---
title: "اجماع چیست؟ چند نوع است؟ | اوقات شرعی و دعا"
description: "السلام علیکم و رحمت الله و برکاته. اجماع یکی از منابع دلیل در فقه اسلامی است. از نظر لغوی به معنای «گرد هم آمدن، توافق کردن» است. از نظر اصطلاحی، پس از وفا..."
canonical_url: "https://duavenamazvakti.troyaapp.com/fa/sorular-cevaplar/icma-nedir-kac-cesittir"
language: "fa"
source: "Dua ve Namaz Vakti (Diyanet İşleri Başkanlığı Takvimi İle Uyumlu)"
content_type: "text/markdown"
generated_at: "2026-11-07T23:07:33.928Z"
---

# اجماع چیست؟ چند نوع است؟ | اوقات شرعی و دعا

> **Özet:** السلام علیکم و رحمت الله و برکاته. اجماع یکی از منابع دلیل در فقه اسلامی است. از نظر لغوی به معنای «گرد هم آمدن، توافق کردن» است. از نظر اصطلاحی، پس از وفا...



❓  پرسش

# اجماع چیست؟ چند نوع است؟

🏛️  حنفی     📗  حکم شرعی    🤖  **AI-Assisted Islamic Jurisprudence Review** This answer is compiled via AI research referencing authentic Sunni fiqh literature and Diyanet standards. For binding personal legal verdicts, please consult official Islamic authorities.    السلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

اجماع یکی از منابع دلیل در فقه اسلامی است. از نظر لغوی به معنای «گرد هم آمدن، توافق کردن» است. از نظر اصطلاحی، پس از وفات پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم)، اجماع مجتهدین (دانشمندان عمیق در فقه اسلامی) در هر دوره‌ای بر حکم مسئله‌ای است.

اجماع به عنوان سومین منبع دلیل پس از قرآن کریم و سنت پذیرفته شده است. خداوند متعال می‌فرماید: «و هر کس پس از آنکه راه هدایت برایش روشن شد، با پیامبر مخالفت کند و راهی جز راه مؤمنان را پیروی کند، او را به همان راهی که برگزیده وا می‌گذاریم و او را به جهنم می‌اندازیم و چه بد سرانجامی است!» (سوره نساء، آیه ۱۱۵). این آیه بر لزوم پیروی از راه عموم مؤمنان تأکید می‌کند که به اجماع اشاره دارد.

طبق مذهب حنفی، اجماع دلیل قطعی (دلیل محکم) محسوب می‌شود. یعنی انکار حکمی که با اجماع ثابت شده است، می‌تواند فرد را از دایره اسلام خارج کند.

در مورد انواع اجماع، دیدگاه‌های مختلفی بین علما وجود دارد، اما به طور کلی در دو عنوان اصلی مورد بررسی قرار می‌گیرد:

۱. **اجماع صریح (اجماع صریح):** توافق صریح و بی‌تردید مجتهدین بر حکم مسئله‌ای است. بیان نظر هر یک از مجتهدین و گرد هم آمدن این بیانیه‌ها برای ایجاد اتفاق نظر، از این نوع است.

۲. **اجماع ضمنی (اجماع سکوتی):** بیان نظر یکی از مجتهدین در مورد حکم مسئله‌ای و عدم مخالفت سایر مجتهدین با این نظر، یعنی سکوت آنهاست. این سکوت به عنوان تأیید نظر آنها تفسیر می‌شود. اما در مذهب حنفی، در مورد دلیل بودن اجماع ضمنی احتیاط می‌شود و به اندازه اجماع صریح قطعی پذیرفته نمی‌شود.

از خداوند متعال خواستارم که این اطلاعات مفید باشد.

و علیکم السلام و رحمت الله و برکاته.   🏷️  پرسش و پاسخ دینی :   # اجماع چیست  # اجماع در اسلام  # منابع فقه اسلامی  # اجماع مجتهدین  # انواع اجماع      ✓  Scholarly Islamic Sources & Editorial Verification  📅  Scholarly Verification Date :  November 2026

**Jurisprudential Methodology & Sources:**  This ruling is derived in accordance with authentic Quranic verses, Sahih Hadith collections, classical fiqh authorities (al-Mabsut, al-Hidayah, al-Umm, Radd al-Muhtar), and reputable international Islamic scholarly consensus, followed by thorough editorial review.

⚖️ *For personal, disputed legal, marital, or complex financial matters, consulting a local qualified Islamic mufti or accredited council is advised.*

🏛️  شورای علوم اسلامی  📌  حنفی  Esas Alınmıştır      پاسخ‌های معتبر شرعی و فقهی بر اساس قرآن کریم، سنت نبوی و منابع اصیل اسلامی درباره احکام نماز، روزه، زکات و مسائل عبادی روزمره.

##  📚   سوالات و فتاوای فقهی مرتبط

[### مذهب به چه معناست؟

حنفیRead Answer →](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/fa/sorular-cevaplar/mezhep-ne-demektir)[### عشق به خدا به چه معناست؟

حنفیRead Answer →](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/fa/sorular-cevaplar/soru-allaha-ask-ne-demek-yanit-verirken-lutfen-klasik-fikih-kaynaklarini-hanefi)[### احکام نماز مسافر (قصر) و شرایط شکسته خواندن آن چیست؟

حنفیRead Answer →](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/fa/sorular-cevaplar/yolculukta-seferi-namaz-hukumleri-ve-kisaltma-sartlari-nelerdir)

### 📱  Have an Islamic Question?

Ask scholars 24/7 directly and for free through our mobile app.

[▶ Ask via Mobile App](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.troya.duavenamazvakti&hl=fa)


## Fıkhî Fetva ve Hüküm

### Soru: اجماع چیست؟ چند نوع است؟

**Cevap:** السلام علیکم و رحمت الله و برکاته. اجماع یکی از منابع دلیل در فقه اسلامی است. از نظر لغوی به معنای «گرد هم آمدن، توافق کردن» است. از نظر اصطلاحی، پس از وفات پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم)، اجماع مجتهدین (دانشمندان عمیق در فقه اسلامی) در هر دوره‌ای بر حکم مسئله‌ای است. اجماع به عنوان سومین منبع دلیل پس از قرآن کریم و سنت پذیرفته شده است. خداوند متعال می‌فرماید: «و هر کس پس از آنکه راه هدایت برایش روشن شد، با پیامبر مخالفت کند و راهی جز راه مؤمنان را پیروی کند، او را به همان راهی که برگزیده وا می‌گذاریم و او را به جهنم می‌اندازیم و چه بد سرانجامی است!» (سوره نساء، آیه ۱۱۵). این آیه بر لزوم پیروی از راه عموم مؤمنان تأکید می‌کند که به اجماع اشاره دارد. طبق مذهب حنفی، اجماع دلیل قطعی (دلیل محکم) محسوب می‌شود. یعنی انکار حکمی که با اجماع ثابت شده است، می‌تواند فرد را از دایره اسلام خارج کند. در مورد انواع اجماع، دیدگاه‌های مختلفی بین علما وجود دارد، اما به طور کلی در دو عنوان اصلی مورد بررسی قرار می‌گیرد: ۱. اجماع صریح (اجماع صریح): توافق صریح و بی‌تردید مجتهدین بر حکم مسئله‌ای است. بیان نظر هر یک از مجتهدین و گرد هم آمدن این بیانیه‌ها برای ایجاد اتفاق نظر، از این نوع است. ۲. اجماع ضمنی (اجماع سکوتی): بیان نظر یکی از مجتهدین در مورد حکم مسئله‌ای و عدم مخالفت سایر مجتهدین با این نظر، یعنی سکوت آنهاست. این سکوت به عنوان تأیید نظر آنها تفسیر می‌شود. اما در مذهب حنفی، در مورد دلیل بودن اجماع ضمنی احتیاط می‌شود و به اندازه اجماع صریح قطعی پذیرفته نمی‌شود. از خداوند متعال خواستارم که این اطلاعات مفید باشد. و علیکم السلام و رحمت الله و برکاته.

*Kaynak Heyeti: Dua ve Namaz Vakti*

**Müracaat Edilen Fıkıh Kaynakları:**
- el-Mebsut (Serahsi)
- el-Hidaye (Merginani)
- el-Ümm (İmam Şafii)
- Reddü'l-Muhtar (İbn Abidin)
- Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu Kararları

---
*Kaynak: [Dua ve Namaz Vakti](https://duavenamazvakti.troyaapp.com/fa/sorular-cevaplar/icma-nedir-kac-cesittir) - Türkiye geneli 81 il ve tüm dünya için Diyanet İşleri Başkanlığı astronomik hesaplama kriterleriyle %100 uyumludur.*