویلو سره غبرګون ښودلی دی. یو ځل کله چې له حضرت ابوهريرة (رض) سره مخ شو، او هغه د جنابت له امله ځان لیرې کاوه، نو پیغمبر (ص) په حیرانتیا سره وفرمایل: «سبحان الله! مؤمن هک کله (نجس) نه ناپاکه کېږي» (بخاري، غسل ۲۳؛ مسلم، حیض ۱۱۵). 3. د الله یادول: په مبارک قرآن کې راغلي دي: «هر څه چې په ځمکه او اسمانونو کې دي، د الله پاک تسبيح وایي» (سورة الحشر، ۱). د ناڅاپي حالت په وړاندې د دې تسبيح ویل د دې نښه ده چې بنده پوهیږي چې په هر ساعت کې د الله تعالی په پاملرنه او څارنه کې دی. په لنډه توګه؛ د یوې پېښې په وړاندې د «سبحان الله» ویل، هم د حیرانتیا څرګندونه ده او هم په هغه شېبه کې د ذکر او عبادت د بدلولو یوه وسیله ده. الله دې موږ ټول تل د هغه د ذکر کوونکو بندګانو څخه وګرځوي.

### آیا الله هغه چا ته بښنه کوي چې خوښه یې وي، که هغه چا ته چې مستحق وي؟

ګرانه وروره، د اسلامي عقیدې او په ځانګړې توګه د حنفي-ماتریدي مکتب له مخې، د دې پوښتنې ځواب په هغه نقطه کې دی چې د الله مطلق اراده د هغه له بې پایه حکمت سره یوځای کیږي. الله تعالی د مطلق حاکمیت خاوند دی او د هر چا د بښلو واک لري چې وغواړي. په قرآن کریم کې دا حقیقت داسې بیان شوی دی: 'په اسمانونو او ځمکه کې چې څه دي، ټول د الله دي. هغه چې وغواړي بښنه کوي او چې وغواړي عذاب ورکوي. الله ډېر بښونکی او مهربان دی.' (آل عمران، ۱۲۹). خو د الله 'غوښتل' یو تصادفي انتخاب نه دی، بلکې د هغه په بې پایه حکمت (هر څه په خپل ځای ترسره کول) ولاړ دی. الله د خپل بنده صادقانه توبه، پښیماني او ښه اعمال د خپلې بښنې وسیله ګرځوي. یعنې بنده په توبه او ایمان سره د بښنې 'غوښتنه' کوي او الله هم د خپل فضل له مخې د هغه بښل 'غواړي'. د الله رسول (ص) په یوه حدیث کې فرمایلي دي: 'هیڅوک یوازې په خپل عمل (د حق په توګه) جنت ته نه شي داخلیدای. پوښتنه وشوه: 'ای د الله رسوله، حتی تاسو هم نه؟' ویې فرمایل: 'هو، تر هغه چې الله ما د خپل رحمت په پوښښ کې نه وي نیولی، زه هم نه شم داخلیدای.' (مسلم، منافقین، ۷۱). په لنډه توګه؛ هیڅوک نشي کولی د 'ما دا حق ګټلی دی' په ویلو سره پر الله د حق دعوه وکړي. بښل کیدل د الله فضل او اراده ده. خو الله د هغو کسانو د بښلو په وعده سره چې په اخلاص توبه وباسي او د هغه امرونو ته غاړه ږدي، موږ ته د دې ارادې د ترلاسه کولو لاره ښودلې ده. الله دې موږ د هغو بندګانو له جملې څخه کړي چې د هغه رحمت یې راچاپیره کړی دی.

### له لمانځه وروسته د تسبيحاتو فضيلت

السلام علیکم ګرانه وروره! له لمانځه وروسته تسبيحات هغه ډېر ارزښتناک سنت دی چې د عبادت معنوي فضا بشپړوي او د الله تعالی په وړاندې د بنده شکر ادا کوي. د حنفي مذهب له مخې، له فرض لمانځه وروسته (که سنتونه وي، نو له هغو وروسته) دا ذکرونه مؤکد سنت ګڼل کېږي. د لمانځه وروسته د تسبيحاتو فضيلت په لاندې ډول خلاصه کولی شو: ۱. د ګناهونو بښنه: رسول الله (ص) فرمايلي دي: «څوک چې له هر لمانځه وروسته ۳۳ ځله سبحان الله، ۳۳ ځله الحمدلله او ۳۳ ځله الله اکبر ووايي، دا ټول ۹۹ کېږي. په سلسم ځل ووايي: 'لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير'، نو ګناهونه يې بښل کېږي، که څه هم د سمندر د ځګ په اندازه وي» (مسلم، مساجد، ۱۴۶). ۲. د معنوي درجې لوړېدل: تسبيحات زړه له دنيوي بوختياوو پاکوي او بنده الله ته نږدې کوي. لکه په قرآن کريم کې چې راغلي: «خبر اوسئ چې زړونه يوازې د الله په ياد سره آرام مومي» (سورة الرعد، ۲۸). ۳. د نيمګړتياوو جبران: دا د هغو کوچنيو غفلتونو او نيمګړتياوو د جبران سبب کېږي چې د لمانځه په ترڅ کې پېښېږي. ۴. د جنت خزانه: دا ذکرونه د مؤمن لپاره په آخرت کې ستر اجر او د جنت خزانه ده. پېغمبر (ص) فقيرو مهاجرو ته چې د شتمنو د لوړو درجو او ابدي نعمتونو د ترلاسه کولو له امله خپه وو، دا تسبيحات سپارښتنه کړل او زېری يې ورکړ چې په دې سره نور خلک دوی ته نشي رسېدلی (بخاري، اذان، ۱۵۵). په لنډه توګه؛ له لمانځه وروسته تسبيحات د لږې هڅې په بدل کې د سترو ثوابونو د ترلاسه کولو او معنوي پاکوالي دروازه ده. الله دې ستاسو عبادتونه قبول کړي.

### آیا مسلمانان شتمن د جنت لوړې درجې ترلاسه کړې؟

زما ګران ورور، دا پوښتنه چې تاسو یې کوئ، په لومړیو ورځو کې د فقیر صحابه وو لخوا په خپله د پیغمبر (ص) څخه هم پوښتل شوې وه. موږ دا مسله د قرآن او سنت په رڼا کې په لاندې ډول تشریح کولی شو: لوړې درجې په جنت کې یوازې په شتمنۍ یا یوازې په فقر پورې تړاو نلري. د درجو اصلي معیار تقوا، اخلاص او د الله رضا لټول دي. فقیر صحابه یوه ورځ د پیغمبر (ص) خدمت ته راغلل او ویې ویل: "ای د الله رسوله! زموږ شتمن وروڼه لوړې درجې او تلپاتې نعمتونه ترلاسه کړل. ځکه چې موږ لمونځ کوو او دوی هم کوي، موږ روژه نیسو او دوی هم نیسي. خو دوی صدقه ورکوي او موږ نشو کولی، دوی غلامان آزادوي او موږ نشو کولی." دوی خپل غم څرګند کړ. پیغمبر (ص) هغوی ته اذکار (تسبیحات) ور وښودل چې د شتمنو مالي عباداتو سره سیالي کولی شي (مسلم، مساجد، 142). لکه څنګه چې د حنفي مذهب علماوو هم ټینګار کړی، په اسلام کې غوره والی د مال د کموالي یا زیاتوالي سره نه، بلکې د هغه مال د ګټلو او مصرف کولو له لارې اندازه کیږي. 1. فقیر چې صبر کوي او شتمن چې شکر کوي: د اسلام علماوو ویلي دي چې "صابر فقیر" او "شاکر شتمن" د الله (ج) په وړاندې لوړ مقام لري. یو شتمن مسلمان کولی شي د خپل مال په الله (ج) په لاره کې په لګولو (انفاق) سره تر ټولو لوړو درجو ته ورسیږي. یو فقیر مسلمان هم کولی شي په خپل حال صبر کولو او په خپلو عباداتو دوام ورکولو سره ورته درجې ترلاسه کړي. 2. د حساب سختوالی: پیغمبر (ص) دا ښه خبر ورکړی چې "فقیران به د شتمنو څخه پنځه سوه کاله مخکې جنت ته ننوځي" (ترمذي، زهد، 37). دا د دې له امله دی چې شتمنو ته د خپلو مالونو د حساب ورکولو لپاره وخت نیسي. خو له حساب ورکولو وروسته، هغه شتمن چې خپل مال په خیر لاره کې مصرفوي، د هغوی درجې به ډیرې لوړې وي. 3. اصلي معیار تقوا ده: په قرآن کریم کې الله (ج) فرمایلي دي: "بې شکه ستاسو څخه په الله (ج) باندې تر ټولو غوره هغه څوک دی چې له هغه څخه ډیر وېرېږي (تقوا لري)" (حجرات سورت، 13). په لنډه توګه؛ شتمن مسلمانان یوازې د شتمنۍ له امله نه، بلکې که خپل مال د الله (ج) په لاره کې ولګوي او شکر وباسي، نو لوړو درجو ته رسي. فقیر مسلمانان هم د خپل صبر او عباداتو سره په دې درجو کې شریک وي. جنت هغه ځای دی چې هلته د شتمنو سخاوت او د محدودو خلکو صبر او اخلاص اجر ورکول کیږي.

### که په کورنۍ کې بې انصافي وي، څه باید وکړو؟

ګران ورور، هڅه به وکړو چې په نرمۍ سره ستاسو پوښتنې ته ځواب ووایو چې څنګه باید له بې انصافۍ سره چې په کورنۍ کې رامنځته کیږي، چلند وشي. د اسلام دین کورنیو اړیکو ته ډیر اهمیت ورکوي، چې پر متقابلې مینې، درناوي او عدالت ولاړې وي. په قرآن کریم او سنت نبوي (ص) کې په دې اړه ډیرې نصیحتونه او احکام شته. لومړی، کله چې په کورنۍ کې بې انصافي رامنځته شي، نو باید لومړی صبر وشي او هڅه وشي چې وضعیت درک شي. داسې ویل شوي دي: "اې هغو کسانو چې ایمان مو راوړی دی! له صبر او لمونځ څخه مرسته وغواړئ. بې له شکه، الله له صابروانو سره دی." (سورت البقرة، آیت ۱۵۳) هغه څوک چې له بې انصافۍ سره مخ کیږي، باید لومړی په داسې یوه بې ضرره طریقه چې حقانیت یې ثابتوي، بل لوري ته خبرداری ورکړي. هدف د وضعیت سمول او د عدالت ټینګول دي. زموږ پیغمبر (ص) داسې فرمایلي دي: "خپل دیني ورور سره مرسته وکړئ، که ظالم وي یا مظلوم." صحابه کرام وپوښتل: "اې د الله رسوله! مظلوم سره مرسته وکړو، خو له ظالم سره څنګه مرسته وکړو؟" پیغمبر (ص) وفرمایل: "هغه له ظلم څخه منع کړئ. دا هم ورسره مرسته ده." (بخاري، مظالم، ۴) دا حدیث شریف موږ ته په کورنۍ کې د بې انصافۍ د مخنیوي په برخه کې لارښوونه کوي. که چیرې د کورنۍ غړی بې انصافي وکړي، نو هڅه د هغه له دې عمل څخه د منع کولو لپاره، تر ټولو لویه نېکي ده چې ورسره کیږي. که وضعیت له خبرو اترو یا اخطارونو سره سم نه شي، نو د حنفي مذهب د عمومي اصولو په چوکاټ کې، له مشرانو کورنۍ څخه یا له یو باوري او هوښیار شخص څخه د منځګړیتوب غوښتنه هم یو حل کیدی شي. دا د منځګړیتوب له لارې د مسلې په ښه توګه حل کولو هڅه ده. مه هېروئ چې کورنۍ د ټولنې تر ټولو کوچنۍ واحد ده. د دې واحد سوله او عدالت زموږ دواړو لپاره، د دنیا او آخرت لپاره ډیر اهمیت لري. الله تعالی (ج) امر کړی دی چې د کورنۍ غړي باید له یو بل سره عدالت وکړي. الله (ج) دې تاسو سره ستاسو په هڅو کې مرسته وکړي.

### د قيامت په ورځ زموږ رب له بندګانو څخه څنګه حساب اخلي؟

ګران ورور, وعلیکم السلام و رحمة الله. د قيامت ورځ هغه سپېڅلې ورځ ده چې په هغه کې عدالت په بشپړه توګه تمثیل کېږي او پر چا باندې لږ تر لږه هم ظلم نه کېږي. د حنفي مذهب د اصولو او اهل سنت د عقیدې له مخې، الله تعالی کله چې له خپلو بندګانو سره حساب کوي، نو هم به یې په خپل فضل سره په رحمت کې ډوب کړي او هم به یې له حقیقي عدل سره معامله وکړي. د قيامت په ورځ د حساب ماهیت او مرحلې په لنډه توګه په لاندې ډول دي: ۱. د اعمالو د کتابونو ورکړه: بندګانو ته به د هغوی د نیکو او بدو کړنو ثبت شوي کتابونه د ښي یا کیڼ لاس څخه ورکړل شي. په قرآن کریم کې په سورت اسراء آیت ۱۳ او ۱۴ کې داسې فرمایل شوي دي: "او موږ د هر انسان لپاره د هغه عمل (د ښو او بدو) په غاړه تړلی دی او د قيامت په ورځ موږ د هغه لپاره یو کتاب راوځو چې هغه خلاص وي. (او ورته ویل کېږي): خپل کتاب ولوله! نن ورځ ستا لپاره بس دی چې ته خپل حساب ورکوونکی یې" (اسراء: ۱۳-۱۴). ۲. میزان (تله): د اعمالو د وزنولو لپاره د عدالت ترازوګانې ودرول کېږي. څوک چې د نیکو اعمالو تله یې درنه وي، نو هغه به بریالی شي. په سورت اعراف آیت ۸ او ۹ کې داسې فرمایل شوي دي: "او په هغه ورځ (د اعمالو) تله حق ده. نو څوک چې (د نیکو اعمالو) تله یې درنه وي، نو همدوی بریالي شوي دي. او څوک چې (د نیکو اعمالو) تله یې سپکه وي، نو همدوی هغه کسان دي چې ځانونه یې تاواني کړي دي، ځکه چې دوی زموږ له آیتونو سره عناد کاوه" (اعراف: ۸-۹). ۳. پوښتنه او حساب کتاب: په حدیث شریف کې چې د حنفي مذهب اصلي سرچینې دي، حضرت پیغمبر (ص) د حساب کتاب په اړه داسې خبر ورکړی دی: "هیڅ بنده به د قيامت په ورځ تر هغه وخته پورې یو ګام هم وانه خیژول شي، تر څو چې له هغه څخه ونه پوښتل شي چې خپل عمر یې چیرته تیر کړی، له خپل علم څخه یې څه عمل کړی، خپل مال یې له کومه ځایه ګټلی او چیرته یې لګولی او خپل بدن یې چیرته ستړی کړی دی." (ترمذي، قيامت، ۱). د مؤمنانو لپاره دا حساب کتاب به داسې یو مهربانه لیدنه وي چې الله تعالی به له خپلو بندګانو سره یوازې پاتې شي، دوی به په خپلو ګناهونو اعتراف ته اړ کړي او دوی به وبخښي. خو د کافرانو او ظالمانو لپاره به دا یوه عادلانه او سخته پوښتنه وي. حقیقت یوازې د عالم رب پوهیږي. هغه له خپلو بندګانو سره ډیر مهربان او عادل دی. خدایه، زموږ حساب اسانه کړه.

### آیا د هیوي مټل (Heavy metal) یا راک موسیقۍ اورېدل جایز دي؟

ګرانه وروره، په اسلامي دین او ستاسو په حنفي مذهب کې د یو شي حلال یا حرام کېدل د هغه په ماهیت، محتوا او د انسان په روح او اعمالو باندې د هغه په اغېز پورې اړه لري. د موسیقۍ په اړه هم بنسټیزه قاعده همدغه ده. د هیوي مټل یا راک موسیقۍ د اورېدلو حکم د لاندې معیارونو له مخې ارزول کېږي: ۱. د کلمو محتوا: که د موسیقۍ په کلمو کې شرک (له الله سره شریک نیول)، دین یا خالق ته سپکاوی، کفر، بې اخلاقي، تاوتریخوالی، د شرابو یا نشه یي توکو هڅونه وي، نو د دې موسیقۍ اورېدل جایز نه دي. ۲. پر انسان اغېز: که اورېدل کېدونکې موسیقي انسان له خپلو عبادتونو لکه لمونځ څخه منع کړي، زړه ته تیارې راولي، غوسه او تېری راپاروي او یا روح د الله له یاد څخه لرې کوي، نو په حرامو کې شمېرل کېږي. ۳. سمبولونه او موضوعات: د هیوي مټل او راک موسیقۍ په ځینو ډولونو کې موجود شیطاني (سټانیسټ) سمبولونه، نااميدي او د باطلو عقایدو موضوعات د اسلام له ادابو او عقیدوي اصولو سره په ټکر کې دي. سرچینې: په قرآن کریم کې د لقمان سورت په ۶م آیت کې داسې فرمایلي دي: 'او له خلکو څخه داسې څوک شته چې بې ځایه خبرې (لهو الحدیث) اخلي ترڅو خلک له علم پرته د الله له لارې ګمراه کړي او هغه د ملنډو ځای وګرځوي...' ډېری مفسرین او حنفي علما هر ډول بدې خبرې او موسیقي چې انسان له الله او خپلو مسؤلیتونو څخه لرې کوي، د همدې آیت په چوکاټ کې ارزوي.

### ولې الله تعالی د همجنسي اړيکې حرام کړې دي؟

ګران وروره، د الله سلام او رحمت دې پر تا وي. دا پوښتنه چې ته یې کړې، د اسلام له نظره د انسان فطرت (طبیعت) او د ټولنې نظم ته د ورکړل شوي اهمیت په پوهیدو کې ارزښتناکه ده. موږ کولی شو د حنفي مذهب او عمومي اسلامي قانون له مخې د دې بندیز اصلي حکمتونه په لاندې ډول لنډیز کړو: ۱. د فطرت او د تخلیق د هدف ساتنه الله تعالی انسان د نارینه او ښځینه په توګه پیدا کړی چې یو بل بشپړوي. په قرآن کریم کې ویل شوي چې ښځې او میړه د یو بل لپاره د ارامتیا او مینې سرچینه ګرځول شوي دي. همجنسي اړیکه د دې لپاره حرامه کړل شوې چې دا د انسان د دې طبیعي تخلیق (فطرت) سره په ټکر کې ګڼل کیږي. ۲. د نسل دوام او د کورنۍ بنسټ یو له اساسي اهدافو څخه د اسلامي قانون "د نسل ساتنه" (حفظ النسل) دی. د انسان د نسل سالم دوام یوازې د نارینه او ښځینه څخه جوړېدونکي مشروع کورنۍ له لارې ممکن دی. همجنسي اړیکې د نسل د تولید او د کورنۍ د ساتنې لپاره ګټورې نه دي، له همدې امله منع شوي دي. ۳. د اخلاقي او روحي پاکوالی اسلام غواړي چې شهوت یوازې د یوې ځانګړې نظم او مشروعیت (نکاح) په چوکاټ کې تجربه شي. په قرآن کې، د لوط علیه السلام د قوم په مثال، دا عمل "له حد څخه وتل" او "بې شرمۍ" بلل شوی دی. سرچینې (آیت او حدیث): آیت: "او لوط علیه السلام (یاد کړه) کله چې خپل قوم ته وویل: آیا له تاسو څخه مخکې په نړۍ کې هیچا دا کار نه دی کړی؟ تاسو له ښځو سره پرېښودلو سره په شهوت سره نارینوو ته ځئ؟ بلکې تاسو له حد څخه وتلی قوم یاست." (اعراف سورت، ۸۰-۸۱) حدیث: د الله رسول (ص) په داسې خلکو چې دا ډول اعمال ترسره کوي، سختې خبرې کړې او د فطرت خلاف له کړنو څخه یې منع کړي دي. (ترمذي، حدود، ۲۴) د حنفي مذهب نظر: د امام ابوحنیفه او د هغه د شاګردانو په نظر، دا عمل یو لوی ګناه دی او د الله تعالی له حدودو څخه سرغړونه ده. حنفي فقیهان ټینګار کوي چې دا عمل د ټولنې اخلاقي جوړښت ته زیان رسوي او د تخلیق له حکمت سره په ټکر کې دی. په لنډیز سره؛ دا بندیز د انسان عزت، بیولوژیکي جوړښت، د نسل راتلونکي او روحاني پاکوالي ساتلو لپاره دی چې د الهي حکمت پر بنسټ ولاړ دی. الله تعالی په خپلو ټولو امرونو سره د خپل بنده لپاره خیر غواړي.

### اوتیکا، یانی د ازادو شویو کسانو لمانځه په حدیثونو کې راغلی دي؟

ګران زویه، هغه «د اوتیکا لمانځه» چې ته پوښتنه کوې (د ازادو شویو کسانو لمونځ)، زموږ په اساسي حدیثي سرچینو کې (لکه کتب سته) د نبوي (ص) له لوري په صحیح سند سره شتون نه لري. د حدیثو اکثرو پوهانو څرګنده کړې ده چې د دې لمانځه د ادا کولو د څرنګوالي او فضیلت په اړه څرخیدونکي روایتونه «موضوع» (تړل شوي) او بې بنسټه دي. په اسلامي فقه او حنفي مذهب کې چې ته یې پیروان یې، د دې لپاره چې یو عبادت په ځانګړي نوم او بڼه سره د «سُنّت» یا «فضیلت لرونکي عبادت» په توګه ومانه شي، نو په یوه صحیح دلیل یې تکیه کول اړین دي. د دې پر ځای چې بې بنسټه او په دین کې نوي راڅرګند شوي (بدعت) عملونه ترسره کړې؛ د هغو نافله لمانځو لکه تهجد، چاشت (دحی) او اووابین ادا کول چې په قران او سنت کې یې ځای ثابت دی، ستاسو لپاره ډېر زیات خیر او ثواب لري. رب دې موږ د خپل ګران پیغمبر (ص) له صحیح سنتو څخه بې برخې نه کړي.

### آیا د پیغمبرانو د نسب او د راتګ د ترتیب په اړه معلومات راکولای شئ؟

ګرانه وروره، السلام علیکم ورحمة الله. لوی خدای د بشریت د لارښوونې او حق لارې ښودلو لپاره له حضرت آدم (علیه السلام) څخه نیولې تر زموږ د سردار محمد مصطفی (صلی الله علیه وسلم) پورې بې شمېره پیغمبران رالېږلي دي. په قرآن کریم کې د ذکر شویو پیغمبرانو شمېر ۲۵ تنه دی؛ خو د احادیثو له مخې د پیغمبرانو ټول شمېر تر دې ډېر دی (مسند، V، ۱۷۸). د حنفي مذهب د علماوو او اسلامي تاریخپوهانو په نظر، د پیغمبرانو د نسب او راتګ ترتیب په عمومي توګه داسې دی: ۱. حضرت آدم (لومړنی انسان او لومړنی پیغمبر)، ۲. حضرت ادریس، ۳. حضرت نوح، ۴. حضرت هود، ۵. حضرت صالح، ۶. حضرت ابراهیم، ۷. حضرت لوط، ۸. حضرت اسماعیل او حضرت اسحاق، ۹. حضرت یعقوب، ۱۰. حضرت یوسف، ۱۱. حضرت ایوب، ۱۲. حضرت شعیب، ۱۳. حضرت موسیٰ او د هغه ورور حضرت هارون، ۱۴. حضرت ذوالکفل، ۱۵. حضرت داود، ۱۶. حضرت سلیمان، ۱۷. حضرت الیاس، ۱۸. حضرت الیسع، ۱۹. حضرت یونس، ۲۰. حضرت زکریا، ۲۱. حضرت یحییٰ، ۲۲. حضرت عیسیٰ، ۲۳. حضرت محمد مصطفی (صلی الله علیه وسلم - وروستی پیغمبر، خاتم الانبیاء). همدارنګه د هغو کسانو په اړه لکه حضرت عزیر، حضرت لقمان یا حضرت ذوالقرنین چې نومونه یې په قرآن کې راغلي خو د نسب او زمانې په اړه یې بېلابېل نظرونه شته، زموږ علماوو احتیاطي چلند غوره کړی دی. لوی څښتن په قرآن کریم کې فرمایي چې موږ باید د پیغمبرانو ترمنځ توپیر ونه کړو: «رسول پر هغه څه ایمان راوړ چې د خپل رب له لوري پرې نازل شوی او مؤمنان هم (ایمان راوړی). هر یو پر خدای، پرښتو، کتابونو او رسولانو یې ایمان راوړی او ویلي یې دي: موږ د هغه د رسولانو ترمنځ هیڅ توپیر نه کوو...» (سورت بقره، ۲۸۵). د خدای رحمت او برکت دې پر تاسو وي. که کومه بله پوښتنه لرئ، په خوښۍ سره به مرسته وکړم.

### د حنفي او شافعي د ماسپښین (عصر) محاسبه ترمنځ توپیر څه دی؟

السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته، ګران ورور. د ماسپښین (عصر) لمونځ د وخت د پیل په اړه د حنفي او شافعي مذهبونو ترمنځ اصلي توپیر د یو شی د سیوري له اندازې څخه سرچینه اخلي: 1. شافعي مذهب (او جمهور/اکثریت): کله چې د یو شی سیوری خپلې اندازې سره مساوي شي، د ماسپښین وخت پیل کیږي، پرته له هغه سیوري چې لمر په لوړه نقطه کې وي (د زوال سیوری). 2. حنفي مذهب (امام اعظم ابو حنیفه رحمة الله علیه نظر): کله چې د یو شی سیوری خپلې اندازې دوه چنده شي، د ماسپښین وخت پیل کیږي، پرته له هغه سیوري چې لمر په لوړه نقطه کې وي. دلیل (حدیث شریف): دا اجتهادي توپیر په هغه روایت ولاړ دی چې جبرائیل علیه السلام حضرت محمد صلی الله علیه وسلم ته د لمونځ وختونه ور وښودل. جبرائیل علیه السلام په لومړۍ ورځ د ماسپښین لمونځ هغه وخت وښوده کله چې سیوری یو چنده و، او په دویمه ورځ کله چې سیوری دوه چنده و. امام اعظم رحمة الله علیه د عبادت په احتیاط (تر ټولو خوندي) تکیه کولو سره، د ماسپښین وخت د وتلو څخه د یقیني لپاره دوه چنده سیوري ته په تمه و. دا یو اختلاف نه دی، بلکې د سنتو په پراختیا او رحمت کې اسانتیا ده. تاسو کولی شئ د خپل حنفي مذهب د تقویم سره سم عبادت په اطمینان سره ترسره کړئ. الله تعالی ستاسو عبادتونه قبول کړي.

### مؤذنۍ څنګه ترسره کیږي؟

وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته. مؤذنۍ یو ډېر ستر خدمت دی چې مسلمانان عبادت ته رابولي او د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د ستاینې وړ ګرځېدلی دی. زموږ ګران پیغمبر په یوه حدیث شریف کې فرمایلي دي: «مؤذنان به د قیامت په ورځ د خلکو په منځ کې تر ټولو اوږده غاړه (تر ټولو باعزته او ډېر ثواب لرونکي) وي.» (مسلم، صلاة، ۱۴). د حنفي مذهب له مخې د مؤذنۍ د سنت او سم ترسره کولو طریقه په لنډه توګه دا ده: ۱. چمتووالی او اداب: د اودس درلودل، قبلې ته مخ کول، او د ګوتو په غوږونو کې ایښودل. ۲. د اذان ویل: اذان په لوړ غږ او په آرامۍ سره ویل کیږي. د «حي على الصلاة» په وخت کې سر ښي لوري ته او د «حي على الفلاح» په وخت کې کیڼ لوري ته اړول کیږي. د سهار په اذان کې د «حي على الفلاح» وروسته دوه ځله «الصلاة خير من النوم» ویل کیږي. ۳. اقامت: اقامت د فرض لمانځه له پیل مخکې ویل کیږي، خو د اذان په پرتله په چټکۍ سره. په اقامت کې د «حي على الفلاح» وروسته دوه ځله «قد قامت الصلاة» ویل کیږي. په اقامت کې ګوتې په غوږونو کې نه ایښودل کیږي او سر نه اړول کیږي. الله تعالی دې ستاسو خدمت قبول کړي.

### پر الله تعالی د ایمان نه راوړلو جزا ولې په ابدي دوزخ کې پاتې کیدل دي?

قدرمنه وروره، ستاسو پوښتنه د انسان د عقل او زړه له هغو ژورو مسایلو څخه ده چې تر ټولو زیات ورته متوجه کیږي او د حکمت په پوهیدو یې هڅه کوي. د الله تعالی د عدالت او رحمت په چوکاټ کې دا مسأله د قرآن او سنت په رڼا کې داسې لنډولی شو: د یو جرم لویوالی د عمل د ترسره کیدو په وخت او ځای پورې تړلی نه دی، بلکې دې ته کتل کیږي چې د چا پر وړاندې ترسره شوی او د جرم ماهیت څه دی. الله تعالی د لایتناهی لویوالي او لامحدوده رحمت خاوند او زموږ حقیقی خالق دی. پر هغه ایمان نه راوړل او د هغه انکار کول دا دي چې انسان په خپله اراده د رحمت دروازې پر ځان وتړي، او د هغه شتون او پر ځان نعمتونه رد کړي. په قرانکریم کې د کافرانو حالت داسې بیان شوی دی: "او هغه کسان چې کفر یې وکړ او زموږ آیتونه یې درواغ وګڼل، همدوئ د دوزخ ملګري دي او هلته به ابدي پاتې شي." (البقره سورت، ۳۹) ایمان د ابدي ژوند کیلي ده. انکار بیا د زړه هغه انتخاب دی چې غواړي تر ابده پر حقیقت پورې تړلی پاتې شي. د جنت او دوزخ ابدي کیدل په دې نړۍ کې د شخص په نیت او لوري پورې اړه لري. د جنت اهلو ته د ابدي نعمتونو ورکولو لامل دا دی چې دوی به تر ابده ایمان داره وي، او د دوزخ د اهلو (لکه څنګه چې په آیتونو کې ذکر شوي) لامل هم دا دی چې که فرضاً دنیا ته بیرته واستول شي، نو بیا هم هماغسې انکار به دوامداره کړي. لوی الله انسانانو ته عقل ورکړی، انبیاء یې استولي او حق او باطل یې روښانه کړي دي. ایمان تر ټولو ارزښتناک فضیلت دی چې انسان یې په خپله آزاده اراده سره خوښوي. الله تعالی دې زموږ زړه په حق باندې ټینګ کړي او موږ دې د اهل سنت او الجماعت له عقیدې څخه نه جلا کوي. په سلام او دعا.

### آیا نېل بابا (سانتا کلاز) شتون لري؟

زویه، د اسلامي عقیدې له مخې د «نویل بابا» (سانتا کلاز) شخصیت یو حقیقي وجود نه لري؛ دا یوازې یو کلتوري افسانه ده. د اسلامي عقیدې بنسټ توحید دی، یعنې د الله تعالی یووالی. په اسلام کې یوازې الله تعالی دی چې رزق ورکوي، دعاګانې اوري او اړتیاوې پوره کوي. په قرآن کریم کې دا حالت داسې بیان شوی دی: «په اسمانونو او ځمکه کې چې څوک دي، ټول له ده څخه غوښتنه کوي. هغه هره لحظه په یوه کار کې دی.» (سورة الرحمن، ۲۹ آیت). له همدې امله، د «نویل بابا» شخصیت چې ګواکې ماشومانو ته ډالۍ راوړي، پټې مرستې کوي یا کومه سپېڅلې بڼه لري، یو داسې تصور دی چې د اسلام د عقیدې له اصولو سره په ټکر کې دی. موږ د مسلمانانو په توګه باید خپلو ماشومانو ته وښیو چې رزق او نعمت یوازې د الله تعالی له لوري دی، او نېکي کول یوازې د کال په ځانګړو وختونو کې نه، بلکې تل او یوازې د الله تعالی د رضا لپاره یو عبادت دی. په لنډه توګه، دا کرکټر یوازې د یوې کیسې اتل دی او په اسلامي عقیده کې هیڅ ځای نه لري. خپلو ماشومانو ته د داسې افسانو پر ځای د اسلام ښه اخلاق او حقیقي ارزښتونه ورښودل تر ټولو غوره لاره ده.

### د سهو سجدې په کومو حالاتو کې اړتیا ده او څنګه ترسره کیږي؟

ګران ورور د حنفي مذهب له مخې، سهو سجده یوه جبراني سجده ده چې په هغه صورت کې واجبه ده چې د لمونځ یو فرض په سهو (په هېرو یا تېروتنې) وځنډول شي، یا یو واجب یې په سهو پرېښودل شي یا وځنډول شي. په قصدي تېروتنو یا د لمونځ د فرض په پرېښودلو سره سهو سجده لمونځ نه خلاصوي؛ لمونځ باید بیا ادا شي. د سنتو په پرېښودلو سره بیا سهو سجده اړینه نه ده. ۱. په کومو حالاتو کې سهو سجده اړینه ده؟ یو واجب په سهو پرېښودل: د مثال په توګه؛ د فاتحې سورت یا د فاتحې نه وروسته د زَم-م سورت لوستل هېروي، په څلور رکعتي لمونځونو کې لومړۍ ناسته (قاعده اولی) نه کول او ولاړېدل. یو واجب ځنډول: د مثال په توګه؛ په لومړي ناسته کې د "تحیات" نه وروسته د "اللهم صلی" ویلو سره دریم رکعت ته ولاړل ځنډول. یو فرض ځنډول: د مثال په توګه؛ د قرائت له پای ته رسولو وروسته په فکر کې ډوبېدل او رکوع ته تلل ځنډول. یو فرض تکرارول: د مثال په توګه؛ په یوه رکعت کې په سهو دوه ځله رکوع یا درې ځله سجده کول. ۲. سهو سجده څنګه ترسره کیږي؟ Hanefî مذهب کې تر ټولو عام او غوره طریقه په لاندې ډول ده: 1. د لمونځ په وروستۍ ناسته کې یوازې "تحیات" دعا لوستل کیږي. 2. د تحیات له پای ته رسولو وروسته یوازې ښي لور ته سلام ورکول کیږي (که څه هم د دواړو لورو ته د سلام ورکولو په اړه روایتونه شته، خو د جماعت په لمونځ کې د ګډوډۍ د مخنیوي او د حنفي فقهاوو د زیاترو د انتخاب له امله یوازې ښي لور ته سلام ورکول اصل دی). 3. "الله اکبر" ویلو سره سجده ته ځي او په درې ځله "سبحان ربي الاعلی" ویل کیږي. 4. "الله اکبر" ویلو سره ناست کیږي، بیا "الله اکبر" ویلو سره دویمه سجده کیږي. 5. له دویمې سجدي وروسته ناست کیږي؛ په ترتیب سره تحیات، صلی-بارک او ربنا دعاوې لوستل کیږي. 6. لومړی ښي لور ته، بیا کيڼ لور ته سلام ورکولو سره لمونځ بشپړیږي. دلیل (له سنتو څخه دلیل) سهو سجده د حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) لخوا په خپله عملي شوې او امر شوې سنت ده. لکه څنګه چې په یوه حدیث شریف کې راغلي دي: "کله چې ستاسو څخه څوک په خپل لمونځ کې شک وکړي او ونه پوهیږي چې څو رکعته یې کړي (درې دي که څلور دي) نو هغه دې شک پریږدي او د هغه تعداد له مخې دې خپل لمونځ بشپړ کړي چې په یقین سره یې پوهیږي. له سلام ورکولو څخه مخکې دې دوه سجدې وکړي." (مسلم، مساجد، ۸۸؛ ابو داود، صلاة، ۱۹۰) الله تعالی دې زموږ عبادتونه او لمونځونه قبول کړي.

### د سفر په وخت کې د لمونځونو احکام او د لنډولو شرایط څه دي؟

په نامه د الله ګرم او مهربان. ګران ورور، زموږ لوی رب په خپل دین کې اسانتیا غوره کړې او خپلو بندګانو ته یې په سفر کې ځانګړې ډالۍ ورکړې ده. په قرآن کریم کې الله تعالی فرمایلي دي: «او کله چې په ځمکه سفر کوئ... نو په تاسو ګناه نشته چې لمونځ لنډ کړئ.» (سورة النساء، 4/101) رسول اکرم (ص) هم ویلي چې په سفر کې د لمونځ لنډول د الله تعالی ډالۍ ده او فرمایلي یې دي: «دا صدقه چې الله تاسو ته درکړې، قبوله کړئ.» (مسلم، مسافرین، 4) د حنفي مذهب له مخې په سفر کې د لمونځونو احکام او د لنډولو شرایط په لاندې ډول دي: 1. د سفر شرایط: د واټن شرط: فاصله باید لږ تر لږه 90 کیلومتره (په پخوانۍ اصطلاح 3 ورځې لاره) وي. د وخت شرط: باید د 15 ورځو څخه لږ وخت لپاره پاتې کیدل نیت شي. که چیرې 15 ورځې یا له دې زیات پاتې کیدل نیت شي، نو په رسیدو سره د سفر حالت پای ته رسیږي. د ښار له حدودو وتل: د سفر احکامو د پیل لپاره باید له ښار له ابادې شوې سیمې (د ښار له حدودو/وتلو) څخه وتلي وي. 2. د لمونځونو حکم او اداء کول: 4 رکعته فرضونه: د مازدیګر، ماسپښین او ماښام لمونځونو 4 رکعته فرضونه په 2 رکعته اداء کیږي. د حنفي مذهب له مخې په سفر کې لمونځ لنډول (قصر کول) رخصت نه، بلکې واجب دی. په قصدي توګه 4 رکعته لمونځ کول مکروه دی. لمونځونه چې لنډ نه کیږي: د سهار لمونځ (2 رکعته)، د ماښام لمونځ (3 رکعته) او د وتر لمونځ (3 رکعته) په خپل عادي ډول اداء کیږي، لنډ نه کیږي. سنت لمونځونه: که چیرې په سفر کې ګړندیتوب، ستړیا او ناامني وي، نو د فرضونو پرته نفلي/سنت لمونځونه پریښودل کیدی شي. خو که چیرې په تمځای کې وخت مناسب او امنیت موجود وي، نو د سنتو اداء کول ښه ګڼل شوي دي. الله تعالی مو عبادتونه قبول کړي او ستاسو سفرونه دې په خیر او سلامتیا سره سرته ورسوي.

### د غسل فرضونه او سنتونه کوم دي؟

وعلیکم السلام ګران وروره. الله دې زموږ عبادتونه او پاکوالی قبول کړي. د حنفي مذهب له مخې د غسل فرضونه او سنتونه په لاندې ډول دي: د غسل فرضونه (3 دي): 1. خوله ته اوبه ورکول (مضمضه): خوله د ستوني تر حده پورې په ډیرو اوبو سره پاکول. 2. پوزې ته اوبه کشول (استنشاق): په پوزې کې تر مغزو پورې اوبه کشول او پاکول. 3. د ټول بدن مینځل: له سر څخه تر پښو پورې، د ستنې د سر په اندازه هم وچ ځای نه پریښودل. سرچینه: لوی الله په قرآن کریم کې فرمایلي دي: "او که تاسې جنبان یاست، نو ښه پاک شئ (ومینوئ)." (المائده سورت، 6/5). ځکه چې د خولې او پوزې دننه برخه د بدن له ظاهري برخو څخه ګڼل کیږي، نو د حنفي مذهب له مخې یې مینځل فرض دي. د غسل سنتونه: 1. د غسل نیت کول او په "بسم الله" سره پیل کول. 2. لومړی لاسونه او د شرم ځایونه وینځل، که په بدن کې کوم ناولي وي، پاکول. 3. د غسل څخه مخکې، د لمونځ د اوداسه په څیر مکمل اوداسه کول. 4. اوبه لومړی پر سر، بیا پر ښي اوږه، بیا پر چپ اوږه اچول او بدن درې ځله وینځل. 5. کله چې اوبه لومړی اچوئ، بدن مسح کول. 6. که په مینځلو ځای کې اوبه راټولې شي، نو پښې په پای کې وینځل. سرچینه: زموږ مور حضرت عائشه (رض) روایت کړې چې د الله رسول (ص) د غسل اوداسه په همدې ترتیب او همداسې اخیستله (بخاري، غسل 1؛ مسلم، حیض 35). الله دې موږ ته د مادي او معنوي هر ډول ناولي څخه پاک شوي بنده په توګه خپل حضور ته مخه کول نصیب کړي.

### هغه لاملونه کوم دي چې انسان د فریب او ګمراهۍ لامل کیږي؟

په نامه د الله بخښونکي، مهربانه. ګران ورور! یوه له تر ټولو لویو خطرونو څخه چې انسان په دنیاوي ازموینه کې ورسره مخ کیږي، "فریب" (غرور) او له حقیقت څخه لیرې کیدل دي. لاندې هغه اصلي لاملونه دي چې د اسلامي علماوو له خوا د قرآن کریم او سنتو په رڼا کې پیژندل شوي او انسان د فریب او ګمراهۍ لامل کیږي: ۱. د دنیاوي ژوند په زړه پورې شیانو کې ښکیل کیدل د دنیا لنډمهاله خوندونه دایمي ګڼل او آخرت هیرول، د فریب تر ټولو لوی لامل دی. آیت کریمه: "اې خلکو! بېشکه د الله وعده حق ده. نو د دنیا ژوند تاسو فریب مه کوئ..." (سورت فاطر، ۵) ۲. د شیطان دسیسې او وسوسې شیطان کله چې انسان د بدۍ لور ته هڅوي، نو ځینې وختونه یې ښکلی ښکاره کوي، او ځینې وختونه بیا "الله به یې بخښي" په ویلو سره انسان یو دروغین امنیت ته هڅوي. آیت کریمه: "...او هغه ډیر فریب ورکوونکی (شیطان) تاسو د الله په بخښنه مه غولوي." (سورت لقمان، ۳۳) ۳. د نفس د خواهشاتو (هوا) پیروي کول د انسان لخوا د خپلو خواهشاتو او خود غرضه هیلو په حقیقت باندې غوره ګڼل، د هغه بصیرت ړوند کوي او هغه د فریب لور ته بیایي. آیت کریمه: "ایا تا هغه څوک ولید چې خپل نفس یې معبود ګرځولی دی؟..." (سورت جاثیه، ۲۳) ۴. تېل الامال (د دنیا نه ختمیدونکې هیله او د توبې ځنډول) مرګ لیرې ګڼل، او په دې فکر سره چې "زه لا ځوان یم، وروسته به توبه وکړم" د اعمالو ځنډول، یوه لویه غفلت او فریب دی. حدیث شریف: حضرت محمد (ص) فرمایلي دي: "عقلمند هغه څوک دی چې خپل نفس محاسبه کړي او د مرګ له پاره کار وکړي. عاجز او بې وسه سړی هغه دی چې د خپل نفس خواهشاتو ته تسلیم شي او له الله څخه د بخښنې تمه ولري." (ترمذي، قیامت، ۲۵) ۵. جهالت او له علم څخه لیرې پاتې کیدل هغه څوک چې د خپل دین امرونه او منع شوي کارونه نه زده کوي، د سم او ناسم ترمنځ توپیر نشي کولی او باطل په حق ګڼلو سره فریب خوړلی شي. په لنډه توګه؛ د فریب اساس د الله، مرګ او آخرت هیرول او د نفس او شیطان پیروي کول دي. زموږ رب دې موږ ته بصیرت او حکمت راکړي او له فریبونو او دسیسو څخه مو وساتي. آمین.


---
*Kaynak: [Dua ve Namaz Vakti](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/ps/sorular-cevaplar) - Türkiye geneli 81 il ve tüm dünya için Diyanet İşleri Başkanlığı astronomik hesaplama kriterleriyle %100 uyumludur.*