--- title: "Islamic Questions & Answers | Намаз Уақыттары және Дұға" description: "Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah." canonical_url: "https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar" language: "kk" source: "Dua ve Namaz Vakti (Diyanet İşleri Başkanlığı Takvimi İle Uyumlu)" content_type: "text/markdown" generated_at: "2026-11-04T01:03:56.546Z" --- # Islamic Questions & Answers | Намаз Уақыттары және Дұға > **Özet:** Authentic fatwas and answers according to the Quran and Sunnah. [Намаз Уақыттары және Дұға](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk) [Намаз Уақыттары](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk#namaz-vakitleri)[Holy Quran](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/kuran-i-kerim) Ислам құралдары [Qiblə KompasıLive Qibla compass](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/kible-pusulasi)[Қаза намаздарMissed prayers tracker](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/kaza-namazi-hesaplama)[Зекет есептеуZakat calculator](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/zekat-hesaplama)[Намаз оқу үлгісіStep-by-step prayer guide](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/namaz-nasil-kilinir)[🌙2027 Ramadan TimetableFasting & Iftar timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/imsakiye)[World TimesWorldwide prayer timetable](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/dunya-namaz-vakitleri) Нұсқаулықтар [Dini Suallar və CavablarIslamic Q&A Knowledgebase](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar)[Жұма тілектеріFriday greetings & cards](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/cuma-mesajlari)[АяттарDaily Quran Verses](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk#ayetler)[ХадистерAuthentic Hadith selections](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk#hadisler)[Дұғалар & Цифрлық ТәспіDaily Duas & Tasbih](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk#dualar)[Calculation MethodologyDiyanet & astronomical formulas](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/hesaplama-metodolojisi)[About & Editorial BoardMission & Fiqh Council](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/hakkimizda) ❓ Question ## [Шірік дегеніміз не және шіріктің түрлері қандай?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Бисмиллаһир Рахманир Рахим. Құрметті бауырым, сіздің Ханафи мәзһабында екеніңізді ескере отырып, сұрағыңызға Құран мен Сүннетке сәйкес, мәзһабымызға лайықты түрде жауап беруге тырысамын. Алла Тағала сөздерімізді хаққа сай етсін. Шірік дегеніміз не? Шірік – Алл... # шірік деген не # аллаһқа серік қосу # исламдағы ең үлкен күнә # шірік түрлері # шірік-и акбар 📅 2026 ж. 2 қараша [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/sirk-nedir-ve-sirk-cesitleri-nelerdir) ❓ Question ## [Жабынусыз (хиджабсыз) намаз оқуға бола ма?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Ханифи мәзһәбі бойынша, жабынусыз (хиджабсыз) оқылған намаз, яғни денемен атқарылатын ғибадаттар дұрыс емес. Намаз – Алланың алдына шығу болғандықтан, әдепке сай орындалуы керек. Бұл әдеп бойынша, Ханифи мәзһәбінде еркектің әурет жері – кіндігі мен тізесінің а... # жабынбай намаз # ханафи мәзһәбі # әурет жерлер # намазда жабу # орамалсыз ғибадат 📅 2026 ж. 1 қараша [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/tesettursuz-ibadet-var-mi) ❓ Question ## [Sapar namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary qanday?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir) 🏛️ Малики 📗 Ruling Va aleyküm assalam va rohmatullohi va barakotuh. Allahtıñ sälemi, rahmati jäne berekesi sizge bolsın. Malıkı mezhebine qarağanda, säfär namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary turalı Qur'an jäne Sünnet negizinde tómendegidey mälimet berwge boladı: Säfär Nama... # sapar namazy # namazdy qysqartu # qysqartu sharttary # malyki mazhaby # sapar kezindegi namaz 📅 2026 ж. 31 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir) ❓ Question ## [Қалай ғибадат етуім керек?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim) 🏛️ Шафиғи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Ғибадат – бұл біздің Раббымызға деген құлдық парызымыздың ең жоғарғы көрінісі. Қалай ғибадат ету керек деген сұрақ – өміріміздің ең маңызды мәселелерінің бірі. Алла Тағалаға құлшылық Оның бізге үйреткен жолымен, яғни Құран Кәрім мен Пайғамбар... # ғибадат қалай жасалады # исләмда құлшылық # шафиғи мәзһәбі # ораза ұстау # намаз оқу жолдары 📅 2026 ж. 30 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/nasil-ibadet-etmeliyim) ❓ Question ## [Ораза ұстау парыз ба?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Әлбетте, Ханафи мәзһәбіне сәйкес бұл сұрағыңызға Құран мен Сүннет негізінде жауап берейін. Ораза ұстау – Исламның бес парызының бірі және парыз етілген ғибадат. Сондықтан, ешқандай жарамды себебі жоқ әрбір мұсылманға ораза ұстау парыз. Құран Кәрімде былай делі... # oraza tutugha mindetti me? # ramazan orazasy # orazanyn parzy # oraza paryz ba # islamdagi oraza 📅 2026 ж. 29 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/oruc-tutmak-sart-mi) ❓ Question ## [Resmi memleket bankası faizi haram ba?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Ханафий мәзһабына тиесілі мұсылман ретінде, ресми мемлекеттік банктер қолданатын пайыз мәселесіне қатысты сұрағыңызға Құран мен Сүннет негізінде жауап бергім келеді. Исламда пайыз (риба) түбегейлі харам етілген. Құран Кәрімде көптеген аяттард... # memlekettik bank faizi xaram # neсие xaram islam # риба тыйым салынған # ханафи мәзһәбі faiz # ислам банкі faiz 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/resmi-devlet-banka-faizi-haram-mi) ❓ Question ## [Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) қандай күнәларды лағынеттеген?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Бисмиллаһир Рахманир Рахим. Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) лағынеттеген күнәлары – Алланың рақымынан алыстатуды талап ететін ауыр қылмыстар. Мұндай әрекеттер жеке тұлғаның да, қоғамның да тыныштығын бұзады. Ханафи мәзһәбі бойынша да бұл күнәлар харам болып... # пайғамбар қарғаған күнәлар # серік қосу # ата-анаға тіл тигізу # адам өлтіру # өсім жеу 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/peygamberimizin-lanetledigi-gunahlar-nelerdir) ❓ Question ## [Адамдарда күнә жазылу процесі қанша жастан басталады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, Адамдарда күнә жазылу процесі, Ханафи мәзһәбі бойынша және жалпы ислами түсінікке сәйкес, ақыл-есі толысқан (бәлиғ) жасқа келуімен байланысты. Бұл жас, ерлер үшін әдетте 15 жас шамасында, ал қыздар үшін де 15 жас шамасында немесе етеккірі кел... # жауапкершілік жасы ислам # исламда күнә жазылатын жас # балиғат жасы ислам # исламда жауапкершілік қашан басталады # балалардың күнәсі ислам 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/insanlarda-gunah-yazilma-islemi-kac-yasinda-baslar) ❓ Question ## [Үлкен күнәлар, жеті кәбаир деген нелер?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Әрине, Ханафи мәзһабына сәйкес, Құран мен Сүннеттің жарығында үлкен күнәлар (кәбаир) туралы ақпарат берейін. Үлкен күнәлар – Алланың қатаң тыйым салған және жасалған жағдайда ауыр азап уәде етілген күнәлар. Олар кіші күнәлардан айырмашылығы, үлкенірек салдары ... # исламдағы үлкен күнәлар # жеті кәбира күнә # ханафи мазһабындағы үлкен күнәлар # аллаға серік қосу # кісі өлтіру күнәсі ислам 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/buyuk-gunahlar-yedi-kebair-nelerdir) ❓ Question ## [Адал емес жолдармен айналысатын адаммен сауда жасауға бола ма?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Уа алейкум ассалям уа рахматуллахи уа баракятух. Адал емес жолдармен табыс табатын адаммен сауда жасаудың дұрыстығы мәселесі, ең алдымен, адал емес табыстың қайнар көзіне және сауданың сипатына байланысты. Ханафи мәзһабы бойынша, адал емес екені анықталған мүл... # харам жолмен тапқанмен сауда # харам табыспен сауда жасау # тыйым салынған заттарды сату # исламда сауда ережелері # харам ақшамен саудалау 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/haram-yolla-is-yapan-kisiyle-ticaret-yapmak-caiz-mi) ❓ Question ## [Пайғамберлердің ағаштар мен даму тәртібін білесіз бе?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Іс, Пайғамберлердің ағаштар мен даму тәртібін беруге тырысамын. Ислам Пайғамберлері - Аллаһ тарапынан адамдарға жіберілген елшілер. Құран бойынша, барлық Пайғамберлер, Адамнан бастау алғанда, Исаға дейін бір сызық құрайды. Пайғамберлердің даму тәртібі, Құран м... # пейгамберлердің туысқандығы # пейгамберлердің тізбегі # ислам пейгамберлері # құрандағы пейгамберлер # тізбектің дұрыс екендігі 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz) ❓ Question ## [Исламда ниеттің маңызы қандай?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Исламда ниет - жасалған әрбір ғибадат пен амалдың жаны, сауап пен қабыл болудың қайнар көзі. # ниеттің исламдағы маңызы # ниет ғибадатта # мақсаттың исламдағы мәні # сауапты істер үшін сыйақы # исламның негіздері 📅 2026 ж. 28 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/islamda-niyetin-onemi-nedir) ❓ Question ## [Kүтпеген бір нәрсе болғанда неге субханАллаһ дейміз?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, Күтпеген жағдаймен бетпе-бет келгенде «СубханАллаһ» деуіміз – Алла Тағаланы барлық кемшіліктерден пәк деп білу және Оның шексіз құдіретін мойындау дегенді білдіреді. Ханафи мазһабы мен жалпы Ислам дәстүрінде бұл зікірдің таңғалу сәттерінде қо... # субханаллаһ мағынасы # таңданыс білдіру исламда # қашан субханаллаһ айту керек # алланың құдіреті мен ұлылығы # сүннет таңданыс кезінде 📅 2026 ж. 27 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/beklenmedik-bir-sey-olunca-neden-subhanallah-deriz) ❓ Question ## [Алла қалағанын кешіре ме, әлде лайықты болғанын ба?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, Ислам сеніміне және әсіресе Ханафи-Матуриди бағытына сәйкес, бұл сұрақтың жауабы Алланың абсолютті еркі мен шексіз даналығының тоғысқан жерінде жатыр. Алла Тағала – абсолютті билік иесі және қалағанын кешіру құзыретіне ие. Құран Кәрімде бұл а... # алланың кешірімі # исламдағы тәубе # алланың қалауы # күнәлардың кешірілуі # алланың рақымы 📅 2026 ж. 26 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/allah-diledigini-mi-hak-edeni-mi-affeder) ❓ Question ## [Намаздан кейінгі тәсбихтің қасиеті](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Әссәләму алейкум, қадірлі бауырым. Намаздан кейін жасалатын тәсбих – құлшылықтың рухани ахуалын толықтыратын және құлдың Аллаға деген шүкірін білдіретін өте құнды сүннет. Ханафи мәзһабы бойынша, парыз намазынан кейін (егер болса, соңғы сүннет оқылғаннан кейін)... # namazdan keyin tesbih # tesbih aytudyn' pajdasy # zikir namazdan keyin # kunәlәrdin' keshirilwi # allahqa tesbih 📅 2026 ж. 25 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/namazdan-sonra-yapilan-tesbihatin-fazileti) ❓ Question ## [Бай мұсылмандар жұмақтың жоғары дәрежелеріне қол жеткізді ме?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, бұл сұрақты сенің аср-ы саадетте (пайғамбарлық дәуірде) кедей сахабалардың өздері Пайғамбарымызға (с.а.у.) қойған болатын. Бұл мәселені Құран мен Сүннет аясында былайша түсіндіруге болады: Жұмақтағы жоғары дәрежелер тек байлыққа немесе тек ке... # жәннәт дәрежелері # исламдағы байлық пен кедейлік # тақуалық пен ықылас # садақа мен сауап # кедей сахабалар 📅 2026 ж. 25 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/varlikli-muslumanlar-cennetin-yuksek-derecelerini-aldilar-mi) ❓ Question ## [Отбасында әділетсіздіктер болса, не істеуіміз керек?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, отбасындағы әділетсіздіктерге қатысты сұрағыңызға жауап беруге тырысамыз. Ислам діні отбасылық байланыстардың мықты болуына, өзара махаббат, құрмет және әділдік негізінде құрылуына үлкен мән береді. Құран Кәрім мен Сүннет-и Сенийеде бұл турал... # отбасыдағы әділетсіздік ислам # исламдағы отбасы құқықтары # отбасыдағы сабыр мен әділдік # отбасылық мәселелерді шешу # туысқандар құқығы ислам 📅 2026 ж. 24 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/aile-icinde-haksizliklar-varsa-buna-ne-yapmaliyiz) ❓ Question ## [Қиямет күні Раббымыз құлдарынан қалай есеп алады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Алейкум ассалам уа рахматуллаһи уа баракәтуһ. Қиямет күні – әділдіктің толық орнайтын, ешкімге ешқандай әділетсіздік жасалмайтын қасиетті күн. Ханафий мәзһабының үкімі мен Әһлі сүннет сенімі бойынша, Алла Тағала құлдарымен есептескенде, олард... # есеп күні # амал дәптері # қиямет күні # исламдағы есеп беру # ақырет өмірі 📅 2026 ж. 24 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/hesap-gununde-rabbimiz-nasil-kullardan-hesap-soracaktir) ❓ Question ## [Heavy metal nemese rok musiqasın tıñdau caiz be?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Qúrmetti bauyırım, Islam dininde jäne siz Ustaz bolğan Xanafi mazhabında bir närseniñ halal nemese xaram bolwı, onıñ özine, mazmunına jäne adam ruhı men amaldarına äserine baylanıstı. Mwnıñ müzikasına qatıstı negizgi qağıdası da osı. Heavy metal nemese rok müz... # музыка тыңдау харам ба # исламдағы рок музыка # хеви-метал тыңдауға бола ма # музыканың шариғаттағы үкімі # музыканың адамға әсері 📅 2026 ж. 24 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/heavy-metal-muzigi-veya-rock-muzigi-dinlemek-caiz-mi) ❓ Question ## [Алла Тағала неліктен жыныстық қатынасты харам етті?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Алланың саған сәлемі мен рақымы болсын. Бұл сұрағың Исламның адам табиғатына (фитратына) және қоғамдық тәртіпке берген маңызын түсіну тұрғысынан құнды. Ханафи мәзһәбі және жалпы ислам құқығы бойынша бұл тыйымның негізгі даналықтарын былайша қ... # исламдағы біржынысты қатынас # неге гомосексуализмге тыйым салынған # фитратты сақтау маңызы # ұрпақты сақтау хикметі # ислам және отбасы құндылықтары 📅 2026 ж. 24 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/allah-neden-escinsel-iliskiyi-haram-kilmis) ❓ Question ## [Утека, яғни азат етілгендер намазы хадистерде кездесе ме?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты ұлым, сен сұраған "Утека намазы" (Азат етілгендер намазы) Пайғамбарымыздан (с.а.у.) сахих сәнәдпен жеткен негізгі хадис қайнар көздерімізде (Күтуби Ситта сияқты) орын алмаған. Хадис ғалымдарының басым көпшілігі бұл намаздың оқылу тәртібі мен қасиеті т... # утека намазы # ойдан шығарылған хадистер # діндегі бидғат # нәпіл намаздар # азаттылар намазы 📅 2026 ж. 24 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/uteka-yani-azatlilar-namazi-hadislerde-gecer-mi) ❓ Question ## [Пайғамбарлардың шежіресі және келу реті туралы ақпарат бере аласыз ба?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, ассалаумағалейкум уа рахматуллаһ. Алла Тағала адамзатты нұрландыру және тура жолды көрсету үшін Хазіреті Омар (Адам) пайғамбардан (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) біздің Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаға (Алланың оған игілігі мен сәлем... # пайғамбарлар шежіресі # пайғамбарлар кезегі # құрандағы пайғамбарлар # пайғамбарлар тарихы # пайғамбарлар есімдері 📅 2026 ж. 23 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/peygamberlerin-soy-agaci-ve-gelis-sirasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz) ❓ Question ## [Ханафи және Шафиғи есінді (Аср) намазының уақытын есептеу арасындағы айырмашылық неде?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Әссаләму алейкум уә рахмәтуллаһи уә бәрәкәтуһү құрметті бауырым. Екінді намазының уақытының кіруі мәселесінде Ханафи және Шафиғи мәзһабтары арасындағы негізгі айырмашылық заттың көлеңке ұзындығын негізге алу тәсілінен туындайды: 1. Шафиғи мәзһабы (және Жумһур/... # екінті намаз уақыты # ханафи шафиғи айырмашылығы # аср әууәл аср сәни # екінті намазы қашан # көлеңке ұзындығы намаз 📅 2026 ж. 23 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/hanefi-ve-safi-ikindi-asr-hesaplamasi-arasindaki-fark-nedir) ❓ Question ## [Азаншылық қалай атқарылады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Уа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракатуху. Азаншылық – мұсылмандарды құлшылыққа шақыратын және Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мақтауына ие болған өте құрметті қызмет. Сүйікті Пайғамбарымыз бір хадис шәрифінде былай деген: "Азаншылар қиямет күні адамдардың бо... # мүеззиндік қалай жасалады # азан айту ережелері # қамат айту # мүеззиннің қасиеті # исламдағы мүеззиндік 📅 2026 ж. 23 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/muezzinlik-nasil-yapilir) ❓ Question ## [Allahqa iman etpewdin jazasy neden mäñgilik tozaqta qaluu bolyp tabylady?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Qadirli bawrym, 2 Surağyñyz adam aqyl men jürektin eñ köp qyzyqqan, hikmetin tüsinuge tırışqan tереñ mäselelerdin biri. Alla Tağalanın ädildigi men raxmeti ayasynda bul mäseleni Quran men Sünnet jarıqpen tómendegidey qorytyndylay alamyz: Bir qylmystın ülkenwig... # мәңгілік тозақ # күпірліктің жазасы # алланың әділдігі # неге мәңгілік азап # исламдағы күпірлік 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/allaha-iman-etmemenin-cezasi-neden-ebedi-cehennemde-kalmaktir) ❓ Question ## [Аяз ата бар ма?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Балам, Ислам сеніміне сәйкес Аяз ата фигурасы шынайы болмыс емес; ол мәдени аңыз ғана. Ислам сенімінің негізі – тәухид, яғни Алланың бірлігі. Исламда ризық беруші, дұғаларды естуші және мұқтаждықтарды өтеуші тек Алла Тағала. Құран Кәрімде бұл жағдай былай баян... # исламдағы аяз ата # аяз ата бар ма # ислам ақидасы # бала тәрбиесі исламда # тәухид және ризық 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/noel-baba-var-mi) ❓ Question ## [Сәһу сәждесі қандай жағдайларда қажет болады және қалай жасалады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Ханифи мәзһабы бойынша сәһу сәждесі – намаздың парыздарының бірін ұмытып (немесе қателесіп) кешіктіргенде немесе уәжіптерінің бірін тәрк еткенде немесе кешіктіргенде жасалуы уәжіп болатын түзету сәждесі. Қасақана жіберілген қателіктерде немес... # сәһу сәждесі # сәһу сәждесі қалай жасалады # намаздағы қателіктер # сәһу сәждесі қашан жасалады # ханафи мәзһабы намаз 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/sehiv-secdesi-hangi-durumlarda-gerekir-ve-nasil-yapilir) ❓ Question ## [Sapar namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary qandaý?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Raxman jäne Raxim Allanyñ atymen. Äziz twrıñız, Jwğarı Rabbymyz dіnіmіzde jeñildikti negіzge alğan jäne joldagı qwldarına erekşe sıy jasag'an. Qwr'an-Kärіmde bylajay oqylady: "Jer betіnde saparğa şyqqandañyzda... namazdy qysqartwlarıñyzda senderge künä joq." (... # жолаушы намазы # намазды қысқарту # сапар намазы # қасыр намазы # сапардағы намаз үкімдері 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir) ❓ Question ## [Ғұсыл дәреттің парыздары мен сүннеттері қандай?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Уа алейкумуссалам, құрметті бауырым. Алла Тағала ғибадаттарымызды және тазалығымызды қабыл етсін. Ханифи мәзһабы бойынша ғұсыл (толық жуыну) дәреттің парыздары мен сүннеттері мыналар: Ғұсылдың парыздары (3): 1. Ауызды шаю (Мәзмәзә): Ауыздың ішін, тамаққа дейін... # ғұсыл алу үлгісі # ғұсылдың парыздары # ғұсылдың сүннеттері # толық жуыну # исламдағы тазалық 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/gusul-abdestinin-farzlari-ve-sunnetleri-nelerdir) ❓ Question ## [Адамды алдауға не себеп болады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Мейірімді, Рақымшыл Алланың атымен. Құрметті бауырым, Адамзаттың дүние сынағындағы ең үлкен қауіптерінің бірі – "алдану" (ғурр) және ақиқаттан алыстау. Ислам ғалымдары Құран Кәрім мен Сүннет-и Сәния негізінде адамды алдауға жетелейтін басты себептерді былай ан... # адамды алдауға апаратын себептер # дүние тіршілігінің алдамшылығы # шайтанның айлалары мен азғырулары # ақыретті ұмытудың зардаптары # исламдағы тәкәппарлық пен алдану 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/insani-aldanmaya-goturen-sebepler-nelerdir) ❓ Question ## [C(Q)ûşlıq (duha) namazı qaşan oqıladı jäne onıñ fazileti qanday?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Qımbatlı oğlım/qızım, Cûşlıq (Duha) namazı Rabbimizge degen şükirligimizdiñ belgisi retinde oqılatın asa bereketli nâfile namaz retinde belgili. Hanafi mäzhabiniñ negizderine say bul namaz turalı mälumetter tömendegidey: Waqtı Qaşan? Cûşlıq namazınıñ waqtı kün... # духа намазы # духа намазының уақыты # духа намазының қасиеті # духа намазы неше рәкат # нәпіл намаздар 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/kusluk-duha-namazi-ne-zaman-kilinir-ve-fazileti-nedir) ❓ Question ## [Сұрақ: Иманның негіздерін түсіндіріп бересіз бе?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Алла Тағала жүрегімізді иман нұрымен нұрландырсын және бізді тура жолда тұрақтандырсын. Ислам дінінің негізі болып табылатын иманның негіздерін, Ханафи мәзһабының сенім бағыты болып табылатын Матуридилік түсінігі және классикалық фиқһ қайнарл... # иман негіздері # иман шарттары # иман деген не # ханафи мәзһабы сенімі # исламдағы иман 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-imanin-esaslarini-anlatir-misiniz-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynak) ❓ Question ## [Бұл арманды жору сұранысы. Ислам дереккөздеріне (Ибн Сирин, Наблуси және т.б.) сүйене отырып, жақсылыққа жорып, жақсы жаңалық пен ескерту тілінде түсіндіріңіз. Арман иесіне рухани кеңестер беріңіз. Нақтылықтан аулақ болыңыз (Аллаһ білуші). Арман иесі көргендер: Арманда көп адамды көру, ағаммен ұрысып жатқанымды көру](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Бисмиллаһир Рахманир Рахиим. Құрметті бауырым, арманыңыз жақсылыққа болсын. Көрген арманыңызды ислам ғалымдарының (Ибн Сирин және Наблуси сияқты) әдістемесі бойынша және Ханафи мәзһабының тәрбиесімен былайша жорыуға болады: Арманда көп адамды көру, әдетте, жақ... # ислами түс жору # түсінде көп адам көру # түсінде ағасымен ұрысу # ибн сирин түс жорулары # түс жору ислам 📅 2026 ж. 22 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/bu-bir-ruya-tabiri-istegidir-islami-kaynaklara-ibn-i-sirin-nablusi-vb-gore-hayra) ❓ Question ## [Сұрақ: Таң намазында қандай дұғалар оқылады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Уа алейкум ассалам уа рахматуллаһ, Құрметті бауырым, Аллаһ ғибадаттарыңызды қабыл етсін. Таң намазы – сүннетімен де, парызымен де мүміннің күнді тыныштықпен бастауын қамтамасыз ететін мүбарак ғибадат. Ханафи мазһабының фиқһ кітаптарына (мысалы, Марғинанидің «ә... # таң намазы дұғалары # ханафи мәзһабы таң намазы # намазда оқылатын дұғалар # субханака дұғасы # таң намазы қалай оқылады 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-sabah-namazinda-hangi-dualar-okunur-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kayn) ❓ Question ## [Сұрақ: Ақшам намазында қандай дұғалар оқылуы тиіс?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Әссаламу алейкум уә рахматуллаһ, Құрметті бауырым, ақшам намазында оқылатын дұғалар намаздың рүкіндері мен сүннеттеріне қарай өзгеріп отырады. Ханафи мәзһабының беделді фиқһ кітаптары «әл-Хидая» мен Ибн Абидиннің «Рәддү'л-Мұхтар» еңбектерінде айтылғандай, ақша... # ақшам намазы дұғалары # ханафи мәзһабы намаз # намазда оқылатын дұғалар # ақшам намазын оқу үлгісі # субханака дұғасы 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-aksam-namazinda-hangi-dualar-okunmali-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka) ❓ Question ## [Сұрақ: Атеист дегеніміз не?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, әлейкум әс-сәләм уә рахматуллаһ. Атеист сөзі тілдік мағынада «Құдайды мойындамайтын» дегенді білдіреді. Ислам терминологиясы мен фиқһ әдебиетінде бұл ұғым дәл мағынада «зындық», «мүлхид» немесе «дәһри» терминдерімен сәйкес келеді. Классикалық... # атеист деген не # исламдағы атеизм # алланы жоққа шығару # ислам діні # атеистер құранда 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-ateist-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el) ❓ Question ## [Махаббат немісін?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Ислам ойын-пікірінде және фиқһ дәстүрінде 'махаббат' ұғымы, сондай-ақ амониеттік және құқықтық нәтижелерге ие болған сезім ретінде қарастырылады. Махаббат, ең жалпы мағынасында, бір нәрсенің жайлы күшті сезім мен байланыс. Ислам ғалымдары бұл ұғымды 'мухаббат'... # ислaмдaғы махаббат # аллаға деген махаббат # мухаббат # ышқ # исламдық сезімдер 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-ask-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-el-me) ❓ Question ## [Сұрақ: Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) өмірі туралы айтыңыз.](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Бисмиллаһиррахмәніррахим. Әлемдердің Раббысы Аллаға мақтау, Оның құлы әрі елшісі Мұхаммед Мұстафаға (с.ғ.с.), оның отбасы мен сахабаларына салауат пен сәлем болсын. Қымбатты ұлым, екі дүниенің Сардары Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) өмірі біз мүміндер үшін ... # мұхаммед пайғамбардың өмірі # сира сабақтары # ислам тарихы # ханафи мәзһабы сүннет # пайғамбар өмірбаяны 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-hz-muhammed-hayatini-anlat-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini) ❓ Question ## [Кимге зекат берілөүү керек?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті қарыңыз, Аллаһтың сәлемі, рахабы және берекеті болсын. Зекет — Исламның бес негізгі қағидаларының бірі, ол мүлктерді тазалауға және қоғамдық әділеттік қағидаларды қалыптастыруға үлкен ғылыми негізге ие. # кімдерге зекет беріледі # зекет алушылар # ханафи мәзһәбі бойынша зекет # зекеттің мақсаты # кімге зекет беруге болады 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-kime-zekat-verilebilir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hane) ❓ Question ## [Сұрақ: Кәрахат дегеніміз не?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Уа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракатух. Ханафи фиқһында кәрахат – бір істің харам болмағанымен, оны істемеудің қалаулы екенін, яғни құпталмайтын жағдайларды білдіреді. Яғни, бұл – бір істің харам дәрежесіне жетпегенімен, оны жасамаудың сауаптырақ бола... 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-kerahat-nedir-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi-icin-e) ❓ Question ## [Сену қажеттілігі туa біткен бе?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, Сену қажеттілігі, иә, адамға туа біткен түрде берілген. Ислам сенімі бойынша әрбір адам Алланы тануға және Оған бойсұнуға бейім таза бір фитратпен (жаратылыспен) дүниеге келеді. Ұлы Алла Құран Кәрімде Ағраф сүресінің 172-аятында (Әләст безімі... 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/inanmak-ihtiyaci-dogustan-midir) ❓ Question ## [Құдай ұғымы логика шеңберінде үнемі қайшылықтарға айналып кете ме?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Құрметті бауырым, Ақылдың Құдай ұғымында қайшылыққа түсуі Жаратушыны шектеулі адам ақылымен және жаратылыстың өлшемдерімен түсінуге тырысуынан туындайды. Имам Ағзам Әбу Ханифа және Ханафи-Матуриди кәлам дәстүрі бойынша, адам ақылы Жаратушының бар екенін және б... 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/tanri-kavrami-mantik-cercevesinde-surekli-celiskilere-donusuyor) ❓ Question ## [Сұрақ: Сағыз шайнау оразаны бұза ма?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Ассалаумағалейкум уә рахматуллаһи уә бәракәтуһ. Ханифи мәзһәбі бойынша сағыз шайнау оразаны бұза ма, бұзбас па деген мәселеде ғалымдар арасында әртүрлі пікірлер бар. Бұл мәселені Құран мен Сүннет аясында, Ханифи мәзһәбінің классикалық дереккөздеріне сүйене оты... # сағыз шайнау оразаны бұза ма # оразаны бұзатын нәрселер # ханафи мәзһабы бойынша ораза # рамазан оразасы # ораза үкімдері 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-sakiz-cignemek-orucu-bozar-mi-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklari) ❓ Question ## [Ақуыздардың пайда болуы үшін басқа ақуыздардың болуы шарт па?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, әссәләму алейкум. Бұл сұрақ заманауи ғылымды да, ғаламдағы ұлы илаһи тәртіпті де түсінуіміз үшін өте маңызды. Ғылыми тұрғыдан алғанда, ақуыздар синтезделуі үшін ДНҚ, РНҚ және арнайы ферменттер (ақуыздар) сияқты көптеген күрделі құрылымдардың ... # ақуыздың пайда болуы # тіршіліктің бастауы # жаратылыс теориясы # ислам және ғылым # алланың жаратуы 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/proteinlerin-meydana-gelmesi-icin-baska-proteinlerin-var-olmasi-mi-gerekir) ❓ Question ## [Оқиғалар мен жаратылыстарды үстірт бағалау оларды қате түсінуге себеп болуы мүмкін бе? Ғаламдағы көрінетін мінсіз қызметті қалай бағалау керек?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, Оқиғалар мен жаратылыстарды тек сыртқы көрінісімен, яғни үстірт бағалау әрине үлкен қателікке соқтырады. Адам көріп тұрған сыртқы перденің артындағы хикметті, мақсатты және الإلهي (илаһи) өнерді көре алмаса, ғаламдағы орасан зор ақиқатты жоға... # жағдайларды беткей бағалау # әлемдегі тамаша қызмет # терең ойлаудың маңызы # құран аяттары # иман мен білімді арттыру 📅 2026 ж. 21 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/hadiseleri-varliklari-yuzeysel-olarak-degerlendirmek-onlari-yanlis-algilamaya-se) ❓ Question ## [Сұрақ: Бай болу үшін қандай дұға оқуым керек?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, сәлем және дұғамен. Сіздің сұранысыңыз бойынша, Ханафи фиқһының негізгі қағидалары мен Исламның жалпы ахлақ қағидаттары аясында жауап беремін. Исламда ризық беруші – Алла (Зәрият, 58). Байлық немесе кең ризық сұрау – құлдың Аллаға деген тәуек... # байлыққа жету дұғасы # ризық дұғасы # исламдағы еңбек # халал кәсіп # береке дұғасы 📅 2026 ж. 20 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-zengin-olmak-icin-hangi-duayi-okumaliyim-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih) ❓ Question ## [Сұрақ: Өтеуім керек болатын зекеттің мөлшері қанша?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Бисмиллаһир Рахманир Рахим. Құрметті бауырым, зекет – Исламның бес парызының бірі, малды тазарту мен берекеге бөлеудің себебі. Ханафи мәзһабы бойынша зекеттің мөлшері мен үкімдерін былайша қорытындылауға болады: Зекеттің парыз болуы үшін негізгі шарт – адамның... # зекет мөлшері # зекет қалай беріледі # нисап мөлшері # зекет есептеу # зекет парызы 📅 2026 ж. 20 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/soru-vermem-gereken-zekat-miktari-ne-kadar-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-ka) ❓ Question ## [Мұсылман кім?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/musluman-kimdir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты бауырым, әссәләму алейкум уә рахматуллаһ. Мұсылман, сөздік мағынасы бойынша Аллаға және Ислам дініне мойынсұнған адам дегенді білдіреді. Ал шариғат терминінде – Исламның сенім негіздерін жүрегімен бекітіп, тілімен мойындаған және оның үкімдеріне бағын... # мұсылман кім # мұсылман мағынасы # мұсылман болу шарттары # ислам сенімі # аллаға бағыну 📅 2026 ж. 20 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/musluman-kimdir) ❓ Question ## [Ғалымдар Алланың бар болуын дүниеде жақсылық болсын деп жақтайды деген пікірге қалай жауап беруге болады?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Қымбатты перзентім, бұл пікір ақиқатты тек әлеуметтік пайдаға ғана теліп қою болып табылады, ал бұл түбірінен қате. Алланың бар болуы – адамдардың Оған мұқтаждығынан немесе дүниеде тәртіп орнату қалауынан тәуелсіз, абсолютті және объективті шындық. Ханафи мәзһ... # алланың бар болуы # ғылым мен иман # ақылмен құдайдың бар екенін дәлелдеу # әлемдегі тәртіп # жаратушы 📅 2026 ж. 20 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/bilim-adamlari-allahin-varligini-dunyada-iyilik-olsun-diye-savunmaktadirlar-iddi) ❓ Question ## [Көміртектің топыrakта жоқ болғанымен, адамда болуы қалай түсіндірілуі мүмкін?](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir) 🏛️ Ханафи 📗 Ruling Уағалейкум әссалам балам, Ең алдымен мынаны атап өтуім керек; заманауи ғылыми деректер көміртектің топырақта (органикалық заттар, көмір және әртүрлі қосылыстар түрінде) мол мөлшерде кездесетінін растайды. Алайда, сенің қойған сұрағыңды адамның жаратылысындағы ... # адамның топырақтан жаратылуы # адамның шығу тегі исламда # көміртек адамда болуы # құрандағы жаратылыс түсініктері # адам жаралған зат 📅 2026 ж. 20 қазан [↗ Open Full Page](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar/karbonun-toprakta-olmadigi-halde-insanda-olmasi-nasil-aciklanabilir) ### 📱 Have an Islamic Question? Ask scholars 24/7 directly and for free through our mobile app. [▶ Ask via Mobile App](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.troya.duavenamazvakti&hl=kk) ## Sıkça Sorulan Sorular ve Cevaplar ### Шірік дегеніміз не және шіріктің түрлері қандай? Бисмиллаһир Рахманир Рахим. Құрметті бауырым, сіздің Ханафи мәзһабында екеніңізді ескере отырып, сұрағыңызға Құран мен Сүннетке сәйкес, мәзһабымызға лайықты түрде жауап беруге тырысамын. Алла Тағала сөздерімізді хаққа сай етсін. Шірік дегеніміз не? Шірік – Аллаға серік қосу дегенді білдіреді. Бұл ең үлкен күнә болып табылады және Алланың кешірмейтін жалғыз күнәсі. Алла Тағала Құран Кәрімде былай дейді: "Ақиқатында, Алла Өзіне серік қосқанды кешірмейді. Одан басқа (күнәларды) болса, қалаған кісісі үшін кешіреді." (Ниса сүресі, 48-аят) Шірік – Алланың затында, сифаттарында немесе істерінде Оған тең немесе тең келетін бір затты қабылдау. Бұл Алланың бірлігін (таухидті) жоққа шығару болып табылады. Шіріктің Түрлері Қандай? Шірік, жалпы алғанда, екі негізгі тақырып бойынша қарастырылады: 1. Шірік-и Акбар (Үлкен Шірік): Бұл адамды Ислам шеңберінен шығаратын, Алланың затына немесе сифаттарына тең ешбір зат жоқ екенін анық біліп, қабылдағанымен, жарату, ризық беру, басқару сияқты мәселелерде Алладан басқа біреуге бағыну немесе одан жәрдем сұрау сияқты әрекеттермен көрінетін шірік түрі. Бұл түрдегі шірік, амалдардың зая кетуіне себеп болады. Рубубият Шіркі: Алланың жаратушылығы, ризық берушілігі, істерді басқаруы сияқты мәселелерде Одан басқаны да осы сипаттарда көру немесе Онымен бірге басқалардың да билік иесі екеніне сену. Улухият Шіркі: Аллаға құлшылық етілгендей, Одан басқаға да құлшылық ету, дұға ету, құрбан шалу, нәзір ету сияқты әрекеттермен Аллаға серік қосу. Бұл ең кең таралған және ең қауіпті шірік түрі. Есім және Сифат Шіркі: Алланың есімдері мен сифаттарында Оған тең заттар бар екенін қабылдау немесе Алланың есімдері мен сифаттарын басқаларға беру. 2. Шірік-и Асғар (Кіші Шірік): Бұл адамды діннен шығармаса да, сауапты азайтатын немесе амалдарды зая ететін шірік түрі. Көбінесе рийа (көрсетушілік)мен байланысты болатын шірік түрі. Рийа (Көрсетушілік): Бір ғибадатты немесе қайырлы амалды, Алланың разылығы үшін емес, адамдардың мақтауын алу, алғыс жинау сияқты дүниелік мақсаттармен жасау. Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) бұл туралы былай деген: "Үмбетім туралы ең қорқатыным – кіші шірік (рийа)." Сахабалар сұрады: "Уа, Алланың Елшісі, кіші шірік дегеніміз не?" Пайғамбар былай деді: "Рийа. Қиямет күні Алла құлдарына: 'Амалдарыңды кім үшін істедіңдер? Міне, сол адамдардың жанынан өз сауаптарыңды табыңдар!' дейді." (Хадис шәриф) Шіріктен аулақ болу, Алланың разылығына жетудің және жәннатқа кірудің жалғыз жолы. Алланың бірлігіне (таухидке) сену және тек Оған ғана құлшылық ету – мүміннің негізі. Алла бәрімізді шіріктен сақтасын. Уәссәләм. ### Жабынусыз (хиджабсыз) намаз оқуға бола ма? Ханифи мәзһәбі бойынша, жабынусыз (хиджабсыз) оқылған намаз, яғни денемен атқарылатын ғибадаттар дұрыс емес. Намаз – Алланың алдына шығу болғандықтан, әдепке сай орындалуы керек. Бұл әдеп бойынша, Ханифи мәзһәбінде еркектің әурет жері – кіндігі мен тізесінің арасы. Ал әйелдің әурет жері – жүзі мен екі қолынан басқа бүкіл денесі. Намазда осы әурет жерлерді жабу – парыз. Егер намаз оқушы осы әурет жерлерді жаппай намаз оқыса, намазы дұрыс болмайды. Сондықтан, жабынусыз (хиджабсыз) оқылған намаз, Ханифи мәзһәбі бойынша дұрыс емес. Алайда, жабынудың тек намазбен шектелмейтінін, күнделікті өмірде де мұсылман әйелдерінің Алланың бұйрығымен жабынуы (хиджаб киюі) керектігін де атап өткен жөн. Бұл мәселеде Құран Кәрімде және Сүннет-и Санияда ашық дәлелдер бар. Алла Тағала былай дейді: «Ей Пайғамбар! Жұбайларыңа, қыздарыңа және мүміндердің әйелдеріне айт: сыртқа шыққанда үстілеріне жамылғыларын (жүзік-жамылғыларын) жапсын. Бұл олардың танылып, ренжітілмеулері үшін ең лайықты жол. Алла – өте Кешірімді, ерекше Мейірімді.» (Ахзаб сүресі, 59-аят) Алланың елшісі (с.ғ.с.) де жабыну (хиджаб) туралы көптеген хадис-шарифтер айтқан. Бұл хадистер, жабынудың парыз екенін және әйелдердің ар-ұяттарын қорғауда маңызды рөл атқаратынын айқын көрсетеді. ### Sapar namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary qanday? Va aleyküm assalam va rohmatullohi va barakotuh. Allahtıñ sälemi, rahmati jäne berekesi sizge bolsın. Malıkı mezhebine qarağanda, säfär namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary turalı Qur'an jäne Sünnet negizinde tómendegidey mälimet berwge boladı: Säfär Namazynyñ Ükimi: Jol jürip jürgen musylmannyñ parz namazdary (järim, esr, aqqşam jäne yqşam) qysqartyp (qasr) oqýy ruqsat, yagniy wajip emes. Biraq bul ruqsatty qoldanw tımsı jaksı. Qysqartý (Qasr) Şarttary: Malıkı mezhebine qarağanda, bir adamnyñ säfärde dep sanalýy jäne namazdaryn qysqartýy üşin tómendegı şarttardyñ birge bolýy qajet: 1. Nıet: Jolğa nıet etý jäne üyınen şığý. Jolğa nıetsız şıqqan jağdayda da säfärde dep sanalmaýdy. 2. Qaşyqtyq: Baratın jeriniñ, ädet boyınşa jol dep sanalatyn bolýy. Malıkı mezhebınde bul qasyqtyq köbınese eki kündık jol retınde qabyldanady. Bul şamamen 80-85 km-ge teñ. Hanefi jäne basqa mezhepterde bul qasyqtyq özgerýi mümkın. 3. Turaqtı orın: Öziniñ turaqtı orynynan (türatyn jerınen) ayrılýy. Üyınen, jumys ornynan nemese turaqtı turatyn jerınen ayrılýı qajet. 4. Märtebe: Jolap jürýdiñ üzdiksız üş kün (tün-kün) jalğasýy. Eger jolaýşı bir jerde üş kün nemese odan köp qalaý nıet etse, säfärde bolý jağdayy aýaqtalady da namazyn tolıq oqıdy. Alayda, naqtı merzımsız nemese üş künnen az qalaý nıetımen jolin jalğastyrsa, säfär ükımı jalğasady. 5. Mäkruh bolmaýtyn jol: Joldıñ haram nemese mäkruh sebeptermen bolmaýtyny qajet. Säfär Namazynyñ Oqylýy: Säfärdegi adam jarım men esr namazdaryn biriktirip (jam'i taqdim nemese jam'i ta'xırmen) oqıýy mümkın. Sol sıyaqtı, aqqşam jäne yqşam namazdaryn da biriktirip oqıýy mümkın. Järim jäne Esr Namazy: Järim namazyn ýaqytynda oqyp, birden esr namazyn da oqıýy mümkın (jam'i taqdim). Nemese järim namazyn ýaqytynda oqyp, esr namazy ýaqytyna deyin keşiktirip, esr ýaqytynıñ kirýimen ekewın qatar oqıýy mümkın (jam'i ta'xır). Aqqşam jäne Yqşam Namazy: Aqqşam namazyn ýaqytynda oqyp, birden yqşam namazyn da oqıýy mümkın (jam'i taqdim). Nemese aqqşam namazyn ýaqytynda oqyp, yqşam namazy ýaqytyna deyin keşiktirip, yqşam ýaqytynıñ kirýimen ekewın qatar oqıýy mümkın (jam'i ta'xır). Ärбір namazdyñ parzy ekı rakattan oqylady. Mısalı, järim namazy ekı rakat, esr namazy ekı rakat, aqqşam namazy üş rakat (qysqartylmaýdy), yqşam namazy bolsa ekı rakat bolyp oqylady. Mañızdy eskertý: Säfärde bolý jağdayynyñ aýaqtalýymen, yagniy üş kün nemese odan köp bir jerde qalaý nıet etken kezde, namazdar tağı da tolyq oqyla beredi. Qur'an-ı Kärı'mde bul turalı tómendegıdeý buyyrylady: "Sender jer jüzınde jolaýşylyqqa şyqqanda, namazdy qysqartýlaryñda senderge kinä joq." (Nisa Sūresi, 102-Ayet) Hadis-ı şärıfterde de Payğambarymyz (s.a.v.)dıñ jolda namazdaryn qysqartyp oqığandyğy riv'et etılgen. Allahtıñ joldaryñyzdy qayırlı jäne mübarak qylğanyn tileymın. Bul turalı tolıqraq mälımetti Malıkı mezhebınıñ fıqh kitaptarynan tabýlaryñyzğa bolady. Allahtıñ amanatynda bolyñyzdar. ### Қалай ғибадат етуім керек? Құрметті бауырым, Ғибадат – бұл біздің Раббымызға деген құлдық парызымыздың ең жоғарғы көрінісі. Қалай ғибадат ету керек деген сұрақ – өміріміздің ең маңызды мәселелерінің бірі. Алла Тағалаға құлшылық Оның бізге үйреткен жолымен, яғни Құран Кәрім мен Пайғамбарымыздың (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) Сүннетіне сай жасалады. Шафиғи мәзһабының мүшесі ретінде, осы негізгі қағидаларға сүйене отырып, ғибадаттарыңызды орындай аласыз. Негізгі Ғибадаттар: Намаз: Бес уақыт парыз намазды уақытында, ықыласпен өтеу – ең маңызды ғибадаттардың бірі. Намаздың шарттарын, рүкіндерін және уәжіптерін үйреніп, оқуға тырысыңыз. Шафиғи мәзһабы бойынша намаздың оқылуында кейбір ерекше жағдайлар болуы мүмкін, оларды білу үшін сенімді ілімхат кітаптарына жүгіне аласыз. Ораза: Рамазан айында ораза ұстау – парыз. Денсаулық жағдайына, сапар сияқты себептерге байланысты жеңілдіктер бар. Зекет: Белгілі бір мөлшерде малы бар адамдардың мұқтаж жандарға беруге міндетті ғибадаты. Кімдердің зекет беретіні және қанша беретіні туралы толық ақпарат алу маңызды. Қажылық: Шамасы келген адамдардың өмірінде бір рет Қағбаны зиярат етуі – парыз. Басқа Ғибадаттар мен Тәсілдер: Құран оқу және ойлану: Құран Кәрімді оқу, мағынасын түсінуге тырысу және оны терең ойлау – үлкен сауап. Дұға ету: Әр жағдайда Раббымызға дұға ету, Одан жәрдем сұрау, Оған бет бұру – құлдықтың талабы. Зікір және Тәсбих: Алланы зікір ету, Оны тәсбих ету жүректерге тыныштық береді және рухани өрлеуге себеп болады. Білім алу: Діни білімдерді үйрену, халал мен харамды білу, ғибадаттарымызды дұрыс жасау үшін қажет. Салиқалы амалдар: Жақсылық жасау, көршілік ақысын сақтау, ата-анаға жақсылық жасау, кедейлерге көмек беру сияқты барлық салиқалы амал – ғибадат. Маңызды Ескертулер: Ниет: Барлық ғибадаттарда ниеттің пәк болуы, тек Алланың разылығын көздеу – негізгі шарт. Көрсетуден аулақ болу: Ғибадаттарды мақтаншақтықтан аулақ, шын жүректен жасау керек. Бидғаттардан аулақ болу: Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) үйретпеген, кейіннен дінге қосылған әрекеттерден аулақ болу маңызды. Шафиғи мәзһабы, ғибадаттарда, әсіресе кейбір егжей-тегжейлерде өзіндік ерекшеліктерге ие болуы мүмкін. Сондықтан, намаздың, ғұсылдың, дәреттің, тәйәммүмнің және басқа да ғибадаттардың ретін үйренгенде, мәзһабтың фиқһи көзқарастарын ескеруіңіз қажет. Ұмытпаңыз, Алла Тағала құлдарынан Оны танып-білулерін, Оған бағынуларын және Оның разылығын алатын амалдар жасауларын қалайды. Ең дұрысын Алла біледі. Раббымыз ғибадаттарыңызды қабыл етсін. ### Ораза ұстау парыз ба? Әлбетте, Ханафи мәзһәбіне сәйкес бұл сұрағыңызға Құран мен Сүннет негізінде жауап берейін. Ораза ұстау – Исламның бес парызының бірі және парыз етілген ғибадат. Сондықтан, ешқандай жарамды себебі жоқ әрбір мұсылманға ораза ұстау парыз. Құран Кәрімде былай делінген: «Ей, иман келтіргендер! Сендерден бұрынғыларға парыз етілгендей, сендерге де ораза парыз етілді. Әйіп болсын, тақуалыққа жетесіңдер.» (Бақара сүресі, 183-аят) Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) де оразаның парыздығын көптеген хадис-шарифтерімен баяндаған. Мысалы, Жебірейіл (аләйһиссалам) Исламның негіздерін сұраған атақты хадисте ораза да парыз ретінде аталған. Осылайша, ақыл-есі дұрыс, балиғат жасына толған және ораза ұстауға шамасы жететін әрбір мұсылманға Рамазан айында ораза ұстау – уәжіп. Алайда, ауру, сапар, жүктілік немесе емізу сияқты жарамды себептері барлар үшін оразаны кейінге қалдыру немесе פיдия беру сияқты жеңілдіктер де бар. Бұл жағдайлар үшін Ханафи мәзһәбінде егжей-тегжейлі үкімдер бар. ### Resmi memleket bankası faizi haram ba? Құрметті бауырым, Ханафий мәзһабына тиесілі мұсылман ретінде, ресми мемлекеттік банктер қолданатын пайыз мәселесіне қатысты сұрағыңызға Құран мен Сүннет негізінде жауап бергім келеді. Исламда пайыз (риба) түбегейлі харам етілген. Құран Кәрімде көптеген аяттарда пайыздан аулақ болуға бұйырылған. Мысалы, Бақара сүресінің 275-аятында былай делінеді: "Аллаһ сауданы халал етті, ал пайыздан тыйды." Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) де хадис-шарифтерінде пайыз алғанды, бергенді, жазғанды және куә болғанды лағынеттеген. Бұл жалпы үкім мемлекеттік банктер қолданатын пайыздарға да қатысты. Ханафий мәзһабында пайыздан харам екендігі туралы ешқандай пікір қайшылығы жоқ. Мемлекеттік банктердің жұмыс істеуі, коммерциялық қызмет сияқты көрінгенімен, негізінде пайыздық табыс табуына байланысты бұл жағдай жарамды деп саналмайды. Сондықтан, ресми мемлекеттік банктерден пайызбен ақша алу немесе пайызбен ақша беру, Ханафий мәзһабы бойынша харам болып табылады. Мұндай мәмілелерде болғандарға, мүмкіндігінше адал жолдарға бағытталуы ұсынылады. Аллаһтың разылығын алу жолындағы қадамдарыңызда сізге сәттілік тілеймін. ### Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) қандай күнәларды лағынеттеген? Бисмиллаһир Рахманир Рахим. Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) лағынеттеген күнәлары – Алланың рақымынан алыстатуды талап ететін ауыр қылмыстар. Мұндай әрекеттер жеке тұлғаның да, қоғамның да тыныштығын бұзады. Ханафи мәзһәбі бойынша да бұл күнәлар харам болып табылады және олардан аулақ болу керек. Құран Кәрім мен Сүннет-и Сәнияда лағынеттелген кейбір күнәлар мыналар: Аллаға серік қосу (ширк): Одан басқаға құлшылық ету немесе Оған серік қосу – ең үлкен күнә. (Нахл сүресі, 105-аят) Ата-анаға ренжіту және оларға қарсы шығу: Оларды ренжіту, қорлау, бойұсынбау – ауыр күнәлардың бірі. (Исра сүресі, 23-аят) Нәпіл адам өлтіру: Бір жанды қию – Алланың алдындағы ең үлкен қылмыстардың бірі. (Маида сүресі, 32-аят) Өсім жеу және беру (риба): Өсіммен байланысты операциялар дүниеде де, ақыретте де үлкен зиянға әкеледі. (Бақара сүресі, 275-аят) Зина жасау: Намыс пен инабаттылыққа қатысты бұл ауыр күнә қоғамның адамгершілік негізін бұзады. Ұрлық жасау: Басқаның мүлкін рұқсатсыз алу – құл ақысына қол сұғу болып табылады. Жалған куәлік беру: Шындықты бұрмалау және басқаларды нәпіл айыптау – ауыр күнә. Адамдарға зұлымдық жасау және олардың құқықтарын таптау: Әділетсіз әрекеттер мен басқалардың құқықтарын тартып алу лағынеттелген. Жаман сөз айту және өсек тарату: Адамдардың арасын бұзатын, оларды ренжітетін сөздер айту – харам. Мазақтау және менсінбеу: Мұсылмандар арасында кек пен өшпенділік тудыратын әрекеттерден аулақ болу керек. Өлшем мен таразыда сатудан қалу: Саудада адалдық қағидасына қарсы шығу лағынеттелген. (Мутаффифин сүресі, 1-3-аяттар) Басқалардың намысына тию: Инабатты әйелдерге жала жабу – өте ауыр күнә. (Нұр сүресі, 23-аят) Бұл күнәлар Алланың ашуын тудыратын және Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) лағынеттеген істерінен. Мұсылман мұндай әрекеттерден аулақ болуы, тәубеге келуі және Алладан кешірім сұрауы тиіс. Алла Тағала баршамызды осындай күнәлардан сақтасын. ### Адамдарда күнә жазылу процесі қанша жастан басталады? Қымбатты бауырым, Адамдарда күнә жазылу процесі, Ханафи мәзһәбі бойынша және жалпы ислами түсінікке сәйкес, ақыл-есі толысқан (бәлиғ) жасқа келуімен байланысты. Бұл жас, ерлер үшін әдетте 15 жас шамасында, ал қыздар үшін де 15 жас шамасында немесе етеккірі келген кезде белгіленеді. Бұл жағдайдың негізгі дәлелі – Құран Кәрімде және Сүннет-и Сәнийеде келтірілген мына қағида: "Әркім өз істегенінің кепілі." (Муззаммил сүресі, 8-аят) Бұл аят, адамның өз әрекеттері үшін жауапты болатынын білдіреді. Ақыл-есі толыспаған балалардың бұл жауапкершілікті көтеретіндей дәрежеге жетпегені қабылданған. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.)-тың бір хадис-и шәрифінде де былай делінген: "Үш топтан қалам (жауапкершілік) алынған: Оянғанға дейін ұйықтағаннан, есі кіргенге дейін есі ауысқаннан және ержеткенге дейін баладан." (Тирмизи, Жәнаиз, 20; Әбу Дәуд, Худуд, 22) Бұл хадис, ақыл-есі толысудың күнә мен сауап жазылуы тұрғысынан маңызды кезең екенін анық көрсетеді. Сондықтан, ақыл-есі толысып, жауапкершілік жасына келмей тұрып жасалған қателіктер немесе күнәлар үшін адам жауапты болмайды. Алайда, ақыл-есі толысқаннан кейін жасалған әрекеттер үшін адам сауап та, күнә да жағынан жауапты болады. Аллаға аманат болыңыз. ### Үлкен күнәлар, жеті кәбаир деген нелер? Әрине, Ханафи мәзһабына сәйкес, Құран мен Сүннеттің жарығында үлкен күнәлар (кәбаир) туралы ақпарат берейін. Үлкен күнәлар – Алланың қатаң тыйым салған және жасалған жағдайда ауыр азап уәде етілген күнәлар. Олар кіші күнәлардан айырмашылығы, үлкенірек салдары бар іс-әрекеттер. Үлкен күнәлардың саны туралы ғалымдар арасында әртүрлі пікірлер болғанымен, танымал және жалпы қабылданған жеті үлкен күнә мыналар: 1. Аллаға серік қосу: Аллаға серік қосу – ең үлкен күнә және кешірілмейтін жалғыз күнә. Құран Кәрімде былай делінген: "Шын мәнінде, Алла Өзіне серік қосылуын кешірмейді. Одан басқа күнәларды қалаған кісісі үшін кешіреді." (Ниса сүресі, 48-аят) 2. Адам өлтіру: Негізсіз адам өлтіру – Исламдағы ең үлкен күнәлардың бірі. Құран Кәрімде бұл туралы қатаң ескертулер бар. 3. Сиқыр (дуана) жасау: Сиқыр, оны жасағанға да, жасатушыға да үлкен күнә болып саналады. 4. Намаз оқымау: Намаз – Исламның негізгі тіректерінің бірі. Себепсіз намазды тастау үлкен күнәлардан. 5. Зина жасау: Заңсыз қарым-қатынас болып табылатын зина, жеке адамға да, қоғамға да елеулі зиян келтіретін үлкен күнәлардан. 6. Ұрлық жасау: Басқаның мүлкін заңсыз алу – Исламда харам етілген үлкен күнәлардан. 7. Жалған куәлік беру: Шындыққа қайшы куәлік беру – әділеттілікке нұқсан келтіретін және үлкен күнә саналатын іс-әрекеттерден. Бұл аталғандар – үлкен күнәлардың тек бір бөлігі. Құран мен Сүннетте тағы да көптеген үлкен күнәлар айтылған. Маңыздысы – бұл күнәлардан аулақ болу және Алланың ризашылығын табуға тырысу. Алла Тағаладан баршамызды үлкен күнәлардан сақтауын тілеймін. ### Адал емес жолдармен айналысатын адаммен сауда жасауға бола ма? Уа алейкум ассалям уа рахматуллахи уа баракятух. Адал емес жолдармен табыс табатын адаммен сауда жасаудың дұрыстығы мәселесі, ең алдымен, адал емес табыстың қайнар көзіне және сауданың сипатына байланысты. Ханафи мәзһабы бойынша, адал емес екені анықталған мүлікті сатып алу-сатуға болмайды. Алайда, адамның адал емес жолмен тапқан мүлігінің қайнар көзі күмәнді болса немесе адал мен адал емес аралас болса, жағдай өзгеруі мүмкін. Егер бір адам адал емес жолмен ақша тауып, бірақ сол ақшаға адал мүлік сатып алса және сатса, бұл мүліктің өзі адал емес болмаса, оны сатып алу-сатуда ешқандай зиян болмауы мүмкін. Бірақ бұл жағдай, адамның адал емес табысын заңдастыру дегенді білдірмейді. Құран Кәрімде былай делінеді: "Ей, иман келтіргендер! Мал-мүліктеріңді араларыңда жалған (адал емес) жолдармен жемеңдер. Бірақ, өзара ризашылыққа негізделген сауда болса, ол басқа." (Ниса сүресі, 29-аят) Бұл аят, барлық түрлі әділетсіз табысты тыйым салады және заңды сауданың өзара ризашылықпен болатынын білдіреді. Пайғамбарымыз Мұхаммед (саллаллаху алейхи уа сәлләм) де адал емес табыстан аулақ болу туралы көптеген хадистер айтқан. Мысалы, "Кімде-кім адал емес мүлік тапса, оны садақа етсе де қабыл болмайды және одан қалғаны өзі үшін тозақы болады." (Ибн Мәжа, Сауда, 4) деген. Бұл хадис, адал емес табыстың өзі және одан алынған нәрселер туралы маңызды ескерту болып табылады. Сондықтан, адал емес жолдармен айналысатын адаммен сауда жасағанда мұқият болу керек. Егер сауданың заты адал емес болса (мысалы, арақ сату сияқты) немесе адамның табысының басым бөлігі адал емес болса және бұл жағдай саудасына да әсер етсе, сол адамнан мүлік алу немесе оған мүлік сату Ханафи мәзһабы бойынша дұрыс болмауы мүмкін. Алайда, адамның күмәнді табысы болса да, егер сізге адал мүлік сатса және сіз де бұл мүліктің адал еместігіне сенімді болмасаңыз, мұқият зерттеу жүргізу және күмәндерді жою маңызды. Қорытындылай келе, адал емес табыс табатын адамнан, табысының қайнар көзі адал емес мүлікті алуға мүлдем болмайды. Табысының қайнар көзі күмәнді болса, алатын мүлікіңіздің адал екеніне көз жеткізуіңіз керек. Ең абзалы, адал еместіктен күмәнданған адамдардан аулақ болу. Алла Тағала баршамызды адал мен адал емес мәселесінде тура жолға салсын. ### Пайғамберлердің ағаштар мен даму тәртібін білесіз бе? Іс, Пайғамберлердің ағаштар мен даму тәртібін беруге тырысамын. Ислам Пайғамберлері - Аллаһ тарапынан адамдарға жіберілген елшілер. Құран бойынша, барлық Пайғамберлер, Адамнан бастау алғанда, Исаға дейін бір сызық құрайды. Пайғамберлердің даму тәртібі, Құран мен Хадис мәліметтері бойынша: ### Исламда ниеттің маңызы қандай? Исламда ниет - жасалған әрбір ғибадат пен амалдың жаны, сауап пен қабыл болудың қайнар көзі. ### Kүтпеген бір нәрсе болғанда неге субханАллаһ дейміз? Қымбатты бауырым, Күтпеген жағдаймен бетпе-бет келгенде «СубханАллаһ» деуіміз – Алла Тағаланы барлық кемшіліктерден пәк деп білу және Оның шексіз құдіретін мойындау дегенді білдіреді. Ханафи мазһабы мен жалпы Ислам дәстүрінде бұл зікірдің таңғалу сәттерінде қолданылуының негізгі себептері мыналар: 1. Таңданыс пен таң қалуды білдіру: Мүмін күтпеген бір оқиғамен кездескенде бұл оқиғаның Алланың қалауымен жүзеге асқанын еске алады. «Алла не деген ұлы, Ол барлық кемшіліктерден пәк» деп Оның жарату өнері мен құдіретіне деген таңданысын тілге тиек етеді. 2. Сүннетке беріктік: Сүйікті Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) таңданған немесе қайран қалған жағдайларда «СубханАллаһ» деп реакция білдірген. Бір жолы хазірет Әбу Һұрайрамен кездескенінде, оның жүніп болғандықтан ұялып шегінгeni кезінде Ардақты Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) таңғалып: «СубханАллаһ! Мүмін ешқашан (нәжіспен) ластанбайды» деген (Бұхари, Ғұсыл 23; Муслим, Хайыз 115). 3. Алланы еске алу: Құран Кәрімде: «Көктер мен жерде не бар болса, Алланы пәктейді» (Хашр сүресі, 1) деп бұйырылған. Күтпеген жағдай кезінде бұл тәсбихті айту – құлдың әр сәтте Алланың бақылауында екенін білетінінің белгісі. Қорыта айтқанда, бір оқиға алдында «СубханАллаһ» деу – тек таңданыстың ғана емес, сол сәтті зікір мен ғибадатқа айналдырудың құралы. Алла бізді әрдайым Өзін зікір ететін құлдарынан етсін. ### Алла қалағанын кешіре ме, әлде лайықты болғанын ба? Қымбатты бауырым, Ислам сеніміне және әсіресе Ханафи-Матуриди бағытына сәйкес, бұл сұрақтың жауабы Алланың абсолютті еркі мен шексіз даналығының тоғысқан жерінде жатыр. Алла Тағала – абсолютті билік иесі және қалағанын кешіру құзыретіне ие. Құран Кәрімде бұл ақиқат былай баяндалады: 'Көктердегі және жердегі нәрселердің бәрі Алланікі. Ол қалағанын кешіреді, қалағанын азаптайды. Алла – өте кешірімді, өте мейірімді.' (Әли Имран, 129). Алайда Алланың 'қалауы' кездейсоқ таңдау емес, Оның шексіз даналығына негізделеді. Алла құлының шынайы тәубесін, өкінішін және ізгі амалдарын кешірілуіне себеп қылады. Яғни, құл тәубе және иман арқылы кешірілуді 'талап етеді', Алла болса өз кеңшілігімен оны кешіруді 'қалайды'. Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде былай деген: 'Ешкім өз амалының арқасында (өздігінен лайық болып) жәннатқа кіре алмайды. 'Сіз де ме, уа Алланың Елшісі?' деп сұрады. 'Иә, Алла мені мейірімімен орамаса, мен де кіре алмаймын' деді.' (Муслим). Қорытындылай келе, ешкім 'мен бұған лайықпын' деп Алла алдында ақы талап ете алмайды. Кешірілу – Алланың кеңшілігі мен қалауы. Дегенмен, Алла шынайы тәубе еткендерді және әмірлеріне мойынсұнғандарды кешіретінін сүйіншілеп, бізге бұл қалауға бөленудің жолын көрсетті. Алла бізді мейірімімен ораған құлдарынан етсін. ### Намаздан кейінгі тәсбихтің қасиеті Әссәләму алейкум, қадірлі бауырым. Намаздан кейін жасалатын тәсбих – құлшылықтың рухани ахуалын толықтыратын және құлдың Аллаға деген шүкірін білдіретін өте құнды сүннет. Ханафи мәзһабы бойынша, парыз намазынан кейін (егер болса, соңғы сүннет оқылғаннан кейін) жасалатын бұл зікірлер муаккад сүннет болып саналады. Намаздан кейінгі тәсбихтің қасиетін былайша түйіндеуге болады: 1. Күнәлардың кешірілуі: Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай деген: 'Кім әр намаздан кейін 33 рет Алланы пәктесе (Субханаллах), 33 рет Аллаға мадақ айтса (Әлхамдулилләһ) және 33 рет Алланы ұлықтаса (Аллаһу Әкбар), олардың барлығы 99 болады. Жүзіншісінде 'Лә иләһә иллаллаһу уахдаһу лә шәрикә ләһ, ләһул-мулку уә ләһул-хамду уә һууә алә кулли шәй'ин қадир' десе, күнәлары теңіз көбігіндей болса да кешіріледі.' (Муслим, Мәсажид, 146). 2. Рухани дәреженің көтерілуі: Тәсбих жүректі дүниеуи уайымдардан тазартады және құлды Аллаға жақындатады. Құран Кәрімде айтылғандай: 'Естеріңізде болсын, жүректер тек Алланы еске алумен тыныштық табады.' (Рағыд сүресі, 28). 3. Кемшіліктердің орнын толтыру: Намаз кезінде орын алуы мүмкін кішігірім қапылыстар мен кемшіліктердің орнын толтыруға себепші болады. 4. Жәннат қазынасы: Бұл зікірлер мүмін үшін ақыретте үлкен сауап және жәннат қазынасы болып табылады. Пайғамбарымыз кедей мұхажирлердің 'Байлар жоғары дәрежелер мен мәңгілік нығметтерді алып кетті' деген мұңдарына орай оларға осы тәсбихті ұсынған және мұнымен басқалардың оларға жете алмайтынын сүйіншілеген (Бұхари, Азан, 155). Қорытындылай келе, намаздан кейінгі тәсбих – аз еңбекпен өте үлкен сауаптарға кенелу және рухани тазару есігі. Раббым құлшылықтарыңызды қабыл етсін. ### Бай мұсылмандар жұмақтың жоғары дәрежелеріне қол жеткізді ме? Құрметті бауырым, бұл сұрақты сенің аср-ы саадетте (пайғамбарлық дәуірде) кедей сахабалардың өздері Пайғамбарымызға (с.а.у.) қойған болатын. Бұл мәселені Құран мен Сүннет аясында былайша түсіндіруге болады: Жұмақтағы жоғары дәрежелер тек байлыққа немесе тек кедейлікке байланысты емес. Дәрежелердің негізгі өлшемі – тақуалық, ықылас және Алланың разылығын көздеу. Бір күні кедей сахабалар Пайғамбарымызға келіп: «Уа, Алланың Елшісі! Бай бауырларымыз жоғары дәрежелер мен мәңгілік сый-сияпаттарға қол жеткізді. Себебі біз намаз оқимыз, олар да оқиды; біз ораза ұстаймыз, олар да ұстайды. Алайда олар садақа береді, біз бере алмаймыз; олар құл азат етеді, біз ете алмаймыз», – деп көңілдерінің кірбіңін білдірген еді. Пайғамбарымыз (с.а.у.) оларға байлардың атқаратын малмен өтелетін құлшылықтарына тең келетін зікірлерді (тәсбихатты) үйретті (Мүслім, Мәсажид, 142). Ханефи мәзһабының ғалымдары да атап өткендей, Исламда артықшылық малдың аздығымен немесе көптігімен емес, сол малдың қалай табылғанымен және қайда жұмсалғанымен өлшенеді. 1. Сабыр еткен кедей және шүкір еткен бай: Ислам ғалымдары «сабыр еткен кедей» мен «шүкір еткен байдың» Алланың алдындағы құндылығының жоғары екенін айтқан. Бай мұсылман өз малын Алла жолында жұмсап (инфақ етіп) ең жоғары дәрежелерге жете алады. Кедей мұсылман өз жағдайына сабыр етіп, құлшылықтарын жалғастыру арқылы сол дәрежелерге ие бола алады. 2. Есептің қиындығы: Пайғамбарымыз (с.а.у.) «Кедейлердің байлардан бес жүз жыл бұрын жұмаққа кіретінін» хабарлаған (Тирмизи, Зухд, 37). Бұл жағдай байлардың өз малдарының есебін беруінің уақыт алатындығынан туындайды. Алайда есеп бергеннен кейін, малын қайыр жолында жұмсаған байлардың дәрежелері өте жоғары болуы мүмкін. 3. Негізгі өлшем – тақуалық: Құран Кәрімде: «Алланың алдында ең ардақтыларың – ең тақуаларың» делінген (Хужурат сүресі, 13). Қорытындылай келе, бай мұсылмандар тек бай болғандықтары үшін емес, малдарын Алла жолында жұмсап, шүкір еткен жағдайда жоғары дәрежелерге жетеді. Кедей мұсылмандар сабырларымен және құлшылықтарымен бұл дәрежелерге ортақ болады. Жұмақ – мүмкіндігі барлардың жомарттығымен, мүмкіндігі шектеулілердің сабыры мен шынайылығының марапатталатын жері. ### Отбасында әділетсіздіктер болса, не істеуіміз керек? Құрметті бауырым, отбасындағы әділетсіздіктерге қатысты сұрағыңызға жауап беруге тырысамыз. Ислам діні отбасылық байланыстардың мықты болуына, өзара махаббат, құрмет және әділдік негізінде құрылуына үлкен мән береді. Құран Кәрім мен Сүннет-и Сенийеде бұл туралы көптеген өсиеттер мен үкімдер бар. Ең алдымен, отбасында әділетсіздік орын алған жағдайда, сабыр сақтап, жағдайды түсінуге тырысу керек. Бұл туралы былай делінген: «Ей, иман келтіргендер! Сабырмен және намазбен жәрдем тілеңдер. Расында, Алла сабыр етушілермен бірге.» (Бақара сүресі, 153-аят) Әділетсіздікке ұшыраған адам, ең алдымен, өзінің дұрыстығын дәлелдейтін, жанына батпайтын тілмен қарсы тарапты ескертуі керек. Мақсат – жағдайды түзету және әділдікті орнату. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) былай деген: «Бауырыңа көмектес, егер ол залым болса да, немесе мазлұм болса да.» Сахабалар сұрады: «Уа, Алланың Елшісі! Мазлұмға көмектесейік, ал залымға қалай көмектесеміз?» Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) былай деді: «Оны зұлымдықтан тыясың. Міне, осы да оған көмек.» (Бұхари, Мәзалим, 4) Бұл хадис-и шәриф отбасындағы әділетсіздіктердің алдын алу жолында бізге бағыт береді. Егер отбасы мүшесі әділетсіздік жасаса, оны бұл әрекетінен тыюға тырысу – оған жасалатын ең үлкен жақсылық. Егер сөйлесу немесе ескерту арқылы жағдай түзелмесе, Ханафи мәзһабының жалпы қағидалары аясында, отбасы ақсақалдарынан немесе сенімді, дана адамнан төрелік етуді сұрау да бір шешім бола алады. Бұл – делдалдық арқылы мәселені жақсылықпен шешуге тырысу. Ұмытпаған жөн, отбасы – қоғамды құрайтын ең кіші бірлік. Бұл бірліктің тыныштығы мен әділдігі – біздің дүниеміз бен ақыретіміз үшін үлкен маңызға ие. Алла Тағала отбасы мүшелерінің бір-біріне әділ болуын бұйырған. Бұл мәселедегі күш-жігеріңізге Алла жар болсын. ### Қиямет күні Раббымыз құлдарынан қалай есеп алады? Құрметті бауырым, Алейкум ассалам уа рахматуллаһи уа баракәтуһ. Қиямет күні – әділдіктің толық орнайтын, ешкімге ешқандай әділетсіздік жасалмайтын қасиетті күн. Ханафий мәзһабының үкімі мен Әһлі сүннет сенімі бойынша, Алла Тағала құлдарымен есептескенде, оларды Өзінің кеңшілігімен рахметіне бөлейді және нағыз әділдікпен қарым-қатынас жасайды. Қиямет күніндегі есептің мәні мен кезеңдері қысқаша мынадай: 1. Амал дәптерлерінің берілуі: Құлдарға дүниеде жасаған жақсылықтары мен жамандықтары жазылған дәптерлері оң немесе сол жақтарынан беріледі. Құран Кәрімде Исра сүресінің 13 және 14-аяттарында былай делінеді: "Әрбір адамның мойнына ілгенін (амалын) Біз байлап қойдық. Қиямет күні оған ашылған бір кітапты шығарамыз. "Кітабыңды оқы! Бүгін өзің есепке алушы ретінде жеткіліктісің", делінеді." 2. Мизан (Таразы): Істеген амалдарды өлшеу үшін әділет таразылары орнатылады. Кімнің жақсылықтары ауыр келсе, мәңгілік құтылады. Ағраф сүресінің 8-9-аяттарында: "Сол күні таразы – хақ. Кімнің таразылары ауыр келсе, міне, солар құтылушылар. Кімнің таразылары жеңіл келсе, міне, солар Біздің аяттарымызды инкaр еткендері үшін өздерін зиянға ұшыратқандар", делінеді. 3. Сұрау және есепке тартылу: Ханафий мәзһабының негізгі қайнар көздері болған хадис-шарифтерде, Пайғамбарымыз (с.а.у.) есептің қалай болатынын былай деп білдірген: "Ешбір құл қиямет күнінде; өмірін қайда өткізгенінен, ілімімен не істегенінен, малын қайдан тауып, қайда жұмсағанынан және денесін қайда сарп еткенінен сұралмайынша, бір қадам да жылжытылмайды." (Тирмизи, Қиямет, 1). Мүміндер үшін бұл есептесу, Алланың құлдарымен жеке қалып, күнәларын мойындатып, оларды кешіруі түріндегі шапағатты кездесу болады. Кәпірлер мен залымдар үшін әділ және ауыр сұрау болады. Ең дұрысын тек қана Әлемдердің Раббысы Алла біледі. Ол құлдарына қарай өте мейірімді және әділ. Раббым есебімізді жеңілдетсін. ### Heavy metal nemese rok musiqasın tıñdau caiz be? Qúrmetti bauyırım, Islam dininde jäne siz Ustaz bolğan Xanafi mazhabında bir närseniñ halal nemese xaram bolwı, onıñ özine, mazmunına jäne adam ruhı men amaldarına äserine baylanıstı. Mwnıñ müzikasına qatıstı negizgi qağıdası da osı. Heavy metal nemese rok müzikası tıñdawdıñ ükimi tömendegi ölçemderge säykes bahalawğa boladı: 1. Sözderiniñ mazmunı: Müzikası sözderinde şirk (Allañğa ortaq qosw), dinge nemese jaratwşığa boysınbaw, küpir, älwrazdıq, zorlıq-zombılıq, işki nemese esirtkige ündew bolsa, bwl müzikası tıñdaw caiz emes. 2. Adamğa äseri: Tıñdalğan müzikası adamdı namaz sıyaqtı ğïbadatlardan alıstatadı, jürekke qïyınşılıq saladı, aşw men jawızdıqtı qozğaydı nemese ruhın Allañdı eske alwdan alıstatadı bolsa, xaramğa jatadı. 3. Belgiler men taqırıptar: Heavy metal jäne rok müzikasınıñ keybir alt türlerindegi şaytanï (satanïstik) belgiler, qarañğılıq jäne batıl senim taqırıptarı Islam ädep jäne senim negizderimen saykes kelmeydi. Derekközder (Ayat jäne Xadis): Qur'an-ı Kärim: Luqman Sürasiniñ 6-şı ayatında mäni boyınşa bılay delingen: "Adamdardıñ işinde sondaýları da bar, olar bilmeýinşe Allañ jolınan adastıratın jäne onı (sol joldı) qıwın etw üşin bos/paydasız sözderdi (lähwel-xadis) satıp aladı..." Müfessirlerdiñ jäne Xanafi ğulamaınıñ köpşiligi, adamdı Allañnan jäne onıñ jawapkerşilikterinen alıstatatın barşa jaman söz jäne müzikası osı ayattıñ ayasına jatqızğan. Xadis-i Şärip: Payğambarımız (s.ğ.w.) bılay degen: "Halal da anıq... ### Алла Тағала неліктен жыныстық қатынасты харам етті? Құрметті бауырым, Алланың саған сәлемі мен рақымы болсын. Бұл сұрағың Исламның адам табиғатына (фитратына) және қоғамдық тәртіпке берген маңызын түсіну тұрғысынан құнды. Ханафи мәзһәбі және жалпы ислам құқығы бойынша бұл тыйымның негізгі даналықтарын былайша қорытындылауға болады: 1. Табиғатты және жаратылыс мақсатын қорғау Алла адамды еркек және әйел ретінде, бір-бірін толықтыратындай етіп жаратты. Құран Кәрімде жұбайлардың бір-бірі үшін тыныштық пен махаббат көзі етілгені айтылады. Ері мен әйелінің жыныстық қатынасы адамның бұл табиғи жаратылыс реттеуіне (фитратына) қайшы көрінгендіктен харам етілген. 2. Ұрпақтың жалғасуы және отбасы институты Ислам құқығының негізгі мақсаттарының бірі – «ұрпақты қорғау» (хифзун-несл). Адам ұрпағының сауатты жалғасуы тек әйел мен еркектен құралған заңды отбасы құрылымымен ғана мүмкін. Ері мен әйелінің жыныстық қатынасы ұрпақтың көбеюіне және отбасы құрылымының сақталуына қызмет етпегендіктен тыйым салынған. 3. Әдептілік пен рухани тазарту Ислам жыныстық құмарлықтың тек белгілі бір тәртіп пен заңдылық (неке) аясында өмір сүруін талап етеді. Құранда Лұт пайғамбардың қауымы арқылы бұл әрекет «шектеуден шығу» және «ұятсыздық» деп сипатталған. Дереккөздер (Аят және Хадис): Аят: «Лұт та өз еліне: «Сендерден бұрын әлемде ешкім істемеген арсыздықты істейсіңдер ме? Сендер әйелдерді қойып, нәпсіқұмарлықпен еркектерге барасыңдар. Шынында, сендер шектен шыққан бір елсіңдер», – деді». (Ағраф сүресі, 80-81) Хадис: Алла Елшісі (с.а.с.) мұндай әрекеттерді істегендерге қатысты ауыр ескертулер жасап, табиғатқа қайшы әрекеттерден сақтануды бұйырған. (Тирмизи, Худуд, 24) Ханафи мәзһәбінің көзқарасы: Имам Ағзам Әбу Ханифа және оның шәкірттері бойынша бұл әрекет – үлкен күнә және Алланың белгілеген шекараларын бұзу. Ханафи фиқһ ғалымдары бұл әрекеттің қоғамның әдептілік құрылымына зиян келтіретінін және жаратылыс даналығына қайшы келетінін атап көрсетеді. Қорытындылай келе, бұл тыйым адамның ар-намысын, биологиялық құрылымын, ұрпағының болашағын және рухани тазалығын қорғауды мақсат еткен илаһи даналыққа негізделген. Алла әрбір бұйрығымен құлы үшін ең қайырлыны қалайды. ### Утека, яғни азат етілгендер намазы хадистерде кездесе ме? Қымбатты ұлым, сен сұраған "Утека намазы" (Азат етілгендер намазы) Пайғамбарымыздан (с.а.у.) сахих сәнәдпен жеткен негізгі хадис қайнар көздерімізде (Күтуби Ситта сияқты) орын алмаған. Хадис ғалымдарының басым көпшілігі бұл намаздың оқылу тәртібі мен қасиеті туралы тараған риуаяттардың "мәузу" (ойдан шығарылған) немесе негізсіз екенін білдірген. Ислам құқығында және өзің ұстанатын Ханафи мәзһабында бір ғибадаттың арнайы атпен және пішінмен "сүннет" немесе "қасиетті ғибадат" ретінде қабылдануы үшін міндетті түрде сахих дәлелге сүйенуі керек. Негізі жоқ және дінде кейіннен пайда болған (бидғат) мұндай амалдардың орнына; Құран мен Сүннетте орны бекітілген тәһәжжуд, дұха немесе әууәбин сияқты нәпіл намаздарын оқуың сен үшін әлдеқайда қайырлы және сауапты. Раббымыз бізді Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сахих сүннетінен айырмасын. ### Пайғамбарлардың шежіресі және келу реті туралы ақпарат бере аласыз ба? Құрметті бауырым, ассалаумағалейкум уа рахматуллаһ. Алла Тағала адамзатты нұрландыру және тура жолды көрсету үшін Хазіреті Омар (Адам) пайғамбардан (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) біздің Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаға (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) дейін сансыз пайғамбарларды жіберген. Құран Кәрімде аты аталған пайғамбарлардың саны 25-ке тең. Алайда, хадис шәрифтерде айтылғандай, пайғамбарлардың жалпы саны бұдан әлдеқайда көп (Мүснәд, V, 178). Ханифи мәзһабының ғалымдары мен ислам тарихшыларының пайымдауынша, пайғамбарлардың шежіресі және келу реті жалпы түрде мынадай: 1. Хазіреті Омар (Адам) (Адамзаттың алғашқы адамы және алғашқы пайғамбар) 2. Хазіреті Ыдырыс 3. Хазіреті Нұх (Адамзаттың екінші атасы болып саналады) 4. Хазіреті Хұд (Ғад еліне жіберілген) 5. Хазіреті Салих (Сәмуд еліне жіберілген) 6. Хазіреті Ыбырайым (Халилуллаһ, пайғамбарлардың атасы) 7. Хазіреті Лұт (Хазіреті Ыбырайымның жиені) 8. Хазіреті Исмайыл және Хазіреті Исхақ (Хазіреті Ыбырайымның ұлдары) 9. Хазіреті Жақып 10. Хазіреті Жүсіп (Хазіреті Жақыптың ұлы) 11. Хазіреті Айюб 12. Хазіреті Шуғайб (Мәдиан халқына жіберілген) 13. Хазіреті Мұса және оның ағасы Хазіреті Харун 14. Хазіреті Зұлкіфл 15. Хазіреті Дәуіт 16. Хазіреті Сүлеймен (Хазіреті Дәуіттің ұлы) 17. Хазіреті Ілияс 18. Хазіреті Ілияса 19. Хазіреті Жүніс 20. Хазіреті Зәкәрия 21. Хазіреті Жақыя (Хазіреті Зәкәрияның ұлы) 22. Хазіреті Иса (Әкесіз, Мәриям анадан туған) 23. Хазіреті Мұхаммед Мұстафа (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын - Соңғы пайғамбар, Хатамул-әнбия) Сонымен қатар, Құран Кәрімде аты аталған, бірақ олардың арасындағы туыстық және уақыт байланысы туралы әртүрлі пікірлер бар Хазіреті Ұзайыр, Хазіреті Лұқман немесе Хазіреті Зұлқарнайын сияқты тұлғаларға қатысты да ғалымдарымыз сақтықпен қарауды ұстанған. Алла Тағала Құран Кәрімде пайғамбарлар арасында айырмашылық жасамауымыз керектігін былай деп баяндайды: "Пайғамбар өзіне Раббысынан түсірілгенге иман келтірді, мүміндер де (иман келтірді). Олардың әрқайсысы Аллаға, періштелеріне, кітаптарына және пайғамбарларына иман келтірді (және): 'Біз Оның пайғамбарларының ешбірін басқасынан айырмаймыз' деді..." (Бақара сүресі, 285). Алланың рақымы мен берекеті сіздерге болсын. Тағы да сұрағыңыз болса, қуана-қуана көмектесемін. ### Ханафи және Шафиғи есінді (Аср) намазының уақытын есептеу арасындағы айырмашылық неде? Әссаләму алейкум уә рахмәтуллаһи уә бәрәкәтуһү құрметті бауырым. Екінді намазының уақытының кіруі мәселесінде Ханафи және Шафиғи мәзһабтары арасындағы негізгі айырмашылық заттың көлеңке ұзындығын негізге алу тәсілінен туындайды: 1. Шафиғи мәзһабы (және Жумһур/Көпшілік): Күн дәл төбеде тұрған кездегі тік көлеңкеден (фай-и зәуәл) басқа, бір заттың көлеңкесі өзінің бойына тең болған сәтте екінді уақыты басталады. Ислам фиқhында мұны "Аср-и әууәл" (Бірінші Екінді) деп атайды. 2. Ханафи мәзһабы (Имам Ағзам Әбу Ханифаның көзқарасы): Күн дәл төбеде тұрған кездегі көлеңкеден басқа, бір заттың көлеңкесі өзінің бойының екі есесіне жеткен сәтте екінді уақыты басталады. Мұны "Аср-и сәни" (Екінші Екінді) дейді. (Ескерту: Ханафи мәзһабындағы Имам Әбу Юсуф пен Имам Мухаммад Шафиғи мәзһабы сияқты ойлайды, бірақ мәзһабта пәтуаға негіз болған – Имам Ағзамның көзқарасы). Дәлелі (Хадис шәриф): Бұл ижтиһад айырмашылығы Жәбірейіл ғәләйһиссәламның Пайғамбарымызға (с.ғ.с.) намаз уақыттарын өзі оқытып үйреткені туралы риуаятқа сүйенеді. Жәбірейіл (ғ.с.) бірінші күні екінді намазын көлеңке бір есе болғанда, екінші күні көлеңке екі есе болғанда оқытқан (Тирмизи, Мәуәқит, 1; Әбу Дәууд, Сәләт, 2). Имам Ағзам хазіреттері ғибадатта сақтықты (ең қауіпсізін) негізге ала отырып, бесін уақытының шыққанына толық көз жеткізу үшін екі есе көлеңкені негізге алған. Бұл жағдай қайшылық емес, Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүннетiндегi жеңілдік пен рақым кеңдігі. Өзіңіз ұстанатын Ханафи мәзһабының күнтізбесіне сәйкес ғибадатыңызды көңіл тыныштығымен орындай аласыз. Раббым ғибадаттарыңызды қабыл етсін. ### Азаншылық қалай атқарылады? Уа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракатуху. Азаншылық – мұсылмандарды құлшылыққа шақыратын және Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мақтауына ие болған өте құрметті қызмет. Сүйікті Пайғамбарымыз бір хадис шәрифінде былай деген: "Азаншылар қиямет күні адамдардың бойы ең ұзыны (ең құрметтісі және сауабы ең көп болғаны) болады." (Муслим, Салат, 14). Ханафи мәзһабы бойынша азаншылықтың сүннетке сай және дұрыс орындалуы қысқаша былай: 1. Дайындық және әдептері: Дәретті болу: азан мен қаматты дәретті күйде оқу сүннет. Құбылаға қарау: азан оқығанда түрегеп тұрып, құбылаға қарау негізгі шарт. Саусақтарды құлаққа қою: дауысты қаттырақ шығару және сырттағыларға азан айтылып жатқанын білдіру үшін сұқ саусақтарды құлақ тесігіне қою немесе қолды құлаққа апару сүннет. 2. Азанның оқылуы: Азан сөздері дауыстап, анық және әуенмен (баяу) оқылады. Оңға және солға бұрылу: кеудені құбыладан бұрмай; "Хайя алас-салах" (намазға асығыңдар) дегенде басты оңға, "Хайя алал-фалах" (құтылуға асығыңдар) дегенде басты солға бұрады. Таң намазының азанындағы айырмашылық: таң намазының азанында "Хайя алал-фалах"-тан кейін екі рет "Ас-салату хайрум минан-наум" (намаз ұйқыдан қайырлы) сөйлемі қосылады. 3. Қамат айту: Қамат жамағатпен немесе жеке парыз намазын бастаудан сәл бұрын айтылады. Қаматтың сөздері азанмен бірдей, бірақ азанға қарағанда тезірек оқылады. Қаматта "Хайя алал-фалах"-тан кейін екі рет "Қад қаматис-салах" (намаз басталды) делінеді. Қамат айтқанда саусақтар құлаққа қойылмайды және бас оңға-солға бұрылмайды. Азаншының адал, намаз уақыттарын жақсы білетін және жамағатқа сыпайы болуы әдептен. Жаратушы Иеміз қызметтеріңізді қабыл етсін. ### Allahqa iman etpewdin jazasy neden mäñgilik tozaqta qaluu bolyp tabylady? Qadirli bawrym, 2 Surağyñyz adam aqyl men jürektin eñ köp qyzyqqan, hikmetin tüsinuge tırışqan tереñ mäselelerdin biri. Alla Tağalanın ädildigi men raxmeti ayasynda bul mäseleni Quran men Sünnet jarıqpen tómendegidey qorytyndylay alamyz: Bir qylmystın ülkenwigi is-äreket jasalğan waqytqa nemese mekenge emes, kimge qarsı jasalğanyna jäne qylmystın mänine qaray bağalanadı. Alla Tağala şeksiz ulylyq, şeksiz meyirim iei jäne xaqigi Jaratushymyz. Oğan iman etpew jäne Ony teriske şyğarw – adamnın öz erki menen Onyñ raxmet esikterin jabwy, Onyñ barlyğyn jäne özindegi nyğmetterin teriske şyğarwy. Qurani Kärimde käpirlerdin jağdayy osylay bildirilgen: « Käpir bolğan jäne ayattarymdy ötirikke şyğarğan jandar – mine, olar – tozaq ieleri jäne olar onda mäñgi qalady » (Baqara süresi, 39). İman – mäñgilik ömirdin kilti. Al teriske şyğarw – jürektin mäñgi baqi xaqniqatta qabyldamawdy tañdawy. Jännat pen tozaqtıñ mäñgilik bolwy kisi niyeti men bağıtına negizdelgen. Jännat ielerine mäñgilik nyğmet berilw sebebi olardın mäñgi senetin bolatyndylyğy sekildi, tozaq ielerinnin de (ayattarda körsetilgendey) eger düniege qaytarylsada, tağı sol teriske şyğarwdı jalğastyratyn minezde bolatyndyqtary. Uly Alla adamdarğa aqyl berdi, payğambarlar jiberdi jäne xaq pen batyldy aşıp körsetti. İman – adamnın erkin erkimen tañdağan eñ bağaly asyl qasieti. Alla Tağala jürekterimizdi xaq üstinde turaqty etsin jäne bizdi Ähli sünnet wäl-cemaat seniminen ayyrmasın. Salam jäne duamen. ### Аяз ата бар ма? Балам, Ислам сеніміне сәйкес Аяз ата фигурасы шынайы болмыс емес; ол мәдени аңыз ғана. Ислам сенімінің негізі – тәухид, яғни Алланың бірлігі. Исламда ризық беруші, дұғаларды естуші және мұқтаждықтарды өтеуші тек Алла Тағала. Құран Кәрімде бұл жағдай былай баяндалады: "Көктерде және жердегілердің барлығы Одан сұрайды. Ол әр сәтте жарату үстінде." (Рахман сүресі, 29-аят). Сондықтан, балаларға сыйлық әкелетін, жасырын көмек жасайтын немесе қасиетті бір жағы бар деп есептелетін "Аяз ата" фигурасы – Исламның ақида негіздеріне қайшы келетін ойдан шығарылған кейіпкер. Мұсылман ретінде біз балаларымызға ризық пен нығметтің тек Алладан келетінін, ал жақсылық жасаудың тек жылдың белгілі бір уақытында емес, әрқашан және тікелей Алланың разылығы үшін жасалуы тиіс ғибадат екенін үйретуіміз керек. Қорыта айтқанда, бұл кейіпкер тек ертегі қаһарманы, Ислам сенімінде оның орны жоқ. Балаларымызға мұндай аңыздардың орнына Исламның көркем мінез-құлқы мен шынайы құндылықтарын түсіндіру ең дұрысы. ### Сәһу сәждесі қандай жағдайларда қажет болады және қалай жасалады? Құрметті бауырым, Ханифи мәзһабы бойынша сәһу сәждесі – намаздың парыздарының бірін ұмытып (немесе қателесіп) кешіктіргенде немесе уәжіптерінің бірін тәрк еткенде немесе кешіктіргенде жасалуы уәжіп болатын түзету сәждесі. Қасақана жіберілген қателіктерде немесе намаздың парызы тәрк етілгенде сәһу сәждесі намазды құтқармайды; намазды қайта оқу қажет. Сүннеттерді тәрк ету жағдайында сәһу сәждесі қажет болмайды. 1. Сәһу Сәждесі Қандай Жағдайларда Қажет Болады? Бір уәжіпті ұмытып тәрк ету: Мысалы; Фатиха сүресін немесе Фатихадан кейін қосымша сүре оқуды ұмыту, төрт рәкатты намаздарда бірінші отырысты (қәғдә-и улә) жасамай тұрып тұрып кету. Бір уәжіпті кешіктіру: Мысалы; бірінші отырыста «Тәхияттан» кейін «Аллаһумма Салли» оқып, үшінші рәкатқа тұруды кешіктіру. Бір парызды кешіктіру: Мысалы; қыраатты аяқтағаннан кейін ойға беріліп, рүкүғқа баруды кешіктіру. Бір парызды қайталау: Мысалы; бір рәкатта ұмытып екі рет рүкүғ немесе үш рет сәжде жасау. 2. Сәһу Сәждесі Қалай Жасалады? Ханифи мәзһабында ең кең таралған және дұрыс көрілген амал мынадай: 1. Намаздың соңғы отырысында тек «Тәхият» дұғасы оқылады. 2. Тәхият аяқталғаннан кейін тек оң жаққа сәлем беріледі (Екі жаққа да сәлем беруге болатындығы туралы риуаяттар болғанымен, жамағатпен оқылғанда шатасуды болдырмау және ханифи фақиһтерінің көпшілігінің қалауы бойынша тек оңға сәлем беру негізгі болып табылады). 3. «Аллаһу Әкбар» деп сәждеге барып, үш рет «Сүбханә Раббиял-ағлә» айтылады. 4. «Аллаһу Әкбар» деп отырылады, содан кейін тағы «Аллаһу Әкбар» деп екінші сәжде жасалады. 5. Екінші сәждеден кейін отырылады; кезекпен Тәхият, Салли-Бәрик және Раббәнә дұғалары оқылады. 6. Алдымен оңға, содан кейін солға сәлем беріп намаз аяқталады. Дәлелі (Сүннеттен Дәлел) Сәһу сәждесі – Пайғамбарымыздың (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) өзі жасаған және бұйырған сүннеті. Бір хадис-шарифте былай делінген: «Егер біреулерің намазда шатасса, неше рәкат оқығанын (үш немесе төрт) білмесе, шатасқанын тастап, анық білген санынша намазын толықтырсын. Сәлем бермей тұрып екі сәжде жасасын.» (Мүслім, Мәсажид, 88; Әбу Дәуд, Салат, 190) Алла Тағала ғибадаттарымызды және намаздарымызды қабыл етсін. ### Sapar namazynyñ ükümderi jäne qysqartu şarttary qandaý? Raxman jäne Raxim Allanyñ atymen. Äziz twrıñız, Jwğarı Rabbymyz dіnіmіzde jeñildikti negіzge alğan jäne joldagı qwldarına erekşe sıy jasag'an. Qwr'an-Kärіmde bylajay oqylady: "Jer betіnde saparğa şyqqandañyzda... namazdy qysqartwlarıñyzda senderge künä joq." (Nïsa Sürеsі, 4/101) Peyğambarımız (s.a.w.) da saparda namazdy qysqartw Allanyñ sıyı ekendigіn bildirgen jäne "Allanyñ senderge bergen osı sadag'asyn qabıldañdar" (Müslim, Müsäfïrïn, 4) degen. Xanefï mezhebіne qaraý joldagı (sapardağı) namaz ükümdеrі jäne qysqartw şarttary tómendegіler: 1. Sapardag'ı Şarttar: Mäsilə Şartı: Sapardag'ı jer men baratın jer arasyndağy mäsilə eñ az 90 km (klassïkalıq aýtýmen 3 kün joldıq) bolwı qajet. Märtebe Şartı: Barğan jerde 15 künnen az qalatın bolwı nïet etilwi kerek. Eger 15 kün nemese odan köp qalatın bolsa, barğan jerge jetken soñ sapar bitedi. Sıñğırlar Arqylı Ötw: Sapardag'ı ükümdіñ bastalwı üşіn bolğan qalanıñ mesken jeri (qala sıñğırları/şığwı) ayrılğan bolwı şart. 2. Namazdar Ükіmі jäne Oqylwı: 4 Rakattyq Parzdar: Tws, Ïkіndі jäne Jaqsı namazdarynyñ 4 rakattyq parzdary 2 rakat etіp oqylady. Xanefï mezhebіne qaraý saparda namazdy qysqartw (qasr etw) ruxsat emes, wajibdіr. Bіle tura 4 rakat oqıw mäkrühtіr. Qysqartylmaýtyn Namazdar: Tañ namazy (2 rakat), Aqşam namazy (3 rakat) jäne Wïtіr namazy (3 rakat) özіnşe oqylady, qysqartw jasalmaýdy. Sünnet Namazdar: Sapardag'ı qınalw, şarşaw jäne qawіpsіzdіk bolmasa, parzdan basqa nafile/sünnet namazdar qaldyrylwı mümkіn. Alaýda qonğan jerde waqyt bolıp jäne qawіpsіzdіk bolsa, sünnetterdі oqıw jaqsı kösіlgen. Rabbym іbadatlarıñyzdy qabıldaýyn, saparlarıñyzdy aman etwіn tіleýmіn. ### Ғұсыл дәреттің парыздары мен сүннеттері қандай? Уа алейкумуссалам, құрметті бауырым. Алла Тағала ғибадаттарымызды және тазалығымызды қабыл етсін. Ханифи мәзһабы бойынша ғұсыл (толық жуыну) дәреттің парыздары мен сүннеттері мыналар: Ғұсылдың парыздары (3): 1. Ауызды шаю (Мәзмәзә): Ауыздың ішін, тамаққа дейін жететіндей етіп мол сумен шаю. 2. Мұрынға су тарту (Истиншақ): Мұрынға, танауға дейін суды тартып тазалау. 3. Денені толық жуу: Бастан аяққа дейін, ине ұшындай да құрғақ жер қалдырмай, бүкіл денені жуу. Дереккөз: Ұлы Алла Құран Кәрімде былай дейді: "Егер (жыныстық қатынастан кейін) кір болсаңдар, онда (толық) жуыныңдар." (Маида сүресі, 5/6). Ауыз бен мұрынның іші де дененің сыртқы бөлігі саналғандықтан, Ханифи мәзһабында оларды жуу парыз. Ғұсылдың сүннеттері: 1. Ғұсылға ниет ету және "Бисмиллаһ" деп бастау. 2. Алдымен қолдар мен әурет жерлерді жуу, денедегі кірді тазалау. 3. Ғұсыл алдында, намаз дәреті сияқты толық дәрет алу. 4. Суды алдымен басына, содан кейін оң иығына, кейін сол иығына құйып, денені үш реттен жуу. 5. Суды алғаш құйғанда денені ысқылау. 6. Жуынған жерде су жиналып қалса, аяқты ең соңында жуу. Дереккөз: Айша анамыз (Алла оған разы болсын) Пайғамбарымыздың (с.а.с.) ғұсылды осылайша және осы ретпен алғанын риуаят еткен (Бұхари, Ғұсыл 1; Мүслім, Хайз 35). Алла Тағала бізге материалдық және рухани барлық кірлерден тазарған таза құл ретінде Өзіне бет бұруды нәсіп етсін. ### Адамды алдауға не себеп болады? Мейірімді, Рақымшыл Алланың атымен. Құрметті бауырым, Адамзаттың дүние сынағындағы ең үлкен қауіптерінің бірі – "алдану" (ғурр) және ақиқаттан алыстау. Ислам ғалымдары Құран Кәрім мен Сүннет-и Сәния негізінде адамды алдауға жетелейтін басты себептерді былай анықтаған: 1. Дүние тіршілігінің тартымдылығына берілу Дүниенің өткінші рахаттарын мәңгілік деп санап, ақыретті ұмыту – алданыштың ең үлкен себебі. Аят-и Кәрима: "Ей адамдар! Расында Алланың уәдесі хақ. Дүние тіршілігі сендерді алдамасын..." (Фатыр Сүресі, 5) 2. Шайтанның азғыруы мен уәсуәсі Шайтан адамды жамандыққа итермелеп, кейде оны әсемдеп көрсетеді, кейде "Алла қалай болғанда да кешіреді" деп, адамды жалған сенімге жетелейді. Аят-и Кәрима: "...Алдаушы (шайтан) Алланың кешіріміне сендіріп, сендерді алдамасын." (Лұқман Сүресі, 33) 3. Нәпсінің қалауына (хәуә) еру Адамның өз қалаулары мен нәпсіқұмарлықтарын ақиқаттың алдына қоюы оның көзінің қарашығын байлап, оны алдауға жетелейді. Аят-и Кәрима: "Нәпсісінің қалауын құдай тұтқан кімді көрдің бе?..." (Жәсия Сүресі, 23) 4. Тұл-и әмәл (Өмірдің ұзақтығына сеніп, Тәубені кейінге қалдыру) Өлімді алыс көріп, "Қалай болғанда да әлі жаспын, кейін тәубе етермін" деген оймен амалдарды кейінге шегеру – үлкен ғафлет және алданыш. Хадис-и Шәриф: Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай деген: "Ақылды адам – нәпсін есепке алып, өлімнен кейінгі өмірге дайындалатын адам. Дәрежесі төмен адам – нәпсінің қалауына еріп, Алладан тілек тілейтін (кешірім күтетін) адам." (Тирмизи, Қиямет, 25) 5. Надандық және білімнен аулақ болу Дінінің бұйрықтары мен тыйымдарын білмеген адам не дұрыс, не бұрыс екенін ажырата алмай, жалғанды ақиқат деп санай отырып алданады. Қорытындылай келе, алданудың негізінде Алланы, өлімді және ақыретті ұмытып, нәпсі мен шайтанның соңынан еріп кету жатыр. Алла бізді көрегендік пен даналық иесі етіп, нәпсіміз бен шайтанның алдауларынан сақтасын. Әмин. --- *Kaynak: [Dua ve Namaz Vakti](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/kk/sorular-cevaplar) - Türkiye geneli 81 il ve tüm dünya için Diyanet İşleri Başkanlığı astronomik hesaplama kriterleriyle %100 uyumludur.*